فشل
ف - ش - ل
جذر- الورود: ٤
- الآيات: ٤
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١١
معناه في القرآن: Yıldınız
ملاحظاتي
المعاجم(١١)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٠١باب الشين واللام والفاء معهما
ف ش ل مستعمل فقط
فشل:
يقال: رجلٌ فشلٌ وفشِلُ، وقد فَشل يفشل عند الحرب والشِّدّة ويضعف، وإنه لخشلُ فشل، والفشل: الجبانُ المرعوبُ، يُبهتُ عند الرّوع، لا يُحسنُ قتالاً ولا شِراداً، أي: هرباً.
والفشلُ: شيء من أداة الهودج تجعله المرأة تحتها. وجمعهُ: فُشلٌ. والفيشلةُ معروفة.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٦١الفَشِلُ: الرجل الضعيف الجبان، والجمع أفْشالٌ. وقد فَشِلَ فَشَلاً، إذا جبُنَ. والفِشْلُ: شيءٌ من أداة الهودج. ونَفَشَّلَ الماء، أي سال. والفَيْشَلَةُ: رأس الذكر.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬١٥٩ش ل ف
فشل ، شفل
استُعْمِل من وجوهه : فشل ، شفل .
شفل : أهمل الليث شَفَلَ ، وقرأتُ في كتاب النَّضر بن شُميل : الْمِشْفَلَةُ : الكَبَارَجَة ، والْمَشافِلُ جَماعَة . قال : الْقُرْطَالَةُ : الكَبَارَجَةُ أَيْضاً . قال : وسَمِعْت شَامِيّاً يقول : والْمِشْفَلَةُ : الكَرِشُ .
فشل : قال الليث : رجل فَشِلٌ ، وقد فَشِلَ يَفْشَلُ عند الحرب والشِّدَّة ، إذا ضَعُفَ وذهبت قُواه ، ويقال : إنه لَخَشْلٌ فَشْلٌ ،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٩٨(باب الفاء والشين وما يثلثهما)
(فشج) الفاء والشين والجيم. يقولون: فَشَجت النّاقةُ: تفاجَّتْ لتَبُول. كذلك في كتاب الخليل. وقال ابن دريد: فَشَحت، بالحاء، وأنشد:
وحَكَّكِ الحِنْوانِ فانفشَحْتِ(1) *** إنَّكِ لو صاحَبْتِنا مَذِحْتِ
(فشخ) الفاء والشين والخاء، فيه طَريفَةُ ابن دُريد(2) . قال: الفشْخُ: ضربُ الرأسِ باليد.
(فشل) الفاء والشين واللام. يقولون: تفَشَّل الماءُ: سالَ. والفَشْل: شيءٌ من
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٥٠- الفشل: ضعف مع جبن. قال تعالى: ﴿حتى إذا فشلتم﴾ [آل عمران/152]، ﴿فتفشلوا وتذهب ريحكم﴾ [الأنفال/46]، ﴿لفشلتم ولتنازعتم﴾ [الأنفال/43]، وتفشل الماء: سال.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٦٩٥الفَشِل: الرجل الضعيف الجبان، والجمع أَفشال. ابن سيده: فَشِل الرجل فَشَلاً، فهو فَشِل: كَسِلَ وضعُف وتراخَى وجَبُن. ورجل خَشِل فَشِل، وخَسْل فَسْل، وقوم فُشْل؛ قال:
وقد أَدْرَكَتْني، والحوادث جَمَّةٌ،
أَسِنَّة قومٍ لا ضِعاف، ولا فُشْل
ويروى: ولا فُسْل، يعني جمع فَسْل. وفي حديث عليّ يصِف أَبا بكر، رضوان الله عليهما: كنت للدِّين يَعْسُوباً أَولاً حين نفر الناسُ عنه، وآخِراً حين فَشِلوا؛ الفَشَل:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٩٥* ف ش ل * * الفَشِلُ * الرجل الضعيف الجبان والجمع * أفْشَالٌ * وقد * فَشِلَ * من باب طرب أي جبن
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٧٤٤فشل، كفرح، فشلا فهو فشل: كسل وضعف وتراخى، وجبن، وفزع، ومنه الآية: إذ همت طائفتان منكم أن تفشلا ، وقوله تعالى: ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم ، قال الزجاج: أي تجبنوا عن عدوكم إذا اختلفتم، أخبر أن اختلافهم يضعفهم، وأن الألفة تزيد في قوتهم. ورجل خشل فشل بفتحهما، وككتف: ضعيف جبان، وقوله ككتف غلط، وأخذه من عبارة المحكم وإنما نصه: رجل خشل فشل، وخسل فسل، أي بالشين فيهما، وبالسين أيضا، فهما لغتان،
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٠٣٠فَشِلَ
1 فَشِلَ ذ , (S, O, Msb, K,) aor فَشَلَ , (O, Msb, K,) inf. n. فَشَلٌ; (S, O, Msb;) a verb of which exs. occur in the Kur iii. 118 and viii. 48; and فَشَلَ, aor. فَشُلَ ; and فَشَلَ, aor. فَشِلَ ; two dial. vars., the former of these agreeable with a reading of the latter verse of the Kur-لn, and the latter agreeable with a reading of the same verse by El- Hasan El-Basree; (O;) He was, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٥٤فَشَلَ
فَشَلَ U ( n. ac. فَشْل 1 ),
a. see V (a) . _ast;
فَشِلَ
فَشِلَ A ( n. ac. فَشَل 4 ),
a. Was indolent, apathetic; was weak, fainthearted, cowardly.
