قطط
ق - ط - ط
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ٨
معناه في القرآن: Payımız
ملاحظاتي
المعاجم(٨)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٥٣٠القاف مع الطاء
ق ط، ط ق مستعملان قط: قَطْ، خفيفة، هي بمنزلة حسب، يقال: قَطْكَ هذا الشيء أي حسبكه، قال:
امتلأ الحوض وقال قَطْني
وقَدْ وقَطْ لغتان في حسب، لم يتمكنا في التصريف، فإذا أضفتهما إلى نفسك قويتا بالنون فقلت: قَدْني وقَطْني كما قَوَّوا عَنّي ومني ولَدُنّي بنونٍ أخرى.
قال أهل الكوفة: معنى قَطْني كَفاني، النون في موضع النصب مثل نون كفاني؛ لأنك تقول: قَطْ عبد الله درهم.
وقال أهل البصرة:
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٩٩قَطَطْتُ الشيء أقُطُّهُ، إذا قطعتَه عَرْضاً. ومنه قَطُّ القلمِ. والمِقَطَّةُ: ما يُقَطُّ عليه القلمُ. والقَطَّاطُ: الخرَّاطُ الذي يعمل الحُقَقَ. والقَطُّ: فَصْلُ الشيء عرضاً. وقَطُّ معناها الزمانُ، يقال ما رأيته قَطُّ. هذا إذا كانت بمعنى الدهر، فأما إذا كانت بمعنى حَسْبُ وهو الاكتفاءُ، فهي مفتوحةٌ ساكنةُ الطاء. تقول: ما رأيته إلا مرةً واحدةً فَقَطْ. فإذا أضفتَ قلت قَطْكَ هذا الشيء، أي حَسْبُكَ،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٠٩ق ط ط
قطّ القلم على المقطّ والمقطّة.
وهات قطةً من البطّيخ وغيره وهي الشّقيقة منه.
وقطّ البيطار حافر الدابّة إذا نحته وسوّاه وهذه خيل قطّت حوافرها وحافر فرسك غير مقطوط.
وأخذوا القطوط: خطوط الجوائز.
وخذ قطاً من العامل وهو خطّ الحساب.
وقطّ السعر: غلا وسعر قاط.
قال أبو وجزة: أشكو إلى الله العزيز الجبّار ثم إليك اليوم بعد المستار ومن المجاز: لي قطّ من ذلك: نصيب وأخذ فلان
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٠٬٥٦٢القَطُّ: القطْعُ عامَّة، وقيل: هو قَطعُ الشيء الصُّلب كالحُقَّة ونحوها تَقُطُّها على حَذْو مَسْبُورٍ كما يَقُطُّ الإِنسان قَصَبة على عظم، وقيل: هو القطْعُ عَرْضاً، قَطَّه يقُطُّه قَطّاً: قَطَعه عَرْضاً، واقْتَطَّه فانْقَطَّ واقْتَطَّ ومنه قَطُّ القلم. والمِقَطَّةُ والمِقَطُّ: ما يُقَطُّ عليه القلم. وفي التهذيب: المِقطةُ عُظَيم يكون مع الورّاقِين يقطون عليه أَطراف الأَقلام. وروي عن علي، رضوان
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٢١* ق ط ط * * قَطَّ * الشيء قطعه عرضا وبابه رد ومنه قط القلم و * المِقَطَّةُ * ما يقط عليه القلم و * قَطُّ * معناه الزمان الماضي يقال ما رأيته قط ولا يجوز جخولها على المستقبل فلا تقول ما أقارقه قط ذكره في عوض و * قَطْ * مخفف الطاء لغة فيه مع فتح القاف وضمها هذا إذا كانت بمعنى الدهر وأما إذا كانت بمعنى حسب وهو الاكتفاء فهي مفتوحة ساكنة الطاء تقول رأيته مرة واحدة فقط و * القِطُّ * بالكسر الضيون وهو
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٢٬٥٤٦القط: القطع عامة، كما في المحكم، أو القط: القطع عرضا كما في العباب، وهو قول الخليل، قال: ومنه: قط القلم. وفي الحديث: كانت ضربات علي رضي الله عنه، أبكارا، إذا اعتلى قد، وإذا اعترض قط قلت: ويروي: وإذا توسط قط، يقول: إذا علا قرنه بالسيف بنصفين طولا، كما يقد السير، وإذا أصاب وسطه قطعه عرضا نصفين وأبانه. أو القط: قطع شيء صلب كالحقة ونحوها يقط على حذو مستو، كما يقط الإنسان قصبة على عظم، قاله الليث،
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧٣٤قَطَّ
قَطَّ U ( n. ac. قَطّ 1 ),
a. Cut; shaped, fashioned; pared; nibbed ( pen ).
b. I , U ( n. ac. قَطّ 1 , قُطُوْط 27 ) [& pass. ], Was high, dear; rose ( price ).
c. Raised ( price ).
d. U ( n. ac. قَطّ 1 ), see infra.
e. [ coll. ] [ 'An ], Desisted from.
f. A ( n. ac. قَطَط 4 , قَطَاْطَة 22t ), Curled, was short, crisp, frizzled ( hair ).
