قعر
ق - ع - ر
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
Ağaç söküldükten sonra ortaya çıkan çukur demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Ağaç söküldükten sonra ortaya çıkan çukur demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١١٬٠٣٠باب العين و القاف والراء
)ع ق ر، ع ر ق، ق ع ر، ق رع، ر ع ق، ر ق ع مستعملات( عقر: العَقْرُ: كالجَرْح. سَرْجٌ مِعْقر وكَلْبٌ عَقُورٌ يَعْقِرُ النَّاس. وعَقَرْتُ الفَرَسَ: كَشَفُْ قوائمَهُ بالسَّيْف، وفرس عَقِيرٌ معقورٌ وكذلك يُفْعَلُ بالنَّاقة فإذا سَقَطَتْ نَحَرَها مُسْتَمْكِناً منها. وكل عَقِيرِ مَعْقُور، وجمعه عَقُرْى، قال لبيد:
لمّا رأى لُبَدَ النُّسورِ تَطَـيَرَتُ رَفَعَ القَوَادِمَ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٧٨قعْرُ البئر وغيرها: عُمقها. وقدحٌ قَعْرانُ، أي مُقَعَّرٌ. وقصعةٌ قَعيرَةٌ. وقَعَرْتُ الشجرةَ قَعْراً: قلعتها من أصلها، فانْقَعَرَتْ. الكسائي: قَعَرْتُ البئرَ، أي نزلت حتَّى انتهيت إلى قَعْرِها، وكذلك الإناء إذا شربتَ ما فيه حتَّى انتهيْتَ إلى قَعْرِهِ. قال: وأقْعَرْتُ البئرَ: جعلت لها قَعْراً. والتَقْعيرُ: التعميقُ. والتَقْعيرُ في الكلام: التشدقُ فيه. والتَقَعُّرُ: التعمُّقُ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٢٩٬٨٦٠باب العين والقاف مع الراء
عقر ، عرق ، قرع ، قعر ، رقع ، رعق : مستعملات
عقر : أبو عبيد عن أبي عبيدة : العاقر العظيم من الرمل . وعنه عن الأصمعيّ : العاقر من الرمال : الرَّملة التي لا تنبِتُ شيئاً .
وقال ابن شُمَيل : يقال ناقة عقير وجملٌ عَقير . قال : والعَقْر لا يكون إلاّ في القوائم . عَقَره ، إذا قطع قائمةً من قوائمه .
وقال الله في قصّة ثمود : ( صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى ) ( القَمَر : 29 ) ، أي
باب العين والقاف مع الراء عقر ، عرق ، قرع ، قعر ، رقع ، رعق : مستعملات عقر : أبو عبيد عن أبي عبيدة : العاقر العظيم من الرمل . وعنه عن الأصمعيّ : العاقر من الرمال : الرَّملة التي لا تنبِتُ شيئاً . وقال ابن شُمَيل : يقال ناقة عقير وجملٌ عَقير . قال : والعَقْر لا يكون إلاّ في القوائم . عَقَره ، إذا قطع قائمةً من قوائمه . وقال الله في قصّة ثمود : ( صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَى ) ( القَمَر : 29 ) ، أي تعاطَى الشقيُّ عَقر الناقة فبلغَ ما أراد . قلت : والعَقْر عند العرب : كَسْف عرقوب البعير ، ثم جُعِل النَّحر عقراً لأنّ العَقْر سببٌ لنحره ، وناحِرُ البعير يَعقِره ثم ينحره . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين قيل له يومَ النَّفْر في أمر صفيّة : إنها حائض ، فقال : ( عَقْرى حَلْقَى ، ما أُراها إلاّ حابستَنا ) . قال أبو عبيد : معنى عَقْرَى عقَرها الله ، وحَلْقَى : حَلَقَها . فقوله عقَرها يعني عقر جسَدها . وحَلَقَها : أصابها الله بوجعٍ في حَلْقها . قال أبو عبيد : أصحابُ الحديث يروونه ( عَقْرَى حَلْقَى ) ، وإنما هو ( عَقْراً حَلْقاً ) . قال : وهذا على مذهب العرب في الدعاء على الشيء من غير إرادةٍ لوقوعه ، لا يراد به الوقوع . وقال شمر : قلتُ لأبي عبيد : لم لا تجيز عَقْرَى ؟ فقال : لأن فعَلَى تجيء نعتاً ، ولم تجىء في الدعاء . فقلتُ : روى ابن شُميل عن العرب : ( مُطَّيرَى ) وعَقرى أخفُّ منها ؟ فلم ينكره وقال : صيِّروه على وجهين . وفي حديث عمر أن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) لمّا مات قرأ أبو بكر حين صعِد إلى منبره فخطب : ( يَعْلَمُونَ إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَّيِّتُونَ ) ( الزُّمَر : 30 ) قال عمر : ( فعَقِرتُ حتّى خَرَرتُ إلى الأرض ) قال أبو عبيد : يقال عَقِر وبَعِل ، وهو مثل الدَّهَش . وأخبرني المنذريّ عن إبراهيم الحربيّ عن محمود بن غيلان عن النضر بن شميل عن الهرماس بن حبيبٍ عن أبيه عن جدِّه قال : بعث رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) عُيينةَ بن بدر حين أسلمَ الناسُ ودجَا الإسلام ، فهجَم على بني عديّ بن جُندَب بذات الشُّقوق ، فأغاروا عليهم وأخذوا أموالهم حتّى أحضروها المدينةَ عند نَبِيّ الله ( صلى الله عليه وسلم ) فقالت وفود بني العنبر أُخِذنا يا رسولَ الله مسلمين غيرَ مشْركين حين خَضْرَمنا النَّعَم . فردَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ذراريَّهم وعَقارَ بيوتهم . قال أبو الفضل : قال الحربيّ : ردّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ذراريَّهم لأنه لم يَرَ أن يَسبيَهم إلاَّ على أمرٍ صحيح ، ووجَدَهم مُقِرّين بالإسلام . قال إبراهيم : أراد بعَقار بيوتهم أرَضِيهم . قلت : غلط أبو إسحاق في تفسير العَقَار هاهنا ، وإنما أراد بعقار بيوتهم أمتعةَ بيوتهم من الثياب والأدوات . أخبرني المنذري عن أبي العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : أنشدني أبو مَحْضَة قصيدةً وأنشدَني منها أبياتاً ، فقال : هذه الأبياتُ عَقَار هذه القصيدة ، أي خيارُها . قال : وعَقارُ البيت ونَضَده : متاعُه الذي لا يبتذَل إلا في الأعياد والحقوقِ الكبار . قال : ومنه قيل : البُهْمَى عُقْر الكلأ ، أي خير ما رعَت الإبل . وقال : بيتٌ حسنُ الأَهَرة ، والظَّهَرَة ، والعَقار . قلت : والقول ما قال ابنُ الأعرابيّ : وعَقار كلّ شيءٍ : خياره . وقال أبو عبيد : سمعتُ الأصمعيّ يقول : عُقر الدار : أصلُها في لغة أهل الحجاز ، فأمّا أهل نجدٍ فيقولون عَقْر . قال : ومنه قيل العَقَار ، وهو المنزل ، والأرضُ ، والضِّياع . [ قال : وقال أبو عبيدة : العُقْر والعُقُر ، يخفّف ويثقّل : مؤخّر الحوض . قال : ويقال للناقة التي تشرب من عُقر الحوض عَقِرة . وقال ابن الأعرابي : مَفْرغ الدلو من مؤخّره عُقْره ، ومن مقدَّمه إزاؤه . قال أبو عبيد : العَقَاراء : اسم موضع . وأنشد لحميد بن ثور يصف الخمر : ركودُ الحُميَّا طَلَّةٌ شابَ ماءَها لها من عَقاراء الكروم زَبيبُ قال شمر : ويروى هذا البيت لحميد : ( لها من عُقارات الكروم رَبيبُ ) . قال : والعُقارات : الخمور . رَبيب ، من يربُّها ويملكها . أبو عبيد عن الأصمعي : العُقار : اسم للخمر . وروى شمرٌ عن ابن الأعرابيّ : سمّيت الخمر عُقاراً لأنها تَعقِر العقل . وقال غيره : سمِّيت عُقاراً لأنها تلزم الدَّنَّ . يقال عاقَره ، إذا