عزب
ع - ز - ب
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Meraya salınmış sahibinden uzak develer.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Meraya salınmış sahibinden uzak develer.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٩٣٣باب العين و الزاي والباء معهما
ع ز ب- ز ع ب- ز ب ع- ب ز ع مستعملات ع ب ز- ب ع ز مهملان
عزب:
عَزبَ يَعْزُبُ عُزُوبةً فهو عَزَبٌ.
والمِعْزابَةُ: الذي طالت عُزُوبتُه حتى ماله في الأهل من حاجة والمِعْزابَةُ: الذي يَعْزُب بعيره، ينقطع به عن الناس إلى الفلوات.
وليس في التصريف مِفْعالة غير هذه الكلمة. وقالوا: معزابةٌ توكيد النعت، وكذلك الهاء توكيد في النسابة ونحوها. ويقال: أُدْخِلَتِ الهاءُ في هذا
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٤٥العُزَّابُ: الذين لا أزواج لهم من الرجال والنساء. قال الكسائي: العزب: الذي لا أهل له، والعَزَبَة: التي لا زوج لها. والاسم: العُزْبَة والعُزُوبَة. يقال: تعَزَّب فلان زماناً ثم تأهل. وعَزَبَ عني فلان يعزُب ويَعْزِب: أي بَعُد وغاب، وعَزَب عن فلانٍ حِلمُه، وأعزبه الله. وأعزبت الإبل، أي بعُدت في المرعى لا تَروح. وأعزب القومُ فهم مُعزِبون، أي عَزَبَت إبلهُم. والمِعْزابَة: الرجل الذي يَعزُب بماشيته عن
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬١٥٠باب العين والزاي مع الباء
عزب ، زعب ، زبع ، بزع : مستعملة .
عزب : قال الله جلّ وعزّ : ( وَرَبِّى لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِ لاَ
يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِى السَّمَاوَاتِ وَلاَ } ( سبإ : 3 ) معناه لا يغيب عن علمه شيء . وفيه لغتان : عَزَبَ يَعْزُبُ ويَعْزِبُ إذا غاب . ورجلٌ عَزَبٌ لا أهل له . أبو عبيد عن الفرّاء : امرأة عَزَبَة : لا زوج لها . وقال الكسائي مثله . وقال ابن بُزُرْج
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٣١٦(باب العين والزاء وما يثلثهما)
(عزف) العين والزاء والفاء أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على الانصراف عن الشَّيء، والآخر على صوت من الأصوات.
فالأوَّل قول العرب: عَزَفت عن الشَّيء إذا انصرفتَ عنه. والعَزُوف: الذي لا يكاد يثبُت على خُلَّة خليل قال:
ألم تعلمي أنِّي عزوفٌ عن الهوى *** إذا صاحبي في غير شيء تغضَّبا([1])
وقال الفَرزدق:
* عزَفْتَ بأعشاشٍ وما كدتَ تعزِفُ([2]) *
والأصل الثاني: العَزيف:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٢٦- العازب: المتباعد في طلب الكلإ عن أهله، يقال: عزب يعزب ويعزب (انظر: الأفعال 1/214؛ والبصائر 4/60). قال تعالى: ﴿وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة﴾ [يونس/61]، ﴿ولا يعزب عنه مثقال ذرة﴾ [سبأ/3]. يقال: رجل عزب، وامرأة عزبة، وعزب عنه حلمه؛ وعزب طهرها: إذا غاب عنها زوجها، وقوم معزبون: عزبت إبلهم. وروي: (من قرأ القرآن في أربعين يوما فقد عزب) (الحديث في النهاية 3/227؛ والفائق 2/426، وغريب الحديث لابن قتيبة
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٥٦ع ز ب
يقال عزب عنه حلمه وأعزب حلمه كقولك: أضلّ بعيره.
وأعزب الله عقلك.
وروضٌ عازب وعزيب.
ومال عزب وجشر.
ولا يكون الكلأ العازب إلا بفلاة حيث لا زرع.
وفلان معزاب ومعزابة: لمن عزب بإبله.
ويقال: عزب ظهر المرأة إذا أغابت.
ومن المستعار: قول النابغة: وصدر أراح الليل عازب همّه تضاعف فيه الحزن من كل جانب يا من يدل عزباً على عزب ولك أن تقول: امرأة عزبة.
