بطر

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ب-ط-رالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ١٧ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».خرجبعددوربَطِرَتْرأيبطرعيشقللبَطَرًاحوطسكنصددعملقريسبل

الجذرالصيغ ٢الآيات ٢السور ٢المجاورة ١٧

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

بطر

ب - ط - ر

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١٣

Beter, canlının derisinin yarığı (ağaç ve hayvan için) olabilir. Bir şeyi önemsememek, değer vermemek anlamında masdar olmuştur. Batee ile bu manada ilişkisi vardır. “Betır” yarık demektir. Mastar olarak yarmak, kesmek anlamlarına gelir.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Beter, canlının derisinin yarığı (ağaç ve hayvan için) olabilir. Bir şeyi önemsememek, değer vermemek anlamında masdar olmuştur. Batee ile bu manada ilişkisi vardır. “Betır” yarık demektir. Mastar olarak yarmak, kesmek anlamlarına gelir.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢٦٩
باب الطاء والراء والباء ومعهما ط ر ب، ر ط ب، ب ط ر، ر ب ط مستعملات طرب: الطَّرَب: الشَّوْق. والطَّرَب: ذَهابُ الحُزن، وحُلولُ الفَرَح طَرِب يَطْربُ طَرَباً فهو طَرِبٌ. وطَرَّب في غِنائه تطريباً، إذا رَجَّع صَوْتَه، وأَطْرَبَني هذا الشَّيءُ. والأَطْرابُ: نُقاوةُ الرَّياحينِ، وأذكاؤها. واستعمل الطّربُ في الإبل في قوله: كالإبل الطِّراب أي: طَرِبَتْ للحُداء. واسْتَطْرَبَ القَوْمُ، أي: طَرِبوا
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٦٦
البَطَرُ: الأَشَرُ، وهو شدَّة المرح. وقد بَطِرَ بالكسر يَبْطَرُ. وأَبْطَرَهُ المالُ. يقال: بَطِرْتَ عيشتَك، كما قالوا: رَشِدْتَ أَمْرَكَ. والبَطَرُ أيضاً: الحَيْرَةُ والدَهَشُ. وأَبْطَرَهُ، أي أدهشه. وأَبْطَرْتُ فلاناً ذَرْعَهُ، إذا كلّفتَه أكثَرَ من طوقه. وبَطَرْتُ الشيءَ أبطُرُهُ بَطْراً: شققْته؛ ومنه سُمِّيَ البَيْطارُ، وهو المُبَيْطِرُ. وربما قالوا بَيْطرٌ. وقال: شَقَّ البَيْطَرِ مِدْرَعَ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٬١٥٨
ط ر ب طرب ، طبر ، رطب ، ربط ، برط ، بطر : مستعملات . طرب : قال الليث : الطَّربُ : الشوق . والطَّربُ : ذهاب الحزن وحلول الفرح . وقال الأصمعي : الطَّربُ : خفّةٌ يجدها الرجلُ لشوقٍ أو فرح أو هَمّ ، وقال النابغة الجَعْدِيّ في الهَمّ : وأراني طرِباً في أثرهم طَربَ الواله أو كالمُخْتَبَلْ ويقال : طَرّب فلانٌ في عنائه تطريباً : إذا رَجّع صوتَه وزيّنه ، وقال امرؤ القيس : كما طرّب الطائرُ المُسْتَحر إذا
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٠١٢
(باب الباء والطاء وما يثلثهما) (بطغ) الباء والطاء والغين ([1]) أصلٌ واحد، وهو التلطُّخ بالشيء. قال الراجز([2]): * لَولا دَبُوقاءُ استِهِ لم يَبْطَغِ * (بطل) الباء والطاء واللام أصلٌ واحد، وهو ذَهاب الشيء وقِلَّة مُكثه ولُبْثه. يقال بَطَلَ الشيءُ يَبطُل بُطْلاً وبُطُولاً. وسُمِّي الشيطانُ الباطلَ لأنه لا حقيقةَ لأفعاله، وكلُّ شيءٍ منه فلا مَرْجُوعَ لـه ولا مُعَوَّلَ عليه. والبَطَل الشُّجاع. قال
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٠٥
- البطر: دهش يعتري الإنسان من سوء احتمال النعمة وقلة القيام بحقها، وصرفها إلى غير وجهها. قال عز وجل: ﴿بطرا ورئاء الناس﴾ [الأنفال/47]، وقال: ﴿بطرت معيشتها﴾ [القصص/58] أصله: بطرت معيشته، فصرف عنه الفعل ونصب، ويقارب البطر الطرب، وهو خطة أكثر ما تعتري من الفرح، وقد يقال ذلك في الترح، والبيطرة: معالجة الدابة.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٩٢