قَطَّطَ
قَطَّطَ II ,
a. Cut, cut
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣٥٬٥٦٢قطط
قَطَّ - يَقُطُّ - قِطّ
قَطَّ - يَقُطُّ + كائن + شيئاً: يقطعه عرضاً حتى يفصله عن أصله
قِطّ: على وزن " فِعل" اسم فعل " قَطَّ - يَقُطُّ ": القطع والبت الكامل والنهائي: وهي كذلك بمعنى مفعول: ما يقطع عن أصله
﴿وقالوا ربنا عجل لنا قطنا قبل يوم الحساب﴾: وقِطنا: أي حظّنا، ونصيبنا المقطوع لنا .
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع معظم الشيء كاملاً
الصيغ(١)
الجذور المجاورةالمجاورة: ٦ (الإجمالي: ٧)
- عجل
الآيات المشتركة: ١ · Buzağı demektir
- حسب
الآيات المشتركة: ١ · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- قبل
الآيات المشتركة: ١ · Önce
- يوم
الآيات المشتركة: ١ · “Yemm” durgun akan su demektir
- ربب
الآيات المشتركة: ١ · Ribve, tümsek demektir
- قول
الآيات المشتركة: ١ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(١)
وَقَالُوا رَبَّنَا عَجِّلْ لَنَا قِطَّنَا قَبْلَ يَوْمِ الْحِسَابِ
Payımız
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قطط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قطع, فصل, قسم, حسب |
| Zıt Kök | وصل |
| Çekirdek Özet 1 | Sert bir nesneyi enlemesine kesip ayırma, kalemin ucunu veya tırnağı düzleyerek kesme |
| Çekirdek Özet 2 | Hesabı, yazıyı veya tayin edilmiş payı kesin bir sınırla belirleyip kayda geçirme |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi taksimatın, yazılı hükmün ve hesap günündeki kesin payın değiştirilemezliği |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki tekil kullanımını soyut bir alay sözü sanıp yazılı pay ve belge anlamını göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قط | Bir şeyi sınırlandırmak, ayırmak, kesmek ve sonlandırmak; nitekim قطع (tamamen koparmak), قطف (meyveyi koparmak), قطر (damla damla ayırmak) ve قطن (bir yerde sınırlanıp ikamet etmek) köklerinde de bu sınırlama ve ayrılma mevcuttur. | ط | Çekirdeğin kesme eylemi katlanarak pekişmiş; enlemesine sert, pürüzsüz ve kesin bir hat çekerek kesme, yazıyı veya hesabı kesinleştirip son sınırını tayin etme anlamı kazanmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Varlığın sınırını belirleme, odaklanma ve toplanma hareketini başlatır. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Sınırlandırılan alanı kuşatarak enlemesine ve derli toplu bir hat çizer. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Kuşatma ve sabitleme hareketini yineleyerek kesme ve netleştirme eylemini pekiştirir. |
| قطط | Odaklanıp sınırlanan bir nesneyi kesin bir kuşatma ve enlemesine vuruşla nihai sınırına kavuşturma, pürüzsüzce kesip ayırma hareketidir. | Bütüncül hareket; bir şeyin üzerine son noktayı koymayı, onu net bir sınırla diğerlerinden ayırarak müstakil bir parça veya yazılı belge haline getirmeyi temsil eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert bir cismi, kamış kalemi veya tırnağı enlemesine düzgünce kesip tıraşlamak; boyuna kesme olan قد eyleminin aksine enine kesme eylemidir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Nâbiğa el-Ca'dî atın böğür ve kaburga kemiklerinin enlemesine kesildiği bitim yerini anlatırken bu kökü kullanır: كأن مقط شراسيفه / إلى طرف القنب فالمنقب |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin kılıç darbesini niteleyen rivayette kılıcı boyuna vurduğunda ikiye yarması, enine vurduğunda ise gövdeyi ortadan kesip ayırması için kullanılır: إذا علا قد وإذا توسط قط |
المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha ve Kitābü'l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde قطط kökü, temel olarak kesmek, çentik atmak, sınırlamak ve bir parçayı bütünden ayırmak kök eylemine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede benzer ikili çekirdek içeren kökler küçük parçalara ayırma, biçme ve son verme fiillerinde görülür. Arapçada kökün mükerrer formu, eylemin fiziksel nesneler üzerindeki pürüzsüzleştirici enine kesme hareketinden, idari ve hukuki alanda pay defteri, mükâfat mektubu veya yazılı hesap belgesi anlamlarına genişlemesini sağlamıştır. Böylece somut düzlemdeki kalemin ucunu enine kesme (قط القلم) veya tırnak tıraşlama eylemi, soyut düzlemde yazılı belge, nasip ve miktar tayinine dönüşmüştür.