سيح
س - ي - ح
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٠
Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere. Buradan dolaşmak anlamına gelir. “Seyr” bir maksat için dolaşmaktır, “seyha” ise tanışmak ve tanıtmak için dolaşmaktır. Fışkıran sudur.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٠)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere. Buradan dolaşmak anlamına gelir. “Seyr” bir maksat için dolaşmaktır, “seyha” ise tanışmak ve tanıtmak için dolaşmaktır. Fışkıran sudur.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬١٦٦باب الحاء والسين و واي معهما
ح س و، ح س ي، ح و س، س ح و، س ح ي، س و ح، س ي ح، ح ي س مستعملات
حسو:
الحَساءُ- ممدود- اسمُ ما يُحْسَى. والفعل: حَسا يَحْسُو حَسْوا.
والحُسْوةُ: مِلْءُ الفَمِ. يقال: اتَّخذوا له حَسِيَّة على فعلية، والحُسْوَةُ: الشيء القليل منه.
حسي:
الحِسْيُ: موضعٌ سهْلٌ يَسْتَنْقِعُ فيه الماء، ولا يلبث أن يْنْضَبَ، وجمُعُه: أحساء.
وربّما حفر فنَبَعَ الماءُ بالقُرب منه. تقول:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٠٩ساحَ الماءُ يَسيحُ سَيْحَاً، إذا جَرى على وجْه الأرض. والسَيْحُ: الماء الجاري. والسَيْحُ أيضاً: ضَرْبٌ من البُرُود. والسَيحُ: عَباءةٌ مُخَطّطة. وبُرْدٌ مُسَيَّحٌ ومُسَيَّرٌ، أي مخطَّط. وعباءة مُسَيَّحة. وساحَ في الأرض يَسيحُ سِياحةً وسُيوحاً وسَيْحاً وسَيَحاناً، أي ذهب. وساحَ الظلُّ، أي فاءَ. والمِسْياحُ: الذي يَسِيح في الأرض بالنَميمة والشرّ. وفي الحديث: "ليسوا بالمَساييح ولا بالمَذاييع
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٣٦٢(باب السين والياء وما يثلثهما)
(سيب) السين والياء والباء أصلٌ يدلُّ على استمرارِ شيءٍ وذهابِهِ. من ذلك سَيْبُ الماء: مجراه. وانْسَابت الحَيَّة انسياباً. ويقال سيَّبت الدّابّة: تركته حيث شاء. والسائبة: العبد يُسَيَّب من غير وَلاءٍ، يَضَعُ مالَهُ حيث شاء.
ومن الباب [السَّيْب([1])]، وهو العَطاء، كأنَّه شيءٌ أُجْرِيَ لـه. والسُّيُوب: الرِّكاز، كأنَّه عطاءٌ أجراه الله تعالى لمن وَجَده.
وممّا شذّ عن
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٠٧س ي ح
سـاح المـاء علـى وجـه الـأرض سيحـاً ومـاء سائـح وسيـح وأسـاح فلـان نهـراً: أجـراه.
قال الفرزدق: وكـم للمسلميـن أسحـت فيهـم بـإذن اللـه مـن نهـر ونهر وكساء مسيح: مخطط.
ومـن المجـاز: سـاح الرجـل فـي الـأرض سياحـة ورجـل سائـح وسيـاح " فسيحـوا في الأرض " وشبه الصائم به فقيل له: سائح.
قال أبو طالب: وبالسائحيـن لا يذوقـون قطرة لربهـم ولاراتكـات العوامـل وأساح الفرس
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٤٦٩السَّيْحُ: الماءُ الظاهر الجاري على وجه الأَرض، وفي التهذيب: الماء الظاهر على وجه الأَرض، وجمعُه سُيُوح.
وقد ساحَ يَسيح سَيْحاً وسَيَحاناً إِذا جرى على وجه الأَرض. وماءٌ سَيْحٌ وغَيْلٌ إِذا جرى على وجه الأَرض، وجمعه أَسْياح؛ ومنه قوله:
لتسعة أَسياح وسيح العمر
(* قوله «لتسعة أَسياح إلخ» هكذا في الأصل.)
