سفر
س - ف - ر
جذر- الورود: ١٢
- الآيات: ١٢
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٣
“Sufur” süpürgedir. Sabahleyin halk sokağa çıkmadan evvel yollar süpürüldüğü için sabah vaktine sefer vakti denmiştir. Sonra yolculuğa sabahleyin çıkıldığı için de yola çıkmaya sefer denmiştir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Sufur” süpürgedir. Sabahleyin halk sokağa çıkmadan evvel yollar süpürüldüğü için sabah vaktine sefer vakti denmiştir. Sonra yolculuğa sabahleyin çıkıldığı için de yola çıkmaya sefer denmiştir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٧٤٢باب السين والراء والفاء معهما
س ر ف، ر س ف، ف ر س، ر ف س، س ف ر، ف س ر مستعملات
سرف:
الأسراف وسَرِفٌ موضِعان بالحِجاز.
والأِسراف نقيض الاقتصاد.
ولِلَّحْمِ سَرَفٌ كسَرَفِ الخَمر، وهو الضَّراوةُ.
والمَسروفةُ من الشّاءِ: التي تُقُطَعُ أُذُنُها أصلاً.
وفي المَثَل: أَصْنَعُ من سُرْفةٍ، وهي دُوَيبَّة صغيرة تَنْقُبُ الشَّجَر وتَبني فيه بَيْتاً، وسَرِفَ الشَّجَرُ أي أصابَتْه السُّرْفة.
والسَّرِفُ:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٨٤٨السَفَرُ: قطعُ المسافة، والجمع الأَسْفارُ. والسَفَرُ أيضاً: بَياضُ النهار. قال الساجعُ: إذا طَلَعَتِ الشِعْرى سَفَراً. والسَفَرَةُ: الكَتَبةُ. قال الله تعالى: "بأيْدي سَفَرَةٍ"، قال الأخفش: واحدهم سافِر. والسِفْرُ بالكسر: الكتابُ، والجمع أَسْفارٌ قال الله تعالى: "كَمَثَلِ الحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً". والسُفْرَةُ بالضم: طعامٌ يُتَّخَذُ للمسافر. ومنه سمِّيَتْ السُفْرَةُ. والسَفيرُ: ما سقَطَ من ورق
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٣٬١٩٤س ر ف
سفر ، سرف ، فرس ، فسر ، رسف ، رفس .
سرف : قال الله تعالى : ( وَمَن قُتِلَ مَظْلُومًا فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً فَلاَ يُسْرِف فِّى الْقَتْلِ إِنَّهُ كَانَ مَنْصُورًا ) ( الإسراء : 33 ) .
قال المفسرون : معناه : لا يَقتُل غيرَ قاتله ، وإذا قَتلَ غيرَ قاتله فقد أسرَف .
أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : السَّرَف : تجاوز ما حُدَّ لك . والسَّرَف الخطأ ؛ وإخطاءُ الشيء : وضعُه في
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٧٨٩(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام
(باب السين والفاء وما يثلثهما) (سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه. (سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع. (سفل) السين والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو ما كان خلافَ العلوّ. فالسُّفل([1]) سُِفل الدارِ وغيرها. والسُّفُول: ضدّ العُلُوّ. والسَّفِلة: الدُّون من الناس، يقال هو من سَفِلة الناس ولا يقال سَفِلة([2]). والسَّفَال:نقيض العَلاء. وإنّ أمرهم لفي سَفَال. ويقال قَعَدَ بسُفالة الرّيح وعُلاوتها. والعُلاوة من حيث تَهُبُّ، والسُّفالة ما كان بإزاء ذلك. (سفن) السين والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على تنحية الشيء عن وجه الشيء، كالقَشْر، قال ابن دريد([3]): السفينة فعيلة بمعنى فاعلة، لأنَّها تسفِن الماء، كأنّها تقشِره. والسَّفّان: ملاّح السفينة. وأصل الباب السَّفْن، وهو القشر، يقال سَفَنْتُ العودَ أسفِنُه سَفْناً. قال امرؤ القيس: فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])والسَّفَن: الحديدة التي يُنحَت بها. قال الأعشى: وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])وسفنتِ الريح التراب عن وجه الأرض. (سفه) السين والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خفّة وسخافة. وهو قياس مطَّرد. فالسَّفَه: ضدّ الحِلْم. يقال ثوب سفيه، أي رديء النسج. ويقال تَسَفَّهَت الريحُ، إذا مالت. قال ذو الرمة: مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])وفي شعره أيضاً: * سَفيهٍ جَديلُها([7]) * يذكر الزّمام واضطرابه. ويقال تسفّهتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعْتَه، كأنَّك مِلت به عنه واسْتَخْفَفْتَه. قال([8]): تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])وذكر ناسٌ * أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى. وهذا إن صحَّ فهو قريبٌ من ذاك القياس. وكان أبو زيد يقول: سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ، إذا قاعَدْتَه فشربتَ منه ساعةً بعد ساعة. وأنشد: أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])(سفو) السين والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفّة في الشيء. فالسَّفْو: مصدر سَفَا يَسْفو سَفْواً([11])، إذا مشى بسُرعة، وكذلك الطائر إذا أَسْرَعَ في طيرانه. والسَّفَا: خِفّة النّاصية، وهو يُكرَه في الخيلِ ويُحمَد في البِغال، فيقال بغلةٌ سفواء. وسَفت الريحُ التّراب تَسفيه سَفْياً. والسَّفا: ما تَطَايَرُ به الرِّيحُ من التُّراب. والسَّفا: شوك البُهْمَى، وذلك [أنه] إذا يبس خَفّ وتطايرت به الرّيح. قال رؤبة: * واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12]) ومن الباب: السَّفا، وهو تُراب القَبر. قال: وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13]) والسَّفاءُ، مهموز: السَّفَه والطَّيش. قال: كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ (سفح) السين والفاء والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إِراقة شيء. يقال سفح الدّمَ، إذا صبَّه. وسفح الدّم: هَرَاقه. والسِّفاح: صبُّ الماء بلا عَقد نكاح، فهو كالشيء يُسفَح ضَياعاً. والسَّفّاح: رجلٌ من رؤساء العرب([14])، سَفَح الماء في غزوةٍ غزاها فسُمّي سفَّاحاً. وأمَّا سَفْح الجبل فهو من باب الإبدال، والأصل فيه صَفح، وقد ذُكر في بابه. والسَّفيح: أحد السِّهام الثلاثة التي لا أنصباءَ لها، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه. (سفد) السين والفاء والدال ليس أصلاً يتفرّع منه، وإنّما فيه كلمتان متباينتان في الظاهر، وقد يمكن الجمع بينهما من طريق الاشتقاق. من ذلك سِفاد الطَّائر، يقال سَفِد يَسْفَد، وكذلك التَّيس. والكلمة الأخرى السّفُّود، وهو معروف. قال النابغة: كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15]) (سفر) السين والفاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانكشاف والجَلاء. من ذلك السَّفَر، سمِّي بذلك لأنَّ الناس ينكشفون عن أماكنهم. والسَّفْر: المسافرون. قال ابن دريد([16]): رجلٌ سَفْرٌ وقوم سَفْرٌ. ومن الباب، وهو الأصل: سَفَرتُ البَيت كنستُه. ومنه الحديث: "لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر([17])". ولذلك يسمَّى ما يسقُطُ من ورق الشّجر السَّفِير. قال: وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])وإنّما سمّي سفيراً لأنَّ الرّيح تسفره. وأما قولهم: سَفَر بَيْن القوم سِفارة، إذا أصلح، فهو من الباب؛ لأنَّه أزال ما كان هناك من عَداوة وخِلاف. وسَفَرتِ المرأةُ عن وجهها، إذا كشفَتْهُ. وأسفر الصبح، وذلك انكشاف الظّلام، ووجه مُسفِر، إذا كان مُشرِقاً سروراً. ويقال استفَرَت الإبل: تصرفت وذهبَتْ في الأرض. ويقال للطعام الذي يُتّخذ للمسافر سُفْرة. وسمِّيت الجِلدة سُفْرة([19]). ويقال بعير مِسفَر، أي قويٌ على السَّفر. ومما شذّ عن الباب السِّفار: حديدةٌ تُجعَل في أنف الناقة. وهو قوله: ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ وفيه قول آخر؛ أنه خيطٌ يشدُّ طرَفُه على خطام البعير فيدارُ عليه، ويُجعَل بفيه زِماماً، والسَّفْر: الكتابة. والسفَرَة: الكَتبة، وسُمّي بذلك لأنَّ الكتابة تُسفِرُ عما يُحتاج إليه من الشيء المكتوب. (سفط) السين والفاء والطاء ليس بشيء، وما في بابه ما يعوّل عليه، إلاّ أنّهم سمّوا هذا السَّفَط. ويقولون: السفيط السخيّ من *الرجال. وأنشدوا: * ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) * وهذا ليس بشيء. (سفع) السين والفاء والعين أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر تناوُل شيءٍ باليد. فالأوّل السُّفْعَة، وهي السَّوَاد، ولذلك قيل للأثافيّ سُفْعٌ. ومنه قولهم: أرى به سُفْعَةً من غضب، وذلك إذا تَمَعَّرَ لونُهُ. والسَّفْعاء: المرأة الشاحبة؛ وكلُّ صَقْرٍ أسْفَعُ. والسَّفْعَاء: الحمامة، وسُفعتُها في عنقِها، دُوَينَ الرّأس وفُوَيقَ الطّوق. والسُّفْعة: في آثار الدار: ما خالَفَ من رَمادها سائرَ لونِ الأرض. وكان الخليل يقول: لا تكون السُّفْعَةُ في اللَّوْن إلاّ سواداً مشْرَباً حُمْرَة. وأمّا الأصل الآخر فقولهم: سَفَعْتُ الفرسَ، إذا أخذْتَ بمقدّم رأسه، وهي ناصيته، قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ [العلق 15]، وقال الشاعر: * من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) * ويقال سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه، أي لَطَمَه. وسَفَعْتُ رأس فلان بالعصا، هذا محمولٌ على الأخْذ باليد. وفي كتاب الخليل: كان عُبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: "اسفَعا بيده فأقيماهُ"، أي خُذا بيده. --------------ــــ ([1]) يقال بالضم والكسر. ([2]) في اللسان: "يقال هو من السفلة ولا يقال هو سفلة، لأنها جمع". ([3]) الجمهرة (3: 39). ([4]) في الأصل: ("خفيفاً")، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "وإنما جاء متلبداً على الأرض لئلا يراه الصيد فينفر منه". ورواية اللسان في عجزه الذي لم ينشد في المجمل: "لاصقاً كل ملصق". ([5]) ديوان الأعشى 19 والمجمل واللسان (سفن). ([6]) وكذا رواية المجمل. وفي الديوان 616 واللسان : "الرياح النواسم". ([7]) البيت بتمامه كما في الديوان 553 واللسان (سفه): وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها وفي شرح الديوان :"أبيض، يعني السيف. وقميصه، يعني جفنه. موشى: منقوش". ([8]) البيت من قصيدة لمزرد بن ضرار في المفضليات (1: 76). ([9]) المتغايد: المتثني، من قولهم رجل أغيد وامرأة غيداء، إذا كانت أعناقهما تتثنى للنعمة. وفي الأصل: "المتفائد"، تحريف. ([10]) دوى اللبن والمرق تدوية: صار عليه دواية، أي قشرة. ([11]) كذا ضبط في الأصل والجمهرة (3: 40)، لكن في المجمل واللسان (19: 111 س 24): "سفوا" بضم السين والفاء وتشديد الواو. ([12]) في الأصل "الفتق"، صوابه من الديوان 105 واللسان (قيق). ([13]) البيت لكثير عزة كما في اللسان (سفا). وأنشده في المجمل مقدم العجز على الصدر. وفي اللسان: "غمر النقيبة". ([14]) هو السفاح بن خالد، واسمه سلمة. وكان جراراً للجيوش، وإنما سمي السفاح لأنه سفح المزاد، أي صبها يوم كاظمة، وقال لأصحابه: قاتلوا، فإنّكم إن هزمتم متم عطشاً. ذكره ابن دريد في الاشتقاق 203، وأنشد: وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا ([15]) ديوان النابغة 20 واللسان (فأد). ([16]) الجمهرة (2: 333). ([17]) في اللسان: "وفي الحديث أنَّ عمر رضي الله عنه دخل على النبي صلى الله عليه وسلم فقال: لو أمرت بهذا البيت فسفر". ([18]) البيت لذي الرمة في ديوانه 19 واللسان (سفر). والشهب، بالتحريك، والشهبة بالضم: لون بياض يصدعه سواد في خلاله. ([19]) في اللسان: "السفرة طعام يتخذه المسافر، وأكثر ما يحمل في جلد مستدير". وفي المجمل: "والسفرة طعام يتخذ للمسافر؛ وبه سميت الجلدة سفرة". في الأصل: "مسفرة"، تحريف. ([20]) لحميد الأرقط كما في اللسان (سفط). وأنشده في المجمل بدون نسبة. في الأصل: "ليس بيني" صوابه في المجمل واللسان. ([21]) البيت لعمرو بن معد يكرب، كما في تفسير أبي حيان (8: 491)، وصدره: * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٦٦٧- السفر: كشف الغطاء، ويختص ذلك بالأعيان، نحو: سفر العمامة عن الرأس، والخمار عن الوجه، وسفر البيت: كنسه بالمسفر، أي: المكنس، وذلك إزالة السفير عنه، وهو التراب الذي يكنس منه، والإسفار يختص باللون، نحو: ﴿والصبح إذا أسفر﴾ [المدثر/34]، أي: أشرق لونه، قال تعالى: ﴿وجوه يومئذ مسفرة﴾ [عبس/38]، و (أسفروا بالصبح تؤجروا) (الحديث عن رافع بن خديج قال: سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول: (أسفروا بالفجر فإنه
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٥٤س ف ر
سافر سفراً بعيداً وبيني وبينه مسافر بعيد وهو مسفار: كثير الأسفار.
