صفو

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-ف-والصيغ: ١٦ · الجذور المجاورة: ١٠٨ · الآيات: ١٧ · السور: ١٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».جسمعسللَاصْطَفَىالصَّفَاأَصْطَفَىصفوبنوأَفَأَصْفَاكُمْإبراهيممعياصْطَفَاهُصلداصْطَفَى

الجذرالصيغ ١٦الآيات ١٧السور ١٢المجاورة ١٠٨

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صفو

ص - ف - و

جذر
  • الورود: ١٨
  • الآيات: ١٧
  • الصيغ: ١٦
  • المعاجم: ٩

معناه في القرآن: Seçip ayırdı

ملاحظاتي

المعاجم(٩)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٨٥٣
باب الصاد والفاء و و ا ي ء معهما ص و ف، و ص ف، ص ف و، ف ي ص، ص ي ف، ف ص ي، أ ص ف مستعملات صوف: الصُّوفُ للضَّأْن وشِبْهِهِ، وكَبشٌ صافٌ ونَعجةٌ صافةٌ، وكبشٌ صُوفانيٌّ ونَعجة صوفانيّةٌ. وزغبات القَفَا تُسَمَّى صوفةَ القفا. ويقال لواحدة الصوف صوفة وتُصَغَّر صُوَيفةٌ. والصُّوفانةُ: بَقْلةٌ زَغْباءُ قصيرة. وصوفةُ اسمُ حَيٍّ من تَميم، وآل صوفان الذين كانوا يُجيزون الحُجّاج من عَرَفات، يقُول أحدُهم
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٣٠
(باب الصاد والغين وما يثلثهما ) (صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور. (صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح
رابط المدخل