b. [ coll. ], Failed, was disappointed, baffled.
فَشَّلَ
فَشَّلَ II ,
a. see V (a) .
b. [ coll. ], see IV (b) , ( c ).
أَفْشَلَ
أَفْشَلَ IV ,
a. see V (a) .
b. [ coll. ], Made to fail; thwarted, baffled; disappointed; refused.
c.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٨٬٥٠٦فشل
فَشِلَ - يَفْشَلُ
فَشِلَ - يَفْشَلُ+ الكائن: يتردد ويخاف فلا يقوم بالأمرأو الفعل الذي كان يريد فعله
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الضعف والعجز والفشل عن إتمام الفعل بعد بدئه، ضد القدرة والاستطاعة "، وهي:
عَجَزَ - يَعْجِزُ، فَشِلَ - يَفْشَلُ، عَيِيَ - يَعْيَا، كَلَّ - يَكِلُّ، هَانَ - يَهُونُ، ضَعُفَ - يَضْعُفُ
فشل - فشلتم
{ ولقد صدقكم
فشل فَشِلَ - يَفْشَلُ فَشِلَ - يَفْشَلُ+ الكائن: يتردد ويخاف فلا يقوم بالأمرأو الفعل الذي كان يريد فعله واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الضعف والعجز والفشل عن إتمام الفعل بعد بدئه، ضد القدرة والاستطاعة "، وهي: عَجَزَ - يَعْجِزُ، فَشِلَ - يَفْشَلُ، عَيِيَ - يَعْيَا، كَلَّ - يَكِلُّ، هَانَ - يَهُونُ، ضَعُفَ - يَضْعُفُ فشل - فشلتم ﴿ولقد صدقكم الله وعده إذ تحسونهم بإذنه حتى إذا فشلتم وتنازعتم في الأمر وعصيتم من بعد ما أراكم ما تحبون منكم من يريد الدنيا ومنكم من يريد الآخرة ثم صرفكم عنهم ليبتليكم ولقد عفا عنكم والله ذو فضل على المؤمنين(152)﴾ آل عمران ﴿إذ يريكهم الله في منامك قليلا ولو أراكهم كثيرا لفشلتم ولتنازعتم في الأمر ولكن الله سلم إنه عليم بذات الصدور(43)﴾ الأنفال ﴿وأطيعوا الله ورسوله ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحكم واصبروا إن الله مع الصابرين(46)﴾ الأنفال ﴿إذ همت طائفتان منكم أن تفشلا والله وليهما وعلى الله فليتوكل المؤمنون(122)﴾ آل عمران مختار الصحاح ● [فشل] ف ش ل: الفَشِلُ الرجل الضعيف الجبان والجمع أفْشَالٌ وقد فَشِلَ من باب طرب أي جبن الراغب فشل - الفشل: ضعف مع جبن. قال تعالى: }حتى إذا فشلتم﴿[آل عمران/152]،﴾فتفشلوا وتذهب ريحكم﴿[الأنفال/46]،﴾لفشلتم ولتنازعتم{ [الأنفال/43]، وتفشل الماء: سال. ملخص اللسان: 1. وقد فَشِل يَفْشَل عند الحرب والشدة إِذا ضعُف وذهبت قُواه. 2. فَشِل: كَسِلَ وضعُف وتراخَى وجَبُن. 3. فشل: الفَشِل: الرجل الضعيف الجبان، 4. وتَفَشَّل الماءُ: سال. 5. وتَفَشَّل امرأَةً: تزوّجها. لسان العرب ● - فشل: الفَشِل: الرجل الضعيف الجبان، والجمع أَفشال. ابن سيده: فَشِل الرجل فَشَلاً، فهو فَشِل: كَسِلَ وضعُف وتراخَى وجَبُن. ورجل خَشِل فَشِل، وخَسْل فَسْل، وقوم فُشْل؛ قال: وقد أَدْرَكَتْني، والحوادث جَمَّةٌ، أَسِنَّة قومٍ لا ضِعاف، ولا فُشْل ويروى: ولا فُسْل، يعني جمع فَسْل. وفي حديث عليّ يصِف أَبا بكر، رضوان الله عليهما: كنت للدِّين يَعْسُوباً أَولاً حين نفر الناسُ عنه، وآخِراً حين فَشِلوا؛ الفَشَل: الفزعُ والجُبْن والضَّعْف؛ ومنه حديث جابر: فينا نزلتْ: إِذ همَّت طائفتان منكم أَن تَفْشَلا؛ وفي حديث الاستسقاء: سِوى الحَنْظَل العاميّ والعِلْهِز الفَشْلِ أَي الضعيف يعني الفَشْل مُدَّخِرُه وآكله، فصرف الوصف إِلى العِلْهِز وهو في الحقيقة لآكله، ويروى الفَسْل، بالسين المهملة، وقد تقدم. الليث: رجل فَشِيل، وقد فَشِل يَفْشَل عند الحرب والشدة إِذا ضعُف وذهبت قُواه. وفي التنزيل العزيز: ولا تنازعوا فتَفْشَلوا وتذهب ريحكُم؛ قال الزجاج: أَي تَجْبُنوا عن عدوّكم إِذا اختلفتم، أَخبر أَن اختلافهم يضعفهم وأَن الأُلْفة تزيد في قوّتهم. النضر بن شميل: المِفْشَلة الكَبارِجة. والمَشافل