وأَساحَ فلانٌ نهراً إِذا أَجراه؛ قال الفرزدق:
وكم للمسليمن أَسَحْتُ بَحْري،
بإِذنِ اللهِ من
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٤٠* س ي ح * * سَاحَ * الماء جرى على وجه الأرض وبابه باع و * السَّيْحُ * أيضا الماء الجاري و * سَاحَ * في الأرض يسيح * سَيْحاً * و * سُيُوحا * و * سِيَاحَةً * و * سَيَحاناً * بفتح الياء أي ذهب وفي الحديث ﴿لا سياحة في الإسلام﴾ و * المِسْياحُ * بالكسر الذي يسيح في الأرض بالنميمة والشر وفي الحديث ﴿ليسوا * بالمَساششحِ * ولا بالمذاييع البذر﴾ و * سَيْحانُ * بوزن ريحان نهر بالشام و * ساحِينُ * بكسر
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٢٥٨ساح الماء يسيح سيحا وسيحانا ، محركة: إذا جرى على وجه الأرض. و ساح الظل ، أي فاء . السيح: الماء الجاري. و في التهذيب: الماء الظاهر الجاري على وجه الأرض، وجمعه سيوح. وماء سيح وغيل، إذا جرى على وجه الأرض، وجمعه أسياج. السيح: الكساء المخطط يستتر به ويفترش وقيل: هو ضرب من البرود، وجمعه سيوح. وأنشد ابن الأعرابي:
وإني وإن تنكر سيوح عباءتي شفاء الدقى يا بكر
ساح الماء يسيح سيحا وسيحانا ، محركة: إذا جرى على وجه الأرض. و ساح الظل ، أي فاء . السيح: الماء الجاري. و في التهذيب: الماء الظاهر الجاري على وجه الأرض، وجمعه سيوح. وماء سيح وغيل، إذا جرى على وجه الأرض، وجمعه أسياج. السيح: الكساء المخطط يستتر به ويفترش وقيل: هو ضرب من البرود، وجمعه سيوح. وأنشد ابن الأعرابي: وإني وإن تنكر سيوح عباءتي شفاء الدقى يا بكر أم تمـيم سيح: ماء لبني حسان بن عوف ، وقال ذو الرمة: يا حبذا سيح إذا الصيف التهب
سيح: اسم ثلاثة أودية باليمامة ، بأقصى العرض منها، لآل إبراهيم بن عربي. والسياحة، بالكسر، والسيوح بالضم، والسيحان ، محركة، والسيح ، بفتح فسكون : الذهاب في الأرض للعبادة والترهب؛ هكذا في اللسان وغيره. وقول شيخنا: إن قيد العبادة خلت عنه أكثر زبر الأولين، والظاهر أنه اصطلاح، محل تأمل. نعم الذي ذكروه في معنى السياحة فقط، يعني مقيدا، وأما السيوح والسيحان والسيح فقالوا: إنه مطلق الذهاب في الأرض، سواء كان للعبادة أو غيرها. وفي الحديث: لا سياحة في الإسلام . أورده الجوهري، وأراد مفارقة الأمصار، والذهاب في الأرض، وأصله من سيح الماء الجاري، فهو مجاز. وقال ابن الأثير: أراد مفارقة الأمصار، وسكنى البراري، وترك شهود الجمعة والجماعات. قال: وقيل: أراد الذين يسعون في الأرض بالشر والنميمة والإفساد بين الناس، وقد ساح. ومنه المسيح عيسى بن مريم عليهما السلام. في بعض الأقاويل، كان يذهب في الأرض، فأينما أدركه الليل صف قدميه وصلى حتى الصباح. فإذا كان كذلك فهو مفعول بمعنى فاعل. قد ذكرت في اشتقاقه خمسين قولا -قال شيخنا: كلها منقولة مبحوث فيها أنكرها الجماهير وقالوا: إنما هي من طرق النظر في الألفاظ، وإلا فهو ليس من ألفاظ العرب، ولا وضعته العرب لعيسى، حتى يتخرج على اشتقاقاتها ولغاتها- في شرحي لصحيح البخاري المسمى بمنح الباري وغيره من المصنفات. قال شيخنا: وشرحه هذا غريب جدا. وقد ذكره الحافظ ابن حجر وقال: إنه خرج فيه عن شرح الأحاديث المطلوب من الشرح إلى مقالات الشيخ محيى الدين بن عربي رحمه الله، الخارجة عن البحث، وتوسع فيها بما كان سببا لطرح الكتاب وعدم الالتفات إليه، مع كثرة ما فيه من الفوائد. بل بالغ الحافظ في شين الكتاب وشناعته بما ذكر. من المجاز: السائح الصائم الملازم للمساجد وهو سياحة هذه الأمة. وقوله تعالى: الحامدون السائحون قال الزجاج: السائحون -في قول أهل التفسير واللغة جميعا-: الصائمون. قال: ومذهب الحسن أنهم الذين يصومون الفرض. وقيل: هم الذين يديمون الصيام، وهو مما في الكتب الأول. وقيل: إنما قيل للصائم: سائح لأن الذي يسيح متعبدا يسيح ولا زاد معه، إنما يطعم إذا وجد الزاد، والصائم لا يطعم أيضا، فلشبهه به سمي سائحا. وسئل ابن عباس وابن مسعود عن السائحين، فقالا: هم الصائمون. والمسيح كمعظم: المخطط من الجراد ، الواحدة مسيحة. قال الأصمعي: إذا صار في الجراد خطوط سود وصفر وبيض فهو المسيح، فإذا بدا حجم جناحه فذلك الكتفان لأنه حينئذ يكتف المشي. قال: فإذا ظهرت أجنحته وصار أحمر إلى الغبرة فهو الغوغاء، الواحدة غوغاءة، وذلك حين يموج بعضه في بعض ولا يتوجه جهة واحدة. قال الأزهري هذا في رواية عمرو بن بحر. المسيح أيضا: المخطط من البرود . قال ابن شميل: المسيح من العباء: الذي فيه جدد: واحدة بيضاء، وأخرى سوداء ليست بشديدة السواد، وكل عباءة سيح ومسيحة؛ وما لم يكن جدد فإنما هو كساء وليس بعباء من المجاز: في التهذيب: المسيح من الطريق: المبين شركه ، محركة، هكذا هو مضبوط في النسخ، وضبطه شيخنا بضمتين، ولينظر، أي طرقه الصغار ، وإنما سيحه كثرة شركه، شبه بالعباء المسيح. من المجاز: المسيح: الحمار الوحشي لجدته التي تفصل بين البطن والجنب . وفي الأساس: والعير مسيح العجيزة، للبياض على عجيزته. قال ذو الرمة:
تهاوي بي الظلماء حرف كأنها مسيح أطراف العجيزة أصحر يعني حمارا وحشيا شبه الناقة به. من المجاز: سيحان كريحان: نهر بالشام بالعواصم من أرض المصيصة، نهر آخر بالبصرة، ويقال: فيه ساحين . سيحان: اسم واد أو : ة بالبلقاء من الشام، بها قبر سيدنا موسى الكليم عليه وعلى نبينا أفضل الصلاة و السلام ، وقد تشرفت بزيارته. وسيحون: نهر بما وراء النهر وراء جيحون، ونهر بالهند مشهور. من المجاز: المسياح بالكسر: من يسيح بالنميمة والشر في الأرض والإفساد بين الناس. وفي حديث علي رضي الله عنه: أولئك أمة الهدى، ليسوا