لازمَه وداومَ عليه . والمعاقرة : الإدمان . وقيل : سمِّيت عقاراً لمعاقرتها الدنَّ ، أي ملازمتها إياه . أبو عبيد عن الأصمعي قال : المِعقَر من الرِّحال : الذي ليس بواقٍ . قال أبو عبيد : لا يقال مِعقَرٌ إلاّ لما كانت تلك عادتَه . فأمّا ما عَقَر مَرَّةً فلا يكون إلاّ عاقراً . قال أبو عبيد : وقال أبو زيد : سَرج عُقر . وأنشد قول البَعيث : ألحَّ على أكتافهم قَتَب عُقَرْ وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( خَمسٌ مَن قتلهنَّ وهو حرامٌ فلا جُناح عليه : العقرب ، والفأرة ، والغراب ، والحِدأ ، والكلب العقور ) . قال أبو عبيد : بلغني عن سفيان بن عيينة أنه قال : معناه كل سبع عَقور ولم يخصّ به الكلب . قال أبو عبيد : ولهذا يقال لكل جارح أو عاقر من السباع : كلب عَقور ، مثل الأسد والفهد والنمر والذئب وما أشببهَا . قلت : ولنساء الأعراب خَرزة يقال لها العُقَرَة ، يزعمن أنَّها إذا علِّقت على حَقْو المرأة لم تحمل إذا وطئت . وروي عن ابن بزرج أنه قال : يقال امرأة عاقر ، ولقد عَقُرت أشدَّ العُقْر ، وأعقر الله رحمها فهي مُعقَرة ، وقد عَقُر الرجل مثل المرأة ، ورجال عُقُر ونساء عُقر . وقالوا : امرأة عُقَرة مثل هُمَزة ، وهو داء في الرحم . وأنشد ابن بزرج : سقَى الكلابيُّ العُقيليَّ العُقُرْ قال : والعُقُر : كلُّ ما شربه إنسانٌ فلم يُولَد له ، فهو عُقُر له . قال : ويقال أيضاً عَقَرَ وعَقِر ، إذا عَقُر فلم يحمَل له . قال : وعُقَرة العلم النِّسيان . ويقال عَقرتُ ظهر الدابة ، إذا أدبرتَه فانعقر ، ومنه قوله : عقرتَ بعيري يا امرأ القيسِ فانزلِ وأما قوله : ويوم عقرتُ للعذارى مطيّتي فمعناه أنّه نحرها لهنَّ . والعُقْر للمغتَصَبة من الإماء كمهر المثل للحُرَّة . وبَيْضة العُقْر يقال هي بيضة الديك ، يقال إنه يبيض في السنة بيضة واحدة ثم لا يعود ، يضرب مثلاً للعطِية النَّزْرة التي لا يربُّها مُولِيها ببرَ يتلوها . وقال الليث : بيضة العقر : بيضة الديك ، تُنسب إلى العُقر لأنَّ الجارية العذراء يُبلَى ذلك منها بيضة الديك ، فيعلم شأنها ، فتضرب بيضة الديك مثلاً لكلِّ شيء لا يستطاع مَسُّه رخاوةً وضعفاً . وخلَّط الليث في تفسير عَقْر الدار وعُقْر الحوض ، فخالف بما قال الأئمةَ ، وقد أمضيت تفسيرهما على الصحة ، ولذلك أضربت عن ذكر ما قال الليث . قال : وقال الخليل : سمعتُ أعرابيّاً من أهل الصَّمَّان يقول : كلُّ فُرجة تكون بين شيئين فهو عَقْر وعُقْر لغتان . قال : ووضع يديه على قائمتي المائدة ونحن نتغدَّى فقال : ما بينهما عُقْر . قال والعَقْر : القصر الذي يكون معتمداً لأهل القرية . وقال لبيد : كعَقْر الهاجريّ إذا ابتناه بأشباهٍ حُذِينَ على مثالِ وقال غيره : العَقْر : القصر على أيّ حال كان . وقال الليث : العقر : غيم ينشأ من قِبَل العين فيغشى عين الشمس وما حواليها . قال : وقال بعضهم : العقر غيمٌ ينشأ في عُرض السماء ثم يقصِدُ على حياله من غير أن تبصره إذا مرَّ بك ، ولكن تسمع رعدَه من بعي
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٣٢٣(باب القاف والعين وما يثلثهما)
(قعل) القاف والعين واللام ثلاثُ كلماتٍ غيرِ متجانسةٍ ولا قياسَ لها.
