قوت
ق - و - ت
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Tavuk yemi demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Tavuk yemi demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٩٦القاف والتاء و"وايء" معهما
ق ت و، ت و ق، ت أ ق، و ق ت، ق و ت مستعملات قتو: القَتوُ: حسن الخدمة، تقول: هو يَْقُتو الملوك أي يخدمهم، قال:
... ... ... ... ... لا أحسن قَتْوَ الملوكِ والخببا
والمَقاتِيةُ هم الخدام، والواحد مَقْتَوِيّ، وإذا جمع بالنون خفف فقيل: مَقتَوُونَ، وفي الخفض مَقْتَوينَ مثل أشعرين، قال:
تهددنا وتوعدنـا رويداً متى كنا لأمك مَقْتَوينا
يعني خُدماُ.
توق: التًّوْقُ: نزاع النفس
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٩٨قاتَ أهلَه يَقوتُهُمْ قَوْتاً وقِياتَةً؛ والاسم القوتُ بالضم، وهو ما يقوم به بدنُ الإنسان من الطعام. يقال: ما عنده قوتُ ليلة، وقِيتُ ليلة، وقيتَهُ ليلة، فلما كسر القاف صارت الواو ياء. وقُتُّهُ فاقْتاتَ، كما تقول: رَزَقْتُه فارتَزَق. وهو في قائِتٍ من العيش، أي في كفاية. واسْتَقاتَهُ: سأله القوتَ. وفلانٌ يَتَقَوَّتُ بكذا. واقْتَتْ لِناركَ قِيتَةً، أي أطعمها الحطب. وأقاتَ على الشيء: اقتدرَ عليه. قال
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٣٥٦ق ت ( وايء )
قتا ، قوت ، وقت ، توق ، تيق ، تقي ، تأق .
قتا : قال الليث : القَتْو : حُسْنُ الخِدمة . تقول : هو يَقْتُو الملُوك ، أي : يَخدمُهم :
إني امرؤٌ مِن بني خُزَيمة لا
أحْسِنْ قتْوَ المُلُوك والخَبَبا
والمَقَاتيَة هم الخُدَّام ، والواحد مَقْتَوِيّ ، وإذا جُمع بالنوق خُفِّفتْ الياء مَقْتَوون وفي الخفض والنصب مَقْتَوِين ، كما قالوا أشقرِين . وأنشد :
مَتَى كنّا لأمِّكَ مَقْتَوِينا
وقال شمر :
ق ت ( وايء ) قتا ، قوت ، وقت ، توق ، تيق ، تقي ، تأق . قتا : قال الليث : القَتْو : حُسْنُ الخِدمة . تقول : هو يَقْتُو الملُوك ، أي : يَخدمُهم : إني امرؤٌ مِن بني خُزَيمة لا أحْسِنْ قتْوَ المُلُوك والخَبَبا والمَقَاتيَة هم الخُدَّام ، والواحد مَقْتَوِيّ ، وإذا جُمع بالنوق خُفِّفتْ الياء مَقْتَوون وفي الخفض والنصب مَقْتَوِين ، كما قالوا أشقرِين . وأنشد : مَتَى كنّا لأمِّكَ مَقْتَوِينا وقال شمر : المَقْتَوَون : الخَدَم ، واحدهم مَقْتَوِيّ . وأنشد : أرَى عَمرو بن صِرْمةَ مَقْتَوِيّاً له في كل عامٍ بَكْرَتانِ قال : ويروى عن المفضل وأبي زيد أن أبا عَوْنٍ الحِرمازيّ قال : رجلٌ مَقْتَوِين ورجلانَ مَقْتَوِينٌ ، وكذلك المرأة والنساء ، وهم الذين يَخدُمون الناس بطعام بطونهم . قال الكميت : وقال أبو الهيثم : يقال : فَتَوْتُ الرجلَ فَتْواً ومَقْتى ، أي : خَدَمتهُ ثم نسبوا إلى المقْتَى فقالوا : رجل مَقْتَوَي ، ثم خفّفوا ياءِ النسبة فقالوا : رجلٌ مَقتَوٍ ورجالٌ مَقْتَوُون ، الأصل مَقْتَوِيون . ثعلب عن ابن الأعرابي : القَتْوَة : النميمة . قلتُ : أَصلُها القَتَّة . قوت : قال الليث : القُوت : ما يمسك الرَّمَق من الرِّزق والقَوْت مصدرُ قولك : قاتَ يَقُوتُ قَوْتاً ، وأنا