بالمساييح ولا بالمذاييع البذر يعني الذين يسيحون في الأرض بالنميمة والشر والإفساد بن الناس. والمذاييع: الذين يذيعون الفواحش. قال شمر: المساييح ليس من السياحة، ولكنه من التسييح، والتسييح في الثوب أن تكون فيه خطوط مختلفة ليس من نحو واحد. وانساح باله: اتسع ، وقال: أمني ضمير النفس إياك بعدما يراجعني بثي فينساح بالهـا انساح الثوب وغيره: تشقق ، وكذلك الصبح. وفي حديث الغار: فانساحت الصخرة : أي اندفعت وانشقت. ومنه ساحة الدار. ويروى بالخاء والصاد. انساح بطنه: كبر واتسع ودنا من السمن . وفي التهذيب عن ابن الأعرابي: يقال للأتان: قد انساح بطنها واندال، انسياحا، إذا ضخم ودنا من الأرض. وأساح فلان نهرا ، إذا أجراه ، قال الفرزدق: وكم للمسلمين أسحت بحري بإذن الله من نهر ونـهـر أساح الفرس بذنبه ، إذا أرخاه. وغلط الجوهري فذكره بالشين في أشاح. ووجدت في هامش الصحاح ما نصه: قال الأزهري: الصواب أساح الفرس بذنبه، إذا أرخاه، بالسين، والشين تصحيف. ومثله في التكملة للصغاني. وجزم غير واحد بأنه بالشين على ما في الصحاح. وجبل سياح بالإضافة ككتان حد بين الشام والروم ، ذكره أبو عبيد البكري. والسيوح بالضم: ة، باليمامة ، وهي الأودية الثلاثة التي تقدم ذكرها. أبو منصور مسلم بن علي ابن السيحي، بالكسر: محدث ، من أهل الموصل، روى عن أبي البركات بن حميد؛ قاله ابن نقطة. ومما يستدرك عليه. من اللسان: ويقال: أساح الفرس ذكره وأسابه، إذا أخرجه من قنبه قال خليفة الحصيني: ويقال سيبه وسيحه، مثله. ومن الأساس: من المجاز: وسيح فلان تسييحا كثر كلامه. وسيحان: ماء لبني تميم في ديار بني سعد؛ كذا في معجم البكري.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٢٣٨سَاحَ
1 سَاحَ ذ , (S, Mgh, K,) or سَاحَ عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ, (A,) aor. يَسِيحُ, (S, K,) inf. n. سَيْحٌ (S, A, Mgh, K) and سَيَحَانٌ, (K,) It (water) ran upon the surface of the earth. (S, A, Mgh, K.) ― -b2- And hence, (TA,) سَاحَ فِى الأَرْضِ, (S, A, Msb,) aor. as above, (S, Msb,) inf. n. سِيَاحَةٌ, (A,) or سَيْحٌ, (Msb,) or both, and سُيُوحٌ and سَيَحَانٌ, (S, K,) said of a man, (A,)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٢٥سَاحَ
سَاحَ ( y ) I ( n. ac. سَيْح 1 , سَيَحَاْن 36 ),
a. Flowed, ran about, spread.
b. Went & came, reappeared ( shadow ).
c. ( n. ac. سَيْح 1 , سِيَاْحَة 23t , سُيُوْح 27 , سَيَحَاْن 36 ), Travelled; roved, rambled about; went on a pilgrimage.
سَيَّحَ
سَيَّحَ II , أَسْيَحَ IV ,
a. Made to flow, to run.
اِنْسَيَحَ
اِنْسَيَحَ VII ,
a. Became big, enlarged, dilated ( stomach ).
b.
