فره
ف - ر - ه
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٢
Ferh (he) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı ziraata hazır hale getirmek anlamı kazanmıştır. Ziraat yapmak demektir. Hasat zamanı geldiğinde çiftçinin duyduğu sevince “ferah” denmiştir. Sonra “ha” “he”ye dönüşerek taşçıların duvar yaptıktan sonra hissettikleri duyguya “ferah” denmiştir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ferh (he) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı ziraata hazır hale getirmek anlamı kazanmıştır. Ziraat yapmak demektir. Hasat zamanı geldiğinde çiftçinin duyduğu sevince “ferah” denmiştir. Sonra “ha” “he”ye dönüşerek taşçıların duvar yaptıktan sonra hissettikleri duyguya “ferah” denmiştir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٦٢٠باب الهاء والراء والفاء معهما
ه ر ف، ر ه ف، ف ه ر، ر ف ه، ف ره مستعملات ه ف ر مهمل هرف: الهَرْف: شِبْهُ الهَذَيان من الإِعجاب بالشَّيء. فلان يَهْرِفُ بفلان نهارَهُ كُلَّه، هَرْفاً.
وبَعْض السِّباع يَهْرِف لكَثْرة صَوْته.
وفي مَثَلٍ: "لا تَهْرِفْ حتى تَعْرِفَ" .
رهف: الرَّهْفُ: مصدر الرَّهيف، وهو اللّطيف الدَّقيق. رَهُف الشيءَّ يَرْهُفُ ، رَهافةً، وقلماً يُسْتَعمل إلاّ مُرْهفا، وقلّما يُقال: رهيف.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٨٣الفارِهُ: الحاذِقُ بالشيء. وقد فَرُهَ بالضم يَفْرُهُ فهو فارِهٌ، وهو نادرٌ مثل حامِضٍ، وقياسه فَريهٌ وحَميضٌ. ويقال للبرذون والبغل والحمار: فارِهٌ بيِّن الفُروهَةِ والفَراهَةِ والفراهِيَةِ، وبراذينٌ فُرْهَةٌ وفُرْهٌ أيضاً. ولا يقال للفرس فارِهٌ، ولكن رائعٌ وجَوَادٌ. وأفْرَهَتِ الناقةُ فهي مُفْرِهٌ ومُفْرِهَةٌ، إذا كانت تُنتج الفُرْهَ. ومُفَرِّهَةٌ أيضاً. وفَرِهَ بالكسر: أشِرَ وبطِرَ. وقوله تعالى:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٬٠٥١ه ر ف
هرف ، فهر ، فره ، رفه ، رهف : مستعملة
هرف : قال الليث : الهَرْفُ : شِبْه الهذَيان من الإعجاب بالشيء ، يقال : هو يَهرِف بفلان نهارَه كلَّه هرفا .
قال : ويقال لبعض السِّباع : يَهرِف لكثرة صوته .
وفي الحديث : أنَّ رُفقةً جاءت وهم يهَرِفون بصاحبٍ لهم ، ويقولون : ما رأينا يا رسول الله مثلَ فلان ، ما سِرنا إلا كان في قراءة ، ولا نزَلْنا إلاّ كان في صلاة .
قال أبو عُبَيد : قوله : يَهرِفون به :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٩٬٢٢٧(باب الفاء والراء وما يثلثهما)
(فرز) الفاء والراء والزاء أُصَيْلٌ يدل على عَزْل الشيء عن غيره. يقال: فرَزْت الشيءَ فرْزاً، وهو مفروز، والقِطعة فَِرْزة([1]) .*فرس) الفاء والراء والسين أُصَيل يدلُّ على وطءِ الشَّيء ودقِّه. يقولون: فَرَسَ عنقَه، إذا دقَّّها. ويكون ذلك من دقِّ العُنق([2]) من الذَّبيحة. ثم صيِّر كلُّ قتلٍ فَرْسا، يقال: فرَسَ الأسدُ فريستَه. وأبو فِراسٍ: الأسد. وممكنٌ أن يكون الفَرَس