وبعير مسفر: قويّ على السفر.
وهم سفر وسفار.
وأكلوا السفرة وهي طعام السفر.
وسفرت بين القوم سفارة ومشى بينهم السفير والسفراء.
وامرأة سافر ونساء سوافر وسفرت قناعها عن وجهها.
وما أحسن مسفر وجهه ومسافر وجوههم.
قال امرؤ القيس: ثياب بني عـوف طهـاري نقيـة وأوجههـم عنـد المسافـر غـران وسفـر البيـت: كنسـه
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٠٦٩سَفَرَ البيتَ وغيره يَسْفِرُه سَفْراً: كنسه. والمِسْفَرَةُ: المِكْنَسَةُ، وأَصله الكشف. والسُّفَارَةُ، بالضم: الكُنَاسَةُ. وقد سَفَرَه: كَشَطَه.
وسَفَرَت الريحُ الغَيْمَ عن وجه السماء سَفراً فانْسَفَرَ: فَرَّقَتْه فتفرق وكشطته عن وجه السماء؛ وأَنشد:
سَفَرَ الشَّمَالُ الزِّبْرِجَ المُزَبْرَجا
الجوهري: والرياح يُسافِرُ بعضها بعضاً لأَن الصَّبَا تَسْفِرُ ما أَسْدَتْهُ الدَّبُورُ والجَنُوبُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٠٤* س ف ر * * السَّفَرُ * قطع المسافة والجمع * أسْفارٌ * و * السَّفَرةُ * الكتبة قال الله تعالى ﴿بأيدي سفرة﴾ قال الأخفش واحدهم * سَافِرٌ * مثل كافر وكفرة و * السِّفْرُ * بالكسر الكتاب والجمع * أسْفارٌ * قال الله تعالى ﴿كمثل الحمار يحمل أسفارا﴾ و * السُّفْرةُ * بالضم طعام يتخذ للمسافر ومنه سميت السفرة و * المِسْفَرَةُ * بالكسر المكنسة و * السَّفِيرُ * الرسول المصلح بين القوم والجمع * سُفَراءُ *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬٤٨٩السفر، بفتح فسكون: الكنس يقال: سفر البيت وغيره يسفره سفرا، إذا كنسه، وفي الحديث أن عمر دخل على النبي صلى الله عليه وسلم، فقال: يا رسول الله لو أمرت بهذا البيت فسفر، أي كنس، قاله الأصمعي.
السفر بن نسير بن أبي هريرة التابعي السفر: والد أبي الفيض يوسف و قال المزي الأسماء بالسكون والكنى بالحركة، كذا نقله عنه الحافظ في التبصير، فقول شيخنا: هي قاعدة أغلبية عند المحدثين وردت كلمات على خلافها محل تأمل،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٥٦٢سَفَرَ
1 سَفَرَ ذ , (S, M, A, K,) aor. سَفِرَ , inf. n. سَفْرٌ, (M, K,) He swept a house, or chamber, (S, M, A, K,) &c. (M.) ― -b2- And He, or it, [swept away; or took away, or carried off, in every direction: and] dispersed: (M, K:) and removed, took off, or stripped off, a thing from a thing which it covered. (M * A, * K.) You say, سَفَرَتِ الرِّيحُ التُّرَابَ, and الوَرَقَ, (assumed tropical:)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٣٩٤سَفَرَ
سَفَرَ I ( n. ac. سُفُوْر 27 ),
a. Set out, departed, started; journeyed.
b. Swept away, scattered, dispersed.
c. [ 'An ], Unveiled, uncovered.
d. Shone forth, appeared ( dawn & c. ).
e. Declined, flagged ( war ).
f. Muzzled, briddled ( camel ).
g. Wrote ( book ).