ب ط ر فيه طرب وبطر وهو مجاوزة الحد في المرح وخفة النشاط والزعل‏.‏ ورجل أشر بطر وأبطره الغنـي‏.‏ وفقـر مخطـر خيـر مـن غنى مبطر‏.‏ وما أمطرت حتى أبطرت يعني السماء‏.‏ وإن الخصب يبطر الناس كما قال‏:‏ وامـرأة بطيـرة‏:‏ شديـدة البطـر‏.‏ وبيطـر الدابـة ببطـرة و ‏"‏ أشهـر مـن رايـة البيطـار ‏"‏ والدنيا فحبة‏:‏ يوماً عند عطار ويوماً عند بيطار‏.‏ وعهدي به وهو لدوابنا مبيطر فهو اليوم علينا مسيطر‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٥٨٩
البَطَرُ: النشاط، وقيل: التبختر، وقيل: قلة احتمال النِّعمة، وقيل: الدَّهَشُ والحَيْرَةُ. وأَبْطَرهُ أَي أَدهشه؛ وقيل: البَطَرُ الطُّغيان في النِّعْمَةِ، وقيل: هو كراهة الشيء من غير أَن يستحق الكراهية. بَطِرَ بَطَراً، فهو بَطِرٌ. والبَطَرُ: الأَشَر، وهو شدّة المَرَح. وفي الحديث: لا ينظر الله يوم القيامة إِلى من جرَّ إِزَارَه بَطَراً؛ البَطَر: الطغيان عند النعمة وطول الغنى. وفي الحديث: الكِبْرُ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٨٠
* ب ط ر * * البَطَرُ * الأشر وهو شدة المرح وبابه طرب و * أَبْطَرَهُ * المال يقال * بَطِرْتَ * عيشك كما قالوا رشدت أمرك وقد فسرناه في ر ش د قلت لم يفسره في ر ش د وإنما فسره في س ف ه
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٢١٤
البطر، محركة: النشاط، وقيل: التبختر، وقيل: الأشر والمرح. قيل: قلة احتمال النعمة. قيل: أصل البطر الدهش والحيرة يعتريان المرء عند هجوم النعمة عن القيام بحقها، كذا في مفردات الراغب، واختاره جماعة من المحققين العارفين بمواقع الألفاظ ومناسب الاشتقاق. قيل: البطر في الأصل: الطغيان بالنعمة، أو عند النعمة، واستعمل بمعنى الكبر، وفي بعض النسخ: أو بدل الواو. قيل: هو كراهية الشيء من غير أن يستحق
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٬٨٩٠
بَطِرَ 1 بَطِرَ طر بطر , aor. بَطَرَ , inf. n. بَطَرٌ, He exulted; or exulted greatly, or excessively; and behaved insolently and unthankfully, or ungratefully: or he exulted by reason of wealth, and behaved with pride and self-conceitedness, and boastfulness, and want of thankfulness: or he behaved with the utmost exultation, &c.: or he rejoiced, and rested his mind upon things agreeable with
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٠٣
بَطَرَ بَطَرَ I , U ( n. ac. بَطْر 1 ), a. Lanced; slit. بَطِرَ بَطِرَ A ( n. ac. بَطَر 4 ), a. Exulted; boasted; was petulant. b. Was un grateful, ingrate, thankless. c. Was perplexed, confounded. أَبْطَرَ أَبْطَرَ IV , a. Perplexed; confounded. b. Elated, rendered overbearing, insolent. بِطْر بِطْر 2 [ acc. Alif ], a. For nought. بَطَر بَطَر 4 , a. Conceit; insolence; petulance.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬٥٨٥
بطر بَطِرَ - يَبْطَرُ - بَطَر - بَطَراً بَطِرَ - يَبْطَرُ + كائن + شيئاً أو أمراً: يكرهه ويعافه تكبراً وتبختراً على غيره رغم نفعه وحسنه، وذلك لكثرة ما عنده منه بَطَر: على وزن " فـَعـَل": اسم فعل " بَطِرَ - يَبْطَرُ ": إظهار كره النعمة والخير لكثرتها وتوفرها تكبراً على الآخر بَطَراً: حال من " بَطَر": بشكل يبدون فيه البطر { ولا تكونوا كالذين
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧ (الإجمالي: ٢٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. عيش