والمعزابة:
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٥٣٥رجل عَزَبٌ ومِعْزابة: لا أَهل له؛ ونظيرهُ: مِطْرابة، ومِطْواعة، ومِجْذامة، ومِقْدامة. وامرأَة عَزبَةٌ وعَزَبٌ: لا زَوْجَ لها؛ قال الشاعر في صفة امرأَة : (1) (1 قوله «قال الشاعر في صفة امرأة إلخ» هو العجير السلولي، بالتصغير.) إِذا العَزَبُ الـهَوْجاءُ بالعِطْرِ نافَحَتْ، * بَدَتْ شَمْسُ دَجْنٍ طَلَّـةً ما تَعَطَّرُ وقال الراجز:
يا مَنْ يَدُلُّ عَزَباً على عَزَبْ، * على ابْنَةِ الـحُمارِسِ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣١١* ع ز ب * * العُزَّابُ * بالضم والتشديد الذين لا أزواج لهم من الرجال والنساء قال الكسائي الرجل * عَزَبٌ * والمرأة * عَزَبةٌ * والاسم * العُزْبةُ * كالعزلة و * العُزُوبةُ * أيضا و * عَزَبَ * بَعُد وغاب وبابه دخل وجلس وفي الحديث ﴿من قرأ القرآن في أربعين ليلة فقد * عَزَّبَ *﴾ بالتشديد أي بعد عهده بما ابتدأه منه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٥٥٨العزب محركة: من لا أهل له كالمعزابة بالكسر، ونظيره مطرابة ومطواعة ومجذامة ومقدامة. والعزيب ولا تقل أعزب بالألف على أفعل، كما صرح به الجوهري وثعلب والفيومي، وهو قول أبي حاتم، أي لكونه غير وارد ولا مسموع، أو قليل أجازه غيره واستدل بحديث: ما في الجنة أعزب ورجلان عزبان ج أعزاب كسبب وأسباب، وهي أي الأنثى عزبة وعزب، محركة فيهما، أي لا زوج لها، نقله القزاز في جامع اللغة. وقال الزجاج: العزبة بالهاء غلط
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٣٬٦٦٢عَزَبَ
1 عَزَبَ ذ , aor. عَزُبَ (S, O, Msb) and عَزِبَ , (S, O,) inf. n. عُزُوبٌ, (S, Msb,) He, (a man, S, O,) or it, (a thing, Msb,) was, or became, distant, or remote; (S, O, Msb;) and absent; عَنِّى from me: (S, O:) or ↓ اعزب has the former meaning: (K:) and عَزَبَ, aor. عَزُبَ and عَزِبَ , (Msb, K,) inf. n. as above, (K,) signifies he, or it, was, or became, absent, (Msb, K,) and concealed:
عَزَبَ 1 عَزَبَ ذ , aor. عَزُبَ (S, O, Msb) and عَزِبَ , (S, O,) inf. n. عُزُوبٌ, (S, Msb,) He, (a man, S, O,) or it, (a thing, Msb,) was, or became, distant, or remote; (S, O, Msb;) and absent; عَنِّى from me: (S, O:) or ↓ اعزب has the former meaning: (K:) and عَزَبَ, aor. عَزُبَ and عَزِبَ , (Msb, K,) inf. n. as above, (K,) signifies he, or it, was, or became, absent, (Msb, K,) and concealed: (Msb:) and went away, or departed. (K, TA.) You say, عَزَبَ بِهَا, referring to sheep or goats, He went to a distance, or far off, with them: so in a trad.: or, as some relate it, بها ↓ عزّب, meaning he went with them to a remote pasturage: and he pastured them (namely, camels,) at a distance from the place of abode of the tribe, not repairing, or returning, to them [in the evening]: and ↓ تعزّب, and thus the verb is written in copies of the K in a place where some copies have يَعْزُبُ, occurs in the phrase تعزّب عَنْ أَهْلِهِ وَمَالِهِ [He went away to a distance from his family and his cattle, or camels &c.]. (TA.) And عَزَبَتِ الاـِبِلُ The camels went away to a distance in the pasturage, not returning in the evening: (S, O:) and in like manner one says of sheep or goats. (O.) And لَا يَعْزُبُ عَنْ عِلْمِهِ شَىْءٌ Nothing is absent from his (God's) knowledge. (TA. [See Kur x.62 and xxxiv. 3.]) And عَزَبَ طُهْرُ المُرْأَةِ [The woman's state of pureness from the menstrual discharge was a remote thing] means (assumed tropical:) the woman's husband was absent from her: (K:) or [rather] is said of the woman when her husband is absent from her. (S, O.) And عَزَبَ عَنْ فُلَانٍ حِلْمُهُ [Such a one's forbearance quitted him]; (S, O;) as also ↓ اعزب. (O.) ― -b2- Also, aor. عَزُبَ , (Msb, K,) inf. n. عُزْبَةٌ and عُزُوبَةٌ, (Msb, MF, TA,) or these are simple substs., (S, K,) (assumed tropical:) He was without a wife; or in a state of celibacy. (Msb, K.) [And app. عَزَبَتْ is said in like manner of a woman, meaning (assumed tropical:) She was without a husband. See also 5.] ― -b3- And عَزَبَتِ الأَرْضُ (assumed tropical:) The land, whether fruitful or unfruitful, was, or became, destitute of inhabitants; had in it no one. (S, O, K.)
عزّب بِهَا 2 عزّب بِهَا ذ : see 1, second sentence. عُزِّبَ بِهِ عَنِ الدَّارِ is said of a herd of pasturing camels [meaning It was taken to pasture at a distance from the place of abode]. (S, O, K. *) ― -b2- It is said in a trad. (S, O) of the Prophet, (O,) مَنْ قَرَأَ القُرْآنَ فِى أَرْبَعِينَ لَيْلَةً فَقَدْ عَزَّبَ, meaning (tropical:) [He who reads, or recites, the Kur-لn in forty nights] goes to a remote period of time from his commencement; (S, O, TA;) or makes the time of the commencement thereof to be remote; (A;) and is tardy in doing so. (TA.) -A2- عزّب اـِبِلَهُ: see 4. ― -b2- لَيْسَ لِفُلَانٍ امْرَأَةٌ تُعَزِّبُهُ, meaning (assumed tropical:) There is not for such a one a woman to put an end to his celibacy by marriage, is like the saying هِىَ تُمَرِّضُهُ “ she takes care of him in his sickness. ” (O, TA.) ― -b3- And one says, فُلَانٌ يُعَزِّبُ فُلَانًا وَيُرْبِضُهُ (assumed tropical:) [Such a one undertakes, or manages, the affairs of such a one, and his expenses]; i. e., acts for him like a treasurer. (TA, from the Nawلdir el-Aarلb. [In art. ربض in the TA, عزّبه is said to signify, agreeably with the explanation above, قَامَ عَلَيْهِ.])