h. I , U ( n. ac. سَفْر 1 , سَفَاْرَة 22t , سِفَاْرَة 23t ) [ Bain ], Reconciled, made peace between.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٨٬٤١٣سفر
سَفَرَ - يَسْفِرُ - سَفَر - على سَفَر - سِفْر - أَسْفَار- سَفِيْر - سَفَرَة - أَسْفَرَ - يُسْفِرُ - مُسْفِر - مُسْفِرَة
سَفَرَ - يَسْفِرُ + الكائن أو الأمر: انكشف وعري وزال عنه ما يكتنفه ويستره ويغطيه
سَفَرَ - يَسْفِرُ + الكائن أو الأمر + عن شيء: انكشف وعري وزال عنه ما يكتنفه ويستره ويغطيه، فظهر وبان منه حقيقته المستورة والمخفية
سَفَر:
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٢ (الإجمالي: ١٢٨)
- مرض
الآيات المشتركة: ٤ · “Bürde” gocuk demektir
- غوط
الآيات المشتركة: ٢ · Çukur
- غسل
الآيات المشتركة: ٢ · Su bitkisi
- لمس
الآيات المشتركة: ٢ · Birbirinize dokundunuz
- صعد
الآيات المشتركة: ٢ · Bayır, yokuş yer demektir
- يمم
الآيات المشتركة: ٢ · Büyük akarsu
- صوم
الآيات المشتركة: ٢ · “Sume” damga demektir
- مسح
الآيات المشتركة: ٢ · Mesih
- شكر
الآيات المشتركة: ٣ · Sütle dolu memedir
- وجه
الآيات المشتركة: ٣ · Yüz demektir
- رمض
الآيات المشتركة: ١ · Rfd (dat) torbadan veya tulumdan sızan su demektir…
- وجد
الآيات المشتركة: ٣ · Su birikintisidir
الآيات التي ورد فيها(١٢)
أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ …
Yolculuk
… مِنْكُمُ الشَّهْرَ فَلْيَصُمْهُ وَمَنْ كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ …
Yolculuk
وَإِنْ كُنْتُمْ عَلَى سَفَرٍ وَلَمْ تَجِدُوا كَاتِبًا فَرِهَانٌ مَقْبُوضَةٌ فَإِنْ أَمِنَ بَعْضُكُمْ …
Yolculuk
… سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ …
Yolculuk
… كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ …
Yolculuk
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سفر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | كشف, جلو, رحل |
| Zıt Kök | ستر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir örtüyü, tozu veya perdeyi sıyırıp altındakini bütünüyle açığa çıkarma ve süpürme |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın mekanından sıyrılıp açığa çıkması, sabahın aydınlanması ve hakikati beyan eden kayıt |
| Çekirdek Özet 3 | Örtük olanın zahir kılınmasıyla belirsizliğin giderilmesi, tanıklık ve intikal nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziki yer değiştirmeye (yolculuğa) indirgeyip örtünün kalkması, aydınlanma ve yazılı belgeleme boyutlarını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سف | Bir şeyin alt katmana inmesi, dökülmesi, yayılması veya yüzeyden sıyrılması; سفح (kan veya su dökme), سفك (akıtma), سفل (aşağı inme), سفن (kabuğunu soyma, süpürme) ve سفه (hafifleşip savrulma) köklerinde olduğu gibi yüzeyin hareketi veya çözülmesi | ر | Çekirdeğe baş, tepe, belirme ve görünürlük imgesi katarak yüzeydeki örtünün kazınması ya da sıyrılması sonucunda gizli olanın yukarıya ve açığa çıkmasını, aydınlığın bütünüyle yayılmasını sağlamıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, yüzeyi kavrama ve direnç gösterme; örtünün veya kabuğun nesneye yapışık duran ilk halini temsil eder |
| ف | Ağız | Açıklık, dışarı çıkma, nefes ve yarılma; temasın çözülerek örtünün aralanmasını ve içtekinin dışa açılmasını imler |
| ر | İnsan başı | Üst, başlangıç, öne çıkış ve aşikarlık; sıyrılma hareketinin sonucunda nesnenin açıkça görünür ve bilinir hale gelmesini sağlar |
| سفر | Yüzeydeki direncin yarılarak içtekinin aşikar kılınması | Kabuğun, tozun, örtünün veya gecenin sıyrılarak aralanması ve varlığın tepe noktasıyla, tüm çıplaklığıyla meydana çıkması hareketidir |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yerin üzerindeki çöp ve tozun süpürgeyle kazınarak süpürülmesi (سَفَرْتُ البَيْتَ), rüzgarın yerdeki yaprak ve tozu önüne katıp sıyırması (السَّفِير) ve kadının yüzündeki örtüyü bütünüyle açması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde kökü yüzün örtüsüz, açık ve parlak görünümü anlamında kullanmıştır: ثِيَابُ بَنِي عَوْفٍ طَهَارَى