(باب الصاد والغين وما يثلثهما ) (صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور. (صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء: * لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) * (صغل) الصاد والغين واللام ليس بشيء، إِنَّما الصَّغِل السَّيِّئ الغِذاء. والأصل فيه السين: سَغِلٌ. والله أعلم بالصواب. (صفق) الصاد والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاقاةِ شيءٍ ذي صَفْحةٍ لشيءٍ مثله بقُوَّة. من ذلك صَفَقْتُ الشَّيءَ بيدي، إِذا ضربتَه بباطن يدكِ بقُوّة. والصَّفْقَة: ضربُ اليدِ على اليدِ في البَيْعِ والبَيْعةِ، وتلك عادةٌ جاريةٌ للمتبايِعين. وإذا قيل أصفَق القومُ على الأمر، إِذا اجتمعوا عليه، فهو من ذلك، وإِنَّما شُبِّهوا بالمتصافِقين على البيع. وممّا حُمِل على ذلك الصَّفَقُ، وهو الماء يُصَبُّ على الأديمِ الجديد فيخرُج مُصْفرَّا. ومن الباب أيضاً: الشَّراب المصفَّق، وهو أن يُحوَّل من إِناءٍ إلى إِناءٍ، كأنَّه صَفَقَ الإِناءَ إذا لاقاه، وصُفِقَ به الإِناء. ومنه صَفَقَ الإِبلَ، إِذا حوَّلـها مِن مرعَىً إلى مرعَىً. ثم حُمِل على ذلك فقيل لكلِّ منبسطٍ صَفقٌ وإن لم يُضربْ به على شيء. فيقال لجانِبَي العُنُق صفقانِ، ولكلِّ ناحيةٍ صَفْق وصُفْق([3]). ويقال للجِلدِ الذي يلي سوادَ البطنِ صُفْق. ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُخرّج له وجه، قولهم: قَوسٌ صَفوقٌ، إِذا كانت ليّنة راجعة. (صفن) الصاد والفاء والنون أصلانِ صحيحانِ، أحدهما جنسٌ من القيامِ، والآخر وِعاءٌ من الأوعية. فالأوّل: الصُّفون، وهو أن يقومَ الفرسُ على ثلاثِ قوائمَ ويرفعَ الرَّابعة، إلاَّ أنَّه ينالُ بطرَف سُنْبُكِها الأرض. والصَّافن: الذي يصفُّ قدمَيه. وفي حديث البَرَاء: "قمنا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم صُفُوناً". ومنه تَصَافَنَ القومُ [الماء([4])]، وذلك إِذا اقتسموه بالصُّفْن، والصُّفْن: جلدةٌ يُسْتَقَى بها. قال: فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])ويقال إنَّ ذلك إِنَّما يكون على المَقْلَة، يُسقى أحدُهم قَدْر ما يغمُرها. ومما شذَّ عن الأصلين: الصَّافن، وهو عِرْقٌ([6]). (صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال: لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها. ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ. ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد: * كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) * ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ. (صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة: تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ. ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها. ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان. (صفد) الصاد والفاء والدال أصلان صحيحان: أحدُهما عَطاءٌ، والآخَر شَدٌّ بشيء. فالأوَّل الصَّفَد؛ يقال أَصفدتُهُ، إِذا أعطيتَه. قال: هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])وأمَّا الصَّفْد فالغُلّ، ويقال الصَّفْد التقييد([13]). والأصفاد: الأقْياد. والصِّفاد: القَيد أيضاً. قال: هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14]) وفي الحديث: "إذا دخل شهرُ رمضانَ صُفِّدت الشياطين". (صفر) الصاد والفاء والراء ستّة أوجه: فالأصل الأوَّل لونٌ من الألوان. والثاني الشَّيء الخالي. والثالث جوهرٌ من جواهر الأرضِ. والرَّابع صَوت. والخامس زَمان. والسادس نَبْت. فالأوَّلُ: الصُّفْرة في الألوان. وبنو الأصفر: مُلوكُ الرُّومِ؛ لِصُفْرةٍ اعتَرَتْ أبَاهم. والأصفر: الأسود في قوله: تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])والأصل الثاني: الشيء الخالي، يقال هو صِفْر. ويقولون في الشتم: ما له صَفِر إِناؤه. أي هلكت ماشيتُهُ. ومن الباب قولُهم للذي به جنونٌ: إنه لفي صُفْرَةٍ وصِفْرة بالضم والكسر، إِذا كان في أيامٍ يزول فيها عقلُهُ. والقياس صحيح؛ لأنه كأنه خالٍ بين عقله. والأصل الثالث: الصُّفْر من جواهر الأرض، يقال إنَّه النُّحاس. وقد يقال الصِّفْر. وقد أخبرني عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد قال: قال الأصمعي: النُّحاس الطَّبيعة والأصل، والنُّحاس هو الصُّفر الذي تعمل منه الآنية، فقال "الصُّفْر"، بضم الصاد. قال أبو عبيدٍ مثلَهُ، إلاَّ أنَّه قال الصِّفْر، بكسر الصاد. وأمَّا الرَّابع فالصَّفير للطّائر. وقولهم: ما بها صافرٌ، من هذا، أي كأنَّه يصوِّت. وأمَّا الزمان فصَفَر: اسم هذا الشهر. قال ابنُ دريد([16]): الصَفَرَانِ * شهرانِ في السَّنة، سمِّي أحدُهما في الإِسلام المحرَّم. والصَّفَريّ، نباتٌ يكون في أوّلِ الخريفِ. والصَّفَريّ في النَّتاج بعد اليقظيّ. وأمَّا النَّبات فالصَّفَار، وهو نبتٌ، يقال إنَّه يبيس البُهْمَى. قال: فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])(صفع) الصاد والفاء والعين كلمةٌ واحدة معروفة. --------------ـــ ([1]) هذه التكملة من المجمل. ([2]) صدره كما في الديوان 42 واللسان (صغر): * فما عجول على بوٍّ تطيفُ به * ([3]) وصفق أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل. ([4]) التكملة من المجمل واللسان. ([5]) البيت للفرزدق في اللسان (صفن، جرضم). ([6]) في اللسان: "عرق في باطن الصلب طولاً، متصل به نياط القلب، ويسمى الأكحل". ([7]) في الأصل: " من الغنم"، وأثبت ما في المجمل. ([8]) البيت لعبد الله بن عنمة الضبي، كما سبق في (ربع)، وهو من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة: (1: 420). وأنشده في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل)، وسيأتي في (نشط). ([9]) لامرئ القيس في معلقته. وصدره: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *. ([10]) ديوان النابغة 7 برواية : "وتوقد". ([11]) فرق بينهما ابن الأثير فقال: "يقال صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته إذا حرمته". ([12]) للنابغة في ديوانه 27 واللسان (صفد)، والرواية فيهما: "فلم أعرض". ([13]) كذا ضبطت العبارة في المجمل. وفي اللسان بفتح فاء الصفد. والظاهر أن التقييد بسكون الفاء، والغل بفتحها. يؤيده عبارة اللسان: "والاسم من العطية الصفد ـ أي بالتحريك ـ وكذلك من الوثاق". ([14]) البيت لعوف بن عطية التيمي، يعير لقيط من زرارة بموت أخيه معبد في الأسر. اللسان (بدد). وروايته في (بدد): "ألا كررت على ابن أمك معبد". وروايته في (صفد) كروايته هنا، مع تحريف في عجز البيت. ([15]) البيت للأعشى في ديوانه 219، واللسان (صفر). ([16]) الجمهرة (2: 355). ([17]) البيت لأبي دُوَاد الإِيادي، كما في حواشي الجمهرة. وسيأتي منسوباً في (عري).