فالأولى القُعَال: ما تناثَر من نَور العِنَب. والثانية: القَواعل: رؤوس الجبال، واحدتُها قاعلة. والثالثة القَعْوَلَى: مِشيةٌ يَسفِي ماشِيها التُّرابَ بصُدور قدمَيه.
(قعم) القاف والعين والميم كلماتٌ لا ترْجِع إلى قياسٍ واحد، لكنَّها متباينة. يقولون: أُقْعِم الرّجلُ، إذا أصابَه داءٌ فقتَلَه.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٨٥- قعر الشيء: نهاية أسفله. وقوله: ﴿كأنهم أعجاز نخل منقعر﴾ [القمر/20] أي: ذاهب في قعر الأرض. وقال بعضهم: انقعرت الشجرة: انقلعت من قعرها، وقيل: معنى انقعرت: ذهبت في قعر الأرض، وإنما أراد تعالى أن هؤلاء اجتثوا كما اجتث النخل الذاهب في قعر الأرض، فلم يبق لهم رسم ولا أثر، وقصعة قعيرة: لها قعر، وقعر فلان في كلامه: إذا أخرج الكلام من قعر حلقه، وهذا كما يقال: شدق في كلامه: إذا أخرجه من شدقه.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٩٩ق ع ر
بئر قعيرة وقد قعرت وقعرتها: نزلت فيها حتى انتهيت إلى قعرها وأقعرها حافرها وقعّرها: عمّقها.
ومن المجاز: قصعة قعيرة.
وقعرت الشجرة: قلعتها من قعرها أي من أصلها فانقعرت " أعجاز نخل منقعر " وقعرت الإناء: شربت ما فيه حتى انتهيت إلى قعره.
قال عبيد الله بن أيوب العنبريّ: وأصبحت مثل القدح في قعر جعبة نضيّاً لقًى قد طال فيها قلاقله لا ريش عليه من نضاه إذا سلبه.
وعن بعض
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٩١٤قَعْرُ كل شيء: أَقصاه، وجمعه قُعُور. وقَعَر البئرَ وغيرها: عَمَّقَها ونهر قَعِيرٌ: بعيد القَعْرِ، وكذلك بئر قَعِيرة وقَعِير، وقد قَعُرَتْ قَعارةً. وقصعة قَعيرة: كذلك. وقَعَر البئرَ يَقْعَرُها قَعْراً: انتهى إِلى قَعْرها، وكذلك الإِناء إِذا شَرِبْتَ جميع ما فيه حتى تَنْتَهي إِلى قَعْره. وقَعَر الثريدةَ: أَكلها من قَعْرها. وأَقْعَر البئرَ: جعل لها قَعْراً. وقال ابن الأَعرابي: قَعَر البئرَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٢٥* ق ع ر * * قَعْرُ * البئر وغيرها عمقها و * قَعَرْتُ * الشجرة قلعتها من أصلها فانقعرت قلت ومنه قوله تعالى ﴿اعجاز نخل منقعر﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٥٣٥قعر كل شيء: أقصاه، ج قعور. وقعر البئر، وغيرها: عمقها. والقعير، كأمير: النهر البعيد القعر، كالقعور، أي كصبور، هكذا في سائر النسخ، ولم يذكره أحد من أئمة اللغة، والصواب أنه كتنور، يقال: بئر قعور: بعيدة القعر، كما سيأتي في آخر كلام المصنف أيضا. وأما القعور، كصبور بمعنى القعير، فلم يتعرض له أحد، وليس له سلف فيه. وقد قعرت، ككرم، قعارة بالفتح. وقصعة قعيرة، كذلك. وقعر البئر، كمنع، يقعرها قعرا: انتهى إلى
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬١٧٥قَعُرَتِ البِئْرُ
1 قَعُرَتِ البِئْرُ ذ , aor. قَعُرَ , inf. n. قَعَارَةٌ, The well was deep; had a deep bottom. (S, K. *) -A2- قَعَرَ البِئْرَ, (S, K,) aor. قَعَرَ , inf. n. قَعْرٌ, (TA,) He reached the bottom of the well; (K;) he descended the well until he reached the bottom of it: (S:) or the same verb; (IAar, K;) or ↓ قَعَّرَهَا, (A,) inf. n. تَقْعِيرٌ; (S;) and ↓ أَقْعَرَهَا; (A;) he made
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٠٨قَعَرَ
قَعَرَ A ( n. ac. قَعْر 1 ),
a. Dug deep; went to the bottom of; fathomed ( well ).
b. Emptied, drained ( cup ).
c. Ate up.
d. Uprooted; cut down ( tree ); threw down, felled.