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen Semitic Roots Database.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sert nesneleri enlemesine kesme eyleminden yazı, hesap ve belge anlamına genişleme | Kalemin ucunun kesilmesi ve divan kâtiplerinin yazılı kâğıtları kesip vermesi üzerinden anlam belgelenmiş paya dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İkili çekirdek düzeyinde kesme, ayırma ve pay etme | İbranice ve Aramicede benzer kesme ve biçme kökleriyle semantik ortaklık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Belirgin dış alıntı tespit edilmedi | Afro-Asyatik katmanda kök bütünüyle Sami iç ses ve türetim dinamiklerine uygundur. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lane's Lexicon.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قطط | Anlamlı | Enlemesine kesmek, pay, yazılı senet | Hedef köktür; kalemi enine kesmek, hesap belgesi ve muayyen pay. | Kur'an'da geçer |
| طقط | Anlamlı | Ses çıkarmak, tıkırdamak | Kuru nesnelerin birbirine çarpmasından doğan ses (طقطقة); yansıma köklüdür. | Kur'an'da geçmez |
| ططق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik diziliş Arap dilinde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قطط | Merkez | Kesme, sınırlandırma, yazılı pay | Sert bir şeyi enlemesine kesip ayırarak tayin edilen kesin yazılı nasip | Kalemin ucu veya kâğıdın kesilmesiyle resmiyet kazanan payı ifade eder. |
| قطع | Komşu | Koparma, sonlandırma | Genel ve mutlak anlamda bağlantıyı koparıp ayırma | قطط kökündeki gibi yazılı belge veya enlemesine düzleme şartı içermez. |
| فصل | Komşu | İki şeyin arasını ayırma | Birbirine bitişik şeylerin arasına sınır koyarak farkı ortaya çıkarma | İki durum veya hüküm arasındaki mesafeyi belirlemeyi hedefler. |
| قسم | Komşu | Paylaştırma, hisse | Bir bütünü parçalara bölerek hak sahiplerine dağıtma | Paylaştırma sürecini anlatır; قطط ise somutlaşmış ve yazılmış payın kendisidir. |
| حسب | Komşu | Sayma, hesap etme, yetme | Miktarı tespit etme veya sınırlayarak yeterli bulma | Sayısal tespiti gösterir; قطط bu sayımın neticesinde kesilip verilen senettir. |
| وصل | Zıt | Birleştirme, ekleme | İki ayrı parçayı birbirine bağlayıp bütünleme | قطط kökünün temsil ettiği kesip ayırma ve müstakil kılmanın tam zıddıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قطط | Enlemesine kesmek, pay, yazılı senet | Nesneyi enine kesip ayırma ve yazılı hesap veya nasip kâğıdı verme | Kesin |
| Latince | Portio, scriptum | Pay, yazılı belge | Hukuki ve miktar bakımından ayrılmış hisseyi ifade eder; fiziksel enine kesme nüansını taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | Portion, share, written decree | Pay, hisse, yazılı hüküm | Ayrılmış payı ve yazılı kararı karşılar; kökün enlemesine yontma/kesme somutluğunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Anteil, Zuweisung, Schriftstück | Pay, tayin edilmiş hisse, yazılı senet | Bireye düşen nasibi ve yazılı senedi belirtir; Arapçadaki kalemi kesme ve tırnak düzeltme çağrışımı yoktur. | Güçlü |
| Fransızca | Lot, part, édit | Pay, kura/hisse, ferman | Hukuki veya kaderi taksimatı karşılar; somut kesim hareketinden yalıtılmıştır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قِطّ | Yazılı pay, dünyalık ceza payı veya hesap defteri | Müşriklerin alay yollu azabı ve paylarını hesap gününden önce acele istemeleri bağlamında geçer (Sâd 38:16). |
| قَطْ / قَطُّ | Yeterlilik ve zaman sınırı (edatlaşmış sîga) | Kur'an metninde geçmez; klasik Arapçada kâfi gelme ve geçmiş zamanın son sınırını belirtme yüzüdür. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstihza ve istical bağlamı | İnkârcıların azap ve hesabı küçümseyerek dünyada peşin pay olarak talep etmelerinin itikadi boyutu | İlahi adaletin tehir hikmeti ve tayin edilmiş payın kaçınılmazlığı |