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٤٦٣
- أصل الصفاء: خلوص الشيء من الشوب، ومنه الصفا، للحجارة الصافية. قال تعالى: ﴿إن الصفا والمروة من شعائر الله﴾ [البقرة/158]، وذلك اسم لموضع مخصوص، والاصطفاء: تناول صفو الشيء، كما أن الاختيار: تناول خيره، والاجتباء: تناول جبايته. واصطفاء الله بعض عباده قد يكون بإيجاده تعالى إياه صافيا عن الشوب الموجود في غيره، وقد يكون باختيار وبحكمه وإن لم يتعر ذلك من الأول، قال تعالى: {الله يصطفي من الملائكة رسلا
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٩٩٩
ص ف و ماء صاف وقد صفا صفواً وصفاء‏:‏ وصفيت الشراب بالمصفاة‏.‏ وأخذ صفو الماء وصفوه وصفوته وصفوته وقيل‏:‏ صفوه بالفتح لا غير‏.‏ وأصفت الدجاجة‏:‏ انقطع بيضها‏.‏ وأصلب من الصفا والصفوان والصفواء وكأنه صفاة وصفوانة‏.‏ وناقة ونخلة صفي‏:‏ كثيرة اللبن والحمل وهن صفايا‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أصفيته المودة‏.‏ وأصفيته بالبر‏:‏ آثرته واختصصته ‏"‏ أفأصفاكم ربكم بالبنين ‏"‏ وأصفى عياله بشيء يسير‏:‏ أرضاهم
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٧٧٤
* ص ف و * * الصَّفَاءُ * ممدود ضد الكدر وقد * صَفا * الشراب يصفو * صَفاءً * و * صَفَّاهُ * غيره * تَصْفِيةً * و * صَفْوَةُ * الشيء خالصه يقال محمد ]ص[ صفوة الله من خلقه و * مُصْطَفَاهُ * أبو عبيدة يقال له * َُصِفْوةُ * مالي بالحركات الثلاث فإذا نزعوا الهاء قالوا * صَفْوُ * مالي بفتح الصاد لا غير و * الصَّفَاةُ * صخرة ملساء والجمع * صَفاً * مقصور و * أصْفاءٌ * و * صُفِيٌّ * على فعول و *
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٧٤٥
: ( و ( *!الصَّفْوُ : نَقِيضُ الكَدَرِ ، *!كالصَّفا ) ، هكذا في النسخ بالقَصْر ، وفي الصِّحاح بالمدِّ . يقالُ : *!صَفا الشَّرابُ *!يَصْفُو *!صَفاءً . وقالَ الرَّاغبُ : *!الصَّفاءُ خُلوصُ الشيءِ من الشوهِ . ( *!والصُّفُوِّ ) ، كعُلُوِّ ، *!والصّفْوَةِ مِثْلُه . ( *!وصَفْوَةُ الشَّيءِ ، مُثَلَّثَة : ما *!صَفَا منه ) وخلصَ ؛ ومنه : محمدٌ صلى الله عليه وسلم *!صَفْوَةُ اللَّهِ من خَلْقِه ، أَي
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٨٨٢
صَفَا 1 صَفَا ذ , (S, M, Msb,) aor. يَصْفُو, (S, Msb,) inf. n. صَفَآءٌ (S, M, Msb, K *) and صُفُوٌّ (M, Msb, K *) and صَفْوٌ (K, * TK) and صَفْوَةٌٰ and صِفْوَةٌ, (MA,) said of wine, or beverage, (S,) or of water, (TK,) or of a thing, (M,) It was, or became, clear, limpid, or pure; contr. of كَدِرَ; (S, M, K; *) or free from الكَدَر [i. e. turbidness, thickness, or muddiness]; (Msb;) or free from
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٠٥٣
صفَا صفَا U ( n. ac. صَفْو 1 , صَفْوَة 1t , صِفْوَة 2t , صَفَآء [ 22A ] , صُفُوّ صُفُوّ [ 27 ] ), a. Was pure, clear, limpid; was clear, serene ( sky ); was free from malice ( heart ). b. see VIII . صَفَّوَ صَفَّوَ II , a. Cleared; clarified; filtered, strained; decanted ( wine ). b. Winnowed ( corn ). صَاْفَوَ صَاْفَوَ III , a. Was sincere, open with; had a sincere affection for.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٢٬٥٧٥
صفو صَفَا - يَصْفُو - صَفَا - صَفْوَان - أصْفَى - يُصْفِي - صَفَّى - يُصَفِّي - مُصَفَّى - اصْطَفى - يَصْطَفِيْ - مُصْطََفى - مُصْطَفَيْن صَفَا - يَصْفُوْ + الكائن أو الشيء: يصير لوحده وبمفرده ولا يبقى معه أحد من غيره: يخلو من الكدر والشوائب والملوثات صَفِيَ - يَصْفى + الكائن أو الشيء: (من العامية الشامية - المؤلف) يبقى في مكانه بعد أن يذهب
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١٦)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠٨ (الإجمالي: ١٤٠)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. بنو