    الآيات المشتركة: ١ · Ekmek demektir

  2. حوط

    الآيات المشتركة: ١ · Çeper, çit demektir

  3. ورث

    الآيات المشتركة: ١ · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…

  4. صدد

    الآيات المشتركة: ١ · Alıkoyarlar

  5. دور

    الآيات المشتركة: ١ · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  6. كون

    الآيات المشتركة: ٢ · Kevn, tepe demektir

  7. قري

    الآيات المشتركة: ١ · Kasaba

  8. هلك

    الآيات المشتركة: ١ · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

  9. سكن

    الآيات المشتركة: ١ · “Sikkin” bıçak demektir

  10. قلل

    الآيات المشتركة: ١ · Az

  11. خرج

    الآيات المشتركة: ١ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  12. سبل

    الآيات المشتركة: ١ · Biribirini kesen yoldur

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بَطَرًا وَرِئَاءَ النَّاسِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَاللَّهُ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ

    Çalım satmak

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökبطر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerأشر, طغى, مرح, غمط
Zıt Kökشكر
Çekirdek Özet 1Bir dokunun veya kabın içten gelen basınçla yarılması, yırtılması ve sınırını aşması
Çekirdek Özet 2Varlık, refah ve güvenlik karşısında haddi aşarak nimeti hazmedememe ve şımarma hali
Çekirdek Özet 3Nimeti taşıyamayan sistemin iç denge sınırlarını patlatarak kendi yıkımını hazırlaması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir böbürlenme sayarak nimetin taşıyıcı ahlaki kapasiteyi patlatması boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بطBir yapının içten yarılması, kesilmesi, boşluğun veya sıvının aniden dışarı fışkırması; nitekim بطأ kökünde ağırlık ve takatsizlikten ötürü geride kalıp açılma, بطش kökünde gücün şiddetle dışarı patlaması, بطل kökünde iç tutarlılığın yarılıp yok olması ve بطن kökünde iç hazne ve derin yarık anlamı belirgindirرİçten gelen basıncın ve yarılmanın süreklilik, taşkınlık ve dışa vurulan bir hareket kazanarak ahlaki ve fiili bir taşmaya, haddi aşan bir hafiflik ve şımarıklığa dönüşmesi

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaKorunaklı bir iç alanı, kabı, bünyeyi veya nimetin toplandığı kapalı hazneyi temsil eder
طsepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaBünyeyi çepeçevre saran sınırı, kuşatıcı dengeyi ve tutma kapasitesini imler
رinsan başı; baş, ilk, üstSınırı zorlayan, en tepeye tırmanan, baskın ve öne fırlayan yönü gösterir
بطرBünyeyi kuşatan iç dengenin, tepeden ve dışarıdan gelen aşırı basınç veya hafiflikle çeperini yırtarak dışa taşması, sınır tanımaz bir taşkınlıkla patlaması hareketidir