نَقِيَّةٌ / وَأَوْجُهُهُمْ عِنْدَ الْمَسَافِرِ غُرَّانُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde rüzgarın bulutları dağıtıp gökyüzünü açması سَفَرَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ şeklinde ifade edilmiş; sonbaharda ağaçtan dökülüp rüzgarın savurduğu yapraklara da السَّفِير denilmiştir |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Kitābü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde سفر kökü iki temel semantik hatta derinleşir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice, Aramice, Süryanice ve Ugarit dilinde) kök doğrudan sayma, kaydetme, yazma, metin ve kitap anlam alanını yönetir. İbranicede s-p-r kökünden türeyen sēfer (kitap, yazılı belge) ve sōfēr (yazıcı, katip), Süryanicede sefrā (yazı, kitap), Akadcada ise šipru (görev, elçilik mektubu, haber) kelimeleri bu hattın en kadim tanıklarıdır. Arapçada ise kök, bir yandan örtünün sıyrılması, süpürme, sabahın aydınlanması ve kişinin yerini terk edip açığa çıkması (yolculuk) gibi daha ilksel fiziksel eylemleri korurken, diğer yandan hakikatleri açığa vuran büyük kitaplar (el-esfâr) ve ilahi vahyi kaydeden / tebliğ eden elçiler-yazıcılar (es-sefere) anlamıyla Kuzeybatı Sami hattındaki kurumsal anlamla tam bir uzlaşma sergiler. Dolayısıyla kökün ilksel somut çekirdeği bir yüzeyin sıyrılarak üzerindekinin aşikar edilmesi ve kaydedilmesidir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Örtüyü kaldırma, yeri süpürme ve aydınlanma | Süpürme (kesf/keşf) eylemi zemini, yolculuk insanı, şafak ise ufku örten karanlığı sıyırarak açığa çıkardığı için türetimler tek bir fiziksel harekete bağlanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sefer, Süryanice safra/sefra, Akadca šipru | Yazmak, saymak ve kayıt altına almak suretiyle belirsizliği giderme; kitap ve yazıcı kavramlarının ortak Sami mirasındaki birincil karşılığıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyeroglif yazısında yazıcı ve mühür kavramlarıyla fonetik benzerlik | Karşılaştırmalı Afro-Asyatik çalışmalarda yazı gereçleri ve kayıt fonksiyonuyla ilgili bölgesel kültürel geçişler tartışılmıştır | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سفر | Anlamlı | Açığa çıkarma, sıyırma, süpürme | Örtünün kalkması, yolculuk, aydınlanma ve yazılı belge anlamlarını taşır | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سرف | Anlamlı | Haddi aşma, gafletle harcama | Ölçüyü gözden kaçırıp sınırın ötesine taşma ve denetimsiz saçılma hareketidir | Ortak çekirdekteki yayılma ve saçılma ile ilişkilidir; Kur'an'da geçer |
| فسر | Anlamlı | Üstünü açma, beyan etme | Örtülü manayı ayıklayıp açık ve anlaşılır kılma; zihni perdeyi aralama eylemidir | Hedef kökle tam bir kalb (ters yüz olma) ve semantik eşdeğerlik ilişkisi taşır; Kur'an'da geçer |
| فرس | Anlamlı | Yarma, parçalama, sezme | Yırtıcı hayvanın avını parçalaması; feraset ise perdenin arkasını delip hakikate vakıf olmadır | Kur'an'da geçmez |
| رسف | Anlamlı | Köstekli yürüme | Ayaktaki bağ ve zincir sebebiyle ağır ve adımlarını kısıtlayarak ilerleme | Hedef kökün serbestçe açılıp yayılma anlamına zıt bir kısıtlılık taşır; Kur'an'da geçmez |
| رفس | Anlamlı | Göğse vurma, tekmeleme | Bir nesneyi veya canlıyı ayakla ya da darbeyle itip sarsma hareketidir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سفر | Merkez | Örtüyü sıyırıp açığa çıkarma | Üzeri örtülü veya gizli bir şeyi katmanını kazıyarak, süpürerek ya da mekanından çıkararak bütünüyle aşikar etme | Hem fiziki sıyrılmayı hem sabah aydınlığını hem de hakikati açığa vuran kaydı içerir |
| كشف | Komşu | Açma, örtüyü kaldırma | سفر kökünde yerinden sıyrılma ve geniş çaplı aydınlanma varken, كشف doğrudan bir nesnenin üzerindeki örtünün çekilmesine odaklanır | Darlık, keder veya perdenin kaldırılmasında daha anlık bir soyutlama taşır |