اعزب 4 اعزب ذ He made to be distant, or remote; or to go far away. (K, * TA.) You say, اعزبهُ اللّٰهُ God made him, or may God make him, to go away, or far away. (S, TA.) ― -b2- اعزب الاـِبِلَ He drove the camels to a distance in the pasturage, not to return in the evening. (TA.) And اعزب اـِبِلَهُ and ↓ عزّبها He made his camels to pass the night in the pasturage, not bringing them back in the evening. (TA.) And اعزب جَمَلَهُ is like أَضَلَّهُ [He made his camel to go astray]. (A.) ― -b3- [Hence,] اعزب اللّٰهُ عَنْهُ حِلْمَهُ (assumed tropical:) God made his forbearance to become remote from him. (O.) ― -b4- And أَعْزَبْنَا الكَلَأَ, (O,) or أَعْزَبْنَا alone, (S,) We lighted upon remote herbage. (S, O.) -A2- As intrans.: see 1, first sentence: and the same in the latter half. ― -b2- [Hence,] اعزب القَوْمُ The people's camels went away to a distance in the pasturage, not to return in the evening. (S, * O, * K, * TA.)
تعزّب 5 تعزّب ذ : see 1, second sentence. ― -b2- Also He passed the night with his camels in the pasturage, not returning in the evening. (TA.) ― -b3- And (assumed tropical:) He abstained from marriage: (K, TA:) and in like manner تعزّبت is said of a woman. (TA.) One says, تعزّب زَمَانًا ثُمَّ تَأَهَّلَ (S, O) (assumed tropical:) He was without a wife [a long time, or he abstained from marriage a long time; then he took a wife]. (O.) [See also 1, near the end.]
عَزَبٌ عَزَبٌ ذ [correctly thus, but in the sense here following written in the TA without any syll. signs, and in the O written عِزَّبٌ,] A man who goes away to a distance into the country, or in the land. (O, TA.) [And One who goes far away with his camels to pasture: pl. أَعْزَابٌ. (See also عَزِيبٌ and عَازِبٌ and مُعْزِبٌ and مِعْزَابَةٌ.)] هِرَاوَةُ الأَعْزَابِ means The staff of those who go far away with their camels to pasture; and a horse is likened thereto, (S, O, TA,) on account of its compactness and smoothness; so in a marginal note in the L: (TA:) [Sgh, however, says,] thus in some of the lexicons, but in my opinion, (O,) it was the name of a mare which was not to be outstripped, and which was thus called because her owner gave her gratuitously for the use of those of his people who had no wives, who made predatory attacks upon her, and when one of them acquired for himself property and a wife, he resigned her to another of his people: (O, K: *) whence the prov. أَعَزُّ مِنْ هِرَاوَةِ الأَعْزَابِ [More highly esteemed than Hirلwet-el-Aazلb]. (O.) See an ex. in a verse cited voce عَدِيدٌ. ― -b2- See also عَازِبٌ. ― -b3- Also Whatever is alone, solitary, or apart from others. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) A man having no wife; (Ks, S, Mgh, O, Msb, K;) as also ↓ عَازِبٌ, (Msb, * TA,) which is the original; (Msb;) and ↓ عَزِيبٌ, and ↓ مِعْزَابَةٌ [which see below]; (K;) but not ↓ أَعْزَابُ, (Mgh, O, Msb, K,) this being disallowed by AHلt, (O, Msb,) and others; (TA;) or it is rare; (K;) but it occurs in a trad.; (Mgh, O;) and some allow it: (O, Msb:) the pl. of the first is أَعْزَابٌ, (O, K,) or عُزَّابٌ, (S, * Msb,) which is thus because the original form of the sing. is considered as being ↓ عَازِبٌ, this pl. being like كُفَّارٌ as pl. of كَافِرٌ, (Msb,) or عَزَبٌ has both of these pls., (O,) or عُزَّابٌ is pl. of ↓ عَازِبٌ, (TA,) and is applied to men and to (assumed tropical:) women as meaning having no spouses: (S, TA:) عَزَبَةٌ is applied to (assumed tropical:) a woman [as meaning having no husband], (Ks, S, O, Msb, K,) and (O, Msb, K) so عَزَبٌ; (Zj, Kz, Mgh, O, Msb, K;) and if أَعْزَبُ be applied to a man, ↓ عَزْبَآءُ, may by rule be applied to a woman; and the pl. of عَزَبَةٌ is عَزَبَاتٌ: (Msb:) or, accord. to Zj, عَزَبَةٌ is a mistake of Abu-l-'Abbلs [i. e. Th], and عَزَبٌ is used as an epithet of a man and of a woman, like as is خَصْمٌ, and does not assume a dual form nor a pl. nor a fem. form, because it is originally an inf. n.; MF, however, denies that we have any authority for calling عَزَبٌ an inf. n.: he considers it to be a simple epithet, like حَسَنٌ &c.; and if used in the fem. sense without the termination ة otherwise than by poetic license, to be an anomalous epithet, like عَانِسٌ, which is applied alike to a man and to a woman: the phrase رَجُلَانِ عَزَبَانِ is also mentioned: and the saying اـِنَّهُ لَعَزَبٌ لَزَبٌ [in which the latter epithet is merely an imitative sequent corrobative of the former], and اـِنَّهَا لَعَزَبَةٌ لَزَبَةٌ: and عَزَبٌ is said to be [also] a quasi-pl. n. [of عَازِبٌ], like as خَدَمٌ is of خَادِمٌ. (TA.)
