عقد
ع - ق - د
جذر- الورود: ٧
- الآيات: ٧
- الصيغ: ٧
- المعاجم: ١٢
Düğüm demektir. Sonra sözleşmeler anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sözleşmelerin içine tükürmek demek, sözleşmelerin yorumlarını kötüye doğru yorumlamak demektir. Müteşabih ayetleri muhkemata aykırı yorumlamak gibi, sözleşmeleri, kanunları ve nizamları da ters yorumlamak ve sözleşmelerin gereklerini yerine getirmemektir. Bu hususta bireysel ters yorumlar yetmez, topluluk içinde belli çıkarları olanların ters yorumu benimsemeleri ile mümkün olur. Onun için neffasat kurallı dişi çoğul olarak kullanılmıştır. Erkek kurallı çoğul tüzel kişiliği olan topluluğu, dişi kurallı çoğul tüzel kişiliği olmayan, başkanları olmayan ama belli bir amaçla örgütlenmiş bir topluluğu ifade eder. Bu çoğulda erkekler de yer alırlar. “Vessaffati saffen”deki saflar namaz saflarıdır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Düğüm demektir. Sonra sözleşmeler anlamında kullanılmaya başlanmıştır. Sözleşmelerin içine tükürmek demek, sözleşmelerin yorumlarını kötüye doğru yorumlamak demektir. Müteşabih ayetleri muhkemata aykırı yorumlamak gibi, sözleşmeleri, kanunları ve nizamları da ters yorumlamak ve sözleşmelerin gereklerini yerine getirmemektir. Bu hususta bireysel ters yorumlar yetmez, topluluk içinde belli çıkarları olanların ters yorumu benimsemeleri ile mümkün olur. Onun için neffasat kurallı dişi çoğul olarak kullanılmıştır. Erkek kurallı çoğul tüzel kişiliği olan topluluğu, dişi kurallı çoğul tüzel kişiliği olmayan, başkanları olmayan ama belli bir amaçla örgütlenmiş bir topluluğu ifade eder. Bu çoğulda erkekler de yer alırlar. “Vessaffati saffen”deki saflar namaz saflarıdır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٦٬٧٩٤باب العين و القاف والدال
ع ق د، ع د ق، ق ع د، ق د ع، د ق ع، د ع ق عقد:
الأعْقَادُ والعُقُودِ: جماعة عَقْدِ البِناء. وعَقَّدَهُ تَعْقِيداً أي جعل له عُقُوداً. وعَقَدْتُ الحبل عَقْداً، ونحوه فانْعَقَدَ. والعُقُدَةُ: مَوْضعُ العقد من النظام ونحوه. وتَعَقَّدَ السَّحابُ: إذا صار كأنه عَقْد مَضْرُوبٌ مَبْنِيّ. وأعْقَدْتُ العسل فانْعَقَد، قال:
كأنّ رُبّاً سال بعْدَ الإعْقادْ
وعَقْدُ اليمينِ: أن
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٤٩٤عَقَدْتُ الحبلَ والبيعَ والعهدَ، فانعَقَدَ. وعَقَدَ الرُبُّ وغيره، أي غلُظ، فهو عَقيدٌ. وأعْقَدْتُهُ أنا وعَقَّدْتُهُ تَعْقيداً. قال الكسائي: يقال للقطران والرُبُّ ونحوه: أعْقَدْتُهُ حتَّى تَعَقَّدَ. والعُقدةُ بالضم: موضع العَقْدِ، وهو ما عُقِدَ عليه، يقال: جبرت يده على عُقْدَةٍ، أي على عَثْمٍ. والعُقْدَةُ: الضيعةُ. والعُقْدَةُ: المكان الكثير الشجر أو النخل. وفي المثل: آلَفُ من غراب عُقْدَةٍ؛
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٥٬٩٧٢باب العين والقاف مع الدال
عقد ، عدق ، قعد ، قدع ، دقع ، دعق : مستعملان
عقد : قال الله جلّ وعزّ ) يَاأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ ) ( المَائدة : 1 ) قيل العُقود العهود ، وقيل الفرائض التي أُلزِموها . وقال الزَّجاج في قوله : ( أَوْفُواْ بِالْعُقُودِ ) ( المَائدة : 1 ) : خاطب الله جلّ وعزّ المؤمنين بالوفاء بالعقود التي عقدها عليهم والعقود التي يَعقدها بعضُهم على بعضٍ على ما
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٦٬٣٨١(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل.
قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر
(باب العين والقاف وما يثلثهما في الثلاثي) (عقل) العين والقاف واللام أصلٌ واحد منقاس مطرد، يدلُّ عُظْمُه على حُبْسة في الشَّيء أو ما يقارب الحُبْسة. من ذلك العَقْل، وهو الحابس عن ذَميم القَول والفِعل. قال الخليل: العَقل: نقيض الجهل. يقال عَقَل يعقِل عَقْلا، إذا عرَفَ ما كان يجهله قبل، أو انزجَر عمّا كان يفعلُه. وجمعه عقول. ورجل عاقلٌ وقوم عُقَلاء. وعاقلون. ورجل عَقُول، إذا كان حسَنَ الفَهم وافر العَقْل. وما له مَعقولٌ، أي عقل؛ خَرج مَخرجَ المجلود للجَلادة، والمَيْسور لليُسْر. قال: فقد أفادت لهم عقلاً وموعِظةً *** لمن يكون لـه إرْبٌ ومعقولُ([1]) ويقال في المثل: "رُبَّ أبْلَهَ عَقول". ويقولون: "عَلِمَ قتيلاً وعَدِم معقولاً". ويقولون: فلانٌ عَقُولٌ([2]) للحديث، لا يفلت الحديث سَمْعُه، ومن الباب المَعقِل والعَقْل، وهو الحِصن، وجمعه عُقول. قال أحيحَة: وقد أعددت للحِدْثان صَعْباً *** لو أنّ المرءَ تنفعُه العقُول يريد الحصون. ومن الباب العَقْل، وهي الدِّيَة. يقال: عَقَلْتُ القتيلَ أعْقِله عقلاً، إذا أدّيتَ ديَته. قال: إنِّي وقتلي سُلَيكاً ثمَّ أَعْقِلَه *** كالثّور يُضرَب لمّا عافت البقرُ([3]) الأصمعيّ: عقلت القتيلَ: أعطيتُ دِيتَه. وعقَلت عن فلانٍ، إذا غَرِمْتَ جنايتَه. قال: وكلَّمت أبا يوسف القاضيَ في ذلك بحضرة الرشيد، فلم يفرِق بين عَقَلته وعقَلت عنه، حتَّى فَهَّمْته. والعاقلة: القوم تُقَسَّم عليهم الدّية في أموالهم إذا كان قتيلُ خطأ. وهم بنو عمِّ القاتل الأدنَون وإخوتُه. قال الأصمعيّ: صار دم فلان مَعْقُلة على قومه، أي صاروا يَدُونه. ويقول بعض العلماء: إن المرأة تُعاقِل الرّجُلَ إلى ثلث ديتها*. يعنون أنّ مُوضِحتَها وموضحتَهُ سواء([4]) ، فإذا بلغ العَقْلُ ما يزيد على ثُلث الدية صارت ديةُ المرأة على نصف دِيَة الرّجل. وبنو فلانٍ على معاقلهم التي كانوا عليها في الجاهلية، يعني مراتبَهم في الدِّيات، الواحدة مَعْقُلة. قالوا أيضاً: وسمِّيت الدّية عَقْلاً لأنّ الإبل التي كانت تُؤخَذ في الدِّيات كانت تُجمَع فتُعقَل بفناء المقتول، فسمِّيت الدّيةُ عقلاً وإن كانت دراهم ودنانير. وقيل سمِّيت عقلاً لأنَّها تُمْسِك الدّم. قال الخليل: إذا أخذ المصَدِّق صدقةَ الإبل تامّةً لسنة قيل: أخذ عقالاً، وعقالين لسنتين. ولم يأخذ نقداً، أي لم يأخذ ثمناً، ولكنه أخَذَ الصّدقةَ على ما فيها. وأنشد: سعى عقالاً فلم يترُكْ لنا سَبَداً *** فكيف لو قد سعى عمروٌ عِقالينِ([5]) وأهل اللغة يقولون: إنَّ الصّدقة كلَّها عِقال. يقال: استُعمِل فلانٌ على عِقال بني فلان، أي على صدقاتهم. قالوا: وسمِّيت عقالاً لأنّها تَعقِل عن صاحبها الطَّلبَ بها وتَعقِل عنه المأثَمَ أيضاً. وتأوَّلُوا قولَ أبي بكر لمَّا منعت العربُ الزكاةَ "والله لو منعوني عِقالاً ممّا أدّوه إلى رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم لقاتلتُهم عليه"، فقالوا([6]) : أراد به صدقةَ عام، وقالوا أيضاً: إنما أراد بالعِقال الشَّيء التافِه الحقير، فضَرَب العِقال الذي يُعقَل به البعير لذلك مثلاً. وقيل إنّ المصدِّقَ كان إذا أعطى صدقة إبلِهِ أعطى معها عُقُلها وأرويَتَها([7]) . قال الأصمعيّ: عَقَل الظّبي يَعْقِلُ عُقولاً([8]) ، إذا امتنع في الجبل. ويقال: عَقَل الطَّعامُ بطنَه، إذا أمسَكَه. والعَقُولُ من الدّواء: ما يُمسِك البطن. قال: ويقال: اعتقل رمحَه، إذا وضَعَه بين رِكابه وساقه. واعتقَلَ شاتَه، إذا وضعَ رجلَها بين فخذه وساقه فحلبها. ولفلان عُقْلة يَعتقِل بها النّاسَ، إذا صارعَهم عَقَلَ أرجُلَهم. ويقال عقَلْت البَعيرَ أعقِلُه عقلاً، إذا شَدَدتَ يدَه بعِقاله، وهو الرِّباط. وفي أمثالهم: * الفحلُ يحمي شولَه معقولا([9]) * واعتُقل لسانُ فلانٍ، إذا احتبس عن الكلام. فأمّا قولُهم: فلانةُ عقيلةُ قومِها، فهي كريمتُهم وخيارهم. ويُوصَف بذلك السيِّد أيضاً فيقال: هو عقيلة قومه. وعقيلةُ كلِّ شيءٍ: أكرمُه. والدُّرّة: عَقيلة البحر. قال ابنُ قيس الرُّقَيَّات: درّةٌ مِن عقائِل البحر بكرٌ *** لم يَشِنْها مَثاقب الّلآلِ([10]) وذُكِر قياس هذا عن ابن الأعرابيّ، قالوا عنه: إنما سمِّيت عقيلةً لأنها عَقَلت صواحبَها عن أن يبلُغْنها. وقال الخليل: بل معناه عُقِلت في خدرها. قال امرؤ القيس: عقيلة أخدانٍ لها لا دميمةٌ *** ولا ذات خُلْقٍ أن تأمَّلْتَ جَأْنَبِ([11]) قال أبو عبيدة: العقيلة، الذكر والأنثى سواء. قال: بَكْرٌ يُبذّ البُزْلَ والبِكارا *** عقيلةٌ من نُجُبٍ مَهَارَى ومن هذا الباب: العَقَل في الرّجلين: اصطكاك الرُّكبتين، يقال: بعيرٌ أعقُلُ، وقد عَقِل عَقَلاً. وأنشد: أخو الحَرْب لَبَّاسٌ إليها جِلالَها *** وليس بولاّج الخوالف أعقلا([12]) والعُقَّال: داء يأخذ الدوابَّ في الرِّجلين، وقد يخفف. ودابّة معقولة وبها عُقّال، إذا مشَتْ كأنَّها تَقلَع رجليها من صخرة. وأكثر ما يكون في ذلك في الشَّاء. قال أبو عبيدة: امرأة عَقْلاء، إذا كانت حَمْشة السّاقين ضخمةَ العضَلتين. قال الخليل: العاقول من النّهر والوادي ومن الأمور أيضاً: ما التبس واعوجَّ. وذكِر عن ابن الأعرابيّ، ولم نسمعه سماعاً، أنَّ العِقال: البئر القريبة القعر، سمِّيت عِقالاً لقُرْب مائها، كأنَّها تُستَقَى بالعِقال، وقد ذُكر ذلك عن أبي عبيدةَ أيضاً. ومما يقرب من هذا الباب العَقَنْقَل من الرَّمل، وهو ما ارتكم منه؛ وجمعه عقاقيل، وإنما سمِّي بذلك لارتكامه* وتجمُّعه. ومنه عَقنقَل الضّب: مَصِيرُه. ويقولون: "أطعِمْ أخاك من عقنقل الضَّبّ"، يُتَمثَّل به. ويقولون إنَّه طيِّب. فأمّا الأصمعيّ فإنّه قال: إنّه يُرمَى به، ويقال: "أطعم أخاك من عقنقل الضب" استهزاء. قالوا: وإنما سُمِّي عقنقلاً لتحوِّيه وتلوِّيه، وكلُّ ما تحوَّى والتوى فهو عَقنقَل، ومنه قيل لقُضْبان الكَرْم: عقاقيل، لأنَّها ملتوية. قال: نجُذّ رقابَ القومِ من كلِّ جانبٍ *** كجذِّ عقاقيل الكُرُومِ خبيرُها([13]) فأمّا الأسماء التي جاءت من هذا البناء ولعلَّها أن تكون منقاسة، فعاقِلٌ: جَبَل([14]) بعينه. قال: لمن الدِّيارُ برامتَينِ فعاقلٍ *** درسَتْ وغيَّرَ آيَها القَطْرُ قال أبو عبيدة: بنو عاقل رهط الحارث بن حُجْر، سُمُّوا بذلك لأنّهم نزلوا عاقلاً، وهم ملوك. ومَعْقلةُ: مكان بالبادية. وأنشد: وعينٍ كأنَّ البابليَّينِ لَبَّسَا *** بقلبك [منها] يوم مَعْقُلةٍ سِحرا([15]) وقال أوس: فبطنُ السُّليِّ فالسِّخالُ تَعَذَّرت *** فَمَعقُلةٌ إلى مُطارٍ فواحفُ([16]) قال الأصمعيّ: بالدَّهْناء خَبْرَاءُ يقال لها مَعْقُلة. وذو العُقَّال: فرسٌ معروف([17]) . وأنشد: فكأنما مسحوا بوجهِ حِمارِهم *** بالرَّقْمتين جَبِينَ ذي العُقّالِ([18]) (عقم) العين والقاف والميم أصلٌ واحد يدلُّ على غموضٍ وضيق وشِدّة. من ذلك قولهم حَرْبٌ عَقام وعُقَام: لا يَلوِي فيها أحدٌ [على أحد([19]) ] لشِدّتها. وداءٌ عَُقَامٌ: لا يُبرَأ منه. ومن الباب قولهم: رجل عَقام، وهو الضيِّق الخُلُق. قال: أنت عَقامٌ لا يُصابُ لـه هوَىً *** وذو همّة في المَطْلِ وهو مُضَيِّعُ([20]) ومن الباب عَقِمت الرّحمُ عُقماً، وذلك هَزْمَةٌ تقع في الرّحِم فلا تقبل الولَد. ويقال: عَقِمَت المرأة وعُقِمَت، وهي أجودُهما. وفي الحديث: "تُعقَم أصلابُ المنافقين فلا يقدِرون على السجود"، وا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٢٩٣ع ق د
بناء معقود ومعقد: جعل عقوداً أي طاقات معطوفةً كالأبواب وعقد بناءه وعقّده.
وتعقّد السحاب إذا صار كأنه عقد مبني.
وعسل عقيد ومعقد.
وأعقده فعقد عقوداً إذا غلظ.
قال: أي على ليتي قويّ صلب.