أقُوتُه ، أَي : أَعُولُه برِزْق قليل . وإذا نَفَخَ نافخٌ في النار تقول له : أنْفُخ نفخاً قَوِيّاً . واقتَتْ لها نفخكَ قِيتةً ، يأمره بالرِّفق والنّفخ القليل . لقول ذي الرُّمّة : فقلتُ له خُذها إليك وأَحْيِها برُوحِكَ واقتَتْهُ لها قِيتةً قَدْرا وقال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ مُّقِيتاً ) ( النساء : 85 ) ، المُقِيتُ : المقتدِر والمقدِّر ، كالذي يُعطِي كلَّ رجلٍ قُوتَه . وجاء في الحديث : ( كَفَى بالرجُل إثماً أن يضيِّع مَنْ يَقُوت ) و ( يُقِيت ) . وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : وحَلَفَ العُقَيْلِيّ يوماً فقال : ( لا وقائتِ نَفَسِي القَصير ) قال : هوَ مِن قوله : يَقْتاتُ فضْلَ سَنامها الرَّحْلُ قال : والاقتيات والقُوتُ واحد . قلت : معنى قوله : ( وقائتِ نَفَسي ) أراد بنَفَسه رُوحَه ، والمعنى : أنّه يَقْبِض رُوحَه نَفَساً بَعد نفَسٍ حتى يَتوفّاه كلّه . وقوله : يَقْتاتُ فضلَ سَنامِها الرَّحْلُ أي : يأخذُ الرَّحْلُ وأنا راكبُ شَحْمَ سَنامِ هذه الناقةَ قليلاً قليلاً حتى لا يَبقَى منه شيءٌ ، لأنه يُنْضِيها . وقال الزجاج في قوله وجلّ وعزّ : ( وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ مُّقِيتاً ( . قال : قال بعضهم : المُقِيتُ : القَدِير . وأنشد الفرّاء : وذي ضغن كففت النفسَ عنه وكنتُ على إساءَته مُقيتا أي : مقتدراً . وقيل : المُقيتُ : الحفيظ . وقال أبو إسحاق : هو عندي بالحفيظ أشبَه ، لأنَّه مُشتقّ من القَوْت . يقال : قُتُّ الرجلَ أقوتُه قَوْتاً : إذا حَفِظْتَ نفْسَه بما يَقُوتُه . والقُوتُ : اسمُ الشيء الذي يَحفظ نفْسه ولا فضلَ فيه على قَدْر الحِفظ . فمعنى الْمقِيت ، والله أعلم : الحَفيظ الذي يُعطِي الشيءَ قَدْرَ الحاجة مِن الحفظ . وأنشد : أَلِيَ الفضلُ أم عليَّ إذا حُو سبتُ إنِّي على الحساب مُقيتُ وقال أبو عبيدة : المقيت عند العرب : الموقوف على الشيء . وأنشد هذا البيت . وقال آخر : ثم بعدَ المماتِ ينشرني من هو على النشْرِ يا بُنيَّ مُقيتُ أي : مقتدر . وقت : قال الليث : الوَقْتُ : مقدارٌ من الزمان . وكلُّ شيءٍ قَدَّرْتَ له حِيناً فهو موَقّت ، وكذلك ما قدَّرْتَ غايتَه فهو موَقَّت . والميقات : مَصْدَرُ الوقت . والآخرة ميقاتٌ للخلْق ، ومواضع الإحرام مواقيت الحاجّ ، والهلال مِيقات الشهر ، ونحو ذلك كذلك . وقال الله جلَّ وعزّ : ( نُسِفَتْ وَإِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ) ( المرسلات : 11 ) . قال الزجاج : جُعل لها وَقت واحدٌ للفصل في القضاء بين الأمة . وَقال الفرّاء : جُمعتْ لوقتها يومَ القيامة . قال : واجتَمع القرَّاء على همزها ، وهي في قراءة عبد الله : ( وقِّتَتْ ) ، وقرأها أبو جعفر المدنيّ : ( وُقِتَتْ ) خفيفةً بالواو ، وإنّما هُمزتْ لأنَّ الواو إذا كانت أوَّلَ حَرْفٍ وضُمّتْ هُمزَتْ . من ذلك قولُك : صَلَّى القَوْمُ أُحْدَاناً . وأنشدني بعضهم : يحُلُّ أُحَيْدَهُ ويقالُ بَعْلٌ ومِثلُ تموُّلٍ منه افتقارُ ويقال : هذه أُجُوهٌ حِسانٌ بالهمز ، وذلك لأنَّ ضمة الواو ثقيلة ، كما كانت كسرة الياء ثقيلة . ويقال : وقتٌ مَوْقوتٌ ومُوَقَّت . قال الله : ( إِنَّ الصَّلَواةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَاباً مَّوْقُوتاً ) ( النساء : 103 ) ، أي : كُتِبَتْ عليهم في أوقات مُؤقّتة . توق : ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : المتَوَّقُ : المتَشَهَّى . قال : والمُبَوَّق : الكلام الباطل . وقال الليث : التَّوْقُ : تؤوق النَّفس إلى الشيء ، وهو نِزاعُها إليه . تاقتْ إليه نفْسي تَتُوقُ تَوْقاً وتؤوقاً . نفْسٌ تَوَّاقةٌ : مُشْتاقةٌ . وأنشد الأصمعي : جاء الشتاءُ وقمِيصي أَخْلاق شراذِمٌ يضحكُ مني التَّوّاق قال : التّواق : الذي تَتُوقُ نفسُه إلى كلِّ دَناءَةٍ . وقيل : التَّوَّاق اسم ابنه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التَّوَقَةُ : الخُسَّف جمعُ خاسِف ، وهو الناقةُ . وقال أبو عمرو مثله . قال : والتّوْق : نَفْس النّزع . قال : والتُّوق : العَوَج في العَصا وغيرِها . تأق : قال الليث : التَّأَق : شِدَّةُ الامتلاء . يقال : تَئِقَت القِرْبة تَتأَق تَأَقاً ، وأتاقَها الرجُل إتآقاً . وتَئِقَ فلانٌ : إذا امتلأَ حُزْناً وكاد يبكي ، وأَتأَقتُ القَوْسَ : إذا شَدَدْتَ نَزْعَها فأغْرقت السهم . وقال الأصمعي تقول العرب : ( أنا تئق ، وأخي مئق ، فكيف نتّفق ) . يقول : أَنا مُمتلىءٌ من الغيظ والحزن ، وأخي سريع البُكاء فلا يكاد يقع بيننا وِفاق . تقي : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التُّقاة وَالتقيَّة والتقوَى والاتِّقاءُ كلُّه واحدٌ . قال أبو بكر : رجلٌ نقيٌّ معناه : أنّه مُوقِّ نفسَه من العذاب بالعمل الصَّالح . وأصله من وقيت نفسي أقيها . قال النحويُّون : الأصل فيه وَقُويٌ ، فأَبدلوا من الواو الأولى تاء كما قالوا مُتَّزِر وَالأصل فيه مُوتزر ، وأبدلوا من الواو الثانية ياء وأدغموها في الياء التي بعدها وكسروا القاف لتصبح الياء . وقال أبو بكر : الاختيار عندي في تقيَ أنه من الفعل فعيلٌ مُدغم ، فأدغمت الياء الأولى في الثانية ، الدليل على هذا جمعُهم إيَّاه أتقياءِ ، كما قالوا وليّ وأَوْلياء . ومن قال : هو فعولٌ قال : لما أشبَه فعيلاً جمع كجمعه . وأخبرني المنذريُّ عن الحرَّاني عن ابن السكيت قال : يقال : اتّقاه بحقّه يتَّقيه ، وتَقاه يَتَّقيه . وأنشد : زيادتُنا نُعمانَ لا تنسَيْنها تَقِ اللَّهَ فينا والكتابَ الذي تتلو وقال آخر : ولا أَتْقِي الغَيُورَ إذا رآني ومِثلي لِزَّ بالحَمِسِ الرَّبِيسِ وقال الأصمعيّ : أنشدني عيسى بن عمرو : جلاها الصَّيْقلون فأَخْلَصُوهَا خِفافاً كلُّها يَتْقى بأَثْرِ أي : كلها يستقبلك بفِرِنْدِه . قلت : اتَّقَّى كان في الأصل اوْتقى ، والتاء فيها تاء الافتعال ، فأُدْغِمَتْ الواوُ في التاء وشُدِّدَتْ فقيل : اتَّقَى ثم حذفوا ألفَ الوَصْل والواو المنقلبة تاء فقيل تَقَى يَتَقِي بمعنى تَوَقَّى . وإذا قالوا : تَقِيَ يَتْقَى فالمعنى أنه صار تقيّاً . ويقال في الأول تقى يَتقَى ويَتْقِي . وأخبرني المنذري عن أبي العباس : أنه سمع ابن الأعرابي يقول : واحدُ التُّقى تقاةٌ ، مِثل طلاه وطُلى . وهذان الحرفان نادران . قلت : وأصل الحرف وَقَى تِقِي ، ولكن التاء صارت لازمةً لهذه الحروف فصارت كالأصلية ، ولذلك كتبتُها في باب التاء . والتَّقوى : اسم ، وموضع التاء واو ، أصلها : وَقْوَى وهو فَعْلَى من وقَيْت . وقال أبو العباس في قول الله جل وعز : ( إِلاَ أَن تَتَّقُواْ مِنْهُمْ تُقَاةً ) ( آل عمران : 28 ) ، وقرأ حُميد : ( تقِيَّةً ) ، وهو وجهٌ إلاَّ أنّ الأُولى أشهر في العربية . والتُّقي يكتب بالياء . وقال الشاعر : قِرانا التُّقيَّا بعدما هبت الصَّبا لنا وأرشَّ الثَّوبَ من كلّ جانب أي : قدر ما تقول : أطمعته شيئاً يتقى به الذمّ . والتاء مبدلة من الواو . وقرى الضيف إذا كانَ يسيراً فهو التُّقِيا . يقول القائل : هل عندك قِرَى فأضيفك ؟ فتقول : لا أقلَّ من التُّقيا . تأق : وقال أبو تراب في باب التاء والميم : قال الأصمعي : تئق الرجلُ : إذا امتلأ غضباً . ومئق : إذا أخذه شبه الفُواق عند البكاء قبل أن يبكي . وقال : وكان أبو سعيد يقول في قولهم : ( أنا تئق وأنت مئق : أنت غضبان ) وأنا غضبان . قال : وحكاه أبو الحسن عن أعرابي من بني عامر . قال الأصمعي في قول رؤبة : كأنما عولتها بعد التأَقْ عَولة ثكلى ولولت بعد المأَقْ قال : التّأَق : الامتلاء . والمأق : نشيج البكاء الذي كأنه نفس يقلعه من صدره . وقال أبو الجراح : التئق : الملآن شبعاً وريّاً . والمئق : الغضبان . وقال أبو عمرو : التَّأَقة : شدة الغضب والسرعة إلى الشرّ . والمأق : شدة البكاء .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬١٩٤(باب القاف والواو وما يثلثهما)
(قوي) القاف والواو والياء أصلانِ متباينان، يدلُّ أحدُهما على شِدَّة وخِلافِ ضَعْف، والآخَر على خلافِ هذا وعلى قِلّة خَيْر.
فالأوَّل القُوّة، والقوِيّ: خلاف الضّعيف. وأصل ذلك من القُوَى، وهي جَمْعُ قوةٍ من قُوَى الحبل. والمُقْوِي: الذي أصحابُه وإبلُه أقوياء. والمُقْوِي: الذي يُقْوِي وَتَرَه، إذا لم يُجِدْ إغارتَه فتراكبَتْ قُواه. ورجلٌ شديد القُوى، أي شديدُ أسْرِ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٠٢- القوت: ما يمسك الرمق، وجمعه: أقوات. قال تعالى: ﴿وقدر فيها أقواتها﴾ [فصلت/10] وقاته يقوته قوتا: أطمعه قوته، وأقاته يقيته: جعل له ما يقوته، وفي الحديث: (إن أكبر الكبائر أن يضيع الرجل من يقوت) (الحديث أخرجه مسلم برقم (996) بلفظ: (كفى بالمرء إثما أن يضيع من يقوت). وأخرجه أحمد 2/160)، ويروى: (من يقيت). قال تعالى: ﴿وكان الله على كل شيء مقيتا﴾ [النساء/85] قيل: مقتدرا. وقيل: حافظا. وقيل: شاهدا،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٠٤ق و ت
أكلوا قوتهم وأقواتهم وهو ما يمسك الرمق وهو يقوت عياله ويقوت عليهم وفي الحديث: " كفى بالمرء إثماً أن يضيّع من يققوت " وقتّه فاقتات كقولك: رزقته فارتزق وهم يقتاتون الحبوب واستقاته: سأله القوت ومن أقسام الأعاريب: " لا وقائت نفسي البصير ما فعلت كذا " وما عنده قيت ليلة وبيت ليلة وقيتة ليلة وبيتة ليلة.
وهو مقيت على الشيء: شهيد حافظ.