    الآيات المشتركة: ٤ · Oğullar

  2. إبراهيم

    الآيات المشتركة: ٣ · İbrahim

  3. أسن

    الآيات المشتركة: ١ · Sin diş demektir

  4. صلد

    الآيات المشتركة: ١ · Cascavlak

  5. عسل

    الآيات المشتركة: ١ · Bal

  6. مرو

    الآيات المشتركة: ١ · Ve Merve

  7. معي

    الآيات المشتركة: ١ · Onların ince bağırsakları

  8. خير

    الآيات المشتركة: ٤ · Hayr : At sürüsü demektir

  9. عمر

    الآيات المشتركة: ٢ · “U’mare” katlı bina demektir

  10. ملك

    الآيات المشتركة: ٤ · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  11. جسم

    الآيات المشتركة: ١ · Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir

  12. طالوت

    الآيات المشتركة: ١ · Talut

الآيات التي ورد فيها(١٧)

  1. وَوَصَّى بِهَا إِبْرَاهِيمُ بَنِيهِ وَيَعْقُوبُ يَابَنِيَّ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى لَكُمُ الدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ

    Seçip ayırdı

  2. إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ

    Seçip ayırdı

  3. قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسَلَامٌ عَلَى عِبَادِهِ الَّذِينَ اصْطَفَى آللَّهُ خَيْرٌ أَمَّا يُشْرِكُونَ

    Seçip ayırdı

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصفو
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerخلص, نقى, خير, جبي
Zıt Kökكدر
Çekirdek Özet 1Sıvının tortusundan, nesnenin pürüzünden bütünüyle ayrılarak duru, berrak ve homojen hale gelmesi; kaygan ve pürüzsüz sert taş.
Çekirdek Özet 2Varlık veya insanlar arasından yabancı, kusurlu ve tortulu unsurlardan arındırılarak seçkin, tertemiz ve müstakil kılınma; ilahi risalet ve emanet için süzülüp ayrılma.
Çekirdek Özet 3İlahi tercihin rastlantısal bir ayrım değil, ontolojik ve ahlaki bir arınma ile tam liyakat esasına dayalı süzülme süreci olduğu hakikati.
Kritik Hata RiskiKökün Kur'an'daki türevlerini (ıstıfâ) keyfi, gerekçesiz veya dışlayıcı bir iltimas/seçimcilik gibi anlamak; saflık, arınma ve süzülme çekirdeğini göz ardı etmek.