عُزْبَةٌ عُزْبَةٌ ذ and ↓ عُزُوبَةٌ The state of having no wife or husband; celibacy. (S, K. [Each said in the S and K to be a simple subst.: but see 1, near the end.])
عَزِيبٌ عَزِيبٌ ذ A man who has gone away to a distance (تَعَزَّبَ, as in some copies of the K), or who goes away to a distance (يَعْزُبُ, as in other copies of the K), from his family and his cattle, or camels &c. (K, TA.) ― -b2- And Cattle, or camels &c., at a distance from the tribe: heard by Az in this sense from the Arabs: (TA:) or a herd of camels, and the like of sheep or goats, that go away to a distance from their owners in the pasturage: (K, TA:) and اـِبِلٌ عَزِيبٌ camels that do not return in the evening to the tribe: عَزِيبٌ thus used is pl. (or a quasi-pl. n., TA) of ↓ عَازِبٌ, like as غَزِىٌّ is of غَازٍ. (S, K, TA.) ― -b3- See also عَازِبٌ ― -b4- And see عَزَبٌ, near the middle.
عَزُوبَةٌ عَزُوبَةٌ ذ A land in which one has to go far for pasturage; (O, K;) in which the pasturage is little: (TA:) the ة is to render the signification intensive. (O.)
عُزُوبَةٌ عُزُوبَةٌ ذ : see عُزْبَةٌ.
عَازِبٌ عَازِبٌ ذ Distant, or remote: (Msb, TA:) applied in this sense to herbage: (S, K:) or, applied to herbage, such as has not been depastured at all, nor trodden: and, accord. to the A, only such as is in a desert in which is no seed-produce: (TA:) and it is likewise applied to meadows (رَوْضٌ) [app. as meaning distant, or remote]; as also ↓ عَزِيبٌ. (A, TA.) In the following saying, وَصَدْرٍ أَرَاحَ اللَّيْلُ عَازِبَ هَمِّهِ تَضَاعَفَ فِيهِ الحُزْنُ مِنْ كُلِّ جَانِبِ (tropical:) [In many a bosom whose remote (or long-past) anxiety night has brought back, grief has multiplied from every quarter], it is used metaphorically. (A.) And [in like manner,] in a trad. of 'ءtikeh, قَهُنَّ هَوَآءٌ وَالحُلُومُ عَوَازِبُ means (assumed tropical:) And they are devoid of reason, the intel-lects [being] far away: عَوَازِبُ here being pl. of عَازِبٌ. (L, TA.) And [in a similar manner,] عَوَازِبُ الأَطْهَارِ [in which عَوَازِبُ is pl. of عَازِبَةٌ] is applied as an epithet to women whose husbands are absent: (S and O and TA, from a verse of En-Nل- bighah Edh-Dhubyلnee: [for the lit. meaning, see 1, latter half:]) ― -b2- [for] عَازِبٌ signifies also Absent; and concealed. (Msb.) ― -b3- It is also applied to sheep or goats, (شَآءٌ, O, TA, and غَنَمٌ, O,) and to camels, (اـِبِلٌ, O,) meaning Remote in the pasturage, (O, TA,) that do not return in the evening, (O,) or that do not repair to the place of alighting and abode [of their owners] in the night: (TA:) and [in like manner] ↓ عَزَبٌ is applied to cattle, or camels &c., (مَالٌ, A, O, TA,) meaning that go away to a distance from their owners. (O.) See also عَزِيبٌ [which, thus applied, is a quasi-pl. n. of عَازِبٌ]. And عَازِبَةٌ is likewise applied to camels (O, K) as meaning That go far away to pasture: (O, K: *) so in the prov. اـِنَّمَا اشْتَرَيْتُ الغَنَمَ حِذَارَ العَازِبَةِ [I only bought the sheep, or goats, in fear of loosing those that go far away to pasture]: said by a man who had camels, and sold them, and bought sheep, or goats, lest they [the camels] should go far away to pasture; and his sheep, or goats, did so: (O, K:) it is applied to the case of him who acts with gentleness [or precaution] in the easiest of affairs, and has unexpected difficulty, or trouble, inseparable from him. (O.) ― -b4- See also عَزَبٌ, in three places. ― -b5- And see مُعَزِّبَةٌ.