جماعة (* قوله «والمشافل جماعة» هكذا في الأصل، ولعل فيه سقطاً، والأصل: وجمعها مفاشل كالمشفلة والكشافل جماعة، ويدل على ذلك قوله: وقال اعرابي إلخ فانه ليس من هذه المادة. وعبارة القاموس في مادة شفل: المشفلة كمكنسة الكبارجة والكرش الجمع مشافل اهـ. اي فهما مترادفان المفرد كالمفرد في معنييه والجمع كالجمع) قال: والقِرْطالة الكبارجة أَيضاً، وقال أَعرابي: المِشْفَلة الكَرِش. ابن الأَعرابي: المِفشَل الذي يتزوّج في الغرائب لئلا يخرج الولد ضاوِياً، والمِفْشَل الهَوْدَج؛ وقال ابن شميل: هو الفِشْل وهو أَن يعلِّق ثوباً على الهودج ثم يدخله فيه ويشد أَطرافه إِلى القواعد، فيكون وِقاية من رؤوس الأَحْناء والأَقْطاب وعُقَد العُصْمِ، وهي الحبال، وقيل: الفِشْل ستر الهودج، وفي المحكم: الفِشْل شيء من أَداة الهودج تجعله المرأَة تحتها، والجمع فُشُول؛ وقد افْتَشَلَت المرأَة فِشْلها وفَشَّلته وتَفَشَّلتْ. وتَفَشَّل الماءُ: سال. وتَفَشَّل امرأَةً: تزوّجها. ابن السكيت: يقال تَفَشَّل فلان منهم امرأَة أَي تزوّجها. والفَيْشَلة: الحَشَفة طرَف الذكَر، والجمع الفَيْشَل والفَياشِل، وقيل: الفَيْشلة رأْس كل محوَّق، وقال بعضهم: لامها زائدة كزيادتها في زَيْدَل وعَبْدَل وأُلالِكَ، وقد يمكن أَن تكون فَيْشلة من غير لفظ فَيْشَة، فتكون الياء في فَيْشلة زائدة ويكون وزنها فَيْعَلة، لأَن زيادة الياء ثانية أَكثر من زيادة اللام، وتكون الياء في فَيْشَة عيناً فيكون اللفظان مقترنين والأَصْلان مختلفين، ونظير هذا قولهم رجل ضَيَّاط وضَيْطار؛ فأَما قول جرير: ما كان يُنكَرُ في نَدِيِّ مُجاشِعٍ أَكْلُ الخَزِير، ولا ارتِضاعُ الفَيْشَل فقد يكون جمع فَيْشلة، وهو على الجمع الذي لا يفارق واحدة إِلا بالهاء. والفَياشِل: ماء لِبَني حُصَيْن، سمي بذلك لإِكامٍ حُمْرٍ عنده حوله يقال لها الفَياشِل، قال: أَظن ذلك تشبيهاً لها بالفَياشِل التي تقدم ذكرها؛ قال القَتَّال الكلابي: فلا يَسْتَرِثْ أَهْلُ الفَياشِل غارَتي، أَتَتْكم عِتاق الطيْر يحمِلْن أَنْسُرا والفَياشِل: شجر. مقاييس اللغة: (فشل) الفاء والشين واللام. يقولون: تفَشَّل الماءُ: سالَ. والفَشْل: شيءٌ من أدَاة الهَوْدَج. القاموس المحيط: فَشِلَ، كفرِحَ، فهو فَشِلٌ كَسِلَ، وضَعُفَ، وتَراخَى، وجَبُنَ. ورجُلٌ خَشْلٌ فَشْلٌ، بفتحهما وككتِفٍ ج: فُشْلٌ، بالضم. والفِشْلُ، بالكسر: سِتْرُ الهَوْدَجِ، أو شيءٌ تَجْعَلُه المرأةُ تحتها فيه، ج: فُشولٌ، وقد أفْشَلَتْ وتَفَشَّلَتْ وفَشَّلَتْه. وتَفَشَّلَ: تَزَوَّجَ، و الماءُ: سالَ. والفَيْشَلَةُ: الحَشَفَةُ، ورأسُ كلِّ مُحَوَّقٍ، والفَياشِلُ جَمْعُه، وشجرٌ، وماءٌ، وإكامٌ حُمْرٌ. والمِفْشَلُ، كمِنْبَرٍ: سِتْرُ الهَوْدَجِ، ومَن يَتَزَوَّجُ في الغَرائِبِ، لئَلاَّ يَخْرُجَ الوَلَدُ ضاوِياً. والتَّفْشِيلُ: ما يَبْقَى في الضَّرْعِ من اللَّبَنِ. وكسَحابٍ: ة قُرْبَ زَبيدَ. والْأُفْشولِيَّةُ، بالضم: ة بواسِطَ. تاج العروس: فشل فَشِلَ كفَرِحَ فشَلاً فهو فَشِلٌ : كَسِلَ وضَعُفَ وتَراخَى وجَبُنَ وفَزِعَ ومنه الآية : " إذْ هَمَّتْ طائفَتانِ مِنكُم أَنْ تَفْشَلا " وقولُه تعالى : " ولا تَنازَعوا فتَفْشَلوا وتَذْهَبَ ريحُكُم " قال الزَّجّاجُ : أَي تَجْبُنوا عن عَدُوِّكُمْ إذا اخْتَلَفْتُمْ أَخبرَ أَنَّ اخْتِلافَهُم يُضْعِفُهُم وأَنَّ الأُلْفَةَ تَزيدُ في قُوَّتِهِم . ورَجُلٌ خَشْلٌ فَشْلٌ بفَتْحِهما وكَكَتِفٍ : ضَعيفٌ جبانٌ وقولُه ككتِفٍ غَلَطٌ وأَخذَه من عبارَةِ المُحكَمِ وإنَّما نَصُّه : رَجُلٌ خَشْلٌ فَشْلٌ وخَسْلٌ فَسْلٌ أَي بالشينِ فيهما وبالسِّين