قلو
ق - ل - و
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ٦
معناه في القرآن: Kızanlar
ملاحظاتي
المعاجم(٦)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٩٨٠القاف واللام و"وايء" معهما
ق ل و، ل ق و، ق و ل، ل و ق، ل ي ق، و ل ق، ق ي ل، و ق ل، ل ق ي مستعملات قلو: القُلوُ: رميك ولعبك بالقُلَةِ، وتجمع على قُلينَ.
وهو أن ترمي بها في الجو ثم تضربها بمِقْلاةٍ، وهي خشبة قدر ذراع فتستمر القُلَةُ، فإذا وقعت كان طرفاها ناشبين عن الأرض.
وجاء فلان يقلُو به دابته قَلْواً، وهو تقديها به في السير سرعة.
واقلَوْلَتِ الحمر والدواب في السرعة.
وكان ابن عمر لا يرى إلا
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٠٦١(باب القاف واللام وما يثلثهما)
(قلم) القاف واللام والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على تسويةِ شيء عند بَرْيه وإصلاحه. من ذلك: قَلَمْتُ الظُّفُر وقلَّمْته. ويقال للضَّعيف: هو مَقلُوم الأظفار. والقُلاَمَة: ما يسقُط من الظُّفُر إذا قُلِم. ومن هذا الباب سمِّي القلمُ قَلماً، قالوا: سمِّي به لأنَّه يُقْلَم منه كما يُقْلمُ من الظُّفر، ثمَّ شُبِّه القِدْح به فقيل: قلم. ويمكن أن يكون القِدحُ سُمِّي قلماً لما
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٧٩ق ل و
قلا الصبيّ بالقلة والصبيان بالقلين: رموا بها.
والقلاء يقلي الحبّ ويقلوه على المقلى والمقلاة وجلبوا المقالي من القلاءة وهي الموضع الذي تعمل فيه.
وطرح الصبّاغ القلى في العصفر وهو الشّنجار ويقال: له القلياء والقيلياء.
وهو يقليه ويقلاه: يبغضه وفعل ذلك عن قلّي ومقليةٍ وتقلّى إليه: تبغّض وتقالوا: تباغضوا وبينهم تقالٍ.
ومن المجاز: قلا الحمار أُتنه: طردها.
والناقة تقلو
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٣٦٧: ( و ( *!القِلْوُ ، بالكسْرِ : الخفيفُ من كلِّ شيءٍ ) ؛ ) عن ابنِ سِيدَه .
( و ) قيلَ : هو ( الحِمارُ الفَتِيُّ ) .
( وفي الصِّحاح : الحِمارُ الخفيفُ ؛ زادَ ابنُ سِيدَه : وقيل : هو الجَحْشُ الفَتِيُّ ؛ زادَ الأزْهرِي : الذي قد أَركَبَ وحَمَل .
( و ) *!القِلْوَةُ ، ( بهاءٍ : الدَّابَّةُ تَتَقَدَّمُ بصاحِبِها ) ، وقد *!قَلَتْ به *!قَلْواً . وهو تَقَدِّيها في السَّيْر في سُرْعةٍ ؛ قالَهُ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٠٨١
1 قَلَا ذ and قلى He fried wheat; i. e. roasted it in a مَقْلَى [or frying-pan or roasting-pan]. (Mgh.) ― -b2- قَلَى with يَقْلَى for its aor.: see أَبَى. ― -b3- هُوَ يَقْلُو البُرَّ: see بَرَى. ― -b4- قَلَى He roasted in a frying-pan (MA, KL) flesh-meat (MA) or anything: (KL:) and شَوَى signifies the same. (MA.) قَلَى البُرَّ بِالمِقْلَى and المِقْلاَةِ means شَوَاهُ [i. e. he parched, or
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٤٦قَلَا
قَلَا U ( n. ac. قَلْو 1 ),
a. Fried.
b. ( n. ac.
قَِلَاء
قَِلَاء [ قَلَاْو 22A , 23A ]),
a. Hated, detested.
c. Thrust, drove away.