| جلو | Komşu | Cilalama, berraklaştırma | جلو kökünde matlığı giderip parlatma esasken, سفر süpürüp aralayarak altındakini ortaya çıkarma önceliğine sahiptir | Görüntünün netleşmesi ve ortaya serilmesi boyutudur |
| رحل | Komşu | Göç etme, yer değiştirme | رحل yükünü bağlayıp binek üzerine koyarak göçmeyi hedeflerken, سفر kişinin bilinmezlikten veya yerleşik örtüden açığa çıkmasını vurgular | Salt seyahat ve mekan intikalidir |
| ستر | Zıt | Örtme, gizleme | Bir şeyi bir örtü veya engel arkasına alarak görünmez kılma eylemidir | سفر kökünün sıyırma ve açığa çıkarma hareketinin tam zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سفر | Açığa çıkarma, yolculuk, kitap | Örtünün sıyrılması, sabah aydınlığı, intikal ve hikmet dolu hacimli yazılı belge | Kesin |
| Latince | Revelare, iter facere, volumen | Örtüyü açmak, yol almak, rulo/yazma eser | Revelare örtüyü kaldırmayı, iter facere yer değiştirmeyi karşılar; kökün bütünsel genişliğini tek kelime taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Unveil, journey / travel, scripture / tome | Örtüyü açmak, yolculuk yapmak, ciltli kutsal kitap | Travel intikali, unveil açığa çıkışı, tome ise ağırbaşlı yazılı eseri karşılar | Güçlü |
| Almanca | Enthüllen, reisen, schriftwerk | Açığa çıkarmak, seyahat etmek, yazılı eser | Enthüllen kökün örtüyü sıyırma nüansına, reisen yolculuğa, schriftwerk ise esfâr anlamına denktir | Güçlü |
| Fransızca | Dévoiler, voyager, grimoire / livre saint | Açmak, yolculuk etmek, yazma eser | Dévoiler yüzün veya hakikatin örtüsünü kaldırmayı doğrudan yansıtır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَفَرٍ (ve türevleri) | Yolculuk, mekan değiştirme hali | İbadetlerde (oruç, teyemmüm, namaz) ruhsat sebebi kılınan veya fiziksel meşakkat içeren seyahat bağlamı; Bakara 2:184, Nisâ 4:43, Tevbe 9:42 |
| أَسْفَارًا | Büyük ve ilahi kitaplar, sahifeler | Tevrat’ın ve ilahi vahiylerin hakikatleri açığa vuran hacimli metinleri, ancak amel edilmediğinde sadece kuru yük oluşu bağlamı; Cum’a 62:5 |
| أَسْفَرَ | Ağarma, karanlığın sıyrılarak aydınlanması | Gecenin çekilip şafağın bütünüyle ufku kaplaması ve aydınlığın yayılması; Müddessir 74:34 |
| سَفَرَةٍ | Yazıcı ve elçi melekler | Vahyi koruyan, kaydeden, getiren ve kullar ile Allah arasında elçilik yapan kerim varlıklar; Abese 80:15 |
| مُسْفِرَةٌ | Işıldayan, aydınlık ve parıldayan yüzler | Kıyamet gününde sevinç ve müjde ile parlayan, üzerindeki hüznün sıyrıldığı mümin çehreleri; Abese 80:38 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vahyin kaydı ve meleklerin elçiliği | Abese Suresi'ndeki سَفَرَة kelimesi üzerinden vahyin tahriften korunmuşluğu ve meleklerin aracı/elçi vasfı | Hakikati gizlemeden olduğu gibi izhar eden ve tebliğ eden güvenilir kayıt boyutu |
| Fıkıh | Sefer hükümleri ve ruhsatlar | Hangi mesafenin ve şartların namazı kısaltma ve orucu erteleme ruhsatı doğuran şer'i «sefer» sayılacağı | Yerleşim örtüsünden çıkıp meşakkate ve dış alana açılma hali |
| Tefsir | Kitap yüklenen merkep meseli ve şafağın belirişi | Cum'a Suresi'ndeki أَسْفَار lafzı ile ilahi kelamın mana derinliği ile biçimsel taşınması arasındaki zıtlığın tahlili | Manası anlaşılmayan ve hayata geçmeyen vahyin sırf ağırlık teşkil etmesi |
| Hadis | Sabah namazının vakti ve seyahat adabı | «Sabahı aydınlatın (أَسْفِرُوا بِالفَجْرِ) zira ecri daha büyüktür» nebevi beyanındaki vakit tespiti | Fecrin iyice yayılıp karanlığın tamamen sıyrıldığı an |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin tespiti ve ibadet ruhsatı | Hakikatin ifşası ve mekan intikali | İnsanın durağanlıktan çıkışı ve ilahi kaydın korunması | Dinde sefer hem zahmet anında ruhsat alanı açar hem de ilahi kitapların taşınan bir yük değil rehber olduğunu hatırlatır | Kesin |