عَوْزَبٌ عَوْزَبٌ ذ An old woman: (O, K:) so called because of the long period that has elapsed since her marriage. (TA.)
أَعْزَبُ أَعْزَبُ ذ ; and the fem. عَزْبَآءُ: see عَزَبٌ.
مُعْزِبٌ مُعْزِبٌ ذ One who goes away from his family with his camels. (Az, TA.) [See also عَزَبٌ and عَزِيبٌ &c.] ― -b2- And Seeking distant herbage, such as is termed عَازِبٌ. (TA.) ― -b3- And One whose camels go away to a distance in the pasturage, not to return in the evening. (S, TA.)
مِعْزَبَةٌ مِعْزَبَةٌ ذ A female slave: (O, K:) or, accord. to Th, applied only to a woman that has not a husband: (TA:) pl. مَعَازِبُ, for which مَعَازِيبُ occurs in a verse of Aboo-Khirلsh El-Hudhalee. (O.) ― -b2- See also مُعَزِّبَةٌ.
مُعَزَّبٌ مُعَزَّبٌ ذ A herd of pasturing camels taken to pasture at a distance (عُزِّبَ بِهِ) from the place of abode. (S, O, K. *)
مُعَزِّبَةٌ مُعَزِّبَةٌ ذ (A, O, K) and ↓ مِعْزَبَةٌ and ↓ عَازِبَةٌ (K) (tropical:) A man's wife, (A, O, K,) to whom he resorts, and who undertakes the preparing of his food and the taking care of his implements, utensils, accoutrements, or furniture. (O.)
مِعْزَابٌ مِعْزَابٌ ذ : see what follows, in two places.
مِعْزَابَةٌ مِعْزَابَةٌ ذ A man who goes away to a distance with his cattle, or camels &c., (S, A, O, K,) from others, in the pasturage; (S, O;) as also ↓ مِعْزَابٌ: (A, O, K:) accord. to Az, the former is the only epithet of the measure مِفْعَالَةٌ, except مِجْذَامَةٌ, which is sometimes used; [but in the TA, مِطْرَابَةٌ and مِطْوَاعَةٌ and مِقْدَامَةٌ also are mentioned;] the ة in معزابة, he says, is added to give intensiveness to the signification, and to imply praise; the meaning being, in his opinion, a man who frequently betakes himself, with his cattle, or camels &c., pasturing at a distance from others, to the places where rain has fallen, and to the uncropped herbage produced thereby; and he adds that the ة is affixed to a masc. epithet to imply praise or blame when intensiveness is meant. (TA.) The two epithets above are also expl. as applied to a man who pastures his camels at a distance from the abode of the tribe, not repairing to them to rest. (TA.) [See also عَزَبٌ &c.] ― -b2- Also, (S, O, K, TA,) or ↓ مِعْزَابٌ, (A, TA,) (tropical:) A man who has been long without a wife, (S, A, O, K, TA,) so that he has no need of one. (TA.) ― -b3- See also عَزَبٌ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٧٢عَزَبَ
عَزَبَ I , U ( n. ac. عُزُوْب 27 )
a. [ 'An ], Was far, distant, absent from; departed from.
b. Was uninhabited, deserted ( country ).
c. U ( n. ac. عُزْبَة 3t , عُزُوْبَة 27t ), Was unmarried, single.
عَزَّبَ
عَزَّبَ II ,
a. Kept away, absented himself.
b. Neglected, left unfinished.
أَعْزَبَ
أَعْزَبَ IV ,
a. Was far away.
b. Removed, sent, drove away.
تَعَزَّبَ
تَعَزَّبَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٠٬٧٨٢عزب
عَزَبَ - يَعْزُبُ
عَزَبَ - يَعْزُبُ + كائن أو شيء + عن كائن: يبعد ويغيب في مكان فلا يُدرَك أو يُرى ويضيع عن النظر: يصبح من الصغر أو البعد أو الاختفاء في مكان، بحيث يتعذر ولا يستطاع الوصول إليه والتعرف عليه والعلم به وإدراكه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاختفاء بتحرك المتحرك نفسه داخلاً خلف ساتر" وهي
عَزَبَ - يَعْزُبُ، غَابَ - يَغيْبُ،
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٣ (الإجمالي: ٣٣)
- صغر
الآيات المشتركة: ٢ · Küçük
- ثقل
الآيات المشتركة: ٢ · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
- ذرر
الآيات المشتركة: ٢ · Zerre toz demektir
- كبر
الآيات المشتركة: ٢ · Yaşlı adamdır
- كتب
الآيات المشتركة: ٢ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- شأن
الآيات المشتركة: ١ · Suların dağ eteklerinde açtıkları yarık, hurma dikmek için…
- سمو
الآيات المشتركة: ٢ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- فيض
الآيات المشتركة: ١ · Akın
- أرض
الآيات المشتركة: ٢ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- بين
الآيات المشتركة: ٢ · Beyn topraktaki yarık demektir
- ربب
الآيات المشتركة: ٢ · Ribve, tümsek demektir
- سوع
الآيات المشتركة: ١ · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
الآيات التي ورد فيها(٢)
… إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَمَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا …
Gözden kaçar
… السَّاعَةُ قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ …
Gözden kaçar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عزب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غيب, خفي, فوت |
| Zıt Kök | حضر |