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صفYüzey düzlüğü, pürüzsüzlük, yayılma ve yan yana dizilerek homojen bir hat oluşturma (karşılaştırma: صفح, صفد, صفر, صفصف, صفف, صفن).وÇekirdeğin statik düzlük ve dizilim niteliğini akışkan, dinamik ve arındırıcı bir boyuta taşıyarak karışık unsurların dibe çökmesi veya ayrışması yoluyla duruluğa, saflığa ve süzülmüş seçkinliğe kavuşması anlamını kazandırmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaBelli bir niteliği taşıyan unsurları diğerlerinden hassasiyetle yakalayıp ayırma ve odaklanma hareketini kurar.
فAğız; açıklık, nefes, kenar, dışarı çıkarmaİstenmeyen veya karışmış olan unsurların dışarı salınmasını, nefes alır gibi arınmayı ve tortunun atılmasını sağlar.
وÇengel, bağlama, ekleme, tutturmaArınan ve süzülen saf cevherin süreklilikle korunmasını, bir amaca ve ilahi irtibata bağlanmasını sağlar.
صفوBir bütünden tortuyu dışarı atarak yakalanan saf özün sabitlenmesiKarışımın sıkıştırılıp süzülmesi, yabancı unsurların dışarı atılması ve geriye kalan arı, lekesiz cevherin korunup seçilerek yüceltilmesi hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun veya herhangi bir içeceğin dibe çöken tortudan, bulanıklıktan arınarak bütünüyle berraklaşması; üzerinde hiçbir toprak, bitki veya pürüz barındırmayan sert, kaygan ve tertemiz kaya (es-safâ).
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Abdullah b. Aneme ed-Dabbî, kabile reisi Bistâm b. Kays'a hitaben yazdığı şiirde ganimet taksiminden önce reise ayrılan en seçkin, süzülmüş pay için bu kökü kullanır: لَكَ المِرْبَاعُ مِنْهَا وَالصَّفَايَا / وَحُكْمُكَ وَالنَّشِيطَةُ وَالفُضُولُ
Erken Arapça kullanımSütü çok ve kesintisiz olan seçkin deveye veya bol meyve veren üstün hurma ağacına «nâkatün safiyyün» (نَاقَةٌ صَفِيٌّ) denilmesi; ayrıca bir canlının yumurtlama veya doğurma tortusundan kurtulup arınması durumuna «asfet» (أَصْفَتِ الدَّجَاجَةُ) denilmesi.