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣١٢- الفره: الأشر، وناقة مفره ومفرهة: تنتج الفره (انظر: المجمل 3/719؛ واللسان (فره) )، وقوله: ﴿وتنحتون من الجبال بيوتا فارهين﴾ [الشعراء/149]، أي: حاذقين، وجمعه فره، ويقال ذلك في الإنسان وفي غيره، وقرئ: ﴿فرهين﴾ (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وأبي جعفر ويعقوب. انظر: الإتحاف ص 333) في معناه. وقيل: معناهما أشرين.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٢٠٦فَرُهَ الشيءُ، بالضم، يَفُرُهُ فَرَاهَةً وفَراهِيَةً وهو فارِهٌ بيِّنُ الفَراهةِ والفُروهةِ؛ قال:
ضَوْرِيَّةٌ أُولِعْتُ باشتِهارِها،
ناصِلَةُ الحَقْوَينِ من إزارِها
يُطْرِقُ كلْبُ الحَيِّ من حِذارِها،
أَعْطَيْتُ فيها، طائِعاً أَوكارِها،
حَدِيقَةً غَلْباءَ في جِدارِها،
وفَرَساً أُنْثى وعَبْداً فارِها
الجوهري: فارِهٌ نادر مثل حامض، وقياسه فَرِيهٌ وحَمِيضٌ، مثل صَغُر فهو صَغِير ومَلُحَ فهو مَلِيح.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٦٩٧* ف ر ه * * الفارِهُ * الحاذق بالشيء وقد * فَرُهَ * من باب ظرف وسهل و * فراهِيَةً * أيضا فهو * فارِهٌ * وهو نادر مثل حامض وقياسه فريه وحميض مثل صغر فهو صغير وعظم فهو عظيم قلت قال الأزهري قوله تعالى ﴿فارهين﴾ أي حاذقين و * فَرِهِين * أي اشرين بطرين وقال أيضا * الفارِهُ * من لاناس المليح الحسن ومن الدواب الجيد السير وقال غيره الحسن الوجه قال الجوهري ويقال للبرذون والبغل والحمار * فارِهٌ * بين *
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٥٩٥( فَرُهَ ، كَكَرُمَ ، فَرَاهَةً وَفَراهِيَةً : حَذَقَ ، هُوَ فَارِهٌ ) .
قَالَ الْجَوْهَرِيُّ : نَادِرٌ مِثْل حَمُضَ فَهُوَ حَامِضٌ ، وَقِيَاسُهُ فَرِيَهٌ وَحَمِيضٌ ، مِثْلُ صَغُرَ فهو صَغِيرٌ وَمَلُحَ فهو مَلِيحٌ .
ويقالُ للبَغْلِ والبِرْذَوْنَ والحِمَارِ : فَارِهٌ ( بَيِّنُ الفُرُوهَةِ ) والفَرَاهِيَةِ والفَرَاهَةِ ، ( ج فُرَّةُ ، كَرُكَّعٍ ، ) جَمْعُ راكِعٍ ، ( وسُكَّرَةٍ ، كَمَا فِي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٥١٨فَرُهَ
1 فَرُهَ ذ , aor. فَرُهَ , (S, K,) inf. n. فَرَاهَةٌ and فَرَاهِيَةٌ (K) [and app. also فُرُوهَةٌ, expl. below as a simple subst.], He was, or became, skilled, or skilful. (S, K.) ― -b2- And فَرُهَ and فَرَهَ, aor. of each فَرُهَ , [inf. n. app. فُرُوهَةٌ and فَرَاهَةٌ and فَرَاهِيَةٌ, expl. below as simple substs.,] said of a horse or similar beast, &c., He was, or became, brisk, lively,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٩٦فَرِهَ
فَرِهَ A ( n. ac. فَرَه 4 ),
a. Was sprightly, playful, frolicsome; was pert.
b. Exulted, rejoiced.
فَرُهَ
فَرُهَ U ( n. ac. فَرَاْهَة 22t , فَرَاهِيَة ),
a. Was clever, ingenious, skilful.
b. Was brisk, agile.
فَرَّهَ
فَرَّهَ II ,
a. see IV (a) .
أَفْرَهَ
أَفْرَهَ IV ,
a. Brought forth comely offspring.
b. Chose a comely slave.