أَيضاً فهما لُغتانِ لا أَنَّه بالفتحِ فيهما وكَكَتِفٍ كما ظَنَّهُ المُصَنِّفُ فتأَمَّلْ ذلك ج : فُشْلٌ بالضَّمِّ وأَنشدَ : وقد أَدْرَكَتني والحَوادِثُ جَمَّةٌ ... أَسِنَّةُ قَومٍ لا ضِعافٍ ولا فُشْلِ ويُروى ولا فُسْلِ بالسين المُهملَةِ جمع فَسْلٍ . ويُجمَعُ الفَشِلُ على أَفْشالٍ ذكرَه الجَوْهَرِيّ . والفِشْلُ بالكسْرِ : سِتْرُ الهَودَجِ عن ابْن الأَعْرابِيِّ أَو شيءٌ من أَداةِ الهودَجِ تجعَلُه المرأَةُ تحتَها فيه أَي في الهودَجِ كما في المحكَمِ ولكن نصّ الجَوْهَرِيّ يقتضي الفتحَ ج : فُشولٌ بالضَّمِّ . وقد أَفْشَلَت المَرأَةُ فِشْلَها هكذا في النُّسَخِ والذي في المحكم والعباب : افْتَشَلَتْ وتَفَشَّلَتْ وفَشَّلَتْه فِشْلاً : علَّقَت ثَوباً على الهَودَجِ ثمَّ أَدخلَتْه فيه وشَدَّت أَطرافَهُ إلى القواعِدِ فكان ذلكَ وِقايَةً من رؤوسِ الأَحناءِ والأَقتابِ وعُقَدِ العُصْمِ وهي الحِبالُ قاله ابنُ شُمَيْل . وتَفَشَّلَ منهم : إذا تزَوَّجَ عن ابنِ السِّكِّيتِ . تَفَشَّلَ الماءُ : سالَ . والفَيْشَلَةُ كحَيْدَرَةٍ : الحَشَفَةُ طرفُ الذَّكَر . قيل : رأْسُ كُلِّ مُحَوَّقٍ قال بعضُهُم : لامُها زائدَةٌ كزيادَتِها في عَبْدَل وزَيدَل وقد يُمكنُ أن تكونَ فَيْشَلَة من غير لفظِ فَيْشَةٍ فتكونُ الياءُ في فيشلة زائدة ويكونُ وزنُها فَيْعَلَة لأَنَّ زيادَةَ الياءِ ثانيةً أَكثرُ من زيادَةِ اللامِ وتكونُ الياءُ في فيشَةَ عَيناً فيكونُ اللفظانِ مُقتَرِنينِ والأَصلانِ مختلِفَيْنِ ونَظيرَ هذا قولُهُم : رَجُلٌ ضَيّاطٌ وضيْطارٌ وإليه مالَ ابنُ جنّيّ والفَياشِلُ جَمعُه ويُجمَعُ أَيضاً بحذفِ الهاءِ ومنه قولُ جريرٍ : ما كانَ يُنكَرُ في نَدِيِّ مُجاشِعٍ ... أَكْلُ الخَزِيرِ ولا ارْتِضاعُ الفَيْشَلِ الفياشِلُ : شَجَرٌ . أَيضاً : ماءٌ لِبني حُصَين . أَيضاً إكامٌ حُمْرٌ حول ذلكَ الماءِ وبه سُمِّيَ وسُمِّيَت تلك الإكامُ بالفياشِلِ تَشبيهاً لها بالفياشِلِ التي تقدَّمَ ذِكرُها قال القَتّالُ الكِلابِيُّ : فلا يَسْتَرِثْ أَهلُ الفياشِلِ غارَتي ... أَتَتْكُم عِتاقُ الطَّيرِ يَحمِلْنَ أَنْسُرا المِفْشَلُ كمِنبَرٍ : سِتْرُ الهَودَجِ عن ابْن الأَعْرابِيّ . قال : أَيضاً من يتزَوَّج في الغرائبِ لئلاّ يَخرُجَ الولَدُ ضاوِياً ضعيفاً . قال الفرَّاءُ : التَّفْشيلُ والتَّمْشيلُ : ما يبقى في الضَّرْعِ من اللَّبَنِ . فَشالُ كسَحابٍ : ة قربَ زَبيدَ على مرحلَةٍ منها ممّا يلي مكَّةَ شرَّفَها الله تعالى . والأُفْشُولِيَّةُ بالضَّمِّ : ة بواسِط في غربيِّها بينهما نحو ثلاثة فراسِخَ يُنسَبُ إليها حبَشِيُّ بنُ محمَّد بنِ شعيبٍ أَبو الغنائمِ النَّحَوِيُّ الضَّريرُ الأُفشولِيُّ مات في سنة 565 . ومما يُستدرَكُ عليه : فَشَلَ يَفشُلُ ككَتَبَ يكتُبُ وبه قُرئَ : " فَتَفْشَلوا " وفَشَلَ يَفشِلُ كضرَبَ يَضرِبُ وبه قرأَ الحسن البَصريّ " فَتَفْشِلوا " لغتانِ نقلَهما الصَّاغانِيّ . والفَشْلُ : الضَّعيفُ ومنه حديث الاستسْقاءِ : ولا شيءَ مِمّا يأْكُلُ النّاسُ عندَنا ... سِوى الحَنظَلِ العامِيِّ والعِلْهِزِ الفَشْلِ أَي الضعيفِ آكِلُهُ ومُدَّخِرُه كقوله تعالى : " والشَّجَرَةَ المَلعونَةَ في القُرآنِ " أَي آكِلوها ومَستَوجِبوها فنُسِبَت اللَّعنةُ إلى الشَّجَرَةِ وهي في الحقيقة لغيرِها ويُروى بالسين أَيضاً فلا يَحتاجُ إلى التَّأْويلِ . وقال ابنُ شُمَيْلٍ : المِفْشَلَةُ : الكَبارِجَةُ . وفَنْشَلَ لِحْيَتَهُ : نَفَّشَها . وفَشْلٌ بالفتحِ : قريَةٌ باليمَنِ
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٦ (الإجمالي: ٥٠)
- نزع