| İlmi | Yazılı kültür ve tedvin nizamı | Kitap (sifr) ve kayıt altına alma | Bilginin nesiller boyu üzerindeki cehalet perdesini kaldırarak korunması | İlmi sistemde yazılı kayıtlar cehaleti süpüren ve hakikati aşikar eden temel bilgi taşıyıcılarıdır | Güçlü |
| Siyasi | Diplomatik ilişkiler ve elçilik | Sefaret ve elçi (sefîr) heyeti | İki toplum arasındaki gerilim ve ihtilafı giderip barışı açığa çıkarma | Kökün sulh yapma (سِفَارَة) anlamı siyasal alanda arabuluculuk ve diplomasi kurumunu kurar | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret kervanları ve mal intikali | Ticari seyahat ve lojistik hareketlilik | Yerel kaynakların dış pazarlara açılması ve pazar tıkanıklığının süpürülmesi | Üretilen değerin yerleşik alandan çıkarılarak dolaşıma sokulması iktisadi tıkanıklığı giderir | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişi ve yüzey temizleme (entropi azaltımı) | Bir sistemin üzerindeki gürültünün veya örtücü katmanın kaldırılarak gizil durumun ölçülebilir ve gözlemlenebilir hale getirilmesi; termodinamikte yüzeyin serbest enerjisinin açığa çıkması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kamusallaşma ve kimlik ifşası | Bireyin mahrem veya yerel alandan çıkarak kamu meydanına adım atması; yolculuk ve metin yoluyla toplumsal rolün ve gizli karakterin test edilip alenileşmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir şehirden diğerine gitmek (turistik veya fiziki gezi) şeklindeki mekanik yolculuk kavramına sıkıştırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; gecenin sıyrılıp hakikatin güneş gibi doğmasını, yüzlerdeki manevi neşenin ışıldamasını, ilahi vahyin hakikatleri faş eden yazılı kitaplarını ve meleklerin elçilik kaydını kapsayan bütüncül bir «örtünün kalkması ve alenileşme» sürecidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cum’a 62:5 ayetindeki «esfâr»ı rastgele defterler sanarak ilahi metinlerin dönüştürücü mahiyetini kavramamak; Abese Suresi'ndeki «sefere»yi sıradan katipler zannederek vahiy taşıyıcılığının kudsiyetini kaçırmak ve sefer ruhsatlarını sırf kilometre hesabına indirgeyip varoluşsal boyutunu ıskalamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da hakikatin örtülü kalmayıp bizzat aydınlığa kavuşturulması, ilahi kitapların taşıdığı ağır sorumluluk ve insanın yerleşik ataletinden sıyrılarak sınandığı intikal halleri bu kök üzerinden inşa edilir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ruhsat ve meşakkat bildiren ahkam ayetlerinde (Bakara 2:184, 185; Nisâ 4:43), ilahi vahiyle amel etmeyip onu sadece şeklen taşıyanları yeren teşbih ayetinde (Cum'a 62:5) ve vahyin melekler eliyle korunup aktarıldığını bildiren tebliğ ayetlerinde (Abese 80:15). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bilgiyi sadece hafızada veya kütüphanede tutmanın erdem sayıldığı anlayışı yıkar; zira vahiy, kapağı açılıp hayatı aydınlatmadığı ve amel edilmediği sürece insan sırtında sadece bir «sifr/yük» olarak kalır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir yüzeyi süpürmek, tozu ve örtüyü kazıyarak kaldırmak, kişinin mekanından dışarı çıkarak görünür olması ve sabahın karanlığı sıyırması.
- Soyut anlamBelirsizliğin ve kapalılığın giderilerek hakikatin, niyetlerin, bilginin ve ilahi kayıtların aşikar hale gelmesi.
- Sistematik karşılıkGizlilikten aleniyete geçişin, diplomatik/ilahi arabuluculuğun ve metinleşmiş hikmetin taşıyıcı mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde örtülü veya yerleşik durumu, yüzeyi kaplayan perdeyi, tozu ya da karanlığı temsil eder. sıyırma, süpürme veya intikal hareketidir. Bu hareket sonucunda sistem örtüsünden arınarak () yeni bir duruma geçer. fonksiyonu aşikarlık, aydınlık ve bilinirlik derecesini göstermekte olup, işlem sonrasındaki aşikarlık derecesi ilk durumdakinden çok daha büyüktür (). Bu model kökün örtüyü kaldırıp altındakini ortaya çıkarma dinamiğini simgeler.