| Fıkıh | Hazine belgeleri ve pay senetleri | Beytülmâlden verilen tayın, mükâfat veya maaş senetlerinin (صكوك الجوائز) hukuki geçerliliği | Yazılı senetle belgelenmiş kesin hak ve pay |
| Tefsir | Sâd suresindeki lafzi tahlil | Kelimenin pay, kitap, amel defteri veya azap senedi olarak yorumlanması | Amel defterinde kaydedilmiş ilahi pay ve ceza hükmü |
| Hadis | Rivayet dili ve miktar | Azlık, yeterlik veya yetinme bildiren ifadelerde (قطني) ve geçmiş zaman sınırında kullanımı | Kesin sınır ve yeterlilik eşiği |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve uhrevi hesap | Kesinleşmiş amel karşılığı | Amellerin karşılığını kayda bağlama | İnsana verilecek mükafat veya cezanın sınırları çizilmiş kesin nasip oluşu | Kesin |
| İlmi | Yazı aletleri ve kayıt epistemolojisi | Kalem ucu düzeltme ve sınır çekme | Bilginin ve metnin sınırını netleştirme | Kalemin düzgün kesilmesi (قط القلم) sayesinde kaydın tahriften uzak, okunaklı ve kesin hale gelmesi | Güçlü |
| Siyasi | Devlet idaresi ve ferman | Resmi hüküm ve tayin fermanı | Otoritenin tasarrufunu resmileştirme | Yöneticinin tebaaya tanıdığı hakkı yazılı vesika (صك) ile teyit etmesi | Güçlü |
| İktisadi | Gelir dağılımı ve beytülmâl | Bütçe payı, tahsisat senedi | Kamusal gelirin hak sahiplerine dağıtımı | Şahıslara ayrılan payın kesilip yazılı bir senetle kendilerine teslim edilmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık fonksiyonlarda kesme eşiği (truncation) | Sürekli bir akışı belirli bir noktada enlemesine keserek sonlandırma ve sonlu bir paya dönüştürme işlemi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki senetleşme ve tasfiye payı | Ortaklıklarda veya miras tasfiyesinde hak sahibine düşen payın resmi bir vesikayla kesinleştirilip ayrılması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece soyut bir kader payı veya alelade bir hisse sanıp kökün kâğıt, divan, yazılı senet ve kazaen kesilip verilmiş vesika anlamını unutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sâd 38:16'da kâfirlerin talebinin, sadece genel bir nasipten ibaret olmayıp amel defterinde veya ilahi hükümde kendilerine yazılmış olan payın fermanını isteme cüretini yansıtması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki inkârcı cüretin, kâtiplerin tanzim ettiği resmi senet ve hesap defteri ironisinden koparılarak basit bir azap isteme duasına indirgenmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin hesap gününü, insanların dünyada iyi bildiği divan kâtipliği, yazılı senet ve pay defteri gibi somut hukuki ve idari kurumlar üzerinden canlandırdığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların hesabı ve ahireti alaya aldıkları, ilahi vaadin hemen gerçekleşmesini küstahça talep ettikleri ayetlerde (özellikle Sâd 38:16) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ayetteki sözün belirsiz bir talep değil, tam aksine mahkemedeki sicil veya divandaki pay belgesi gibi tevsik edilmiş kesin pay manasına geldiğini ortaya koyarak lafzın edebî ve hukuki gücünü gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamSert bir cismi, kamış kalemi veya tırnağı enlemesine düzgün bir hat boyunca kesip ayırmak, yazı kâğıdını keserek müstakil bir senet haline getirmek.
- Soyut anlamBir bütünden ayrılan, sınırları kesin olarak belirlenmiş, yazılı veya takdir edilmiş pay, nasip, hesap sonucu ve son sınır.
- Sistematik karşılıkİlahi divanda her muhatap için kesilip kesinleştirilmiş hesap fermanı, miktar tahsisi ve kaçınılmaz akıbet senedi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde amellerin veya olayların zamana bağlı dağılım fonksiyonunu, bu dağılımın zaman içindeki toplam birikimini temsil eder. operatörü akışın enlemesine ve kesin bir anında kesilmesini (kökün enlemesine kesme eylemi olan قط hareketini) ifade eder. Elde edilen değeri ise bu kesinti anında ayrıklaşan, mühürlenen ve yazılı hale gelen nihai payı (قِطّ) sembolize eder.