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça kök صفو ile doğrudan sesçil ve anlamsal örtüşme gösteren katman, Batı Sami ve genel Kuzeybatı Sami dillerinde süzülme, berraklık, arınma ve gözetleme/bakma ekseninde mevcuttur. İbranicede צָפָה (ṣāp̄āh) kökü yüksek bir yerden berrak biçimde izlemek, gözetlemek, aynı zamanda metalleri parlatıp arındırmak ve yüzeyi kaplamak anlamlarını taşır; צְפִיָּה (ṣəp̄iyyāh) açık görüşü ve arılığı yansıtır. Süryanicede ܨܦܐ (ṣpā) eylemi süzmek, temizlemek, tortudan arıtmak ve berraklaştırmak mânâsına gelir; ܨܦܝܐ (ṣapyā) kelimesi doğrudan saf, duru, tortusuz sıvı ve berrak akıl anlamında kullanılır. Aramicede צפא (ṣəp̄ā) kökü yine sıvının süzülerek arındırılması ve tortunun ayrıştırılması eylemini karşılar. Bu dilsel paralellikler, Proto-Sami kök matrisinde kökün birincil fiziksel tabanının bulanık olanı süzerek arı, lekesiz, düz ve parlak bir yüzeye ulaştırma olduğunu; Arapçada bu durumun hem somut taşın pürüzsüzlüğünde (safâ) hem de manevi seçimde (ıstıfâ) en yüksek semantik olgunluğa eriştiğini göstermektedir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصَفَا — يَصْفُو — صَفَاءًSuyun durulması ve kayanın pürüzsüzlüğü asıl olup, ıstıfâ formu zihinsel veya ontolojik bir eleme ve seçme sürecini ifade eden soyutlamadır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צָפָה, Süryanice ܨܦܐ, Aramice צפאSüzme, yabancı maddeleri ayırma, parlatma ve duru kılma anlam alanı ortak bir Sami mirası olarak korunmuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik arınma ve süzme kökleriDoğu Afrika ve Berberî dillerinde süzme ve berraklaşma ile ilgili fonetik benzerlikler bulunmakla birlikte veri kesin bir kökendeşlik kurmak için sınırlıdır.Muhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew Grammar, Payne Smith.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صفوAnlamlıDuruluk, saflık, pürüzsüzlükSıvının bulanıklıktan arınması, seçkin kılınmaHedef kök; Kur'an'da geçer
صوفAnlamlıYün, koyun postuHayvanın bedenini örten, bükülebilen lifli doğal örtüKur'an'da geçer (el-A'râf 7:57'de değil, en-Nahl 16:80'de)
فصوAnlamlıSıyrılma, kurtulma, ayrışmaBir şeyin içinden sıyrılarak bağımsız hale gelmesi, aralanmasıKur'an'da geçmez; hedef kökle ayrışma yönünden ortak çekirdek taşır
فوصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
وصفAnlamlıNiteleme, vasfetme, açıklamaBir şeyin hakikatini ve vasıflarını eksiksiz biçimde dile getirmeKur'an'da geçer
وفصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde anlamlı bağımsız bir kök hüviyeti taşımamaktadırKur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صفوMerkezDuruluk ve seçkinlikKarışık olanın içindeki tortunun atılmasıyla oluşan katıksız saflık ve bu saflığa dayalı ilahi seçimdir.Hem somut nesnede tortusuzluğu hem de manevi varlıkta arınmış üstünlüğü içerir.
خلصKomşuKurtulma ve arılıkBir bağdan, karışıklıktan veya esaretten bütünüyle kurtulup bağımsızlaşma nüansını taşır.صفو duruluk ve homojenliğe odaklanırken, خلص yabancı unsurun egemenliğinden ayrışıp selamet bulmaya bakar.
نقىKomşuTemizlik ve lekesizlikDışsal kirden, lekeden ve kusurdan bütünüyle arınmış olma hâlidir.نقى daha ziyade lekesizlik ve paklık iken, صفو iç karışımın durulması ve özün seçilmesidir.
خيرKomşuİyilik ve tercihİki veya daha çok şey arasından daha faydalı ve faziletli olanı benimsemektir.خير doğrudan fazilete bakar; صفو ise öncelikle arındırma ve tortudan süzme ameliyesini şart koşar.
جبيKomşuDerleme ve toplamaDağınık unsurların özenle bir araya getirilip toplanarak lütfa mazhar kılınmasıdır.جبي toplamaya ve çekmeye dayanırken, صفو süzmeye ve ayrıştırmaya dayanır.