فَرِه
فَرِه 5 ,
a. Sprightly, playful,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٩٬١٥٨فره
فَرِهَ - يَفْرَهُ - فَارِه - فَارِهين
فَرِهَ - يَفْرَهُ + الكائن: يرفه نفسه رفاهية: يبذخ على نفسه في العيش والمسكن فيسكن في أحسن البيوت زينة وصنعة، ويلبس أحسن الثياب زينة وصنعة، ويأكل أغلى الطعام وأحسنه
فَارِه: اسم فاعل صفة مشبهة من " فَرِهَ - يَفْرَهُ ": الذي يبذخ على نفسه في العيش والمسكن
فَارِهين: جمع " فَارِه "
واللفظ ينتمي إلى
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣ (الإجمالي: ٤)
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فره |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حذق, بطر, مرح |
| Zıt Kök | عجز |
| Çekirdek Özet 1 | Binek veya insanın işinde kıvrak, çevik, enerjik ve üstün bir maharet sergilemesi |
| Çekirdek Özet 2 | Maddi güç ve teknik ustalıkla dağları yontarken şımarıklık, azgınlık ve gurura kapılma |
| Çekirdek Özet 3 | Teknik ustalığın ahlaki ve ontolojik bilinçten koparak kibre ve taşkınlığa dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir neşe veya sadece taş işçiliği ustalığı sayarak kökteki teknik maharet ile şımarık taşkınlık arasındaki organik bağı gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فر | Bir bütünü yarmak, açığa çıkarmak, enerji ve canlılıkla ortaya fırlamak; nitekim فرج açmak ve ferahlatmak, فرح sevinçle kabarmak, فرط öne fırlamak, فرغ boşalıp yayılmak köklerinde bu enerjik yarılma ve açılma esastır | ه | Çekirdeğin fışkıran enerjisine nefes, hafiflik, kıvraklık ve dışa vuran bir serbestlik katarak manayı fiziksel veya zihinsel iş yapmada çevik ustalık ve bu çevikliğin getirdiği hafifmeşrep taşkınlık yönünde daraltmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız; söz, açıklık, dışarı üfleme ve dışa vurum | İçteki enerji ve hareketin bir açıklıktan dışarı taşması, soluk ve ifade bulması |
| ر | İnsan başı; öncülük, bilinç, üstünlük ve dikkat | Hareketin bilinçli, seçkin, öne çıkan bir beceri ve dikkatle icra edilmesi |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, açığa çıkma, hafifleme ve sevinç | Ustalığın hayranlık uyandırıcı bir rahatlıkla, neşe ve coşkuyla kendini sergilemesi |
| فره | Bir ağızdan fışkırırcasına serbest kalan enerjinin baş seviyesinde ustalıkla birleşerek hafif ve coşkulu bir gösterişle dışa vurulması | Ustalık, çevik maharet ve bu yüksek becerinin doğurduğu pervasız neşenin dinamik hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Binek hayvanının (özellikle katır, eşek veya devenin) yürüyüşünde ve işinde sergilediği çeviklik, kıvraklık, yürük ve diri olması; işini kusursuz bir kıvraklıkla yapan köle ve hizmetçinin mahareti |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî divanında kıymetli, mahir câriye ve bahşişler bağlamında bu kökü zikreder: أعطى لفارهةٍ حلوٍ تّرابـعُـهـا / من المواهب لا تُعطَى على حَسَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönem recezinde çevik ve iş bilir köle için kullanılır: حَدِيقَةً غَلْباءَ في جِدارِها / وفَرَساً أُنْثى وعَبْداً فارِها |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça kök فره, genel Sami dilleri dairesinde belirgin biçimde birincil bir ortak morfemden ziyade, Güney Sami / Arap yarımadası havzasında bineklerin çevikliği ve zanaat mahareti üzerinden özelleşmiş bir iç gelişim gösterir. Akraba Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) benzer kök formları daha çok فر çekirdeğinin yemiş verme, fışkırma, kabarma veya kaçma eksenindeki türevleriyle (İbranice p-r-h / פָּרָה meyve vermek, serpilmek, taşkın olmak) örtüşür. Arapçada kök, fiziki canlılık ve verimlilik tabanından hareketle bir taraftan ince zanaat ustalığı ve beceriye, diğer taraftan bu üstün becerinin ve zenginliğin bereketiyle sarhoş olup taşkınlaşma (aşer ve batar) anlamına doğru iki kutuplu bir anlam genişlemesi yaşamıştır. Dolayısıyla Sami kök ailesindeki kabarma ve serpilme nosyonu, Arapçada zihinsel-bedensel hüner ile nefsani hafiflik dengesinde somutlaşmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çeviklik ve ustalıktan zevk düşkünlüğü ve azgınlığa geçiş | Hayvanın yürüyüşündeki kusursuz kıvraklık insanda mesleki maharete, ardından refahın doğurduğu pervasız taşkınlığa evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice פָּרָה (meyve vermek, serpilmek, taşkınlaşmak) köküyle ortak çekirdek bağı | فر ikilisinden gelen fışkırma, verimlilik ve coşku anlamı iki dilde korunmuş, Arapçada teknik hüner boyutunu kazanmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda bağımsız üçlü form olarak doğrulanmış doğrudan veri bulunmamaktadır | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فره | Anlamlı | Çeviklik, ustalık, şımarıklık | İşte ve yürüyüşte üstün kıvraklık, refah sarhoşluğu | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فهر | Anlamlı | Ezmek, sıkıştırmak, taş tokmak | Sert taşla bir şeyi ezmek veya cinsel güçle tüketmek | Hedef kökle sertlik ve güç kullanımında uzaktan ilişkilidir; Kur'an'da geçmez |