يقال: عقد العسل وعقد التمر وانعقد وتمر عاقد.
وهو مني معقد الإزار ومقعد القابلة: يراد القرب.
وتقول: شرف وطّأ الله مقاعده وأحصف معاقده.
وعقد فلان كلامه وفي كلامه تعقيد.
وأعوذ
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٩٦٦العَقْد: نقيض الحَلِّ؛ عَقَدَه يَعْقِدُه عَقْداً وتَعْقاداً وعَقَّده؛ أَنشد ثعلب:
لا يَمْنَعَنَّكَ، مِنْ بِغاءِ الخَيْرِ، تَعْقادُ التمائمْ واعتَقَدَه كعَقَدَه؛ قال جرير:
أَسِيلَةُ معْقِدِ السِّمْطَيْنِ منها،
وَرَيَّا حيثُ تَعْتَقِدُ الحِقابا
وقد انعَقَد وتعَقَّدَ. والمعاقِدُ: مواضع العَقْد. والعَقِيدُ: المُعَاقِدُ. قال سيبويه: وقالوا هو مني مَعْقِدَ الإِزار أَي بتلك المنزلة في القرب، فحذفَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٤٩* ع ق د * * عَقَدَ * الحبل والبيع والعهد * فانْعَقَد * و * عَقَدَ * الرُّبُّ وغيره غَلُظ فهو * عقِيد * وبابهما ضرب و * أعْقَدَهُ * غيره و * عَقَّدَهُ تَعْقيدا * و * العُقْدَةُ * بالضم موضع العقْد وهو ما عُقد عليه والعُقْدة الضيعة و * العِقْدُ * بالكسر القلادة وكلام * مُعَقَّد * بالتشديد أي مُغَمَّض و * اعْتَقَد * كذا بقلبه وليس له * مَعْقودٌ * أي عَقْدُ رأى و * المُعاقَدَة * المعاهدة و * تَعَاقَد
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٥٠٨عقد الحبل والبيع والعهد يعقده عقدا فانعقد: شده. والذي صرح به أئمة الاشتقاق: أن أصل العقد نقيض الحل، عقده يعقده عقدا وتعقادا، وعقده، وقد انعقد، وتعقد، ثم استعمل في انواع العقود من البيوعات، والعقود وغيرها، ثم استعمل في التصميم والاعتقاد الجازم. وفي اللسان: ويقال عقدت الحبل فهو معقود، وكذلك العهد، ومنه عقدة النكاح، وانقعد الحبل انعقادا. وموضع العقد من الحبل: معقد، وجمعه: المعاقد. وعقد العهد،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩بلا ترجمةالحروف: ٢٨٬٨١١عَقَدَ الحَبْلَ
1 عَقَدَ الحَبْلَ ذ , (S, Mgh, L, Msb, K, &c.,) aor. عَقِدَ , (L, Msb, K,) inf. n. عَقْدٌ (Mgh, L, Msb) and تَعْقَادٌ [of which see an ex. in a verse cited voce رَتَمٌ, and which is properly an intensive or a frequentative form]; and ↓ عقّدهُ [which is also intensive or frequentative, inf. n. تَعْقِيدٌ]; and ↓ اعتقدهُ; (L;) He tied the cord, or rope; knit it; complicated it so as
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬٧١١عَقَدَ
عَقَدَ I ( n. ac. عَقْد 1 )
a. Tied, knotted; connected.
b. Concluded, settled, ratified, contracted; organized ( engagement & c. ).
c. Vaulted, arched; built.
d. [ acc. & La or Ila ], Warranted, guaranteed, assured, secured to.
e. [ acc. & 'Ala ], Bound, pledged to.
f. [ acc. & Ila ], Had recourse to.
g. Dressed. trimmed ( beard ).
عَقِدَ
عَقِدَ A ( n. ac. عَقَد 4 ),
a.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٩٬١٣٢عقد
عَقَدَ - يَعْقِدُ - عَقْد - عُقْدَة - عُقوْد - عُقْدَة - عُقَد - عَقَّدَ - يُعَقِّدُ
عَقَدَ - يَعْقِدُ + كائن + شيئين أو أمرين منفصلين: عمل على شيئين أو كائنين منفصلين، فجعلهما متصلين مترابطين بوسيلة ربط واتصال
عَقَدَ - يَعْقِدُ + كائن + شيئاً + إليه: عمل على شيئ منفصل عنه فجعله متصل ومرتبط به بوسيلة ربط واتصال
عَقْد: اسم فعل " عَقَدَ -
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٦ (الإجمالي: ٩٩)
- نكح
الآيات المشتركة: ٢ · Nikah
- نفث
الآيات المشتركة: ١ · Tükürük demektir
- حلل
الآيات المشتركة: ٢ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- يمن
الآيات المشتركة: ٢ · Sağ yandır
- بهم
الآيات المشتركة: ١ · Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir
- صيد
الآيات المشتركة: ١ · Av
- كسو
الآيات المشتركة: ١ · Sıvının zıddı katı demektir
- وسط
الآيات المشتركة: ١ · Orta
- قرب
الآيات المشتركة: ٢ · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
- نصف
الآيات المشتركة: ١ · Yarısı
- عزم
الآيات المشتركة: ١ · Kesin karar
- لغو
الآيات المشتركة: ١ · Reğev, köpüktür
الآيات التي ورد فيها(٧)
وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ
Düğümler
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عقد |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عهد, وثق, ربط, حلف, شدد |
| Zıt Kök | حلل |
| Çekirdek Özet 1 | İki ucu birbirine bağlayıp sıkılaştırmak, düğüm atmak, sıvı maddeleri koyulaştırıp katılaştırmak |
| Çekirdek Özet 2 | İrade beyanlarını bağlayıcı bir ahde dönüştürmek, hukuki taahhütleri ve yeminleri çözülemez bağ kılmak |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel ve toplumsal iradelerin kurumsal ve ahlaki sorumluluk doğuran sağlam sözleşme düzenine bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca büyü düğümü veya soyut yeminle sınırlayıp hukuki, ahlaki ve toplumsal sözleşmelerin bağlayıcılığını göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عق | Bir şeyi bükmek, tutmak, hapsetmek, bir sınıra veya bariyere bağlamak | د | Kapı, giriş ve kalıcı sınır belirten dal harfi eklenerek bükülüp tutulan bağın iki ucunun birbirine geçirilip kilitlenmesi, çözülmesi zor bir düğüm ve bağlayıcı taahhüt haline gelmesi sağlanmıştır; عقب, عقر, عقل, عقم köklerinde de tutma ve engelleme ortak tabandır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz, pınar, kaynak | Bilinçli yöneliş, dikkatle izleme ve iradenin nesnesine odaklanması |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | İki ucu bir çemberde kavuşturma, sınırlandırma ve dar bir geçitten geçirerek toplama |
| د | Kapı, giriş, hareket engeli | Geçişi kilitleme, sabit kılma ve kalıcı bir sınıra bağlama |
| عقد | Bilinçli iradenin iki ucu bir araya getirip kilitlemesi | Gözün dikkatle yöneldiği iki ayrı tarafın bir delikten veya çemberden geçirilerek kapı gibi kilitlenmesi, çözülmesi zor bir bağ ve düğüm oluşturulması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İpin iki ucunu birbirine dolayıp sıkıca bağlayarak düğüm oluşturmak; bal ve pekmez gibi sıvıları kaynatarak koyulaştırıp kıvamlı hale getirmek; taşları birbirine bağlayarak kemer veya tonoz inşa etmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi İbn Hılve el-Kelbî (veya Huveylid) koyulaşmış pekmezin sert nesne üzerindeki akışını tasvir eder: كأن ربا سال بعد الإعقاد / على لديدي مصمئل صلخاد |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr, kadının takılarının ve kuşağının bağlandığı yeri överken bu kökü kullanır: أسيلة معقد السمطين منها / وريا حيث تعتقد الحقابا |
المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab, Dîvânu Cerîr.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça عقد kökü, Sami dillerinin güney ve batı kollarında fiziksel bağlama, düğümleme ve buradan türeyen mecazi taahhüt anlamlarıyla köklü bir geçmişe sahiptir. İbranicede yer alan ve bağlamak, bükmek, hayvanın ayaklarını bağlamak anlamına gelen עקד (ʿāqad) fiili, bu kökle doğrudan fonetik ve anlamsal soydaşlık gösterir; nitekim kurban anlatılarında bağlama eylemi bu kökle ifade edilir. Süryanice ve Aramicede de düğümleme ve bağlama kavram alanı aynı ünsüz çatısıyla korunmuştur. Kökün ilksel çekirdeği, iki nesneyi çözülmeyecek biçimde birbirine dolaştırmak ve sabitlemektir. Arapça bu somut fiziksel hareketi korumakla kalmamış; balın koyulaşması gibi fiziksel yoğunlaşmalara, taş kemer gibi mimari örgüye ve en belirgin şekilde hukuk ve ahlak sahasında iki tarafın iradesini birbirine kitleyen sözleşme (akid) kavramına evrilterek semantik matrisi zenginleştirmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İpi düğümlemekten sözleşme ve yemin bağına geçiş | Fiziksel ip düğümünden zihni kanaat (itikad), yemin pekiştirme ve iki iradenin birleştiği hukuki bağa (akid) kurallı soyutlama | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice עקד (ʿ-q-d) ve Aramice kökdeşler | Hayvanı bağlamak, düğümlemek ve kurban bağlamında tutmak anlamıyla tam fonetik ve anlamsal denklik | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda bağlama ve bükme izleri | Dil ailesinin diğer kollarında bağlama, bükme ve kıvırma ifade eden ikili çekirdek izleri | Muhtemel |
المصدر Mekâyîsü’l-Luğa, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عقد | Anlamlı | İpi bağlamak, düğümlemek, sözleşme yapmak | İki ucu birleştirip çözülmez kılmak, koyulaştırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عدق | Anlamlı | Hurma salkımı, dal veya ağaç | Salkım bağı ve hurma ağacının dalları | Kur'an'da geçmez |
| قعد | Anlamlı | Oturmak, yerleşmek, geri durmak | Ayaktayken durulup yere sabitlenmek | Ortak çekirdekte sabitlenme bağı vardır; Kur'an'da geçer |
| قدع | Anlamlı | Engellemek, dizginlemek, menetmek | Atın başını veya birini kötülükten alıkoymak | Tutma ve kısıtlama boyutuyla akrabadır; Kur'an'da geçmez |
| دعق | Anlamlı | Çiğnemek, basıp ezmek, hızla sürmek | Yolu veya toprağı ayaklarıyla çiğneyip iz bırakmak | Kur'an'da geçmez |
| دقع | Anlamlı | Yere yapışmak, sefalete düşmek, toprağa bulanmak | Fakirlikten ötürü toprağa yapışıp kalmak | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عقد | Merkez | Bağlama ve sözleşme | İki iradeyi veya ucu kilitli bir düğümle birbirine perçinlemek | Hukuki ve ahlaki sorumluluk doğuran, çözülmesi iradeye bağlı sağlam düğüm |
| عهد | Komşu | Taahhüt ve gözetme | Bir durumu sürekli koruma, kollama ve zaman içinde gözetme taahhüdü | Zaman faktörünün, vefa ve emanet bilincinin ağır bastığı sözleşme |
| وثق | Komşu | Sağlamlaştırma | Bir şeyi çözülmeyecek, kopmayacak ve sarsılmayacak biçimde berkştirmek | Güvenilirlik ve nesnel sağlamlık boyutunun öne çıktığı bağ |
| ربط | Komşu | İple tutturma | Bir nesneyi kaçmaması veya dağılmaması için bir yere bağlamak | Dışsal sabitleme ve dağılmayı önleme anlamının baskın olduğu bağ |
| حلف | Komşu | Yeminleşme ve ittifak | Birbirine karışma ve dayanışma amacıyla yapılan antlaşma | Yeminle perçinlenen tarafgirlik ve ortaklık bağı |
| شدد | Komşu | Sıkılaştırma ve güçlendirme | Bir bağın veya yapının direncini ve sertliğini artırmak | Kuvvet ve gerilim boyutunun vurgulandığı durum |