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi veya canlı dokuyu yarmak, kesmek ve açmaktır; nitekim hayvanların yaralarını, şişliklerini yarıp tedavi eden cerraha veya nallayıcıya bu kökten türetmeyle el-baytâr veya el-mubeytar denmiştir
Cahiliye şiiri kullanımıen-Nâbiğa eş-Şubyânî divanında bir hayvanın omuzundaki şişliğin cerrah tarafından yarılıp akıtılmasını tasvir ederken kökü ilk fiziksel anlamıyla şöyle kullanmıştır: شَكَّ الفَرِيصَةَ بالمِدْرَى فأنْفَذَها / شَكَّ المُبَيْطرِ إذْ يَشْفِي من العَضَدِ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi et-Tırımmah, devenin ayak tabanındaki nasırların açılmasını işin ehli bir cerrahın yarayı yarmasına benzeterek kökü şöyle zikreder: يَساقِطَها تَتْرَى بكلّ خَميلةٍ / كبَزْغِ البِيطَرِ الثَّقْفِ رَهْصَ الكَوادِنِ

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde بطر kökünün maddi ve cerrahi anlam alanı olan yarma, hayvan cerrahlığı ve tedavi etme boyutu, Doğu Akdeniz havzasındaki mesleki ve tıbbi etkileşimlerle yakından ilişkilidir. Klasik Arap dilcileri kökün çekirdeğini doğrudan yarmak (eş-şakk) eylemine bağlarken, hayvan cerrahı anlamına gelen sözcüğün Geç Aramice ve Süryanice üzerinden Grekçe hippiatros kelimesinden bölge dillerine ödünçlendiği filolojik çalışmalarda belgelenmiştir. Ancak Arap dilinde kök, hem bu somut cerrahi yarılma hem de yerli bir semantik dönüşümle nimetin ve zenginliğin ağırlığını taşıyamayıp içten yarılma, dengeyi yitirerek şımarma ve şaşkınlığa düşme (el-hayra ve’d-deheş) anlamında geniş bir iç mecaz ağı üretmiştir. İbranice ve Aramice katmanlarında doğrudan ahlaki bir kibir olarak بطر yerine kabarma ve taşma anlamı veren kökler öne çıkarken, Arapça bu kökü zihinsel ve ahlaki bir sınır aşımıyla özelleştirmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYarmak, kesmek ve kabı patlatmakSomut bir dokuyu yarma eyleminden, nimetin ve refahın kabı çatlatacak derecede kişiyi şımartıp taşkınlığa sürüklemesine geçilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve Aramice biṭyārā hattıTıbbi ve cerrahi yarma anlamı bölge dillerinde müşterekken, şımarıklık ve taşkınlık nüansı Arapçanın kendi anlamsal matrisinde baskınlaşmıştırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiGrekçe hippiatros biçiminden geçişHayvan cerrahlığı teriminin erken dönem diller arası temasla Arapçalaşması ve kök sistemine intibak ettirilmesi söz konusudurGüçlü

المصدر Lisān al-ʿArab, Fraenkel Die aramäischen Fremdwörter im Arabischen ve Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بطرAnlamlıYarmak, şımarmak, haddi aşmakNimetin bolluğu karşısında taşıma sınırını aşarak taşkınlık ve şaşkınlık göstermekHedef köktür, Kur'an'da geçer
برطAnlamlıKesmek, rüşvet vermek, kurnazlıkHasmı susturmak için bir şeyi kestirip atmak veya el altından mal vererek hakkı kesmekKur'an'da geçmez
طبرAnlamlıBalta ile kesmek, sıçramakKeskin bir aletle yarıp geçmek veya bir engelin üzerinden fırlayıp aşmakKur'an'da geçmez
طربAnlamlıDuygu taşkınlığı, hafiflikAşırı neşe veya üzüntü sebebiyle iç dengenin sarsılıp hafiflik göstermesi haliKur'an'da geçmez, hedef kökle hafiflik ortaklığı vardır
ربطAnlamlıBağlamak, düğümlemek, sabitlemekDağılmaya müsait bir unsuru bir araya getirip sıkıca tutmak ve muhafaza etmekKur'an'da geçer, hedef kökün yarılma hareketine zıt bir bağlama içerir
رطبAnlamlıYaş ve taze olmak, yumuşamakKatı ve kuru halden kurtularak esnek, taze ve sulu bir kıvama kavuşmakKur'an'da geçer

