وقي
و - ق - ي
جذر- الورود: ٢٥٨
- الآيات: ٢٣٧
- الصيغ: ٥٤
- المعاجم: ١٣
Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav harfi de yeden dönüşmüştür. الوَّقْيَى -> التَّقْوَىالمزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: وقى
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav harfi de yeden dönüşmüştür. الوَّقْيَى -> التَّقْوَى
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٣٨٥المدخل: وقىالقاف والواو والياء
قوي: القوّة، من تأليف قاف وواو وياء، حملت على فعلة فأدغمت الياء في الواو، كراهية تغيير الضمة. والغعالة: قِواية وقَواية أيضاً، يقال ذلك في الحزم، ولا يقال في البدن، قال:
ومال بأعناق الكرى غالباتها وإني على أمر القِواية حازم
جعل مصدر القَوِيّ على فعالة، والشعراء تتكلفه في النعت اللازم.
ورجل شديد القُوَى، أي: شديد أسر الخلق ممره، أخذ من قُوى الحبل. والقُوّةُ طاقة من طاقات
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٤٢المدخل: وقىاتَّقى يَتَّقي، أصله اوْتَقى على افْتَعَلَ. والتَقْوى والتُقى: واحدٌ. والتُقاةُ: التَقِيَّةُ. يقال: اتَّقى تَقِيَّةً وتُقاةً. والتَقيُّ: المُتَّقي. وقد قالوا: ما أَتْقاهُ للهِ. ويقال: قِ على ظَلْعِكَ، أي الزمْهُ وارْبَعْ عليه، مثل ارْقَ على ظَلْعِكَ. وسرجٌ واقٍ، إذا لك يكن مِعْقَراً. وفرسٌ واقٍ، إذا كان يهاب المشي من وجَعٍ يجده في حافره. وقد وَقى يَقي. ويقال للشجاع: مُوَقًّى، أي مَوْقيٌّ جدًّا.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٧٤٨باب لفيف حرف القاف
قوى ، قوقى ، قأى ، قاء ، قاق ، آق ، وقوق ، يق ، ققق ، واق ، وقي .
يقّ : أبو عمرو : يقال لجُمَّارة النخلة يَقَقة ، والجميع يَقَق .
أبو عبيد : أبيضُ يَقَق ويَلَق . وقد يَقَّ يَيقُّ يَقَقاً .
قوي : يقال : قويَ الرجلُ يقوَى قُوّة ، فهو قَوِيّ .
وقال الليث : القُوَّة من تأليف قاف وواو وياء ، ولكنَّها حُمِلت على فُعلة ، فأدغِمت الياء في الواو كراهية تغير الضمَّة ، والفعالة منها
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٨٩٥(باب الواو والقاف وما يثلثهما)
(وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل.
(وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٣٢٤المدخل: وقى- الوقاية: حفظ الشيء مما يؤذيه ويضره. يقال: وقيت الشيء أقيه وقاية ووقاء. قال تعالى: ﴿فوقاهم الله﴾ [الإنسان/11]، ﴿ووقاهم عذاب الجحيم﴾ [الدخان/56]، ﴿وما لهم من الله من واق﴾ [الرعد/34]، ﴿مالك من الله من ولي ولا واق﴾ [الرعد/37]، ﴿قوا أنفسكم وأهليكم نارا﴾ [التحريم/6] والتقوى جعل النفس في وقاية مما يخاف هذا تحقيقه، ثم يسمى الخوف تارة تقوى، والتقوى خوفا حسب تسمية مقتضى الشيء بمقتضيه والمقتضي بمقتضاه،
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٧٢و ق ي
وقاه الله كلّ سوء ومن السوء وقاية ووقّاه توقية.
وفي مثل " الشجاع موقّى ".
وقال رؤبة: إن الموقّى مثل ما وقيت أراد التوقية.
واتقيته وتوقّيته واتقى الله حق تقاته وتقاه وتقواه وفيه تقيّاً: تصغير تقوى.