الآيات المشتركة: ٣ · Gerilmiş yay demektir
- ذو
الآيات المشتركة: ٢ · Sahip
- أله
الآيات المشتركة: ٤ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- حسس
الآيات المشتركة: ١ · Küçük taş kırıntısı anlamındadır
- همم
الآيات المشتركة: ١ · Erimekte olan kar, zayıflamakta olan kişi, çaba göstermek…
- نوم
الآيات المشتركة: ١ · “Efal” babından “enam” uyuyanlar demektir
- أمر
الآيات المشتركة: ٢ · Murar acı bir ağacın adıdır
- رأي
الآيات المشتركة: ٢ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- صرف
الآيات المشتركة: ١ · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
- عفو
الآيات المشتركة: ١ · Affetti
- عصي
الآيات المشتركة: ١ · İsyan eder
- طوف
الآيات المشتركة: ١ · Çeper demektir
الآيات التي ورد فيها(٤)
إِذْ هَمَّتْ طَائِفَتَانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلَا وَاللَّهُ وَلِيُّهُمَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ
İkisi yılar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | فشل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جبن, وهن, خور |
| Zıt Kök | شجع |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının sızıp akması, dolgunun gevşeyip sarkması gibi direnç ve tutuculuğun kaybolması; baskı karşısında iradenin gevşeyip dağılması |
| Çekirdek Özet 2 | Mücadele, savaş ve kriz anlarında iç çekişme ve korku sebebiyle birlik ve azmin kırılması, yılgınlığa düşülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kolektif direncin ve caydırıcı gücün iç çözülmeyle işlevsizleşmesi; psikolojik ve operasyonel çöküş |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca modern anlamdaki mekanik "başarısızlık" olarak anlayıp, arkasındaki korku, gevşeklik, ihtilaf ve irade çözülüşünü göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| فش | Yayılma, dağılma, havanın veya sıvının sönüp boşalması, tutuculuğun kaybolması. Nitekim فشا kökünde yayılma ve açığa çıkma, فشغ kökünde sarmaşığın kontrolsüzce dağılması esastır | ل | Akış, salınma ve sarkma nüansı eklenerek baskı karşısında direncin büsbütün çözülüp cesaretin dağılması, korku ve yılgınlık haline dönüşmesi sağlanmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Açıklık, dışa boşalma ve sınırın aralanması |
| ش | diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Keskin bir baskı, dıştan gelen etki veya parçalanma gerilimi |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Yöneltilme, sevk edilme veya askıda kalıp serbestçe sarkma |
| فشل | Dıştan gelen keskin bir baskı karşısında iç yapının açılarak boşalması, direnç bağlarının çözülüp iradenin sarkarak dağılması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun tutulamayıp sızması ve akması (تفشل الماء: سال); hevdicin altına serilen gevşek, şekilsiz keçe ve dolgu örtüsü. Buradan hareketle gerginliğini kaybeden, baskı altında tutunamayıp sarkan her nesne ve iradeye denmiştir |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Savaşta yılgınlık göstermeyen ve gevşemeyen savaşçıları niteleyen mısrada geçer: وقد أدركتني والحوادث جمة / أسنة قوم لا ضعاف ولا فُشل |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin Hz. Ebû Bekir'i överken kriz ve irtidat günlerinde halkın gösterdiği zafiyeti anlatışında geçer: كنت للدين يعسوبا أولا حين نفر الناس عنه وآخرا حين فشلوا |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça فشل kökü, Sami dil ailesinde basıncın boşalması, gevşeme, zayıflık ve tutunma kaybını ifade eden fonetik köklerle akrabadır. Sami dillerinde /p-š/ çekirdeği genel olarak yayılma, sönme, gevşeme ve havanın ya da gücün boşalması anlam alanına oturur. İbranicede doğrudan düzenli bir üçlü kök olarak ahlaki veya psikolojik yılgınlık anlamında belirginleşmemiş olsa da, kök akrabalığı düzeyinde zayıflık ve çözülme bildiren matrislerle ortak semantik zemini paylaşır. Süryanice ve Aramicede de baskının kırılması ve direncin tükenmesi benzer ses birliktelikleriyle temellenir. Arapçada kök, suyun sızması ve hevdic örtüsünün gevşekliği gibi somut fiziksel durumlardan savaş meydanındaki psikolojik yılgınlığa ve korkaklığa daralarak özelleşmiş bir semantik yön kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | فش ikili kök matrisi | Şişkinliğin inmesi, gazın/sıvının boşalması ve gevşemenin insan psikolojisinde yılgınlığa dönüşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami /p-š/ kök ailesi | Direncin sönmesi, gevşeme ve iç mukavemetin çözülmesini bildiren fonetik akrabalık katmanı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yayılma ve çözülme göstergeleri | Bedensel ve fiziksel direncin zayıflaması ile basıncın dağılması tasvirleri | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| فشل | Anlamlı | Yılgınlık, korkaklık, gevşeme | Savaşta ve zorluk karşısında direncin kırılması, cesaretin kaybolması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| فلش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| شفل | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| شلف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| لفش | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| لشف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| فشل | Merkez | İrade ve direnç kaybı | Baskı ve kriz anında korku ve gevşeklik sebebiyle çözülüp yılgınlığa düşmek | Fiziksel ve ruhsal gerilimin boşalarak direncin kırılması |
| جبن | Komşu | Korkaklık | Tehlike karşısında kalbin zayıflığı ve baştan atılımdan kaçınma | فشل kökünden farklı olarak süreç içi çözülmeden ziyade genel bir karakter zaafıdır |
| وهن | Komşu | Zayıflık ve takatsizlik | Gücün, bünyenin veya yapının süreç içinde zayıflaması | فشل gibi ani dehşet ve psikolojik çözülüşten ziyade genel takatsizliktir |
| خور | Komşu | Çöküş ve kırılma | Sert ve sağlam bir yapının direncini büsbütün yitirip teslim olması | فشل içsel irade çözülüşüyken, خور mukavemetin bükülüp parçalanmasıdır |
| شجع | Zıt | Cesaret ve yüreklilik | Tehlike karşısında kalbin sabit durması, atılganlık ve sebat | Korkuya boyun eğmeyip baskı altında direnci ve aksiyonu muhafaza etme hali |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | فشل | Korku ve gevşeklikle gelen yılgınlık, irade çözülmesi | Baskı anında direncin kırılarak iradenin dağılmasını tam karşılar | Kesin |