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٢ (الإجمالي: ٣٦)
- ثيب
الآيات المشتركة: ١ · Dul kadınlar
- توب
الآيات المشتركة: ٢ · Eveye yuva demektir
- ركع
الآيات المشتركة: ١ · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
- عبد
الآيات المشتركة: ٢ · Ana kapının önündeki bekçidir
- بكر
الآيات المشتركة: ١ · Bekr genç deve demektir
- قنت
الآيات المشتركة: ١ · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
- شهر
الآيات المشتركة: ١ · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
- حدد
الآيات المشتركة: ١ · Hadid demir demektir
- ربع
الآيات المشتركة: ١ · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- طلق
الآيات المشتركة: ١ · “Dalk” sansar demektir
- خزي
الآيات المشتركة: ١ · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
- عجز
الآيات المشتركة: ١ · Belin at tarafıdır
الآيات التي ورد فيها(٣)
التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ
Seyahat edenler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سيح |
| Yapı | Üçlü (ecvef-i yâî) |
| Özel Durum | İlletli (orta harfi yâ olan ecvef yapı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سير, سيل, سرب, ضرب |
| Zıt Kök | حبس |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun yeryüzünde bir kanala hapsedilmeksizin yaygın, kesintisiz ve serbestçe akması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yeryüzünde serbestçe dolaşması, sınır veya baskı olmaksızın hareket etmesi ve nefsi tutkulardan arınarak ruhen akması |
| Çekirdek Özet 3 | Kısıtlanmamış hareket alanı, serbest dolaşım hakkı ve dünyevi bağlardan sıyrılarak ilahi amaca yönelen zihni ve bedeni seyyaliyet |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki türevlerini salt turistik gezi veya dünyayı terk eden manastır keşişliği (ruhbanlık) gibi dar ve zıt uçlara indirgemek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سي | Serbestçe akma, yayılma, bir zemin üzerinde engelsizce kayıp ilerleme hareketi; nitekim سيب bağsız bırakılıp serbestçe akmayı/salınmayı, سير belirli bir hat üzerinde yürüyüp ilerlemeyi, سيل ise kütle halinde taşarak akmayı ifade eder | ح | Boğazın en açık sürtünmeli seslerinden olan ح harfinin eklenmesiyle bu serbest akış ve kayma eylemi, yüzeye yayılma, ferahlık, dışa açılma ve sınırları aşan kesintisiz bir yayılım boyutu kazanmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Harekete dayanak oluşturan zemin, tutunma noktası ve hareketin yöneldiği dış çevre |
| ي | El ve kol | İcra etme, yönlendirme, aktif eylem ve gücün fiiliyata dökülmesi |
| ح | Çit, duvar | Çevrilmiş alan, sınır hattı; bu sınırın aşılması veya açığa çıkarılması |
| سيح | Destekten güç alarak kolun uzanması ve sınırın dışına serbestçe akış | Suyun bir hazneden veya sınırlandırıcı bir çitten taşarak yeryüzü zemininde engelsizce yayılması gibi, iradi ve serbest hareketin mekan kısıtlamalarını aşarak açığa çıkması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun bir ark veya kuyu içine hapsedilmeden yeryüzünün yüzeyinde kendiliğinden yayılıp akması; çizgili kumaşın üzerindeki su akıntısını andıran kesintisiz desenler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde oruç tutan veya dünyevi hazlardan el çekip çölde dolaşan kimseler için kullanılır; nitekim Ebû Tâlib bir beytinde şöyle demektedir: وبالسائحين لا يذوقون قطرة / لربهم ولاراتكات العوامل |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ferazdak şiirinde suyu ve nehri serbestçe akıtma anlamını şöyle kullanmıştır: وكم للمسلمين أسحت فيهم / بإذن الله من نهر ونهر |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde سيح