| حلل | Zıt | Çözme ve serbest bırakma | Düğümü açmak, bağı ortadan kaldırmak ve yükümlülüğü sona erdirmek | Akdin veya düğümün tam karşıtı olarak bağlılığı ve kısıtlamayı kaldırma |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عقد | Düğümlemek, sözleşme yapmak, kıvamlandırmak | İki ucu birbirine bağlayıp çözülmez taahhüt ve kilitli yapı kurmak | Kesin |
| Latince | contractus, nodus, ligare | Sözleşme, düğüm, bağlamak | Nodus fiziksel düğümü, contractus ise iki iradenin bir araya gelerek hukuki bağ kurmasını tam karşılar | Güçlü |
| İngilizce | knot, contract, covenant, consolidate | Düğüm, sözleşme, ahit, koyulaşmak | Fiziksel düğüm ve hukuki sözleşme anlamlarını ayrı ayrı karşılar; tek kelimede birleşmez | Güçlü |
| Almanca | Knoten, Vertrag, binden | Düğüm, sözleşme, bağlamak | Düğümleme ve iki tarafın irade uyuşmasıyla bağ kurması yönlerini verir | Güçlü |
| Fransızca | nœud, contrat, lier | Düğüm, sözleşme, bağlamak | Fiziksel düğüm ile bağlayıcı antlaşma boyutlarını eşzamanlı taşır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْعُقُودِ | Hukuki, dini ve toplumsal sözleşmeler | İman edenlerin tüm meşru taahhütlerine ve antlaşmalarına sadakat gösterme emri; Mâide 5:1 |
| عُقْدَةُ النِّكَاحِ | Evlilik bağı ve nikah akdi | Boşanma ve mehir hükümleri bağlamında evliliğin kurduğu bağlayıcı hukuki kilit; Bakara 2:235, 2:237 |
| عَقَّدْتُمُ الأَيْمَانَ | Bilinçli ve kasıtlı olarak pekiştirilen yeminler | Boş ve lağv yeminlerden ayrı olarak kalpten kararlaştırılan sorumlu yeminler; Mâide 5:89 |
| عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ | Ahitleşme ve yeminli antlaşma ortaklığı | Miras ve dayanışma hukuku bağlamında yeminlerle kurulan bağlar; Nisâ 4:33 |
| عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي | Dil tutukluğu, konuşma engeli | Hz. Mûsâ'nın tebliğ sırasında konuşmasını zorlaştıran fiziki veya psikolojik tutukluk; Tâhâ 20:27 |
| فِي الْعُقَدِ | İplere atılan düğümler, gizli entrika ve fesat bağları | Sihirbazların ve düzenbazların bağları bozmak için üfledikleri düğümler; Felak 113:4 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | اعتقاد (itikat) ve iman | Kalbin bir hakikate şüphesiz biçimde bağlanması, imanın bilgi ve tasdik ile düğümlenmesi | Kalbin çözülmez bir kararlılıkla hakikate kilitlenmesi |
| Fıkıh | عقد (akid) teorisi, nikah ve yemin | İrade beyanlarının (icap ve kabul) birbirine bağlanarak hukuki sonuç doğurması, akitlerin şartları | Hukuken bağlayıcı, hak ve borç doğuran çift taraflı irade kilidi |
| Tefsir | Ahde vefa, nikah bağı ve Felak suresi | Sözleşmelere bağlılık emrinin sınırları ve düğümlere üfleyenlerin mahiyeti | Hem ahlaki ve hukuki sözleşmeler hem de gizli fesat girişimleri |
| Hadis | Şeytanın düğümleri, yeminler ve biat | Geceleyin uyuyanın ensesine atılan üç düğüm ve bunların namazla çözülmesi | İnsanın iradesini ve basiretini felce uğratan manevi prangalar |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Allah ile kul arasındaki ahit | Tevhid ve kulluk sözleşmesi | İnsanın yaratılış gayesine ve ilahi sınırlara sadakatle bağlanması | Dinin esası, iradenin ilahi emirlere çözülmez bir bağla bağlanmasıdır | Kesin |