| Latince | Deficere, despondere | Güçten düşmek, cesareti yitirmek | İradi çöküş ve yılgınlığı karşılar; ancak sıvının sızması gibi fiziksel çağrışımları içermez | Güçlü |
| İngilizce | To lose heart, to falter, to flag | Yüreğini kaybetmek, sendelemek, yılgınlığa düşmek | Psikolojik cesaret kaybını ve kriz anındaki tökezlemeyi karşılar; modern Türkçedeki salt failure karşılığından daha isabetlidir | Güçlü |
| Almanca | Verzagung, den Mut verlieren | Yılgınlık, cesaretini kaybetmek | Korku kaynaklı moral bozulmasını ve irade çözülmesini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Faiblir, perdre courage | Gevşemek, cesareti kırılmak | Zorluk karşısında azmin gevşeyip çözülmesini karşılar | Güçlü |
المصدر Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Savaş meydanında psikolojik çözülme | Yılgınlık ve zaaf | Uhud Savaşı bağlamında iki birliğin savaştan çekilme eğilimi göstermesi (Âl-i İmrân 3:122) |
| Emir ve disiplin ihlali sonucu direnç kaybı | İrade zaafı ve dağılma | Uhud'da ganimet arzusu ve emir tartışmasıyla gelen çözülüş (Âl-i İmrân 3:152) |
| Sayıca üstün düşman karşısında paniğe kapılma | Kalbe korku düşmesi ve yılgınlık | Bedir öncesi rüyada düşmanın az gösterilmesi nimeti, aksi halde oluşacak yılgınlık (Enfâl 8:43) |
| İç çekişme ve tefrika neticesinde gücün yok olması | Kolektif direncin kırılması | Müminlerin ihtilaf etmemeleri, aksi takdirde birlik ruhunu ve caydırıcılıklarını kaybedecekleri uyarısı (Enfâl 8:46) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İrade, sebat ve ilahi yardım | İnsanın iç zaaf ve yılgınlığının ilahi tevfiki kesintiye uğratmadaki rolü | Kulun korku ve ihtilafla kendi iradi direncini kırması sonucu oluşan manevi zaaf |
| Fıkıh | Cihattan kaçma ve cephede sebat | Savaş sırasında yılgınlık gösterip geri çekilmenin ve ordunun moralini bozmanın fıkhî hükmü | Cephede düzeni ve direnci bozucu fiilî ve psikolojik zaaf hali |
| Tefsir | Uhud ve Bedir savaşlarının sosyo-psikolojik tahlili | Âyetlerdeki فشل lafızlarının korku, zayıflık ve iç çekişme ilişkisiyle açıklanması | Askerî ve toplumsal başarıyı belirleyen temel etkenin moral ve itaat birliği olduğu vurgusu |
| Hadis | Kriz ve fitne anlarında sebat ve liderlik | Zorlu imtihan anlarında sahabenin tavrı ve Hz. Ebû Bekir'in irtidat krizindeki tavizsiz duruşu | Toplumsal paniğe teslim olmayıp yılgınlığa meydan vermeme vasfı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İmanî sebat ve tevekkül alanı | İmandaki zaaf ve yılgınlık | İmtihan karşısında sabrın ve direncin kırılması | Kalbin Allah'a tam güvenememesi sebebiyle dış baskı altında dağılması | Kesin |
| İlmi | Fikrî disiplin ve metodolojik sebat | Zihinsel yılgınlık ve şüphe karşısında çözülme | Araştırma ve hakikat arayışında zorluklar karşısında pes etme | Fikrî tutarlılığın kriz anında muhafaza edilemeyip terkedilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal birlik ve yönetim nizamı | Tefrika ve iç çatışma neticesinde otorite kaybı | Karar alma ve uygulama erkini felç eden iç çekişme | İhtilafın kamu gücünü (rîh) eriterek dış tehditlere karşı devleti savunmasız kılması | Kesin |