ومن المجاز: فلان يقتات الكلام
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٠٣٥القُوتُ: ما يُمْسِكُ الرَّمَقَ من الرِّزْق. ابن سيده: القُوتُ، والقِيتُ، والقِيتَةُ، والقائِتُ: المُسْكة من الرزق. وفي الصحاح: هو ما يَقُوم به بَدَنُ الإِنسان من الطعام؛ يقال: ما عنده قُوتُ ليلةٍ، وقِيتُ ليلةٍ، وقِيتَةُ ليلةٍ؛ فلما كُسِرتِ القافُ صارت الواو ياء، وهي البُلْغة؛ وما عليه قُوتٌ ولا قُواتٌ، هذانِ عن اللحياني. قال ابن سيده: ولم يفسره، وعندي أَنه من القُوت.
والقَوْتُ: مصدرُ قاتَ يَقُوتُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٨٠* ق و ت * * قاتَ * أهله من با قال وكتب والاسم * القُوتُ * بالضم وهو ما يقوم به بدن الإنسان من الطعام و * قُتُّهُ * * فاقْتَاتَ * كرزقته فارتزق و * اسْتَقضاتَهُ * سأله القوت وهو * يَتَقَوَّتُ * بكذا و * أقضاتَ * على الشيء اقتدر عليه قال الفراء * المُقِيُت * المقتدر كالذي يعطي كل رجل قوته قال الله تعالى ﴿وكان الله على كل شيء مقيتا﴾ وقيل المقيت الحافظ للشيء ولاشاهد له والله أعلم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٧٦١القوت ، بالضم: ما يمسك الرمق من الرزق. وفي المحكم: القوت والقيت والقيتة بكسرهما، والقائت، والقوات بالضم، وهذا عن اللحياني، قال ابن سيده: ولم يفسره، وعندي أنه من القوت، وهو: المسكة من الرزق . وفي الصحاح: هو ما يقوم به بدن الإنسان من الطعام. وجمع القوت أقوات ويقال: ما عنده قوت ليلة، وقيت ليلة، وقيتة ليلة- لما كسرت القاف صارت الواو ياء- وهي البلغة، وفي الحديث: اللهم اجعل رزق آل محمد قوتا أي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٠١١قَاتَ
1 قَاتَ ذ , (S, Mgh, O, Msb, K,) aor. يَقُوتُ, (S, O, Msb,) inf. n. قَوْتٌ (S, O, Msb, K) and قُوتٌ (Sb, K) and قِيَاتَةٌ, (S, O, K,) the last originally قِوَاتَةٌ, (O,) He fed, nourished, or sustained, (S, Msb, TA,) or fed with what would sustain the body, (S, O, K, * TA,) [or with food sufficient to sustain life,] or with a small supply of the means of subsistence, (TA,) him, (Msb, TA,)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٤٣قَاتَ
قَاتَ ( w ) U ( n. ac. قَوْت 1 , قُوْت 3 , قِيَاقَة [ 23tI ] ),
a. Fed, nourished, sustained, maintained, supported.
b. Straitened, stinted his household.
قَوَّتَ
قَوَّتَ II .
a. see I (b) .
أَقْوَتَ
أَقْوَتَ IV ( w )
a. see I (a) , ( b ).
c. Preserved, guarded, protected.
d. [ acc. or 'Ala ], Was able to do, equal to, capable of.
e. [ La ], Supplied with food.