| İlmi | Kesin hüküm ve aksiyom | İtikat ve mantıksal öncül | Bilginin şüpheden arındırılarak kesin bir kabule bağlanması | Gevşek kanaatlerin delil ile kilitlenip aksiyomatik bilgiye dönüşmesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve anayasa | Biat, anayasa ve kamusal muahede | İktidar ile toplum arasındaki hak ve ödev sınırlarını kilitlemek | Keyfiliği önleyen, yöneticileri ve yönetilenleri bağlayan ortak mutabakat | Güçlü |
| İktisadi | Ticari sözleşmeler ve mülkiyet | Akid, borçlanma ve taahhüt | Piyasada belirsizliği giderip güvenli mübadeleyi sağlamak | Mal ve hizmet devirlerini hukuki güvenceye bağlayarak ekonomik güveni tesis etmek | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düğüm teorisi (topoloji) ve moleküler bağ (kimya) | Ayrı hatların veya atomların çözülmez bir geometri oluşturacak şekilde birbirine kilitlenmesi ve sistem dengesi kurması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sözleşme hukuku ve sosyal mutabakat (sosyoloji) | Bağımsız bireysel iradelerin ortak bir norm ve yaptırım etrafında birleşerek kurumsal düzen üretmesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Felak suresindeki sihir iplerine indirgemek veya sadece soyut bir kalbi inanç (itikat) kalıbına sıkıştırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hukuki sözleşmeler, evlilik bağı, yeminler, toplumsal nizam, dilsel engeller ve ahlaki taahhütlerin tamamını kuşatan bir bağ kurma düzeni |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Toplumsal, ticari ve anayasal sözleşmelerin bozulmasını sıradan bir ihlal saymak; sözleşmeleri ters yorumlayarak nizamı felce uğratan fesatçı eylemleri Kur'an'ın uyarı alanından çıkarmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği ahlaki, hukuki ve toplumsal düzenin omurgasını sözleşmelere ve taahhütlere bağlılık ilkesi oluşturur; kök, keyfilik ile nizam arasındaki farkı belirler. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mâide suresinin sözleşmeleri emreden ve yeminleri düzenleyen hüküm ayetlerinde, Bakara suresindeki aile hukuku kurallarında ve Felak suresinin şerlerden sığınma bağlamında. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeminlerin ve sözlerin önemsizleştirilmesini engeller; dinin sadece bireysel bir vicdan hali değil, tarafları bağlayan somut akitler düzeni olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki ip ucunun birbirine geçirilerek çözülmesi güç bir düğüm oluşturulması, sıvıların kaynatılarak koyulaştırılması ve taşların kemer biçiminde örülmesi.
- Soyut anlamSerbest ve bağımsız iradelerin karşılıklı rıza ile birbirine kilitlenerek ahlaki, hukuki ve manevi sorumluluk doğuran bağlayıcı taahhütlere dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkBireyler arası ilişkileri keyfilikten koruyan, toplumda güven ve adalet düzenini teminat altına alan anayasal, hukuki ve toplumsal sözleşme nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ve bağımsız irade veya tarafları, bu tarafların karşılaşma ve ilişki alanını, irade beyanlarını birleştiren bağlama ve düğümleme fonksiyonunu, oluşan çözülmez sözleşmeyi veya düğümü (akid), ise kurulan bu bağın keyfi biçimde çözülmeye veya bozulmaya karşı direncini ve bağlayıcılığını temsil eder.