| İktisadi | Üretim, piyasa ve kriz yönetimi | Panik ve finansal güvensizlik kaynaklı çözülme | Piyasada güvenin kaybolmasıyla sermaye ve emeğin geri çekilmesi | Kriz anında panikle alınan kararların kolektif iktisadi direnci çökertmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Malzemenin elastik sınırının aşılması ve yapısal yorulma | Fizik ve malzeme biliminde bir yapının uygulanan gerilimi taşıyamayarak içsel bağlarının kopması ve formunu kaybetmesi, mekanik direncin çöküşü ile izomorftur | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal panik ve kolektif eylem felci | Sosyoloji ve örgüt kuramında iç güven ve koordinasyonun kaybolmasıyla grubun hedefe yönelik ortak direnç ve hareket kabiliyetini yitirmesi haliyle örtüşür | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin modern dildeki teknik ve sonuç odaklı "başarısızlık" (sınavdan kalma, hedefe ulaşamama) kavramına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, sonuçtaki başarısızlıktan ziyade onu hazırlayan korkuyu, iç çekişmeyi, gevşekliği ve iradi çözülüşü ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının salt teknik bir sonuca değil, o sonucu kaçınılmaz kılan psikolojik ve ahlaki zaaflara (ihtilaf, itaatsizlik, korkaklık) yönelik olduğu gözden kaçar |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Zafer ve hezimetin salt maddî kuvvet ve sayı üstünlüğüne değil; psikolojik direnç, iç disiplin ve toplumsal birlik ruhuna bağlı olduğunu gösteren temel ahlaki-sosyolojik kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bedir ve Uhud savaşlarının tahlil edildiği ayetlerde, cihad ahlakında ve toplumsal tefrikayı yasaklayan siyasi ve ahlaki ilkelerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yenilgi ve çöküşün dış düşmandan ziyade içteki irade kaybı, korku ve çekişmeden kaynaklandığını ortaya koyarak olayları salt dış etkenlere veya kaderci yaklaşımlara bağlama hatasını düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSıvının tutulamayarak dağılıp akması, hevdic örtüsünün gerginliğini yitirip gevşemesi ve sarkması.
- Soyut anlamBaskı, korku ve kriz anında iç direncin, iradenin ve koordinasyonun kırılarak yılgınlığa ve gevşekliğe dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin dışsal gerilim karşısında iç bütünlüğünü koruyamayarak dinamik mukavemetini kaybetmesi ve dağılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde , sistemin zaman içindeki toplam direncini ve sebat kapasitesini; , bireysel veya kurumsal cesaret ve irade kararlılığını; , grup içi birlik, itaat ve koordinasyonu temsil eder. Paydada yer alan , dış kriz veya korku katsayısını; ise iç çekişme, ihtilaf ve emir ihlalini simgeler. Kriz ve ihtilaf faktörleri arttıkça payda büyümekte, sistemin direnci hızla sıfıra yaklaşarak çözülme ve yılgınlık hali ortaya çıkmaktadır.