| رفه | Anlamlı | Genişlik, rahatlık, bol su | Hayatın bolluk ve zahmetsizlik içinde akması, refah | Hedef kökün şımarıklık ve konfor boyutunun zeminini oluşturur; Kur'an'da geçmez |
| رهف | Anlamlı | İncelmek, keskinleşmek | Kılıcın veya aletin ucunun inceltilip keskin yapılması | Hedef kökün incelik ve ustalık boyutuyla anlamdaştır; Kur'an'da geçmez |
| هفر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Sözlük otoritelerince mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir | Kitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir |
| هرف | Anlamlı | Aşırı övmek, hezeyan etmek | Bir şeye hayranlığından ötürü durmadan methetmek ve taşkın söz söylemek | Hedef kökün hafiflik ve taşkınlık boyutuyla örtüşür; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فره | Merkez | Ustalık ve taşkın neşe | Teknik beceri, kıvraklık ile refah şımarıklığını aynı anda içerir | Hem eylemi kusursuz yapmayı hem de bu eylemin getirdiği kendini beğenmişliği taşır |
| حذق | Komşu | Zihinsel ve ameli maharet | Yalnızca bir işte mahir, keskin ve usta olmayı anlatır | Kökteki şımarıklık, azgınlık ve nefsani hafiflik boyutu حذق kökünde yer almaz |
| بطر | Komşu | Nimet sarhoşluğu ve azgınlık | Nimetin hakkını vermeyip küstahça şımarmayı ifade eder | Saf ahlaki sapmadır; فره kökündeki yapıcı zanaat ve teknik maharet unsurunu taşımaz |
| مرح | Komşu | Coşkulu ve sınır tanımaz taşkınlık | Sevinç ve kibirden ötürü yere göğe sığamama halidir | Hareketteki neşeli taşkınlığı bildirir ancak el ve zihin ustalığı anlamını içermez |
| عجز | Zıt | Yetersizlik, beceriksizlik ve geri kalma | Bir işi başarmaktan, kıvraklıktan ve güç yetirmekten tamamen yoksun olma | فره kökünün zanaat ve eylemdeki üstün kıvraklık ve çevikliğinin tam karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فره | Çevik ustalık ve şımarık taşkınlık | İşini yüksek maharetle yapma ile bu gücün doğurduğu pervasız sevinç ve gurur | Kesin |
| Latince | peritus, petulans | Mahir, küstahça taşkın | Peritus kelimesi teknik ustalığı karşılarken petulans taşkın ve şımarık yönü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | adroit, wanton | Becerikli, pervasızca şımarık | Adroit kıvrak zanaat maharetini, wanton ise refah sarhoşluğuyla sınır tanımazlığı verir | Güçlü |
| Almanca | gewandt, übermütig | Kıvrak hünerli, haddini aşan taşkın | Gewandt el ve beden kıvraklığını, übermütig ise gücün getirdiği şımarık cesareti karşılar | Güçlü |
| Fransızca | habile, insolent | Becerikli usta, hadsiz küstah | Habile zanaatkarca ustalığı kapsarken insolent nimet sarhoşluğunun getirdiği kibri verir | Güçlü |
المصدر Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Lane's Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَارِهِينَ (ve kıraat farkıyla فَرِهِينَ) | Dağları mimari bir ustalıkla, teknik bir maharetle yontarak inşa eden zanaatkarlar | Semûd kavminin kayaları oyup görkemli meskenler yaparken sergilediği yüksek mühendislik becerisi ve estetik kıvraklık bağlamı (Şuarâ 26:149) |
| فَارِهِينَ (ve kıraat farkıyla فَرِهِينَ) | Refah ve güç sarhoşluğu içinde şımaran, kibirlenen ve pervasızlaşan zenginler | Semûd kavminin sahip olduğu teknolojik kudret ve refah sebebiyle haddi aşıp taşkınlık ve şımarıklık göstermesi bağlamı (Şuarâ 26:149) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidrac ve medeniyet kibri | İnsanın ulaştığı teknik ve mimari maharetin ilahi kudreti unutturarak onu azgınlığa sevk etmesi sorunu | Beşeri becerinin ahlaki sorumluluktan koparak ontolojik bir kibre ve cezayı hak edişe dönüşmesi |