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بطرMerkezNimet karşısında taşkınlık ve haddi aşmaNimetin bolluğunu hazmedemeyip kabından taşarak küstahlaşmaİç taşıma kapasitesinin yarılıp dengenin bozulmasıdır
أشرKomşuŞiddetli şımarıklık ve kendini beğenmeAşırı sevinçten kaynaklanan kontrolsüz bir küstahlık boyutu taşırİçsel taşkınlıktan ziyade dışa yansıyan kibirli eğlenceye odaklanır
طغىKomşuHaddini ve sınırını bütünüyle aşmaHer türlü güç, otorite veya zenginlikte sınırı çiğneyip geçmektirDaha genel bir sınır ihlalidir; kök fiziksel su taşkınından gelir
مرحKomşuÇalım satma ve sevinçten havalara girmeBeden diline yansıyan hafiflik, yürüyüşte salınma ve gösteriştirNimetin ağırlığından çok fiziki neşe ve çalıma odaklanır
غمطKomşuNimeti ve hakkı küçümseme, hakir görmeVerilen iyiliğe değer vermeyip nankörlükle yok sayma eylemidirNimeti taşımaktan aciz olup tepki göstermenin pasif nankörlük yönüdür
شكرZıtNimeti bilip hakkını vererek muhafaza etmeVerilen nimeti yerli yerince kullanıp kaynağını ikrar etmektirBünyenin nimeti taşıyarak denge ve verimlilik üretmesidir

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبطرNimetle haddi aşmak, yarmakRefahın ağırlığını taşıyamayıp iç dengenin yarılması ve taşkınlık gösterme haliKesin
LatincePetulantia, insolentiaŞımarıklık, küstahça haddi aşmaHaddini bilmezlik ve toplumsal normları hiçe sayan cüretkarlık anlamını karşılar, cerrahi yarılma kökünü dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceInsolence, petulance, wantonnessRefah taşkınlığı, şımarıklıkAşırı bolluğun getirdiği kural tanımaz hafifliği karşılar; kökün iç basınçla yırtılma yönünü tam yansıtmazGüçlü
AlmancaÜbermut, ZügellosigkeitDizginsizlik, hadsiz taşkınlıkGüç ve neşenin kontrolden çıkarak ölçüsüzlüğe dönüşmesini karşılar; nimeti hazmedememe boyutunu kısmen verirGüçlü
FransızcaInsolence, arrogance repueTokluğun getirdiği hadsizlikDoygunluğun ve bolluğun sebep olduğu ahlaki gevşeklik ve şımarıklığı ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَطَرًاSavaşta ve güç gösterisinde hadsiz bir çalım satma, kibir ve şımarıklıkMüşrik ordusunun Bedir'e kibir ve gösterişle çıkışını tasvir eden bağlam; Enfâl 8:47
بَطِرَتْNimet ve refah içinde yüzerek haddi aşma, nankörleşme ve şımararak helake sürüklenmeZenginlik ve güvenlik içinde yaşarken taşkınlık edip helak edilen kadim şehirlerin akıbeti; Kasas 28:58

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidrac ve ilahi ceza doktriniKulun refah ve nimet karşısında haddini aşmasının helak sebebi sayılıp sayılmayacağıNimetin ahlaki bir imtihan olduğu ve taşınamayan zenginliğin yıkıcı bir cezaya dönüşmesi
Fıkıhİnfak, israf ve haddi aşan harcamalarKamu düzenini bozan şımarıkça harcama ve gösteriş yürüyüşlerinin hükmüMalın sınırları çiğneyecek ve hakları hiçe sayacak biçimde harcanmasının yasaklanması
TefsirHelak edilen kavimlerin sosyolojik tahliliŞehirlerin çöküşünü hazırlayan temel ahlaki ve iktisadi yozlaşma nedeniZenginliğin şükür yerine taşkınlık ve sınır tanımaz bir nobranlığa evrilmesi
HadisKibir ve hakikati inkar tanımlarıKibrin hakkı inkar etmek ve insanları küçümsemek olarak açıklanmasıHadisteki بطر الحق ifadesinde hakkı hazmedemeyip küstahça geri çevirme tavrı

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulluk ve nimet bilinciNimetin ağırlığını taşıyamama kriziAhlaki dengeyi bozmaNimeti Allah'tan bilmeyip kendi gücünün eseri sanarak ilahi sınırlara başkaldırmaKesin
İlmiBilgi ve epistemik ahlakZihinsel tokluk ve nobranlıkHakikate karşı körleşmeKendi birikimini mutlak görerek hakkı reddetme ve delili küçümseme refleksiGüçlü
Siyasiİktidar ve kamu gücüOtoritenin kibre ve şımarıklığa evrilmesiMeşruiyet sınırını aşmaAskeri veya siyasi gücün toplumu ezici ve dışlayıcı bir gösteriye dönüştürülmesiGüçlü
İktisadiRefah ve servet dağılımıSermayenin haddi aşan tüketim taşkınlığıSosyal yapıyı parçalamaServetin adil dolaşım yerine lüks, israf ve başkalarını hor görme aracına dönüşmesiKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMalzeme yorulması ve aşırı iç basınç patlamasıBir kabın veya iletkenin taşıma kapasitesinin üzerinde basınca maruz kalarak cidarlarından çatlaması ve yapının dağılmasıGüçlü
Beşeri bilimlerToplumsal çürüme ve refah körlüğüİktisadi zenginliğin ahlaki sorumluluk mekanizmalarını felç ederek kurumları içten içe çökertmesiKesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca basit bir sevinç, şımarıklık veya bireysel kibir gösterisine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamBir medeniyetin veya toplumun sahip olduğu refahı, barışı ve zenginliği taşıyacak ahlaki kaplara sahip olamaması sebebiyle kendi kendini imha sürecine sokması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki helak nedenlerinin iktisadi ve ahlaki boyutu yerine yalnızca teolojik inkara indirgenmesi; zenginliğin kendiliğinden değil, ahlaki hazımsızlık sebebiyle yıkım getirdiğinin anlaşılamaması

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan ve toplum tasavvurunda felaketlerin sadece yokluktan değil, bilakis taşınamayan bolluk ve güçten kaynaklandığını gösteren anahtar bir kavramdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Bedir savaşı bağlamında güç sarhoşluğunu anlatan ayetlerde ve tarihte helak edilmiş müreffeh kavimlerin çöküş dinamiklerini bildiren kıssalarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çöküşün dışsal bir darbeyle değil, içerideki ahlaki çatlama ve sınır tanımaz taşkınlıkla başladığını ortaya koyarak sathi tarih okumalarını düzeltir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamCanlı bir dokuyu, apseli yarayı veya kapalı bir hazneyi içten gelen baskıyla yararak açmak ve içindekini sınırın dışına fışkırtmak.
  • Soyut anlamNimet, zenginlik ve zafer gibi varlık unsurlarının ağırlığını taşıyamayan nefsin, ahlaki sınırlarını çatlatıp küstahça ve sorumsuzca taşkınlık göstermesi.
  • Sistematik karşılıkİktisadi veya siyasi refahın toplumsal ahlak kapasitesini aşması sonucunda sistemin dengesini yitirerek kendi kendini çökerttiği entropik kırılma hali.
  • LaTeX modeliB=RC>1  ⟹  ΔS→∞
  • LaTeX açıklamasıFormülde R sisteme giren refah, güç ve nimet miktarını; C ise o bünyenin ahlaki, hukuki ve zihinsel taşıma kapasitesini temsil eder. Bu oran 1'i aştığında, yani nimet taşıma kapasitesinden fazla olup bünye tarafından hazmedilemediğinde B ile ifade edilen kökün taşkınlık hali doğar. Bunun sonucunda sistemdeki düzensizlik ve bozulma artarak (ΔS→∞) kaçınılmaz bir helake ve yapısal çöküşe yol açar.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ب