kökü, özellikle Orta ve Güney Sami kollarında akışkanlık, sıvının yayılması ve yeryüzünde serbestçe yer değiştirme kavramsal eksenine oturur. Arapçada kök, suyun tabii bir yatakta veya zeminde engelsizce akıp yayılmasını (السَّيْحُ: الماء الجاري على وجه الأرض) ifade ederken, Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede buna yakın semantik akrabalıklar daha çok konuşma, iç dökme veya serbestçe yayılma bildiren köklerle (שיח / ś-y-ḥ: konuşmak, düşünce içinde dolaşmak, feryat etmek; çalılık/yaban fidanı) paralellik gösterir. Bu iki kullanım arasındaki anlamsal köprü, sınırlandırılmamış, dışa doğru yönelen ve tabii bir serbestlikle kendi mecrasında ilerleyen hareket yapısıdır. Arap dilinde fiziksel sıvı akışkanlığı ön planda kalmış, ardından insanın yeryüzünde sınırsızca dolaşması ve zihnen dünyevi takıntılardan sıyrılarak hakikate akması mecazen bu kökle ifadelendirilmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Suyun yeryüzünde bir kanal olmaksızın yayılması ve çizgili desen | Suyun engelsiz akması anlamından, insanın yeryüzünde serbestçe dolaşmasına ve oruçlunun bedeni arzulardan uzaklaşmasına geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שיח (ś-y-ḥ: dolaşmak, tefekkür etmek, serbestçe konuşmak) | Kuzeybatı Sami grubundaki zihni/ruhi serbest hareket ile Arapçadaki bedeni ve tabii akış ortak bir hareket tasavvuruna dayanır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan ve düzenli ses denkliği gösteren ikna edici bir bağ tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Gesenius, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سيح | Anlamlı | Suyun engelsiz akması, yeryüzünde serbest dolaşma | Sıvının yayılması ve insanın engelsizce hareket etmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سحي | Anlamlı | Kabuğu sıyırmak, kazımak, düzeltmek | Bir nesnenin yüzeyini soyup düzleştirmek | Yüzey üzerinde hareket ortaklığı; Kur'an'da geçmez |
| يسح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir |
| يحس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir |
| حسي | Anlamlı | Gizli su, yeraltından sızan su, yudumlamak | Kumun altına sızan suyu çıkarmak veya yudum yudum içmek | Suyun akışı ve toplanması ile ilgili semantik komşuluk; Kur'an'da geçmez |
| حيس | Anlamlı | Hurma, yağ ve keş peynirini karıştırıp yoğurmak | Maddeleri birbirine katarak tek bir hamur haline getirmek | Katı maddelerin yoğrulması; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سيح | Merkez | Yeryüzünde engelsizce yayılma ve akma | Bir kanal veya baskı olmaksızın geniş bir alanda serbestçe dolaşma | Suyun tabii yayılımı gibi mekan içinde serbest kalma |
| سير | Komşu | Yolda yürüme, mesafe katetme | Belirli bir istikamette, çizgisel bir hat veya rota üzerinde ilerleme | Seyahat bir hedefe gidişi öne çıkarır, seyahatta ise zeminde yayılma esastır |
| سيل | Komşu | Suyun kütle halinde akması | Suyun yoğunluk, ağırlık ve baskıyla taşarak sürükleyici bir şekilde akması | Seyil şiddet ve kütle barındırırken, seyh sükûnet ve engelsiz yayılım bildirir |
| سرب | Komşu | Akıp gitme, süzülme, gizlice ilerleme | Belirli bir mecrada, bazen gizli veya dar bir hattan usulca süzülüp akma | Serab ve teserrüb dar geçitlerden sızmayı, seyh ise açık yüzeyde yayılmayı anlatır |
| ضرب | Komşu | Yeryüzünde adım atarak yol alma | İktisadi, askeri veya pratik bir amaçla yeryüzünü adımlama | Darb fiili çaba ve temas merkezliyken, seyh serbestlik ve engelsizlik merkezlidir |
| حبس | Zıt | Hapsetme, engelleme, alıkoyma | Bir varlığın akışını, dolaşımını ve serbest hareketini durdurup bir yere kapatma | Suyun veya insanın hareket alanının tamamen sınırlandırılmasıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سيح | Suyun veya insanın engelsizce akıp dolaşması | Kökün asıl anlamı suyun yüzeyde akmasıdır; serbest hareket ve oruca genişletilmiştir. | Kesin |
| Latince | Meare, peragrare | Akıp geçmek, baştan başa dolaşmak | Meare akışı ve süzülmeyi karşılarken, peragrare yeryüzünü engelsizce dolaşmayı karşılar; ruhi boyutu eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | Flow freely, roam, wander unrestricted | Serbestçe akmak, engelsizce dolaşmak | Mekansal yayılımı ve engelsiz dolaşımı çok iyi karşılar ancak kökün oruçla kurulan ruhi bağını vermez. | Güçlü |
| Almanca | Strömen, frei umherziehen | Akmak, serbestçe etrafta dolaşmak | Suyun engelsiz akması ve insanın serbest dolaşımı boyutunu taşır; nefsi kısıtlama nüansını içermez. | Güçlü |
| Fransızca | S'écouler librement, errer librement | Serbestçe akmak, engelsizce dolaşmak | Sınırlandırılmamış dolaşım ve akışı karşılar; Kur'an'daki ahlaki ve hukuki arka planı dışarıda bırakır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فسيحوا | Güvenlik içinde serbestçe dolaşma, mühlet tanınması | Hukuki ve siyasi bağlamda, antlaşmaları bozulan müşriklere tanınan dört aylık serbest dolaşım ve düşünme hakkı (Tevbe 9:2) |
| السائحون | Oruç tutanlar, nefsi arzulardan sıyrılarak ibadete yönelenler | Müminlerin erdemli nitelikleri arasında, yeme-içme ve bedeni arzulardan kesilerek ruhen seyr ü sülûk edenler (Tevbe 9:112) |
| سائحات | Nefsini günahlardan alıkoyanlar, oruç tutan veya hicret eden saliha kadınlar | Peygamber eşlerinin örnek ahlaki vasıfları bağlamında, arınmışlık ve itaatte sebat gösterenler (Tahrîm 66:5) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ruhbanlık ve dünyadan el çekme tartışmaları | İslam'da Hristiyanlıktaki gibi dünyadan bütünüyle kopup dağlarda dolaşma şeklinde bir ruhbanlığın meşruiyeti | İmanın mekanla değil kalbi arınma ve amel ile gerçekleştiği, tecridin zihni bir yönelim olduğu kabulü |
| Fıkıh | Ziraat hukuku (öşür) ve savaş hukuku (eman/mühlet) | Yağmur ve nehir suyuyla doğal olarak sulanan (seyh) arazilerin zekat oranı ile harbîlere verilen serbest dolaşım süresi | Suyun kendiliğinden yeryüzünde akması masrafsız sulamayı; eman ise serbest ve güvenli hareketi ifade eder |
| Tefsir | السَّائِحُونَ ve سَائِحَاتٍ lafızlarının yorumu | Ayetlerdeki lafızların fiziki seyahat mi, hicret mi, yoksa oruç tutmak mı anlamına geldiği meselesi | Çoğunluk müfessirlerce oruç tutanlar olarak tevil edilmiş, bedeni hazlardan kesilme akışla bağdaştırılmıştır |
| Hadis | لا سياحة في الإسلام hadisi ve cihat/oruç benzetmeleri | İslam'da toplumdan kaçıp yeryüzünde başıboş dolaşmanın nehyedilmesi ve ümmetin seyahatinin cihat ve oruç oluşu | Fiziksel başıboşluktan sorumlu toplumsal hayata ve nefis terbiyesine doğru anlam yoğunlaşması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefis terbiyesi ve ibadet hayatı | Oruç ve kalbi seyr ü sülûk | Bedeni kısıtlayarak ruhun hakikate doğru serbestçe akmasını sağlama | Bedensel arzulardan el çekildiğinde ruh, suyun tabii akışı gibi engelsizce ilahi huzura yönelir. | Kesin |
| İlmi | Hakikati arama ve tefekkür | Zihni tahkik ve ibret seyahati | Zihni sabit fikirlerden kurtarıp deliller arasında serbestçe dolaştırma | Akıl, dar dogmaların sınırlarına hapsolmadan hakikatin izini sürer ve bilgiyi yayar. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki güvenlik ve serbest dolaşım | Eman, ateşkes ve seyahat özgürlüğü | Bireylerin veya tarafların belirli bir süre tehdit altında olmadan hareketini temin etme | Hukuk düzeni, bireye şiddetten ve baskıdan arınmış serbest bir hareket ve karar sahası tanır. | Kesin |