| Fıkıh | Köle ve binek alım-satımında kusur/meziyet | Akidlerde binek veya hizmetlinin farid/fârih oluşunun fiyatı ve vasfı belirleyen bir nitelik sayılması | Akde konu olan canlının iş görme çevikliği, sağlığı ve üstün kabiliyeti |
| Tefsir | Şuarâ suresindeki kıraat ve mana tahlili | İlgili kelimenin zanaat ustalığı (hâzıkîn) mı yoksa nimet şımarıklığı (eşirîn/batırîn) mı ifade ettiği meselesi | Her iki mananın da kavmin durumunu tek bir kelimede cem eden mucizevi bir tasvir sunması |
| Hadis | Nitelikli hizmetli ve binek vasıflandırması | Rivayetlerde üstün yetenekli hizmetkar ve çevik bineklerin değerini niteleme | Hizmette kusursuzluk, iş bilir maharet ve fiziksel dirilik |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve kulluk bilinci | Nimet ve kabiliyet fitnesi | İmtihan unsuru | Allah vergisi olan üstün kabiliyet ve zanaat hünerinin şükür yerine azgınlığa alet edilmesi | Kesin |
| İlmi | Teknoloji ve mühendislik | Yüksek teknik ustalık | İnşa ve imar gücü | Malzemeyi (kayaları, dağları) dönüştürme ve ona biçim verme konusundaki kusursuz zanaatkarlık | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç gösterisi | Medeniyet kibri | Meşruiyet yanılsaması | İnşa edilen anıtsal yapıların siyasi ve askeri bir yenilmezlik vehmi üreterek elçiye başkaldırıya yol açması | Güçlü |
| İktisadi | Refah ve artı-ürün | Lüks tüketim sarhoşluğu | İsraf ve azgınlık dinamiği | İhtiyacın ötesinde salt gösteriş ve şımarıklık için kaynak harcayarak iktisadi dengenin ve adalet duygusunun bozulması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz yüksek kinetik verim ve rezonans aşımı | Sistemin minimum enerji kaybıyla maksimum çeviklik ve hız üretmesi; ancak sönümleme mekanizması bulunmadığında bu kinetik enerjinin rezonansa girerek yapıyı tahrip etmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tekno-narsisizm ve medeniyet yozlaşması | Toplumların yüksek teknolojik ve mimari yetkinliğe ulaştıklarında ahlaki sınırları aşarak kendi ürettikleri güce tapınmaları ve bu şımarıklığın çöküşü hazırlaması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca geçici bir neşe veya sadece kayaları oyan sıradan taş ustaları olarak anlamak; iki kutuptan birini dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an bu kelimeyle Semûd kavminin hem taş işçiliğindeki hayranlık uyandırıcı mimari ustalığını hem de bu maddi üstünlük sebebiyle girdikleri küstah, şımarık ve azgın ruh halini tek bir dinamikte mezceder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki uyarının yalnızca basit bir mesleğe yönelik olduğu zannedilir; oysa asıl tehdit olan yüksek teknolojinin ahlaktan koparak ürettiği medeniyet kibrinin kavimleri helake sürüklediği gerçeği ıskalanır |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun teknolojik, zanaatkar ve mimari gücü ile bu gücün doğurduğu narsisist şımarıklık arasındaki ölümcül bağı tek bir kavramla ifşa ettiği için hayatidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin medeniyet, bayındırlık, anıtsal yapılar ve teknolojik üstünlükleriyle övünüp peygamberleri küçümsedikleri helak anlatılarında (özellikle Salih aleyhisselam ve Semûd kavmi kıssasında) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın imar ve sanata değil, sanat ve imar kudretinin insanı hakikatten ve tevazudan kopararak müstağnileştiren ahlaksızlaşmasına karşı çıktığını göstererek medeniyet tasavvurunu düzeltir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBinek hayvanının veya hizmetlinin işinde kusursuz bir kıvraklık, sürat, zindelik ve çeviklik sergilemesi.
- Soyut anlamZihinsel ve ameli ustalığın kişiye verdiği özgüvenin haddi aşarak şımarıklığa, pervasızlığa ve nimet sarhoşluğuna dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkYüksek mühendislik ve zanaat kudretinin aşkın bir ahlakla dizginlenmediğinde kaçınılmaz olarak kibre ve helake evrilen medeniyet dinamiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde teknik beceri ve ustalığı, ise kıvraklık ve operasyonel çevikliği temsil eder. Bu iki unsurun birleşimi ile gösterilen zanaat kudretini doğurur. Kudretin getirdiği refah ve pervasız şımarıklık katsayısı , kritik ahlaki eşik olan değerini aştığında sistem kaçınılmaz bir yıkım ve ontolojik çöküş olan durumuna sürüklenir. Model, kökün ihtiva ettiği teknik maharet ile pervasız taşkınlık arasındaki deterministik ilişkiyi simgeler.