قَعُرَ
قَعُرَ U ( n. ac. قَعَاْرَة 22t ),
a. Was deep.
قَعَّرَ
قَعَّرَ II ,
a. Hollowed out, excavated; deepened.
b. [ Fī ], Was guttural, thick in ( speech ).
أَقْعَرَ
أَقْعَرَ IV ,
a. see II (a) .
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٣٨٨قعر
قَعُرَ - يَقْعُرُ (قَعَرَ - يَقْعَرُ) - انْقَعَرَ - يَنْقَعِرُ
قَعُرَ - يَقْعُرُ (قَعَرَ - يَقْعَرُ) + الكائن أو الشيء: يكون فيه حفرة على شكل تجويف، كما في الأرض (قعر البئر) أو في شيء، كعجز شجرة أو إناء (قعر الإناء)
قَعَرَ - يَقْعَرُ +كائن + شيئاً: يجعل له قعراً
انْقَعَرَ - يَنْقَعِرُ: على وزن " انفعل " من " قَعُرَ - يَقْعُرُ ": فعل
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤ (الإجمالي: ٥)
الآيات التي ورد فيها(١)
تَنْزِعُ النَّاسَ كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ
Kökünden sökülen
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قعر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قلع, جثث, عمق |
| Zıt Kök | شرف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin en alt tabanı, derin kuyu veya kap dibi; nesnenin kökünden sökülüp ardında çukur bırakması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi azap karşısında varlıkların dayandıkları zeminle birlikte kökten sökülüp devrilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Ontolojik zemin kaybı, temelsizleşme ve en derin dayanağın iptal edilmesi |
| Kritik Hata Riski | Sökülmenin yüzeysel bir devrilme sanılarak, kökün taban çukurunu açıkta bırakacak derinlik boyutunun gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قع | Aşağı inme, zemine çökme ve tabana oturma hareketi; قعد kökünde aşağı doğru oturup hareketsiz kalma, قعس kökünde göğsü öne çıkarıp sırtı içe çekerek çukurlaştırma ve قعز kökünde kabı dibine varıncaya dek doldurma örneklerinde görüldüğü üzere dikey düzlemde dibe doğru çöküş ve oyulma çekirdeğidir. | ر | Harfin temsil ettiği uç, süreklilik ve baş boyutu çekirdeğe eklenerek, çökme hareketini nihai bir dip tabanına, kuyunun en alt sınırına ve ağacın toprağa çakıldığı kök çukuruna ulaştırmış; böylece kökün sökülmesiyle o dip boşluğun açığa çıkması anlamı sabitlenmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Yoğunlaşma, sınır çekme, odaklanma ve alt merkeze doğru toplanma hareketi |
| ع | Göz | Derinlik, iç kaynak, boşluk ve gizli tabanı görme/açığa çıkarma |
| ر | İnsan başı | Uç, tepe, süreklilik ve nihai sınır çizgisi |
| قعر | Odaklanmış bir hareketin derinliğe doğru inerek nesnenin ulaştığı en dip sınıra ve kök tabanına yerleşmesi; o tabanın sökülmesiyle gizli çukurun bütünüyle ortaya çıkması hareketidir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kuyunun veya kabın en dip noktası, derin çukuru; toprağa gömülü ağacın kökünün oturduğu dip taban ve bu ağacın köküyle birlikte sökülüp çukurunun açığa çıkmasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye dönemi çöl ve vaha tasvirlerinde su kuyularının dibine ulaşılamayacak kadar derin olduğunu anlatmak üzere kuyunun en dip tabanı için kullanılmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem şairlerinden Ubeydullah b. Eyyûb el-Anberî, içinde tükenmiş ve tüyü yolunmuş okun kaldığı ok kılıfının en dibini tasvir ederken kökün kap dibi anlamını işlemiştir. |
المصدر Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça قعر kökü, Batı Sami dillerinde derin çukur, taban ve çanak gibi iç bükey derinlik bildiren nesnelerle doğrudan akrabadır. İbranicede qa'ar (קָעַר) fiili "çukurlaşmak, derinleşmek, oyulmak", türevi olan qe'ara (קְעָרָה) ise "derin çanak, kâse" anlamındadır. Süryanicede q'ar fiili "derinleşti, oyuk açıldı" manasını taşırken, q'arto derin kap ve çukuru ifade eder. Bu dilsel katmanda ortak semantik matris, yüzeyden aşağıya doğru inen ve bir tabanla sonlanan oyukluktur. Arapçada bu kök, kuyu ve kapların dibini (قَعْر) ifade ettiği gibi, ağacın kök tabanından bütünüyle sökülüp ardında çukur bırakmasını (اِنْقِعَار) karşılayarak fiziksel bir şiddet ve yerinden edilme boyutu kazanmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kuyu dibi, kap tabanı ve ağacın kök oyuğundan sökülmesi | Dikey derinliğin ulaştığı son nokta ve o noktadaki varlığın kökünden çıkarılması tek bir asıldır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice קער (çukurlaşmak), Süryanice ܩܥܪ (oyulmak, derinleşmek) | Batı Sami dillerinde kap tabanı, derin kâse ve çukur alanında fonetik ve semantik tam örtüşme | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afroasyatik ailenin diğer kollarında güvenilir doğrudan soydaş biçim tespit edilmedi | Muhtemel |
المصدر HALOT, Payne Smith, Gesenius, Lisânü’l-Arab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قعر | Anlamlı | Dip, çukur, kökten sökülme | Bir şeyin en alt tabanı ve oradan koparılışı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قرع | Anlamlı | Vurma, çarpma, kellik | Sert bir cismin yüzeye çarpması veya başın tüysüz kalması | Kur'an'da geçer; sert temas ve yüzeyin soyulması |
| عقر | Anlamlı | Yaralama, boğazlama, kısırlık | Varlığın can damarını kesme, soyunu kurutma | Kur'an'da geçer; temelden kesip felç etme boyutuyla yakın |
| عرق | Anlamlı | Damar, kök, ter | Bedendeki damarlar, ağacın derindeki kökleri ve sızıntı | Kur'an'da geçmez; derindeki bağ unsuru |
| رقع | Anlamlı | Yamama, yarığı kapama | Açılan bir deliği veya yırtığı parça koyarak onarma | Kur'an'da geçmez; boşluğu kapatma yönüyle zıt hareket |
| رعق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız anlamlı kullanımı tespit edilmemiştir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قعر | Merkez | Dip, taban, kök çukuru | En dip noktayı ve oradan sökülüp çukurun açıkta kalmasını bildirir | Varlığın oturduğu nihai taban |
| قلع | Komşu | Yerinden söküp çıkarma | قلع genel olarak yerinden sökmeyi anlatırken, قعر sökülen yerin dip oyuğunu açıkta bırakacak derinliği hedefler | Mekanik sökülme |
| جثث | Komşu | Gövdeyi kökünden ayırma | جثث kökün zemin üstündeki bağlantısını kesip koparmayı, قعر ise tabanın bütünüyle çıkmasını vurgular | Gövdesel kopuş |
| عمق | Komşu | Dikey derinlik ve uzaklık | عمق mesafenin sonsuzluğunu ve uzaklığını, قعر ise o derinliğin bizzat dayandığı son tabanı anlatır | Dikey boyut |
| شرف | Zıt | Yükseklik, tepe, yücelik | Varlığın tabana çökmeyip yukarı doğru yükselmesi ve belirginleşmesidir | Zirve ve tepe noktası |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قعر | Dip, derin taban, kökten sökülme | Fiziksel derinliğin ulaştığı nihai tabanı ve oradan koparılmayı tam karşılar | Kesin |
| Latince | Fundus / Eradico | Taban / Kökünden sökmek | Fundus zemin ve dip boyutunu, eradico ise kökten sökmeyi karşılar; iki anlamı tek kökte vermez | Güçlü |
| İngilizce | Bottom / Uprooted | Dip zemin / Kökünden sökülmüş | Kur'an'daki sîga için uprooted kelimesi yerinden edilmeyi, bottom ise çukuru verir | Kesin |
| Almanca | Grund / Entwurzelt | Taban, zemin / Kökünden sökülmüş | Grund kavramı hem fiziki hem mantıki zemini, entwurzelt ise kökten koparılışı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Fond / Déraciné | Dip / Kökünden koparılmış | Déraciné bitkinin topraktan çıkarılışını, fond ise kuyu veya kabın en dibini anlatır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُنْقَعِرٍ | Kökünden sökülmüş, dip çukuru açıkta kalmış | Helak edilen Âd kavminin azametli cüsselerine rağmen fırtınayla köklerinden sökülen koca hurma kütüklerine benzetilmesi bağlamı (Kamer 54:20) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Varlıkların zemin dayanağı ve ilahi ceza | Şirke ve zulme dayalı güçlerin ontolojik bir dayanaklarının bulunmadığı, ilahi irade karşısında tabandan yok edilişi | Temelsizlik ve mutlak helak |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Doğrudan bir fıkhi hükme veya teknik ıstılaha mesnet teşkil etmemiştir | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kıssa anlatımı ve tasvir belagati | Kamer 54:20 ayetindeki hurma kütüklerinin sadece devrilmeyip köklerinin oturduğu çukurdan fırlatılışının semantiği | Sarsıcı ve dehşetli sökülüş tasviri |