| İktisadi | Doğal kaynakların ve suyun kullanımı | Doğal sulama (seyh) ve sermaye akışkanlığı | Masrafsız kaynakla üretim yapma ve piyasa engellerini aşarak dolaşımı sağlama | Emek harcanmadan yeryüzünde kendiliğinden akan su en bereketli üretim girdisidir. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminer akış ve açık kanal hidrodinamiği | Bir sıvının herhangi bir dış tazyik veya kapalı boru baskısı olmaksızın, bir yüzey boyunca sınır tabaka sürtünmesini aşarak serbestçe akması durumu ile tam bir yapısal özdeşlik taşır. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Seyahat hürriyeti ve negatif özgürlük | Hukuk ve siyaset felsefesinde bireyin dışarıdan gelen bir zorlama, engel veya baskı olmaksızın kendi hareket alanını serbestçe kullanabilmesi ve iradesini kısıtlamasız eyleme dökebilmesi ilkesidir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca günümüzün turizm, tatil ve amaçsız eğlence gezisi (siyahat) anlamıyla sınırlamak veya geçmişteki keşişvari manastır hayatıyla özdeşleştirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hukuki dokunulmazlık içinde serbestçe hareket etme hakkı (Tevbe 9:2) ile bedeni arzulardan uzaklaşarak ruhi olgunluğa erişme disiplinini (Tevbe 9:112; Tahrîm 66:5) içine alan çok boyutlu özgürlük hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklere verilen dört aylık mühletin hikmetini kavramaktan uzaklaşmak; müminlerin ve saliha kadınların vasıfları arasında sayılan seyahati başıboş gezginlik veya toplumdan kaçış zannederek ibadi derinliğini yitirmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam'ın hem bireysel ahlak ve ibadet boyutunda (oruç ve tefekkür) hem de kamu hukuku ve uluslararası ilişkiler boyutunda (eman, ateşkes ve hareket serbestisi) özgürlük ve serbest dolaşım ilkelerini nasıl harmanladığını gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevbe suresinin başındaki antlaşma, savaş ve eman hükümlerini bildiren ahkam ayetlerinde ve müminlerin kemal sıfatlarını sıralayan ahlak ve aile ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın muhaliflerine dahi düşünme ve tercih hakkı tanıyan bir mühlet alanı açtığını ortaya koyarak 'İslam'da doğrudan kılıç zoruyla inandırma vardır' iddiasını çürütür; ayrıca dindarlığı pasif bir hapis hayatı değil, şuurlu bir seyyaliyet olarak tanımlar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSuyun bir kaba veya bende hapsedilmeksizin yeryüzü sathında engelsizce, yaygın ve tabii olarak akması.
- Soyut anlamVarlığın, üzerindeki dış kısıtlamalardan, baskılardan veya nefsani arzulardan arınarak belirlenen meşru uzamda serbestçe ve tabii bir gayeyle hareket etmesi.
- Sistematik karşılıkHukukta eman ve serbest dolaşım hakkı, ahlakta nefsi kısıtlayıp ruhu serbest bırakma (oruç), tabiatta ise harici müdahale gerektirmeyen tabii akışkanlık.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hareket veya akış miktarını, ile tanınan zaman aralığını (örneğin mühlet süresini), harekete yön veren içsel/tabii potansiyeli, ise hareket alanındaki sınırlandırıcı direnç veya engelleri simgeler. Kökün temsil ettiği durumda harici engeller ve kısıtlamalar sıfıra yaklaştığından (), hareket bir dış baskı altında kalmadan kendi tabii hızında () gerçekleşir; bu da hem suyun yüzeyde engelsiz akışını hem de hukuki güvence altındaki serbest dolaşımı ifade eder.