| Çekirdek Özet 1 | Otlak aramak veya yalnız kalmak üzere merkezden, evden ve gözetim alanından uzağa gitme, ıssıza çekilme |
| Çekirdek Özet 2 | Zerre kadar bir nesnenin dahi ilahi ilim, kudret ve şahitlik menzilinin dışına çıkarak kaybolamaması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık alanının bütünüyle ilahi kuşatma altında bulunması, hiçbir zerrenin sistem dışına kaçamaması |
| Kritik Hata Riski | Kökü salt "bekârlık" veya pasif "unutma" olarak daraltıp, kelimenin asıl ekseni olan "merkezden uzaklaşarak erişim dışına çıkma" hareketini ıskalamak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عز | Güç, galebe, sertlik, erişilmez kılma ve ayrışıp bağımsızlaşma; nitekim عزز kökünde üstünlük ve güç, عزل kökünde kenara çekip ayırma, عزم kökünde iradeyi sabitleştirme ve عزر kökünde koruyucu müdahale anlamı görülür. | ب | Barınak, çadır ve merkez bildiren harfin eklenmesiyle soyut güç ve ayrışma hareketi, meskûn mahalli ve aileyi terk edip fiziki olarak uzaklaşma, menzilden dışarı çıkma anlamına özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algı alanını, merkezdeki gözetimi ve bilginin çıktığı odak noktasını simgeler. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Merkezle olan bağı koparmayı, mesafeyle gelen ayrışmayı ve sınırın dışına sıyrılmayı temsil eder. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Ailevi alanı, obayı, korunaklı çevreyi ve yerleşik düzeni gösterir. |
| عزب | Görme ve gözetim kaynağından bağını koparıp ev ve yerleşim sınırının ötesine, uzak mesafeye çıkma hareketi. | Bireyin veya nesnenin ait olduğu merkezden, gözetim sahasından ve yerleşim biriminden uzaklaşarak ıssız ve erişilmez bir alana yönelmesini ifade eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çobanın ve hayvanların otlak aramak gayesiyle ana yerleşimden, obadan ve aile ocağından günlerce uzağa gidip ıssız arazide gecilemesi; bu amaçla uzaklaşan kimseye ve uzak meraya عازب denir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebü’n-Necm el-İclî uzak ve el değmemiş otlağı şöyle tasvir eder: وعازب نوّر في خلائه / في مقفر الكمأة من جنائه. Ayrıca A‘şâ aklın baştan uzaklaşıp gitmesini şu mısra ile dile getirir: فأعزَبْتُ حِلمي بل هو اليومَ أعْزَبا. |
| Erken Arapça kullanım | Yaban eşeğinin dişilerinden ayrı dolaşmasını Ru‘be veya el-Accâc شهراً وشهرين يسنّ عَزَبَا sözüyle aktarmıştır. Hadis metinlerinde kırk günde hatim indirmeyen kimse için kullanılan (فقد عزب) ifadesi, kişinin Kur'an'dan ve tilavet vaktinden fazlaca uzaklaştığını bildirir. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça عزب kökü, merkezi ve evcil olandan kopup çöl veya yaban hayatına çekilmeyi, uzaklaşmayı ve tek başına kalmayı anlatan özgün bir göçebe-bedevi semantik çekirdeğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede kökün doğrudan ses denkliği olan *'āzab (עזב) biçimi "bırakmak, terk etmek, geride koymak, salıvermek" anlamlarında merkezî bir yer tutar; Fenike ve Aramice metinlerde de bu bırakma ve ayrılma kökü korunmuştur. Arapça kolunda kelime, terk etme eyleminin mekânsal ve sosyal sonucuna yoğunlaşmış; evi, eşi veya obayı terk edip uzak otlaklara gitme (عزوبة), tek başına yaşama ve menzilden uzaklaşarak gözden kaybolma yönünde semantik bir özelleşme göstermiştir. Kökün İbranicedeki "terk etmek" anlamı ile Arapçadaki "uzağa gitmek/uzaklaşmak" anlamı arasındaki geçiş, yerleşik ve yarı-göçebe kültürlerin ayrışma tecrübesini yansıtan muntazam bir Sami anlamsal sürekliliğe işaret eder.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عزب fiili ve türevleri (عازب، معزابة) | Fiziksel mekânda uzağa gitmekten (عازب الكلأ), sosyal yalnızlığa (عَزَب: bekâr, eşsiz) ve oradan soyut algı dışına çıkışa (عزب الحلم / عزب عن العلم) uzanan muntazam bir iç genişleme görülür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עזב ('-z-b), Ugaritçe 'zb, Aramice עזב | "Terk etmek, serbest bırakmak, ayrılmak" anlamı ortak kökene dayanır; Arapçada ayrılığın mekânsal mesafeye ve yalnızlığa dönüşmesiyle anlam zenginleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik ailenin Sami dışı kollarında muntazam ses denkliğiyle doğrulanmış doğrudan bir eşasıl tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane's Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عزب | Anlamlı | Uzaklaşmak, ayrılmak | Otlak aramak için merkezden uzaklaşmak, bekâr kalmak, algı dışına kaçmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| عبز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| زعب | Anlamlı | Doldurmak, sevk etmek, akmak | Suyun vadide coşkuyla akması, yükü tam doldurmak veya birini hızla sürmek. | Kur'an'da geçmez; itme ve doldurma hareketidir. |