| Hadis | Ahlaki tutum ve sözde tekellüf | Konuşurken ağzın en dibinden ve boğazdan zorlayarak tumturaklı laflar etmenin (التَّقَعُّر في الكلام) yerilmesi | Yapmacıklık ve aşırıya kaçma |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve inanç temeli | Kökten kopuş | Zemin kaybı | Vahyin ontolojik zemininden kopan fert ve toplumların boşlukta kalarak devrilmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik dayanak | Derin temel | Muhkemleştirme | Bilginin sığ zanlardan arınıp meselenin en dip noktasına ve kesin deliline ulaştırılması | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve iktidar gücü | Taban çöküşü | Devrilme | Adalet ve rıza tabanını kaybeden tiranlıkların kaba kuvvetlerine rağmen kökünden sökülmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve sermaye tabanı | Reel zemin | Sağlamlaşma | Spekülatif ve sanal varlıkların aksine iktisadi yapının reel üretim tabanına yerleşmesi | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyu tabanı (yerçekimsel çöküş) | Fizikte bir sistemin en kararlı dip enerji seviyesine inmesi veya merkezkaç etkisiyle nesnenin taban yuvasından fırlatılarak boşluk bırakması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik anomi ve köksüzleşme | Bir toplumun tarihsel, ahlaki ve hukuki bağlarından koparak altının boşalması ve ilk krizde zemininden devrilmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Ayette geçen kelimenin yalnızca "kırılıp yere düşmüş" veya "devrilmiş" şeklinde alelade bir yıkılış olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Ağacın sadece gövdesinden kırılması değil, toprağa kenetlendiği kök çukurunun ardında derin bir boşluk bırakacak şekilde bütünüyle yerinden koparılmasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âd kavminin kibrine ve fiziksel azametine denk gelen ilahi azabın şiddeti anlaşılamaz; ayetin sunduğu derin sökülme ve köksüzlük metaforu yüzeyselleşir |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da tek bir ayette yer almasına rağmen, ilahi azabın tabiatını ve zalim toplumların sahte güç vehimlerinin nasıl bir anda temelinden söküldüğünü en somut fiziksel tabloyla gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helakini, özellikle Âd kavminin şiddetli bir kasırga ile kökünden sökülüşünü bildiren inzar ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünde debdebe, iri cüsseler ve muhkem binalar kurarak kendilerini yıkılmaz zanneden güç odaklarının, zeminleri ilahi yasa tarafından boşaltıldığında hiçbir direnç gösteremeyeceklerini bildirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKuyu ve kabın en alt dip noktası, derin çukur; ağacın toprağa saplandığı kök yuvasından bütünüyle çıkarılıp o çukurun açıkta bırakılması.
- Soyut anlamBir yapının, varlığın veya iddianın ontolojik zemininden, meşruiyet dayanağından ve beslendiği tabandan bütünüyle koparılıp temelsiz bırakılması.
- Sistematik karşılıkSisteme uygulanan harici kuvvetin taban tutunma direncini aşmasıyla, varlığın zeminle olan tüm bağlarının koparak geride boşluk bırakması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde harici yıkıcı kuvveti (ilahi azap ve fırtına), ise varlığın zemine tutunma direncini temsil eder. Harici kuvvet tutunma direncini aştığında (), sistemin () taban ve kök yuvası () ile olan bağı sıfırlanır (); neticede taban potansiyeli ve denge noktası () ortadan kalkarak mutlak bir zemin kaybı ve çöküş gerçekleşir.