قال النّمر: إني كما قد تعلمين لأتّقى تقياً وأعطى من تلادي للحمد واستعمل التّقيّة.
" ومن عصى الله لم تقه منه واقية " وعلى فلان واقية كواقية الكلاب.
وهذا وقاء له
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١١٬٩٥٣وقاهُ اللهُ وَقْياً وَوِقايةً وواقِيةً: صانَه؛ قال أَبو مَعْقِل الهُذليّ:
فَعادَ عليكِ إنَّ لكُنَّ حَظّاً،
وواقِيةً كواقِيةِ الكِلابِ
وفي الحديث: فَوقَى أَحَدُكم وجْهَه النارَ؛ وَقَيْتُ الشيء أَقِيه إذا صُنْتَه وسَتَرْتَه عن الأَذى، وهذا اللفظ خبر أُريد به الأمر أي لِيَقِ أَحدُكم وجهَه النارَ بالطاعة والصَّدَقة. وقوله في حديث معاذ: وتَوَقَّ كَرائَمَ أَموالِهم أَي تَجَنَّبْها ولا تأْخُذْها في
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٥٩٤* و ق ي * * اتَّقَى * يَتَّقِي و * تَقَى * يَتْقِي كقَضَى يَقْضِي و * التَّقْوَى * و * التُّقَى * واحد و * التُّقَاةُ التَّقِيَّةُ * يُقال * اتَّقَى تَقِيَّةً * و * تُقَاءً * و * التَّقِيُّ المُتَّقِي * وقالوا ما أَتقاه لله و * تَوَقَّى * و * اتَّقَى * و * اتَّقَى * بمعنى و * وَقَاهُ * الله * وِقَايَةً * بالكسر حفِظه و * الوِقايةُ * أيضا التي للنساء وفتح الواو لغة و * الأُوقِيَّةُ * في الحديث
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٠٬١٣٤( ى وقاه ) يقيه ( وقيا ) بالفتح ( ووقاية ) بالكسر ( وواقية ) على فاعلة ( صانه ) وستره عن الاذى وحماه وحفظه فهو واق ومنه قوله تعالى ما لهم من الله من واق أي من دافع وشاهد الوقاية قول البوصيرى وقاية الله أغنت عن مضاعفة * من الدروع وعن عال من الاطم وشاهد الواقية قول أبى معقل الهذلى فعاد عليك ان لكن حظا * وواقية كواقية الكلاب وفى حديث الدعاء اللهم واقية كواقية الوليد وفى حديث آخر من عصى الله لم تقه
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬١٣٣المدخل: وقىوَقَاهُ اللّٰهُ السُّوْءَ
1 وَقَاهُ اللّٰهُ السُّوْءَ ذ God preserved him from evil. (Msb.) See a verse cited voce نَقَشَ. ― -b2- وَقَاكَ اللّٰهُ كُلَّ مَحْذُور God preserve thee from all fear: see مَحْذُورٌ. ― -b3- قِ, or قِهْ, and تَوَقَّ, are imperatives [meaning Be thou cautious]. (JK.) ― -b4- قِ عَلَى ظَلْعِكَ: see ظَلَعَ. ― -b5- وَقَاهُ and ↓ اِتَّقَاهُ both signify He was cautious of it;
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٧٧المدخل: وقى ]يقي[وَقَى ]يَقِي[
وَقَى ]يَقِي[ ( n. ac. وَقْى 1 , وَاْقِىَة 21t , وِقَاْىَة 23t ),
a. Preserved, kept, guarded, protected.
b. [ 'Ala ], Took heed of.
c. ( n. ac. وَقْى 1 , وُقِيّ ), Arranged, adjusted.
d. ( n. ac. وُقًى [ وُقَى 9 ],
وِقَآء
وِقَآء [ 23A ],
a. تَقِيَّة ), see VIII (b) .