| زبع | Anlamlı | Hiddetlenmek, toz kaldırmak | Kötü ahlak, rüzgarın tozu savurarak yükseltmesi, öfkelenip kabarmak. | Kur'an'da geçmez; huzursuzluk ve kabarma bildirir. |
| بعز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| بزع | Anlamlı | Atılgan ve usta olmak | Gençlik enerjisiyle cesur, zarif, sözü ve davranışı keskin ve mahir olmak. | Kur'an'da geçmez; ataklık ve çeviklik anlamındadır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عزب | Merkez | Uzaklaşarak erişim dışı kalmak | Mekânsal veya boyutsal mesafe sebebiyle gözetim ve otorite merkezinden uzağa kayıp saklı kalma. | Bir şeyin küçüklüğü veya uzaklığı yüzünden radardan çıkması fikrini barındırır. |
| غيب | Komşu | Duyulardan perdelenmek | Varlığın kendisinin duyu menzili ardında bir perdenin arkasında bulunması; mesafeden ziyade örtülülük esastır. | Varlık yakında olsa bile algılanamayabilir; عزب ise menzil dışına kaçmayı ima eder. |
| خفي | Komşu | İncelik veya örtüyle gizlenmek | Bir şeyin mahiyeti, küçüklüğü veya bilerek saklanması sebebiyle fark edilmez hale gelmesi. | Algılayanın dikkatinden kaçış veya üzerindeki örtü ön plandadır. |
| فوت | Komşu | Kaçırmak, araya fasıla girmesi | Yakalama, yetişme veya elde tutma imkânının zaman veya mesafece elden çıkması. | İdrak veya sahip olma fırsatının geri dönülmez biçimde aşılmasıdır. |
| حضر | Zıt | Mevcut ve tanık olmak | Belirli bir mekânda, odakta ve gözetim dairesi içinde hazır bulunmak, müşahede edilmek. | Merkezin tam içinde bulunma ve kayıt altında olma halidir. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عزب | Uzaklaşmak, erişim ve gözetim dışına kaçmak | Merkezden uzaklaşmayı, yalnızlaşmayı ve bilgi menzilinden taşmayı kapsar. | Kesin |
| Latince | evadere, fugere, latere | Kaçmak, ıraklaşmak, saklı kalmak | 'Evadere' denetimden kurtulup sıyrılmayı, 'latere' ise gizlenmeyi karşılar; göçebe otlak bağlamını taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to escape notice, to elude, to wander away | Gözden kaçmak, menzil dışına çıkmak, uzaklaşmak | 'To elude' idrak veya erişim menzilinden sıyrılmayı mükemmel karşılar; ontolojik mesafe boyutu metne bağlıdır. | Güçlü |
| Almanca | entgehen, entschlüpfen, fernab weiden | Gözden kaçmak, sıyrılmak, uzakta yayılmak | 'Entgehen' bilginin ve dikkatin dışına çıkmayı verir; 'entschlüpfen' ise yakalanmaktan kurtulma nüansını vurgular. | Güçlü |
| Fransızca | échapper à, être soustrait à | Gözden kaçmak, menzilden kurtulmak | Bir sistemin, otoritenin veya bakışın kapsama alanından sıyrılıp saklı kalmayı ifade eder. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَعْزُبُ عَنْ | İlahi ilim ve şahitlik menzilinin dışına çıkmak, gözden kaçmak | İster yerde ister gökte olsun zerre ağırlığınca hiçbir nesnenin Allah'ın ilmi ve koruyucu kaydı dışına kaçamayacağını bildiren tevhid bağlamı (Yûnus 10:61). |
| يَعْزُبُ عَنْهُ | Gaybın anahtarlarına ve kıyamet saatine sahip olan Rabbin bilgisinden uzaklaşıp saklı kalamamak | Kıyameti inkâr edenlere karşı göklerde ve yerdeki en mikro ve makro unsurların apaçık bir kitapta kayıtlı olduğunu ilan eden kaza-kader ve ahiret bağlamı (Sebe' 34:3). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî ilmin kapsamı ve taalluku | Allah'ın cüz'iyyâtı (tekil ve en küçük parçaları) bilip bilmediği tartışmasında, zerre miktarının bile O'ndan "uzaklaşıp kaçamayacağı" ilkesinin temel kanıtı kılınmıştır. | İlmin mutlak kuşatıcılığı ve cehl/gaflet imkânsızlığı. |
| Fıkıh | Nikâh ve aile hukuku | Terimin türevi olan 'azeb/uzûbe kavramı, evlilik bağı altında bulunmayan bekâr mükelleflerin hukuki statüsü ve had cezaları bahsinde ele alınır. | Eş ve aile merkezinden ayrı, tek başına bulunma hali. |
| Tefsir | Gayb ve kâinat düzeni ayetleri | Ayetteki 'zerre' ifadesiyle birleştiğinde, atomik veya mekânsal en uç noktadaki zerrenin dahi ilahi gözetim menzilinden çıkamayacağının semantik tahlili. | Hiçbir mevcudun ontolojik olarak başıboş ve kayıtsız kalamayacağı. |