كدرZıtBulanıklık ve tortuSıvının veya halin içine yabancı parçacıkların karışarak matlaşması, düzenin bozulmasıdır.Berraklığın, saflığın ve pürüzsüz duruluğun tam karşıtıdır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصفوSaflık, berraklık, süzülerek seçilmeKarışıklığın tortusundan ayrışarak berraklaşma ve seçkinleşme sürecidir.Kesin
LatincePurgare, defaecare, eligereArındırmak, tortudan ayırmak, seçmekPurgare arınmayı, eligere seçmeyi karşılar; kökün her iki boyutu birden ifade eden tekil yapısını kısmen böler.Güçlü
İngilizceClarify, purify, electDurultmak, arıtmak, süzüp seçmekClarify ve purify duruluk ve saflığı, elect ise seçim yönünü verir; ontolojik pürüzsüzlük yönü eksik kalır.Güçlü
AlmancaLäutern, klären, auserwählenArıtmak, durulaştırmak, seçip ayırmakLäutern madenin ve sıvının süzülmesini, auserwählen ise yüksek manevi seçimi karşılar.Güçlü
FransızcaÉpurer, clarifier, élireSüzmek, berraklaştırmak, seçmekÉpurer ve clarifier tortudan arındırmayı çok iyi karşılarken, toplumsal/siyasi seçimle ilahi seçim ayrımı bağlamla kurulur.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اصْطَفَىNübüvvet ve risalet için arındırıp elçi kılmaAllah'ın insanlık içinden peygamberleri süzüp seçmesi bağlamı (Âl-i İmrân 3:33, A'râf 7:144, Hac 22:75).
اصْطَفَاكِManevi kemal, iffet ve ibadette temayüz ettirmeHz. Meryem'in dünya kadınlarına üstün kılınması ve korunmuşluğu bağlamı (Âl-i İmrân 3:42).
اصْطَفَيْنَا / الْمُصْطَفَيْنَİlahi vahyin mirasçısı ve dinin taşıyıcısı zümre kılmaSalih kulların, peygamberlerin ve ümmetin vahye varis kılınması bağlamı (Fâtır 35:32, Sâd 38:47).
أَفَأَصْفَاكُمْ / اصْطَفَىTevhide aykırı iddiaları çürütme ve kınama (istifham)Müşriklerin melekleri Allah'ın kızları sayma iftiralarını reddetme bağlamı (İsrâ 17:40, Sâffât 37:153, Zümer 39:4).
الصَّفَاDuru, sert ve kaygan taşlık tepe (özel mekân adı)Hac ve umre menâsikinde sa'y yapılan mübarek tepe bağlamı (Bakara 2:158).
صَفْوَانٍÜzerinde toprak tutmayan pürüzsüz ve sert kayaGösteriş için verilen sadakanın bereketsizliğini tasvir eden mesel bağlamı (Bakara 2:264).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve ismet nazariyesiPeygamberlerin seçilmesinin (ıstıfâ) ilahi bir lütuf mu yoksa kulun kabiliyetiyle mi ilgili olduğu; cebir-ihtiyar dengesi ve ismet sıfatı.Fıtraten günah kirinden ve şüpheden arındırılmış, risalete en layık kılınmış kılınma.
FıkıhMenâsik ve fey/ganimet hükümleriSafâ tepesindeki sa'yin rüknüyeti; devlet başkanının ganimet taksiminden önce seçtiği özel pay (safiyy/safâyâ).Mekânsal sınırın tayini ve kamu idarecisinin meşru tahsis yetkisinin belirlenmesi.
TefsirVahye veraset ve derecelendirmeFâtır 35:32'deki «kullarımız arasından seçtiklerimiz» ifadesinde günahkâr müminin bu seçilmişliğe dahil olup olmadığı.Seçimin toptan bir masumiyet değil, emaneti taşımaya liyakat ve yöneliş olduğu.
HadisHz. Peygamber'in isim ve vasıflarıPeygamberimiz'in «Mustafâ» (المصطفى) ismi; kabileler arasından süzülerek seçilme şeceresi hadisleri.Soya, ahlaka ve ruha ait kusurlardan arınarak beşeriyetin zirvesi haline gelme.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık-yaratıcı irtibatı ve risaletİlahi elçilik ve hidayet rehberliğiİnsanlığın içinden en berrak fıtratı süzüp rehber kılmakVahiy rastgele bir muhataba değil, tortulardan bütünüyle temizlenmiş saf vicdana emanet edilir.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiBilgiyi teyit etme, şüphe tortusunu ayıklamaSaf ve kesin bilgiyi zannî olandan süzmekVerinin ve bilginin doğrulanıp saf hakikate (safvet) ulaşıncaya kadar elenmesi ameliyesidir.Güçlü