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤ (الإجمالي: ٧)
الآيات التي ورد فيها(٢)
قَالَ إِنِّي لِعَمَلِكُمْ مِنَ الْقَالِينَ
Kızanlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قلو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (nakıs wāw/yā' dönüşümlü) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بغض, كره, هجر |
| Zıt Kök | ودد |
| Çekirdek Özet 1 | Yerinden fırlatıp uzaklaştırma, hafifleme, yüzeyden ve mekândan kopup ayrılma |
| Çekirdek Özet 2 | Gönülden bütünüyle çıkarma, bağları koparıp arkada bırakma ve terk etme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir ilişkinin veya durumun temas zeminini yok sayarak irtibatı kökten kesme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir öfke veya anlık kızgınlık sanarak bünyesel kopuş ve tamamen terk etme boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قل | Hafiflik, yerinden oynama, ağırlığın ve hacmin azalması veya bir nesnenin temelinden havalanması; قلب, قلد, قلع, قلل, قلم köklerinde olduğu gibi zeminden sökülme veya hafifleyip yön değiştirme hareketi | و | Çekirdekteki hafifleme ve yerinden oynama hareketine yönlü bir fırlatma, mekânsal uzaklaşma, boşluğa savrulma ve irtibatı tamamen koparma dinamiği eklemiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Harekete geçirici sınır noktasını ve enerjinin odaklanarak gerilmesini temsil eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Odaklanan gücün bir hedefe doğru yönlendirilmesini ve sevk edilmesini simgeler |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Bağlamayı ya da bu bağın gerilip çözülerek nesnenin boşluğa doğru uzanmasını ifade eder |
| قلو | Sınırda toplanan enerjinin yönlendirilerek mevcut bağdan koparılması ve fırlatılması | Nesnenin veya bağın bulunduğu zeminden hafifleyerek ayrılması, havaya fırlatılması ve temasın büsbütün kesilmesi hareketini kurar |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çelik-çomak oyununda küçük ağaç parçasını (kulle) ucu sivri sopayla havaya fırlatıp vurmak; devenin veya binek hayvanının sırtındaki yükü hafif bularak hızla ileri fırlaması; tohum veya etin tavada kızartılıp kavrularak nemini kaybetmesi ve hafiflemesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde devenin veya yaban eşeğinin hızla ileri atılmasını ve eşini kovmasını ifade etmek üzere kullanılmıştır; şair bu hareketi sürat ve temas kesme bağlamında dile getirmiştir |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ömer rivayetinde namaza düşkünlüğü ve secdeden çabucak kalkıp dünyaya yerleşmeme hali şu lafızla aktarılmıştır: لَوْ رَأَيْتَ ابْنَ عُمَرَ لَرَأَيْتَهُ مُقْلَوْلِياً |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde قلو kökü (k-l-w / k-l-y), hafiflik, kızartma, fırlatma ve bir nesnenin sıcaklık veya mekanik bir etkiyle büzüşüp temas noktasından ayrılması anlam alanıyla temsil edilir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanda q-l-h / q-l-y kökü temel olarak ateşte kavurma, kurutma, hafifletme ve bunun uzantısı olarak değersizleşme veya hakir görme anlamlarıyla örtüşür. Arapçada kök, hem ateş üzerinde kavurma (tavada kızartılan şeyin hafifleyip sıçraması) hem de nesnenin yerinden fırlatılıp uzaklaştırılması fiziksel hareketini korumuş; buradan hareketle ruhi düzlemde bir varlıktan soğuma, onu gönülden bütünüyle çıkarma ve tereddütsüz terk etme (el-kılâ / buğz) manasına evrilmiştir. Bu semantik genişleme, Arapçanın somut fırlatma ve hafifleme eylemini soyut ilişki kopuşuna aktarmadaki tutarlılığını gösterir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قل çekirdeğinden türeyen hafifleme, yerinden sıçrama ve fırlatılma | Ateşte kavrulan tanenin hafifleyip zıplaması ve değnekle vurulan çeliğin havaya fırlatılması, psikolojik bağlamda bir kimseyi veya ameli terk edip uzaklaşma anlamına taşınmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice qālāh (ateşte kavurmak, hakir görmek), Süryanice qlā (kavurmak, kurutmak) | Ortak Sami mirasında kızartma, kurutma ve temas noktasından büzüşüp ayrılma çekirdeği korunmuştur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ısı ve hafifleme kökleriyle olası paralellikler | Isı tesiriyle nemin uçması, ağırlığın kaybolması ve ayrışma süreçleriyle yapısal yakınlık görülür | Muhtemel |
المصدر HALOT, Payne Smith, David Cohen.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قلو | Anlamlı | Fırlatmak, terk etmek, kızartmak | Nesneyi yerinden fırlatma, ateşte kurutma ve gönülden tamamen söküp atma | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| قول | Anlamlı | Söz söylemek, ifade etmek | Ağızdan çıkan ve anlam taşıyan ses veya iddia | Kur'an'da geçer; ortak akrabalık zayıftır |
| لقو | Anlamlı | Hızlı hareket, çarpılma | Yüz felci veya kartalın avına hızla dalması | Kur'an'da geçmez; sürat boyutu ortaktır |
| لوق | Anlamlı | Yumuşatmak, sıvamak | Bir nesneyi yağlayıp yumuşatmak veya yalamak | Kur'an'da geçmez; zıt yönde temas bildirir |
| وقل | Anlamlı | Dağa tırmanmak, sıçramak | Taşlar arasında sıçrayarak yukarı çıkmak | Kur'an'da geçmez; zeminle hafif temas içerir |
| ولق | Anlamlı | Hızlı gitmek, yalan uydurmak | Bineğin hafif ve tempolu yürümesi, sözü aceleyle saçmak | Kur'an'da geçer (ولق); hafiflik ve sürat bağı vardır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قلو | Merkez | Terk etmek, şiddetle uzaklaşmak | Nesneyi fırlatıp atarcasına gönülden sökme ve temas zeminini bütünüyle terk etme | Bir daha dönmemek üzere arkada bırakılan ve sökülüp atılan kopuş |
| بغض | Komşu | Nefret etmek | Kalpte oluşan yerleşik soğukluk ve tiksinti hissi; eylemli terk şart değildir | İçsel hoşnutsuzluğu vurgular, قلو ise fiili kopuş ve fırlatıp atmayı içerir |
| كره | Komşu | İstememek, ağır bulmak | Tabiatın veya aklın bir şeyi külfetli ve sevimsiz bulması | Mecburiyetle bir arada bulunabilir; قلو gibi bağı tamamen koparmaz |
| هجر | Komşu | Ayrılmak, uzak durmak | Bedenen veya mekânen bağları kesip başka bir yöne gitmek | قلو kökündeki içsel nefret ve fırlatma tonu olmaksızın sadece ayrılığı belirtebilir |
| ودد | Zıt | Sevmek, tutunmak, arzulamak | Varlığa kalpten bağlanma, yakınlaşma ve onunla sürekli irtibat halinde olmayı isteme | قلو kökünün fırlatıp atma ve terk etme dinamiğinin tam karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قلو | Fırlatıp atmak, buğz ile terk etmek | Zeminle irtibatı kesip savurma ve gönülden tamamen sökme | Kesin |
| Latince | Abicere, repudiare | Fırlatıp atmak, geri çevirmek | Mekânsal fırlatma ve hukuki/ahlaki bağı reddetme yönünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To cast off, to spurn, to forsake | Gözden çıkarmak, fırlatıp atmak, terk etmek | Hem eylemli terk edişi hem de kalbi bağın kesilmesini iyi yansıtır | Güçlü |
| Almanca | Verwerfen, verstoßen | İtmek, dışlamak, büsbütün bırakmak | Bir ilişkiyi veya nesneyi bünyeden söküp atma hareketini verir | Güçlü |
| Fransızca | Rejeter, répudier | Reddedip atmak, kovmak | Temas zeminini dışlayıcı ve geride bırakıcı boyutu taşır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْقَالِينَ | Amelden ve gidişattan tamamen berî olup onu fırlatıp atanlar | Lut aleyhisselamın kavminin ahlaksız eylemlerine karşı tavrı; ameli kökten reddetme (Şuarâ 26:168) |
| قَلَى | Gözden çıkarmak, bağları koparıp arkada bırakmak, terk etmek | Vahyin kesintiye uğraması zannına karşı Allah’ın elçisini asla terk etmediği beyanı (Duhâ 93:3) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve sıfatlar | Allah'ın kulunu terk etmesi veya darılması; tecelli ve vahiy kesintisi (fetret-i vahiy) döneminde ilahi inayetin devamlılığı | Kökün geçici bir suskunluk için kullanılamayacağı, Allah'ın elçisini asla büsbütün terk etmediği vurgusu |
| Fıkıh | Berâet ve nefret | Münker bir eylem karşısında kalbi ve ameli tavır; haram fiilden büsbütün uzak durma sorumluluğu | Eylemi meşru görmeyip onunla tüm irtibatı kesme tavrının fıkhi zemini |
| Tefsir | Duhâ suresi ve Lut kıssası | قَلَى fiilinin mef'ûlünün (muhatap zamirinin) hazfi; elçiye hürmeten terk etme lafzının ona bitiştirilmemesi belagatı | Şiddetli kopuş ve terk manasının incelikli söz dizimiyle sınırlandırılması |
| Hadis | Züht ve ibadet tasviri | İbn Ömer'in dünyevi zemine yerleşmeyip secdede veya kalkışta hafif ve tetikte olması (müklavlî hali) | Yerleşiklikten kaçınma, hafiflik ve bedensel teyakkuz hali |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi inayet ve elçilik bağı | Asla terk etmeme ve rabıtanın kesilmezliği | İman ve güven tesis etme | İlahi rehberliğin elçiyi gözden çıkarmadığını ve bağın ebediliğini gösterir | Kesin |
| İlmi | Hakikat ve batıl ayrımı | Yanlış önermeyi ve batıl yöntemi bünyeden söküp atma | Epistemolojik arınma | Yanlışlığı ispatlanmış kuramı veya ameli zihinden fırlatıp bırakma | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve ahlaki meşruiyet | Zulüm ve sapkınlığı meşruiyet dairesinden çıkarma | Reddiye ve ayrışma | Bir yönetimin veya topluluğun haksız icraatından tamamen teberri etme | Güçlü |
| İktisadi | Verimsiz ve zararlı unsurların tasfiyesi | Zarar doğuran veya haram olan iktisadi bağı kesme | Kaynak koruma | Sisteme yük getiren ve ifsat eden unsurların sistem dışına fırlatılması | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kaçış hızı ve serbest kalma | Yerçekimi veya merkezcil kuvvet zemininden bir kütlenin kinetik enerjiyle fırlayıp yörüngeden tamamen çıkması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Radikal kopuş ve aforoz | Bir bireyin veya grubun, ortak ahlaki zeminini kaybetmiş bir yapıdan bütün aidiyet bağlarını keserek ayrılması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir kırgınlık, duygusal bir öfke veya basit bir küskünlük olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir varlığı, ameli veya ilişkiyi zeminiyle birlikte fırlatıp atmak, temas yüzeyini sıfırlamak ve arkada hiçbir rabıta bırakmaksızın kesin bir ayrılıkla terk etmek |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Duhâ 93:3 ayetinde Allah'ın elçisine kızmadığı gibi yüzeysel bir anlamla yetinilerek, ilahi dostluğun elçiyi asla büsbütün terk etmediği ve gözden çıkarmadığı yönündeki ontolojik güvencenin ıskalanması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin elçiyle kurduğu kopmaz bağı ve müminin ifsat edici eylemler karşısındaki radikal teberri tavrını kökensel fırlatma ve terk imgesiyle billurlaştırdığı için hayati öneme sahiptir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Lut aleyhisselamın kavminin eylemlerine karşı aldığı tavrı anlatan kıssalarda ve elçinin risalet sürecindeki psikolojik ve manevi emniyetini pekiştiren teselli ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminin günahkâr amel karşısındaki tavrının uzlaşmacı bir hoşgörü değil, o ameli kökten dışlayan berrak bir kopuş olduğunu ve vahyin kesintiye uğramasının asla bir terk edilme anlamına gelmediğini öğretir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamÇelik-çomak oyununda değneğin vurulmasıyla nesnenin havaya fırlaması, ateşte kavrulan tanenin hafifleyip zıplaması ve temas yüzeyinden büzüşerek ayrılması.
- Soyut anlamBir kimseyi, düşünceyi veya ameli zihinden ve gönülden tamamen söküp atma, bütün rabıtayı keserek onu geride bırakma.
- Sistematik karşılıkBir sistemin bünyesindeki yabancı, zararlı veya meşruiyetini yitirmiş unsuru temas noktasından sökerek dışarı fırlatması ve varlık sahasından bütünüyle tecrit etmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ve birbirine bağlı iki unsuru, aralarındaki mesafeyi, zamanı ve ise temas ve irtibat derecesini temsil eder. Ayrılma hızının sıçramalı bir ivmeyle artması neticesinde iki varlık arasındaki tüm bağ ve rabıtanın sıfırlanarak temasın büsbütün yok olduğu durum ifade edilmiştir.