وَقَّىَ
وَقَّىَ II ,
a. see I (a) .
تَوَقَّىَ
تَوَقَّىَ V
a. [ acc. or Min ], Feared, dreaded; was
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣١٬٣١١وقي
وَقَى - يَقِي، وُقِيَ - يُوقَى - وَاقِي - وَاقٍ - قِي - قُوْ
وَقَى - يَقِي + كائن + كائناً + شيئاً أو ضراً: يزوده مسبقاً بما يحميه ويدفع عنه أذى وضر ممكن ومحتمل
قِي - قُوْ : وزن الأمر
وُقِيَ - يُوْقَى: مبني للمجهول من " وَقَى - يَقِي "
وَاقِي - وَاقٍ: اسم فاعل صفة مشبهة من " وَقَى - يَقِي "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الحماية
الصيغ(٥٤)
- وَاتَّقُواVe sığınınمعانٍ أخرى: ١(وَافْتَعِلُوا)×٣٨
- الْمُتَّقِينَSığınanlar(الْمُفْتَعِلِينَ)×٢٣
- تَتَّقُونَSığınırsınız(تَفْتَعِلُونَ)×١٩
- لِلْمُتَّقِينَSığınanlar içinمعانٍ أخرى: ١(لِلْمُفْتَعِلِينَ)×١٨
- يَتَّقُونَSığınırlar(يَفْتَعِلُونَ)×١٨
- فَاتَّقُواSığınınمعانٍ أخرى: ٢(فَافْتَعِلُوا)×١٧
- اتَّقَوْاSığındılar(افْتَعَلُوا)×١٥
- اتَّقُواSığının(افْتَعِلُوا)×١٤
- وَتَتَّقُواVe sığınırsınız(وَتَفْتَعِلُوا)×٨
- التَّقْوَىSığınmak(الْفَعْلَى)×٦
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٢٥ (الإجمالي: ٥٥١)
- أله
الآيات المشتركة: ١٣٥ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- طوع
الآيات المشتركة: ١٩ · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
- أمن
الآيات المشتركة: ٥٥ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- وعظ
الآيات المشتركة: ٧ · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
- عقب
الآيات المشتركة: ١٢ · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
- شحح
الآيات المشتركة: ٣ · Rutubetli kav, çakıldığı zaman ateş almayan kav demektir
- برر
الآيات المشتركة: ٧ · Berr kara, burr buğday demektir
- نسو
الآيات المشتركة: ٩ · Kadınlar
- خير
الآيات المشتركة: ١٨ · Hayr : At sürüsü demektir
- حلل
الآيات المشتركة: ٨ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- عدل
الآيات المشتركة: ٦ · Denk tutuyorlar
- شهر
الآيات المشتركة: ٥ · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
الآيات التي ورد فيها(٢٣٧)
وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلَا يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ
Ve sığının
وَاتَّقُوا يَوْمًا لَا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئًا وَلَا يُقْبَلُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلَا تَنْفَعُهَا شَفَاعَةٌ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ
Ve sığının
… وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
Ve sığının
… اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ
Sığının
… ذَلِكَ لِمَنْ لَمْ يَكُنْ أَهْلُهُ حَاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ
Sığının
… عَلَيْهِ وَمَنْ تَأَخَّرَ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ لِمَنِ اتَّقَى وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ
Sığının
نِسَاؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلَاقُوهُ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ
Ve sığının
… وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
Ve sığının
… فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
Sığının
وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Ve sığının
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وقي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Lefîf-i mefrûk |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حفظ, حذر, عصم |
| Zıt Kök | عرض |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi zarar verebilecek bir etkenden araya bir engel, perde veya kalkan koyarak korumak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi korumaya sığınmak, günah ve azap ile nefis arasına taat ve sorumluluk kalkanı koymak |