SiyasiLiyakat ve yönetici seçimiKamu idaresinde en yetkin olanı görevlendirmeTarafgirliği dışlayıp görevi ehil olana teslim etmekKur'an'da Tâlût örneğinde (Bakara 2:247) olduğu gibi liderlik soy sopla değil, ilim ve bedeni liyakatle süzülür.Güçlü
İktisadiServet ve kaynak tahsisiKatışıksız değer, kamu payı ve helal kazançŞaibeli kazançları temizleyip saf mülkiyeti inşa etmekKazancın içindeki faiz, haksızlık ve hile tortularının arındırılarak helal safiyetin sağlanmasıdır.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFiltrasyon, dekantasyon ve faz ayrışmasıHeterojen bir karışımda yoğunluk farkı veya gözenekli zar yardımıyla sıvının çökeltiden ayrılarak berrak faza (süpernatan) geçmesi süreci kökün fiziksel doğasıyla tam izomorfiktir.Kesin
Beşeri bilimlerPozitif eleme ve liyakat tabanlı tabakalaşmaSosyal sistemlerde bireylerin imtiyaz veya kayırmacılıkla değil, kurumsal testler, ahlaki standartlar ve yetkinlik süzgeçlerinden geçirilerek vazifelere getirilmesi sürecidir.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiIstıfâ kavramını modern siyasetin seküler «seçimi» veya teolojideki keyfi bir «kaderci iltimas» gibi anlamak; saflık, arınma ve pürüzsüzlük kök mânâsını unutmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece bir nesneyi diğerine yeğlemek değil; varlığın veya ferdin iç ve dış bütün kirlerinden, menfi tesirlerden bütünüyle arındırılıp berrak bir fıtrata eriştirilmesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah'ın seçimini keyfi, temelsiz bir kayırma zannederek ilahi adalet ve hikmet prensiplerini zedelemek; peygamberlik ve emanetin ahlaki-ontolojik liyakatle ilgisini koparmak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da nübüvvetin, hidayetin ve ilahi hitaba muhatap oluşun tesadüfi olmadığını; ilahi iradenin en temiz, lekesiz ve pürüzsüz fıtratları süzerek görevlendirdiğini gösterir. Ayrıca ibadet ve amellerin riyadan arınarak saf bir taşa benzeyen kalpte karşılık bulamayacağını bildirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin risaletle görevlendirilmesini anlatan ayetlerde (Âl-i İmrân 3:33, A'râf 7:144), vahye varis kılınan toplulukların niteliklerinde (Fâtır 35:32) ve amellerin ihlasla yapılması gerektiğini vurgulayan mesellerde (Bakara 2:264) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Seçilmişlik fikrini kabilevi veya ırki bir imtiyaz sanan yaklaşımları yıkar. Bakara 2:247'de Tâlût örneği üzerinden seçim kriterinin asalet değil ilim ve liyakat olduğunu; Fâtır 35:32'de ise seçilmiş ümmetin günahsızlık garantisi taşımayıp sorumlulukla yüzleştiğini ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSıvının çökeltiden ayrılarak bütünüyle berraklaşması, suyun tortusuz duruluğu ve üzerinde hiçbir pürüz bulunmayan sert kaya yüzeyi.
  • Soyut anlamBir varlığın, zihnin veya kalbin yabancı, kusurlu ve şaibeli unsurlardan arındırılarak ilahi görev veya üstün mertebe için süzülüp seçkin kılınması.
  • Sistematik karşılıkSisteme giren karmaşık ve heterojen girdilerin bir elek/süzgeç fonksiyonundan geçirilerek tortulardan ayrılması ve yalnızca saf, işlevsel ve yüksek liyakatli çıktının kalması kuralı.
  • LaTeX modeliS={x∈U∣T(x)=0}⊂U
  • LaTeX açıklamasıFormülde U evrensel kümesi veya eldeki mevcut varlık, insan ve unsur topluluğunu temsil eder. T(x) fonksiyonu bir varlıkta bulunan tortu, kusur, yabancı karışım ve bulanıklık derecesini ölçen operatördür. S alt kümesi ise söz konusu tortu fonksiyonu sıfıra eşitlenen (T(x)=0), yani her türlü kederden arınarak saf, berrak ve homojen hale gelmiş seçilmişleri (S⊂U) modellemektedir. Bu model, ıstıfânın rastgele bir çekip alma değil, tortunun sıfırlanması şartına bağlı bir süzülme süreci olduğunu sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص