قلل
ق - ل - ل
جذر- الورود: ٧٦
- الآيات: ٧٤
- الصيغ: ١٢
- المعاجم: ٨
معناه في القرآن: Az
ملاحظاتي
المعاجم(٨)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٠٧القاف مع اللام
ق ل، ل ق مستعملان قَلَّ: قل الشيء فهو قليلٌ، ورجلٌ قليلٌ: صغير الجثة، والقُلُّ: القليلُ، قال لبيد:
كلُّ بني حُرةٍ مصيرُهـمُ قُلٌّ وإن أكثرت من العددِ
والقُلالُ: القليلُ أيضاً.
والقُلة والقِلَّةُ لغتان، والقُلَّةُ رأس كل شيء.
والرجل يُقِلُّ الشيء فيحمله، وكذلك يَسْتَقِلُّه.
واسَتَقلَّ الطائر ارتفع من الأرض. واستَقلَّ النَّباتُ إِذا أنافَ، والقَومُ إذا أَمعَنُوا في مَسِيرِهم.
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٢١٧شيءٌ قَليلٌ وجمعه قُلُلٌ، مثل سَريرٍ وسُرُرٍ. وقومٌ قَليلونَ وقليلٌ أيضاً. قال تعالى: "واذْكُروا إذ كُنْتُم قَليلاً فَكَثَّرَكُمْ". وقد قلَّ الشيء يَقِلُّ قِلَّةً: وأقلَّهُ غَيْرُهُ وقلَّلهُ في عينِه، أي أراهُ إيَّاهُ قليلاً. وأقَلَّ: افْتَقر. وأقلَّ الجَرَّة: أطاق حَمْلَها. والقُلُّ: القِلَّةُ. والذُلُّ: الذِلَّةِ. يقال الحمد لله على القُلِّ والكُثْرِ، وما له قُلٌّ ولا كثرٌ. وفي الحديث: "الرِبا
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٬٤٨٧ق ل ل
في ماله قلّة وقلّ " والرّبا وإن كثر فهو إلى قلّ " والحمد لله على القلّ والكثر وأخذ قلّه وترك كثره أي أقله وأكثره وكاد يذهب بصري إلا قلاً وأصبح فلان في قلّ وكان في كثر إذا صار مقلاً أي فقيراً بعد الإكثار وأقلّ.
" وهذا جهد المقلّ ".
وقلّما أراك.
وأقلّ كلامه.
وقلّلهم الله في أعينهم: وقلّلت الشيء فتقلل.
وهو يستقلّ الكثير ويتقالّه خلاف يستكثره ويتكاثره.
وأقلّه
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬١٨٩القِلَّةُ: خِلاف الكثرة. والقُلُّ: خلاف الكُثْر، وقد قَلَّ يَقِلُّ قِلَّة وقُلاًّ، فهو قَليل وقُلال وقَلال، بالفتح؛ عن ابن جني. وقَلَّله وأقَلَّه: جعله قليلاً، وقيل: قَلَّله جعله قَليلاً. وأَقَلَّ: أَتى بقَلِيل. وأَقَلَّ منه: كقَلَّله؛ عن ابن جني. وقَلَّله في عينه أَي أَراه قَليلاً. وأَقَلَّ الشيء: صادَفه قَليلاً. واستقلَّه: رآه قَليلاً. يقال: تَقَلَّل الشيءَ واستقلَّه وتَقالَّه إِذا رآه قَليلاً.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٨١٦* ق ل ل * شيء * قَلِيلٌ * وجمعه * قُلُلٌ * مثل سرير وسرر وقوم * قَليلونَ * و * قَلِيلٌ * أيضا قال الله تعالى ﴿واذكروا إذ كنتم قليلا فكثركم﴾ و * قَلَّ * الشيء يقل بالكسر * قِلَّةً * و * أقَلَّهُ * غيره و * قَلَّلَهُ * بمعنى وقلله في عينه أي أراه إياه قليلا و * أقَلَّ * افتقر وأقل الجرة أطاق حملها و * القُلُّ * و * القِلَّةُ * كالذل والذلة يقال الحمد لله على القل والكثر وماله قل ولا كثر وفي
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٩٬٨٨٠القل، بالضم، والقلة، بالكسر: ضد الكثرة والكثر، وفيه لف ونشر غير مرتب، قال شيخنا: وأجاز البرهان الحلبي في شرح الشفاء الكسر في القل والكثر، ونقله الشهاب في إعجاز القرآن. قلت: ونقله ابن سيده أيضا، ومنه قولهم: الحمد لله على القل والكثر، بالوجهين، وفي الحديث: الربا وإن كثر فهو إلى قل ، أي إلى قلة، وأنشد أبو عبيد للبيد:
كل بني حرة مصيرهـم قل وإن أكثرت من العدد وأنشد
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٩٨٨قَلَّ
قَلَّ I ( n. ac. قِلّ 2 , قِلَّة 2t , قُلّ 3 ),
a. Was small, little, paltry; was rare, scarce.
b. Decreased, diminished.
c. ( n. ac. قَلّ 1 ), Bore, carried; supported.
قَلَّلَ
قَلَّلَ II ,
a. Lessened, diminished, decreased; humbled, abased, made small.
أَقْلَلَ
أَقْلَلَ IV ,
a. see I (c) & II.
c. Gave, produced, yielded little.
d. Considered small, little.
e. Became
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٤٣٬٤١٣قلل
قَلَّ - يَقِلُّ - قَلِيْل - قَلِيْلاً - قَلِيْلَة - قَلِيْلُوْن - أَقَلّ - قَلَّلَّ - يُقَلِّلُ
قََلَّ - يَقِلُّ + العدد أو المقدار: (ضد: كثر): يتغير المقدار، العددي أو الزمني أو الكمي، من مقدار حالي إلى مقدار جديد عدد مكوناته أصغر من العدد الحالي
قَلِيْل - قَلِيْلاً: اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة على وزن " فعيل " من " قَلَّ - يَقِلُّ ": صفة
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢٠ (الإجمالي: ٣٧٢)
- ثمن
الآيات المشتركة: ١٠ · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
- شري
الآيات المشتركة: ٩ · Satın aldılar
- متع
الآيات المشتركة: ٩ · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
- غلف
الآيات المشتركة: ٢ · Kılıflılar
- شكر
الآيات المشتركة: ٦ · Sütle dolu memedir
- وثق
الآيات المشتركة: ٤ · Anlaşma
- فأد
الآيات المشتركة: ٣ · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
- حرف
الآيات المشتركة: ٢ · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
- كلم
الآيات المشتركة: ٥ · Kelime
- سبع
الآيات المشتركة: ٣ · Yırtıcı hayvan demektir
- عيش
الآيات المشتركة: ٢ · Ekmek demektir
- لبث
الآيات المشتركة: ٣ · Kaldınız
الآيات التي ورد فيها(٧٤)
وَآمِنُوا بِمَا أَنْزَلْتُ مُصَدِّقًا لِمَا مَعَكُمْ وَلَا تَكُونُوا أَوَّلَ كَافِرٍ بِهِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَإِيَّايَ فَاتَّقُونِ
Az
… يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا كَتَبَتْ أَيْدِيهِمْ وَوَيْلٌ لَهُمْ مِمَّا …
Az
… حُسْنًا وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا مِنْكُمْ وَأَنْتُمْ مُعْرِضُونَ
Az
… مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ قَالَ وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلًا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
Az
… مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا …
Az
… دِيَارِنَا وَأَبْنَائِنَا فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ تَوَلَّوْا إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ
Az
… إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا …
Az
إِنَّ الَّذِينَ يَشْتَرُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَأَيْمَانِهِمْ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَا خَلَاقَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ …
Az
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ
Az
… إِلَيْهِمْ خَاشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشْتَرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ …
Az
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قلل |
| Yapı | Üçlü (muzaaf) |
| Özel Durum | Mükerrer (aynü’l-fiil ve lâmü’l-fiil aynı harf) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نقص, بخس, طفف, نزر |
| Zıt Kök | كثر |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ağırlığının, hacminin, cüssesinin veya miktarının hafif olması ve kolayca yukarı kaldırılabilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık, sayı, süre ve dünya metâının hakikat, ahiret ve ilahi kudret karşısında değersiz, geçici ve sınırlı kalması |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikatin ve değerin niceliksel çoğunlukla değil niteliksel ağırlık ve sadakatle ölçüldüğü varlık düzeni |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit bir aritmetik azlık sayıp fiziksel hafiflik, kaldırılabilirlik ve değer düşüklüğü semantik bağını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قل | Yerinden kaldırma, hafiflik, yer değiştirme ve yoğunluğun azalması hareketini ifade eder; قلب (tersyüz edip çevirme), قلع (kökünden söküp kaldırma), قلم (ucunu kesip inceltme, hafifletme), قلد (boyna asarak taşıma) ve قلو (yerinden fırlatma) köklerinde bu dinamik ortak bir çekirdek olarak görülür. | ل | İkinci lâm harfinin eklenmesi ve şeddeli tekrarı, hafifliğin ve yerinden kalkabilirliğin nesnenin kendi cüssesinde ve miktarında kalıcı bir nitelemeye dönüşmesini sağlar; ağırlığın yok denecek kadar zayıflamasını, sayının ve hacmin mutlak küçüklüğünü tescil eder. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Nesnenin sınırlarının daralmasını, belirli bir odağa toplanıp hacminin küçülmesini ve sınırlı bir hatta çekilmesini temsil eder. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Nesnenin kolayca sevk edilmesini, hafifliği sebebiyle bir değnek veya elle rahatça yönlendirilip havaya kaldırılmasını imler. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketin süreklilik kazanarak nesnenin her türlü ağırlıktan arınmışlığını ve yönlendirilmeye hazır asgari seviyede durduğunu pekiştirir. |
| قلل | Sınırları daralmış bir nesnenin kolayca havaya kaldırılması ve ağırlıksız kalması | Cüssesi ve ağırlığı asgari sınıra çekilmiş bir varlığın, zeminle bağının gevşeyerek zahmetsizce taşınabilir, uçucu ve az miktarda kalışını gösterir. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin cüssesinin küçüklüğü, ağırlığının hafif olması ve bu hafiflik sayesinde tek elle veya zahmetsizce yukarı kaldırılıp taşınabilmesi; bir dağın veya cismin en sivri, dar tepe noktası. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa kökün azlık ve tükeniş anlamını soy ve sayı bağlamında şu dizede kullanmıştır: كُلُّ بَنِي حُرَّةٍ مَصِيرُهُمُ / قُلٌّ وَإِنْ أَكْثَرَتْ مِنَ العَدَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Ağırlığı az olan yükün kaldırılması (أَقَلَّ الشَّيْءَ), kuşun yerden hafifçe havalanması (اسْتَقَلَّ الطَّائِرُ) ve çöl hayatında su kabının taşınabilir ölçüde olması (القُلَّةُ) anlamlarında kullanılmıştır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Lisānü’l-ʿArab (İbn Manzûr), Asāsü’l-Belâga (Zemahşerî).
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dil ailesinde قلل kökü, ağırlığın azalması, hafiflik, önemsizlik ve hacimce ufalma semantik ekseninde yer alır. İbranicede ses denkliği ve anlam paralelliği gösteren soydaş kök kalal (קלל) olup hafif olmak, ağırlığını yitirmek, küçülmek, haysiyeti sarsılmak ve önemsizleşmek anlamlarını taşır. Süryanicede benzer fonetik yapıdaki qallīl (ܩܠܝܠ) biçimi hafif, az, tez ve önemsiz manalarına gelir. Akadcada qalālu fiili hafiflemek, hacim ve değer kaybetmek, alçalmak anlamındadır. Bu diller arası dağılım, kökün proto-Sami evresinden itibaren fiziksel yerçekimi ve ağırlık kaybı deneyiminden değer ve itibar düşüklüğüne doğru düzenli bir semantik kayma sergilediğini ortaya koyar. Arapçada kök hem fiziksel tartı ve miktar azlığını (kıllet) hem bir şeyi hafif bularak yukarı kaldırmayı (istıklâl) hem de niceliksel küçüklüğü bünyesinde birleştirerek Sami kök ailesinin fiziksel çekirdeğini eksiksiz korumuştur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قل ikili kökünden türeyen muzaaf yapı | Nesneyi yerinden zahmetsizce kaldırma eylemi (أَقَلَّ) ile nesnenin sayıca ve hacimce hafif olması (قَلَّ) arasındaki geçiş; dağ zirvesine dar ve sivri uç olması sebebiyle قُلَّة denmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kalal (קלל), Süryanice qallīl (ܩܠܝܠ), Akadca qalālu | Bütün ana Sami kollarında hafiflik, ağırlık azlığı, hız ve değer küçüklüğü bildiren ortak miras sözcük. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Mısır hiyerogliflerinde q-l-j (hafif olmak, küçük düşmek) paralelliği | Afro-Asyatik dil ailesinin diğer kollarında hafifleme ve ufalma göstergeleriyle muhtemel uzak ortaklık. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قلل | Anlamlı | Hafif olmak, sayıca ve hacimce az olmak | Bir şeyin ağırlığının, miktarının ve cüssesinin azlığı, taşınabilirliği ve yukarı kaldırılması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| لقل | Anlamlı | Ses çıkarmak, hızlı hareket etmek | Dilin ağız içinde hızla oynaması, leyleğin gaga sesi ve hafif adımlarla yürüme. | Kök olarak mevcuttur; Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydeder; Kur'an'da geçmez. |
| للق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlük sisteminde bu diziliş bağımsız üçlü kök olarak teşekkül etmemiştir. | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn mühmel kabul eder. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قلل | Merkez | Sayı, hacim ve ağırlıkça azlık | Nesnenin kendi varlığında hafif, az ve kolay kaldırılabilir olması | Eksilme şartı aramaksızın bizatihi azlığı ve göreli hafifliği bildirir. |
| نقص | Komşu | Eksilme ve noksanlaşma | Önceden tam veya daha çok olan bir şeyin bütünlüğünden bir parçanın gitmesi | قلل bizatihi azlığı nitelerken نقص sonradan oluşan bir kayıp ve eksilmeyi vurgular. |
| بخس | Komşu | Değerini düşürme, hakkını eksiltme | Bir şeyin gerçek değerinin altında gösterilmesi ve haksızca kırpılması | بخس kasıtlı ve haksız bir eksiltmeyi içerir; قلل ise nesnel bir durum bildirir. |
| طفف | Komşu | Kabın kenarında kalan az miktar | Ölçü ve tartıda gözle görülmeyecek kadar küçük eksiltmeler yapma | طفف ölçü sınırındaki ince ve hileli azlığı belirtir; قلل genel miktar azlığıdır. |
| نزر | Komşu | Önemsiz ve kıymetsiz azlık | Zorlanarak ve isteksizce verilen, faydası dokunmayacak derecedeki az şey | نزر bereketsiz ve zoraki azlığı anlatırken قلل bereketli veya şerefli bir azlığı da niteleyebilir. |
| كثر | Zıt | Sayı, hacim ve yoğunlukça çokluk | Bir şeyin yığılması, sayısının kabarması ve ağırlığının artması | قلل kökünün her semantik katmandaki doğrudan karşıtıdır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قلل | Hafif, az, ufak olmak | Hem sayısal azlığı hem ağırlık hafifliğini hem de değer düşüklüğünü kapsayan kök. | Kesin |
| Latince | Paucus, levis | Az sayıda; hafif | Paucus yalnızca miktar ve sayı azlığını karşılar; levis ise ağırlık hafifliğini verir ancak tek başına ikisini birleştirmez. | Güçlü |
| İngilizce | Few, little, light | Sayıca az; miktar ve hacimce az; hafif | Few sayılabilen azlığı, little sayılamayan miktar azlığını, light ise fiziksel ağırlık azlığını karşılar; kökün bütünsel anlamı parçalanır. | Güçlü |
| Almanca | Wenig, gering, leicht | Az; önemsiz/kıt; hafif | Wenig miktar azlığını, gering kıymet ve hacim düşüklüğünü, leicht fiziksel ağırlıksızlığı ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Peu, faible, léger | Az; zayıf/kıt; hafif | Peu miktar sınırını çizer, léger ağırlık yönünü karşılar; kökün tek kökte topladığı anlam alanını ayrı sözcükler paylaşır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| قَلِيلًا | Süre ve zaman kısalığı | Dünya hayatının, eğlencenin ve azap öncesi mühletin çok kısa bir vakit olduğunu bildiren bağlamlar (Âl-i İmrân 3:197, Lokmân 31:24, Mürselât 77:46). |
| قَلِيلًا | Sayısal ve oransal azlık | Savaşa katılanların, inananların veya şükredenlerin toplum içindeki azınlığı (Nisâ 4:66, Enfâl 8:26, Sebe’ 34:13). |
| قَلِيلًا | İbadet ve zikirde süre/miktar | Gece ibadetinin gecenin tamamını değil bir kısmını kapsadığını belirten bağlam (Müzzemmil 73:2-3). |
| ثَمَنًا قَلِيلًا | Değersiz, fani ve adi bedel | Allah'ın ayetlerinin ve ahiret nimetlerinin dünya metâı karşılığında satılmasını yeren bağlamlar (Bakara 2:41, Âl-i İmrân 3:187, Tevbe 9:9). |
| أَقَلَّتْ سَحَابًا | Yüklenmek ve havaya kaldırmak | Rüzgârların su dolu ağır bulutları kolayca kaldırıp taşımasını anlatan kozmik kudret bağlamı (A‘râf 7:57). |
| وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ | Gözde küçültmek, önemsiz göstermek | Bedir Savaşı'nda düşmanın cesaretini kırmak veya savaşa girmelerini sağlamak için sayıca az gösterilme bağlamı (Enfâl 8:44). |
| فَقَلِيلًا مَا يُؤْمِنُونَ | Neredeyse hiç / mutlak olumsuzlama | İnkârcıların imanının yok denecek kadar hükümsüz olduğunu veya hiç iman etmediklerini ifade eden belağî bağlam (Bakara 2:88, Nisâ 4:46). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesret ve kıllet diyalektiği; imanın mahiyeti | Hakikatin ölçüsünün çoğunluk mu yoksa vahiy mi olduğu; فَقَلِيلًا مَا يُؤْمِنُونَ ifadesinde azlığın mutlak yokluk (adem) manasına gelip gelmediği tartışması. | Niceliksel azlığın hakikate ve imana halel getirmeyeceği, kâfirlerin iman iddiasının ise yok hükmünde bir azlık olduğu vurgusu. |
| Fıkıh | Suların temizliği (kulleyn bahsi); mülkiyette azlık | İki kulle (büyük testi) miktarına ulaşan suyun necaset kabul edip etmeyeceği; zekât ve mirasta قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ ölçüsünün asgari sınırları. | Kaldırılabilir hacim ölçüsü (kulle) ve her türlü payda az ile çoğun eşit hak doğurması ilkesi. |
| Tefsir | ثَمَنًا قَلِيلًا terkibinin semantik alanı | Dünya metâının tamamı verilse dahi ahirete ve ilahi ayetlere nispetle niçin mutlak manada az ve değersiz sayıldığı analizi. | Dünyanın sonlu oluşundan ötürü her halükarda hafif ve değersiz kalacağı neticesi. |
| Hadis | Az ve sürekli amel; fakirin infakı (cehdü'l-mukıll) | İbadette aşırılıktan kaçınıp az da olsa devamlı olanın fazileti; varlığı az olan kimsenin (mukıll) fedakârlığının değeri. | Sayı ve miktardan bağımsız olarak niyet ve sadakat ağırlığının azı bereketlendirmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikatin intisabı ve kurtuluş zümresi | Nitelikli azınlık | Nicelik fetişizmini kırmak ve ihlası merkeze almak | Dinde hakikatin delili kalabalıklar değil sadık azınlıktır; şükredenlerin ve müminlerin daima az olacağı tescil edilir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve evren tasavvuru | İnsani bilginin sınırlılığı | İnsana tevazu kazandırmak | İnsana ilimden ancak az bir pay verildiği vurgulanarak mutlak ilmin yalnızca Allah'a ait olduğu hatırlatılır. | Kesin |
| Siyasi | Güç ve zafer dengesi | Nitelikli ve mukavemetli çekirdek kadro | İrade ve inanç üstünlüğünü sayısal üstünlüğün önüne geçirmek | Orduların ve toplulukların büyüklüğü değil, Allah'ın yardımıyla az bir topluluğun çok topluluğa galip gelebileceği ilkesi kurulur. | Kesin |
| İktisadi | Servet ve meta algısı | Dünyevi kazancın faniliği ve zayıflığı | Tüketim hırsını dizginlemek ve sermaye tekelleşmesini önlemek | Dünya nimetleri sayıca ne kadar çok olursa olsun ahiret sermayesi karşısında az ve hafif bir meta olarak konumlandırılır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asimptotik sıfıra yaklaşma; kütlesel hafiflik ve limit teorisi | Bir büyüklüğün sonsuz bir referans karşısında sonsuz küçüğe doğru yaklaşması ( durumu) ve sıfıra yakın kütlelerin sürtünmesiz ortamda ivmelenme kolaylığı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Elit teorisi ve Pareto dağılımındaki etkin azınlık ilkesi | Toplumsal dönüşümleri, medeniyet inşasını ve ahlaki direnişi kalabalık yığınların değil, yüksek bilinçli azınlıkların yönlendirmesi yasası. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | قلل kökünü yalnızca istatistiksel, matematiksel veya paraya dayalı bir miktar düşüklüğü olarak görmek; kökün hafiflik, yerinden kaldırılabilirlik ve değer kaybı anlam katmanlarını göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da sadece bir sayıyı değil; dünyanın, ömrün ve inkârcı zihniyetin kurduğu değerler sisteminin ağırlıksızlığını, uçuculuğunu ve nihai hakikat karşısındaki hükümsüzlüğünü bildirir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Çoğunluğun meşruiyet ölçüsü sanılması, demokrasideki sayısal üstünlüğün ahlaki üstünlük zannedilmesi ve ثَمَنًا قَلِيلًا ifadesinin küçük meblağlarla sınırlı anlaşılarak büyük rüşvet ve hırsların kapsam dışı bırakılması hatası. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık ve değer hiyerarşisini nicelikten arındırıp niteliğe bağlar; insanın çoğunluk psikolojisine sığınarak aldanmasını önler ve dünyanın ahirete kıyasla mutlak hafifliğini zihne nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dünya hayatının geçiciliğini ve aldatıcılığını anlatan ayetlerde, cihad ve mücadele bağlamlarında müminlerin sayısal azlığına rağmen galip gelmesini işleyen kıssalarda ve şükrün azınlık eylemi olduğunu bildiren ayetlerde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin kalabalıkların kabulüyle ölçüleceği vehmini yıkar; dünya metâının çokluğunun bir üstünlük vesilesi olduğu zannını çürütür ve azlığın daima bir zayıflık veya yenilgi olduğu önyargısını tashih eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir cismin ağırlığının ve hacminin hafif olması, zeminle bağının azalarak zahmetsizce havaya kaldırılabilmesi ve dağın sivri, dar tepe noktası.
- Soyut anlamSonsuz ve mutlak varlık alanı karşısında sonlu varlığın, zamanın ve dünyevi metâın değersizleşmesi, niceliksel kalabalığın manevi ağırlıktan yoksun oluşu.
- Sistematik karşılıkİman, ahlak ve şükür sahasında niteliğin niceliğe mutlak galebesi; dünya-ahiret dengesinde dünyanın sıfıra yakın hafiflikte bir geçit olması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülün ilk kısmında dünya metâını, ahiret varlığını, ilahi hakikatin ufkunu temsil eder; hakikatin sonsuzluğu karşısında dünya metâının ağırlığı sıfıra yaklaşarak mutlak kıllet (azlık ve hafiflik) konumuna iner. İkinci kısımda niteliksel azlığı, ihlas ve hakikati, ise sayısal çokluğu temsil eder; ihlasla donanmış azınlığın ağırlığı ve tesiri, ihlastan yoksun kalabalık yığınların etkisinden daima büyüktür.