| Çekirdek Özet 3 | Kişinin ontolojik ve ahlaki bütünlüğünü koruyan bilinçli savunma ve dokunulmazlık mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Takvayı salt pasif bir korku veya çekinme sayıp kalkan oluşturma ve aktif korunma boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وق | Tutma, durdurma, bir sınırda sabitleyip dış etkiyi kesme hareketi; وقف, وقر, وقت, وقب köklerinde de bu tutma ve sınırlama tabiatı görülür | ي | Durdurma ve tutma hareketini iki nesne arasında dinamik bir engel, kalkan veya siper haline getirerek koruyucu bir işleve dönüştürmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine bağlama, tutturma ve sabitleme |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği | Kuşatma, sınırlama, odaklanma ve toparlama |
| ي | el ve kol | Doğrudan müdahale etme, tutma ve uzanıp siper yapma |
| وقي | Kazık ile bağlama, sınır çekip kuşatma ve elle kalkan tutma eylemlerinin birleşimi | Bir tehlike veya zarara karşı sınır çekerek, nesneyi güvenliğe bağlayarak ve araya fiilen siper koyarak koruma sağlama |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneyi başka bir nesne vasıtasıyla sert darbeden ve aşınmaktan korumak; atın sırtını yaralamayan eyere veya ayağı taştan koruyan tabana bu kökten türeyen kelimelerin verilmesi ve İbn Fâris'in belirttiği üzere bir şeyi başka bir şeyle savuşturma eylemi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Mühelhil b. Rebîa'nın şiirinde kök, kişiyi ölümden ve felaketten koruyan kalkan ve vesileler bağlamında geçer: ضَرَبَتْ صَدْرَها إليَّ وقالت / يا عَدِيًّا ، لقد وَقَتْكَ الأَواقي |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in yarım hurmayla da olsa ateşten korunmayı emrettiği hadisinde kök, bir ameli azap ile kişi arasına siper kılma manasında kullanılmıştır: اتَّقُوا النَّارَ وَلَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ |
المصدر Lisânü’l-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāġa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça وقي kökü, Sami dil ailesinin güney ve batı kollarında korunma, sakınma, tehlikeye karşı uyanık durma ve kalkan edinme semantiğiyle izlenir. Eski Güney Arapça kitabelerde (Sabaice) wqy biçimi "korumak, himaye etmek, esirgemek" anlamında belgelenmiştir. Klasik Habeşçede (Ge'ez) waqaya / waqya fiili gözetmek ve siper olmak manalarında kökle örtüşür. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan kök denkliği sınırlı kalmakla birlikte, semantik matriste yer alan araya perde koyma ve tehlikeden sakınma tutumu ortak koruyucu dil katmanını yansıtır. Arapçada kök, lefif yapısıyla iki varlık arasına somut veya manevi bir engel koyarak zararı bertaraf etme yönünü en duru ve sistemli biçimde muhafaza etmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Biella (Dictionary of Old South Arabic).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Lefif yapıdan türeyen ifti'al ve fi'ale kalıpları | Ârızî ses dönüşümüyle اتقى ve تقوى biçimini alarak araya kalkan koyup sakınmayı ifade etmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Eski Güney Arapça (Sabaice) wqy, Ge'ez waqaya | Koruma, esirgeme, himaye altına alma ve tehlikeden sakındırma anlamında ortak kök mirasıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda savunma ve örtme kökleri | Çad veya Berberi kollarında dolaylı semantik paralellikler bulunsa da güvenilir doğrudan soydaş veri sınırlıdır | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Joan Copeland Biella, İbn Fâris.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وقي | Anlamlı | Korumak ve kalkan koymak | Zararlı bir etkiyi araya engel koyarak defetmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ويق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| قوي | Anlamlı | Güç ve takat sahibi olmak | Zafiyetin zıddı olarak direnç ve dayanma kuvveti | Kur'an'da geçer; direnç boyutuyla anlam yakınlığı taşır |
| قيو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يوق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يقو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وقي | Merkez | Kalkan edinerek korunma | Zarar verecek unsur ile korunan arasına fiilen engel veya siper koyma nüansı taşır | Aktif koruyucu bariyer oluşturmak |
| حفظ | Komşu | Gözeterek koruma | Bir nesneyi zayi olmaktan ve bozulmaktan korumak için denetim altında tutmaktır | Emaneti kollamak ve muhafaza etmek |
| حذر | Komşu | Tehdide karşı uyanık olma | Gelecek bir tehlikeden ötürü zihinsel teyakkuz ve çekinme halidir; kalkan oluşturmaktan çok farkındalıktır | Tehlikeden sakınma ve kaçınma bilinci |
| عصم / عصم | Komşu | Tutunarak engellenme | Bir yere tutunarak düşmekten veya dış müdahaleden kurtulma, mutlak dokunulmazlık kazanma nüansı taşır | Sağlam bir tutamağa bağlanarak korunmak |
| عرض | Zıt | Savunmasız bırakma | Koruyucu kalkanı ortadan kaldırarak hedefi zarara ve tehlikeye açık hale getirmektir | Korumasız kılmak ve maruz bırakmak |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وقي | Korunmak, siper edinmek | İki nesne arasına kalkan koyarak zararı önleme çekirdeğini ifade eder | Kesin |
| Latince | tueri, cavere, praecavere | Korumak, sakınmak | tueri savunma ve himayeyi, cavere ise sakınma ve önceden tedbir almayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | shield, ward off, guard against | Kalkan olmak, savuşturmak, sakınmak | ward off savuşturmayı, shield kalkan olmayı karşılar; kavramın içerdiği ahlaki sorumluluk bilincini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | schützen, sich hüten, abwehren | Korumak, sakınmak, savuşturmak | sich hüten sakınmayı, schützen koruma kalkanını karşılar; dinî sorumluluk boyutunu tam kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | protéger, se prémunir, parer | Korumak, önlem almak | se prémunir önceden tedbir alarak korunmayı, parer gelen darbeyi savuşturmayı karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَاتَّقُوا / اتَّقَوْا | İlahi emirlere uyup günahlardan sakınarak azap ile araya kalkan koymak | Ahiret uyarısı ve ilahi sorumluluk bağlamları; örnek: Bakara 2:48, Âl-i İmrân 3:172, Talâk 65:1 |
| التَّقْوَى | Kalbî duyarlılık, sorumluluk şuuru ve ahlaki dokunulmazlık kalkanı | İbadetlerin gayesi, takva elbisesi ve en hayırlı azık bağlamı; örnek: Bakara 2:197, Hac 22:37, Müddessir 74:56 |
| الْمُتَّقِينَ / الْمُتَّقُونَ | Korunma ve sakınma bilincini hayat nizamı edinen müminler | Hidayete layık olma ve cennet mükâfatı bağlamları; örnek: Bakara 2:2, Âl-i İmrân 3:133, Ra'd 13:35 |
| وَقَاهُمْ / وَقَاكَ | Allah'ın kulunu azaptan, kötülükten ve nefsin hırsından fiilen koruması | İlahi lütuf, kurtuluş ve esirgeme bağlamları; örnek: Tûr 52:27, İnsân 76:11, Haşr 59:9 |
| وَاقٍ | Allah'ın cezasına karşı hiçbir varlığın sağlayamayacağı koruyucu kalkan | İlahi adaletin kesinliği ve bâtıl sığınakların acziyeti bağlamı; örnek: Ra'd 13:34, Mü'min 40:21 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-amel münasebeti ve ilahi azaptan korunma | Takvanın imanın mahiyetine dahil olup olmadığı ve büyük günahların kalkanı delip delmediği | Şirkten, küfürden ve ilahi gazabı gerektiren hallerden akide kalkanıyla korunma |
| Fıkıh | Ahkâmın sınırları, azimet, ruhsat ve vera | Şüpheli alanlardan kaçınarak harama düşmemek için mübahın sınırında durma gerekliliği | Hukuki sınırları titizlikle muhafaza ederek haram sınırına yaklaşmama disiplini |