f. ( w )
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٥٬١٤٤قوت
قَاتَ - يَقُوتُ - قُوْت - أَقْوات - أَقَاتَ - يُقِيْتُ - مُقِيْت
قَاتَ - يَقُوْتُ + الكائن + شيئاً: يأكل ويشرب ما يقويه ويحفظ له القدرة على الفعل والبقاء حياً
قٌوْت: اسم فعل " قَاتَ - يَقُوتُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول: ما " يُقِيت ": كل ما يحفظ للكائن القدرة على الفعل على البقاء حياً من أنواع الطعام والشراب وما شابه
أَقْوَات: جمع " قُوْت"
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٧ (الإجمالي: ٢٣)
- كفل
الآيات المشتركة: ١ · Üstüne oturulan keçe demektir
- رسو
الآيات المشتركة: ١ · Sıra dağlar
- ربع
الآيات المشتركة: ١ · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
- شفع
الآيات المشتركة: ١ · “Şefeve” dudak demektir
- نصب
الآيات المشتركة: ١ · Dikili taş demektir
- برك
الآيات المشتركة: ١ · Birkan yanardağ demektir
- فوق
الآيات المشتركة: ١ · Üst
- سوي
الآيات المشتركة: ١ · Seviye: Engebesiz düz yerdir
- سأل
الآيات المشتركة: ١ · “Sehl” ova demektir
- قدر
الآيات المشتركة: ١ · Kıdr kazandır
- سوأ
الآيات المشتركة: ١ · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- حسن
الآيات المشتركة: ١ · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِنْ فَوْقِهَا وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِلسَّائِلِينَ
Onun gıdaları
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قوت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طعم, رزق, غذي, حفظ |
| Zıt Kök | جوع |
| Çekirdek Özet 1 | Canı bedende tutmaya ve telef olmayı önlemeye yetecek asgari ve ölçülü besin payı |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların hayatiyetini sürdürmesi için gereken zaruri imkânların takdir ve muhafaza edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Canlıların varoluşsal sürekliliğini teminat altına alan denge, gözetim ve asgari güvence nizamı |
| Kritik Hata Riski | Rızkı yalnızca sınırsız bolluk ve lüks tüketim zannederek varlığın asgari hayati dengesini ve muhafaza boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قو | Toplanma, tutunma, güç ve direnç kazanarak ayakta durma. Bu ikili çekirdek قوب kökünde kabuk bağlayıp toparlanma, قوس kökünde gerilip kuvvet biriktirme, قول kökünde manayı toplayıp ifadeye dökme, قوم kökünde doğrulup sebatla ayakta durma ve قوي kökünde doğrudan derman ve kudret manalarında görülür. | ت | Çekirdeğin taşıdığı genel güç ve dayanıklılık potansiyeline sınır, tayin ve ölçü katarak, kuvveti dağılmaktan korur ve yaşamı ayakta tutacak kesin asgari sınıra bağlar. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Hayati enerjinin ve ihtiyaç duyulan gücün dar bir merkezde toplanması ve odaklanması |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Toplanan bu gücün bedene ve can bağına raptedilmesi, hayatiyetin devamına bağlanması |
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Verilen payın telef etmeyecek ve israfa kaçmayacak kesin bir sınırla tayin ve tespit edilmesi |
| قوت | Hayati gücün toplanıp canlılık bağına raptedilerek telef olmayı önleyecek asgari sınırda ölçülüp sabitlenmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Canlının ölmesini engelleyecek, canını tutacak (imsâkü'r-ramak) kadar az ve ölçülü gıda vermek; ateşi söndürmeyecek ve alevini boğmayacak biçimde azar azar odun beslemek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Çöl yolculuğunda sönmek üzere olan ateşi azar azar ve ölçüyle beslemeyi anlatan Zü’r-Rimme beyti: فقلت له ارفعها إليك وأحيها / بروحك واقتته لها قيتة قدرا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin ailesine veya himayesindekilere telef olmayacakları kadar ölçülü harcama yapması (قات أهله) ve kişinin bir nesneye tam anlamıyla güç yetirip onu gözetim altında tutması durumunda kullanılan مقيت sıfatı. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde قوت kökü, doğrudan doğruya canın korunması, beslenmesi, kişinin veya nesnenin gözetilip güç dengesinin korunması ekseninde daralmış bir semantik hat çizer. Güney Sami ve Klasik Arapça sahasında kök, canı bedende tutan asgari besin (el-kūt) ve bir şeyi tam gözetim altında tutarak ona yetme, muktedir olma (el-mukît) anlamlarıyla merkezîleşmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan aynı harf dizilimiyle müstakil bir birincil isim olarak yaygın olmasa da, bedeni ve canı ayakta tutma işlevi kökteş güç (قوي) ve kıvam (قوم) alanlarıyla iç içe gelişmiştir. İkili قو çekirdeğinin varlığı ayakta tutma kudreti bildirdiği, Arapçada kök sonuna gelen ت harfiyle bu gücün tayin edilmiş bir rızık payı ve koruma ölçüsüne dönüştüğü tespit edilir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قو çekirdeğinden türeyiş | Güç ve kuvvet verme anlamındaki kökten, canı ayakta tutacak asgari azık ve onu veren koruyucu güce özelleşme. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Varlık ve güç ekseni | Süryanice ve İbranicedeki varlığı dik tutma, besleme ve gözetme kavramlarıyla semantik matris ortaklığı. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanabilir doğrudan kökteş tespit edilemedi. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قوت | Anlamlı | Canı tutan azık, gözetim | Canı ayakta tutan asgari besin; bir şeyi koruyup ona güç yetirme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| قتو | Anlamlı | Hizmet etmek | Efendiye hürmetle hizmet etmek, işini iyi görmek (el-katv). | Kur'an'da geçmez. |
| وقت | Anlamlı | Belirlenmiş an, sınır | Bir iş için sınırları kesinleştirilmiş zaman dilimi ve vade tayini. | Kur'an'da geçer; ortak sınır ve ölçü unsuru taşır. |
| وتق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| تقو | Anlamlı | Sakınma, korunma | Kök aslen وقي olup harf dönüşümüyle takva dairesine girer. | Kur'an'da türevleri geçer; kalb ilişkisi. |
| توق | Anlamlı | Şiddetle özleme, can atma | Nefsin bir şeye aşırı arzu ve iştiyakla yönelmesi (tevk). | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قوت | Merkez | Asgari hayati gıda ve gözetim | Canı telef olmaktan koruyacak asgari, tayin edilmiş ve denetlenen payı ifade eder. | Hayatı ayakta tutan zaruri rızık ve tam koruyucu kudret. |
| طعم | Komşu | Tatma ve beslenme | Gıdanın lezzeti, ağız yoluyla alınması ve genel olarak yenilmesi boyutunu öne çıkarır. | Açlığı gidermek için yenen her türlü yiyecek. |
| رزق | Komşu | Bağışlanan nasip ve imkân | Canlıya lütfedilen maddi ve manevi her türlü pay ve geniş geçimlik. | Kuttan daha geniştir; lüks ve fazlalığı da kapsar. |
| غذي | Komşu | Büyüten ve geliştiren gıda | Bedeni geliştiren, hücreleri besleyen ve büyümeyi sağlayan besin unsuru. | Kut hayatta tutmaya, gıda ise geliştirmeye odaklanır. |
| حفظ | Komşu | Koruma ve zayi etmeme | Bir şeyi kaybolmaktan, bozulmaktan ve yok olmaktan muhafaza etme eylemi. | Kut kavramının mükit türevi bu manayı besleme ile birleştirir. |
| جوع | Zıt | Açlık ve yoksunluk | Bedeni ayakta tutacak gıdanın bulunmaması, canın zayıf düşmesi hali. | Kutun tamamen kesilmesiyle ortaya çıkan tükeniş. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قوت | Canı tutan azık ve gözetici kudret | Canın telef olmasını önleyen asgari gıda ve bu gıdayı sağlayıp denetleyen güç. | Kesin |
| Latince | victus, alimentum | Yaşam payı, besin | Victus hayatta kalma vasıtalarını karşılar; koruyucu şahitlik ve muktedir olma boyutunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | sustenance, nourishment | Asgari geçimlik, besin | Sustenance canı ayakta tutan asgari desteği iyi karşılar; ilahi murakabe ve kudret boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Lebensunterhalt, Nahrung | Yaşam azığı, beslenme | Hayatın idamesi için gereken asgari temini verir; ontolojik şahitlik yönünü taşımaz. | Güçlü |
| Fransızca | subsistance, nourriture | Asgari geçimlik, gıda | Hayatta kalmayı sağlayan zaruri gereksinimleri ifade eder; koruyucu kudret boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَقْوَاتَهَا | Yeryüzünün hayati rızıkları ve imkânları | Yeryüzünün yaratılışında canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için yerleştirilen ekolojik ve biyolojik besin dengesi (Fussilet 41:10). |
| مُقِيتًا | Her şeyi koruyup gözeten ve herkese hakkını veren kadir | İnsanların eylemlerine, şefaatlerine ve hallerine tanık olan, her şeyi aslıyla koruyan ve karşılığını vermeye muktedir olan Allah'ın sıfatı (Nisâ 4:85). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi isimler ve sıfatlar (el-Mukît) | Allah'ın yaratılmışların rızkını yaratması, her varlığa yetecek gücü vermesi ve her ameli koruyup şahit olması tartışması. | Rızık vericilik (Rezzâk) ile mutlak koruyuculuk (Hafîz) ve kadir oluş (Muktedir) sıfatlarının birleşimi. |