| Hadis | İbadet ritmi ve tilavet ahlakı | "Kur'an'ı kırk günde hatmetmeyen uzaklaşmıştır (عزب)" rivayetinde zikredildiği üzere, ilahi kelamla olan irtibatın kopması ve vaktin araya girmesi. | Manevi ocaktan ve kaynak metinden mesafelenme. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ulûhiyet | Mutlak ilim ve ihata | Varlıkta hiçbir kör nokta bırakmamak | İlahın mutlaklığı, hiçbir mikro varlığın O'nun gözetim sahasından kaçamamasıyla temellenir. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve ontoloji | Topyekûn bilinebilirlik ve kayıt | Sistemik kapalılık ve tam envanter | Evrende ölçülemez, ulaşılamaz veya teorik kapsama sahasının tamamen dışında hiçbir tikelin kalmamasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve kamu hukuku | Hükümranlık alanının bütünlüğü | Kaçak ve denetimsiz alan bırakmama | Merkezî otoritenin hükmünün, en uçtaki tebaaya ve sınırlara kadar firesiz işlemesi, yasa dışı kaçak alanların tasfiyesi. | Muhtemel |
| İktisadi | Mülkiyet ve kaynak yönetimi | Stok ve varlık sayımı | Kayıt dışılığın ve zayiatın engellenmesi | Bütçedeki veya üretim sahasındaki en ufak değerin bile envanterden düşmemesi, başıboş bırakılmaması. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kapalı sistemde korunum yasası ve tam küme kapsayıcılığı () | Evrensel küme içerisindeki hiçbir elemanın (), fonksiyonun tanımlı olduğu değer alanından bağımsız olarak sistem dışı bir boşluğa kaçamaması; fiziksel korunum yasalarında kaybolan hiçbir kütle-enerjinin bulunmayışı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Panoptik gözetim ve mutlak denetlenebilirlik (Total Accountability) | Sosyolojik ve kurumsal yapılarda, en uçtaki bireyin veya eylemin dahi merkezi normatif çerçevenin ve kayıt mekanizmasının dışına kaçıp izini kaybettirememesi durumu. | Muhtemel |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi salt modern Arapçadaki "bekârlık" (evlenmemiş olma) sosyolojik haline indirgemek veya Kur'an'daki kullanımını zihinsel bir dalgınlık, basit bir "unutma" veya pasif bir "gözden kaçırma" şeklinde anlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün asıl anlamı, bir nesnenin mekânsal, boyutsal veya mesafesel olarak merkezden o kadar uzağa gitmesidir ki normal şartlarda arayan kimse onu bulamaz ve denetleyemez. Kur'an, zerre kadar bir nesnenin dahi Allah karşısında bu tür bir "uzaklaşma ve radardan çıkma" imkânına sahip olmadığını vurgular. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Eğer fiil basit bir zihinsel unutma gibi algılanırsa, meselenin nesnenin fiziki konumu, mikro ölçeği ve kozmik mesafesiyle olan bağı kopar; ayetin kâinattaki mikro-makro tüm parçacıkların ilahi çekim ve bilgi alanına firesiz dâhil olduğunu gösteren ontolojik gücü kaybolur. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü kök, varlığın en uç sınırındaki (zerre) bir parçanın dahi yaratıcının bilgi ve kudret menzilinden uzaklaşamayacağını bildirerek teistik ontolojinin en kusursuz bilgi modelini kurar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın inceden inceye kayda geçirildiğini bildiren kader ayetlerinde, gaybın mutlak hâkimiyetini anlatan kısımlarda ve ahirette zerrenin dahi hesabının görüleceğini haber veren kıyamet bağlamlarında (Yûnus 10:61, Sebe' 34:3). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tanrı'nın yalnızca tümel yasaları (külliyyât) bildiği, atom altı veya uzak kozmik detayları (cüz'iyyât) doğrudan bilmeyip ihmal ettiği yönündeki deist veya felsefi yanılgıları kökten tasfiye eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÇobanın, sürünün veya bir kimsenin ana merkezden, yerleşim yerinden ve aile ocağından uzaklaşarak ıssız otlaklara çekilmesi, gözün göremeyeceği mesafeye gitmesi.
- Soyut anlamBir nesnenin, bilginin veya fiilin idrak menzilinin, otoritenin ve algı dairesinin dışına çıkarak erişilmez ve denetlenemez hale gelmesi.
- Sistematik karşılıkİlahi ilim ve kudret alanının evrensel küme ile mutlak örtüşmesi; hiçbir varlık kırıntısının sistem dışına sızarak varoluşsal bir kaçak alan oluşturamaması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde tüm varlık ve olaylar evrenini, evrendeki herhangi bir zerre veya tekili temsil eder. gözlem ve otorite merkezini, ise bu merkezin kuşatıcı ilim ve şahitlik fonksiyonunu simgeler. ifadesi bilgi merkezinin etki alanı dışındaki uzak/boş bölgeyi (عزوب sahasını) gösterir. Formül, evrendeki hiçbir elemanının bu erişilmez dış alanda yer alamayacağını (), dolayısıyla her bir için ilahi bilginin daima geçerli ve dolu olduğunu ifade eder. Hiçbir zerre O'nun kapsama alanından uzaklaşamaz.