| Tefsir | Kur'an'ın ilk muhatap tanımı ve takva mertebeleri | Takvanın şirkten sakınma, büyük günahlardan sakınma ve kalbi masivadan koruma aşamaları | Kur'an hidayetini massedecek kalbî basiret ve duyarlılık kalkanı |
| Hadis | Takvanın mahalli, niyet şuuru ve ameli kalkan kılma | Takvanın kalpte olduğu ve amellerin cehenneme karşı birer siper kılındığı beyanları | Şekilcilikten uzak, kalpten neşet eden aktif korunma ve teyakkuz davranışı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ahiret hesabı | Sorumluluk kalkanı | Azap ile araya taat koyma | Kulun ilahi gazaba karşı salih amelleri ve tevhidi kalkan edinmesi | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Eleştirel şuur kalkanı | Yanılgı ve zannı engelleme | Zann, heva ve cehalete karşı sağlam delil ve yöntemi siper kılma | Güçlü |
| Siyasi | Kamu hukuku ve yönetim | Meşruiyet ve adalet kalkanı | Zulüm ve haddi aşmayı önleme | İktidar gücünün keyfiliğe sapmasını anayasal ve ahlaki ilkelerle sınırlama | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve servet dolaşımı | İktisadi emniyet kalkanı | Hırs ve sömürüyü engelleme | Nefsin doyumsuzluğundan (şuhh) korunarak faiz, haksız kazanç ve israfa set çekme | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtım dinamiği ve immün bariyer sistemi | Fizikte dış ortamdaki yüksek gerilim veya ısıyı kesen dielektrik yalıtkan; biyolojide organizmayı patojenlerden koruyan antikor kalkanı | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hukuki dokunulmazlık ve risk yönetim bariyeri | Hukukta bireyin haklarını otoriteye karşı koruyan anayasal güvence; sosyolojide toplumsal sapmayı önleyen ahlaki fren mekanizması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü ve türevi olan takvayı yalnızca edilgen bir 'korku', pısırıklık veya soyut bir içe kapanma haline indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zarara ve ilahi hesaba karşı bilinçli, donanımlı, teyakkuz halinde ve aktif bir savunma kalkanı inşa etme duruşu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müttaki insan tipinin dinamik, iradeli ve dönüştürücü vasfı silinir; din koruyucu bir bilinç olmaktan çıkıp pasif bir ürkekliğe dönüşür |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın muhatap profilini (müttakîn) belirleyen ve vahyin sunduğu hidayetin kabul zeminini oluşturan merkezî ahlaki eksendir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hidayetin şartlarının sayıldığı mukaddimelerde, ahkâm sınırlarını çizen emirlerde ve peygamberlerin tebliğ başlangıçlarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Takvanın salt dış görünüş, şekilcilik veya zihinsel bir korku olduğu zannını yıkar; onu kalbî duyarlılık ve iradî korunma kalkanı kılar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamZarar verebilecek dış etki ile korunan varlık arasına bir kalkan, siper veya engel koyarak zararı bertaraf etmek.
- Soyut anlamİlahi hesaba, ahlaki yozlaşmaya ve azaba karşı nefsi iman, taat ve sorumluluk şuuruyla koruma altına almak.
- Sistematik karşılıkVarlığın dengesini ve dokunulmazlığını tehdit eden yıkıcı etkenleri süzen dinamik savunma ve emniyet filtresi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde korunmak istenen özneyi veya nefsi, dışarıdan yönelen yıkıcı tehdidi veya azabı, ise araya konulan koruyucu kalkanı temsil eder. Kalkanın tam olarak devrede olması () halinde dış tehdidin özne üzerindeki etkisi bütünüyle sıfırlanır (); kökün iki nesne arasına siper koyarak zararı önleme mantığı bu bağıntıyla sembolize edilir.