| Fıkıh | Nafaka ve asgari geçim hukuku | Bir kimsenin bakmakla yükümlü olduğu kişilere (ıyâl) sağlamak zorunda olduğu asgari gıda ve barınma standardı. | Telef olmayı önleyen ve insan onurunu koruyan zorunlu asgari harcama sınırı. |
| Tefsir | Kozmoloji ve ahlaki sorumluluk | Fussilet 10'da yerin gıdalarının takdiri ile Nisâ 85'te amellere şahit ve muktedir olunması arasındaki hikmet bağı. | Evrendeki ekolojik rızık planlaması ve amellerin ilahi denetim altında zayi edilmemesi. |
| Hadis | Aile mesuliyeti ve emanet bilinci | Kişinin bakmakla yükümlü olduğu canları ihmal etmesinin büyük günah sayılması bağlamındaki nebevî uyarılar. | Canı ayakta tutma sorumluluğunun ahlaki ve hukuki bir yükümlülük haline gelmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve ilahi inayet | el-Mukît ismi | Hayatın muhafazası | Allah'ın her canlıya canını koruyacak rızkı vermesi ve amelleri eksiksiz gözetmesi. | Kesin |
| İlmi | Biyoloji ve ekoloji | Yaşam destek eşiği | Hayatiyetin sürmesi | Organizmanın canlılığını koruyabilmesi için gereken asgari enerji ve besin dengesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve sosyal güvence | Temel hakların korunması | Toplumsal dengenin muhafazası | Devletin veya otoritenin hiçbir bireyi açlık ve yoksunluk içinde telef olmaya terk etmemesi. | Güçlü |
| İktisadi | Asgari geçim ve kaynak dağılımı | Temel ihtiyaç maddeleri | Kriz ve açlığın önlenmesi | İsraf ve aşırı birikim yerine, kaynakların tüm nüfusun hayatiyetini garanti edecek biçimde paylaştırılması. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Asgari enerji eşiği (Homeostaz) | Fizik ve biyolojide bir sistemin çökmeden kararlı halini koruyabilmesi için sisteme dışarıdan verilmesi zorunlu olan en düşük enerji miktarı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asgari yaşam standardı (Taban gelir) | Hukuk ve iktisatta bireyin toplum içinde biyolojik ve onurlu varlığını sürdürebilmesi için yasa ile korunan dokunulmaz temel pay. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca basit bir boğaz tokluğuna ya da değersiz bir yem kırıntısına indirgeyerek ilahi muhafaza, denetim ve kudret boyutunu tamamen unutmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca mideye giren lokmayı değil, yeryüzünün bütün canlı türlerini ayakta tutacak ekolojik potansiyelini ve amellerin karşılığını koruyup takdir eden mutlak gözetimi kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nisâ 85'teki «mükît» vasfını sadece rızık veren olarak anlayıp ilahi şahitlik ve ceza/mükafat kudretini gözden kaçırmak; Fussilet 10'daki takdiri ise sadece tarımsal berekete indirgeyip adil bölüşüm ilkesini ıskalamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem tabiat nizamındaki rızık dengesini hem de insanın amellerinin zayi edilmeksizin ilahi denetim altında olduğunu tek bir kavramsal kökle birbirine bağladığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın evrelerini ve yeryüzünün canlılar için donatılışını anlatan kozmolojik ayetler ile toplumsal dayanışma, adalet, şefaat ve sorumluluk yükleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Rızkın rastlantısal olduğunu zanneden tesadüfçü bakışı ve insanın yaptıklarının kaybolup gideceğini varsayan sorumsuzluk anlayışını tashih eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamCanlının telef olmasını engelleyecek, canını tutacak miktarda ölçülü gıda vermek ve ateşi söndürmeyecek şekilde azar azar beslemek.
- Soyut anlamBir varlığın varoluşunu sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu asgari desteği tam bir kudret, bilgi ve gözetimle takdir ve muhafaza etmek.
- Sistematik karşılıkSistemin çökmesini engelleyen asgari enerji eşiğinin garanti altına alınması ve girdilerin denetlenerek sonucun tam korunması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde incelenen canlı veya sistemi, mevcut kaynaklar kümesini, sisteme aktarılan asgari payı (kutu), sistemin hayatta kalma fonksiyonunu ve canın bedende kalması için gereken mutlak alt sınırı (remak eşiğini) temsil eder. ifadesi israfa kaçmayan asgari zaruri miktarın belirlenmesini, ikinci kısımdaki bağıntısı ise sistem üzerindeki gözetimin (), onun mutlak kontrol ve muhafaza altında tutulması (, yani mukît vasfı) anlamına geldiğini modeller.