قيض

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ق-ي-ضالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ١٨ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».حقققبلخسررحمقيضقرنجننعشوخلفنُقَيِّضْزينأنسأممذكر

الجذرالصيغ ٢الآيات ٢السور ٢المجاورة ١٨

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

قيض

ق - ي - ض

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١٢

Kırılmış yumurta kabuğudur.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Kırılmış yumurta kabuğudur.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٨٦
القاف والضاد و"وايء" معهما ق ض ي، ق ي ض، ق و ض، ض ي ق مستعملات قضي: قَضَى يَقضي قَضاءً وقَضيّةً أي حكم. وقَضَى إليه عهداً معناه الوصية، ومنه قوله تعالى: "وقَضَينا إلى بني إسرائيل". وقوله: "فلما قَضَينا عليه الموت"، أي أتى. وانقَضَى الشيء وتَقَضَّى أي فني وذهب، قال: تَقَضَّى ليالي الدهر والناس هادم وبان ومَقْضيٌّ وقاض ومقرض فتاً لمن لم يبن خيراً لنـفـسـه وتباً لأقوام بنوا ثـم قَـوَّضُـوا
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٩٢
قال أبو زيد: انْقاضَ الجدارُ انْقِياضاً، أي تصدَّع من غير أن يسقط. فإن سقط قيل: تَقَيَّضَ تَقَيُّضاً. وتَقَيَّضَتِ البيضةُ تَقَيُّضاً، إذا انكسرتْ فِلَقاً. قال: فإن تصدَّعتْ ولم تنفلق قيل إنقاضت: فهي مُنْقاضَةٌ. قال: والقارورةُ مثله. وقِضْتُها أنا فانْقاضَتْ. قال الأصمعيّ: انْقاضَتِ الرَكِيَّةُ، وانْقاضَت السِنُّ، أي تَشَقَّقَتْ طولاً. وأنشد لأبي ذؤيب: فِراقٌ كَقَيْضِ السِنِّ فالصَبْرَ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٩٣٨
ق ض ( وايء ) قضي ، قوض ، قيض ، ضيق ، قضأ ، ضقى . قضي : عمرو عن أبيه : قَضَّى الرجُل : إذا أكل القَضَى ، وهو عَجَم الزَّبيب . قال ثعلب : هو بالقاف . قال ابن الأعرابي : وقال الله : ( وَلَوْ أَنزَلْنَا مَلَكاً لَّقُضِىَ الاَمْرُ ثُمَّ لاَ يُنظَرُونَ ) ( الأنعام : 8 ) . قال أبو إسحاق : معنى قُضي الأمر : أُتمَّ إهلاكُهم . قال : وقضى في اللغة على ضرُوب كلُّها تَرجع إلى معنى انقطاع الشيءِ وتمامِه ، ومنه
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٦٥
- قال تعالى: ﴿وقيضنا لهم قرناء﴾ [فصلت/25]، وقوله: ﴿ومن يعش عن ذكر الرحمن نقيض له شيطانا﴾ [الزخرف/36] أي: نتح، ليستولي عليه استيلاء القيض على البيض، وهو القشر الأعلى.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٠٤
ق ي ض قيّض الله له قرين سوء‏.‏ وقايضته بكذا‏:‏ عاوضته‏.‏ وهما قيضان‏:‏ مثلان يصلح كلّ واعحد منهما أن يكون عوضاً من الآخر‏.‏ ومحّ البيض خير من القيض‏.‏ وقاض الطائر البيضة فانقاضت وقاضها الفرخ فخرج وبيضة مقيضة ومنقاضة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ ما أقايض بك أحداً‏.‏ قال الشمّاخ‏:‏ رجالاً مضوا عنّي فلست مقايضاً بهم أبداً من سائر الناس معشراً وعن معاوية‏:‏ لو أعطيت ملء الدهناء رجالاً قياضاً بيزيد ما
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٣٩٠
القَيْضُ: قِشرةُ البَيْضة العُلْيا اليابسةُ، وقيل: هي التي خرج فرْخُها أَو ماؤها كلُّه، والمَقِيضُ موضِعُها. وتَقَيَّضَتِ البيضةُ تَقَيُّضاً إِذا تكسرت فصارت فِلَقاً، وانْقاضَت فهي مُنْقاضةٌ: تَصدَّعَت وتشقَّقت ولم تَفَلَّقْ، وقاضَها الفرْخُ قَيضاً: شقها، وقاضَها الطائرُ أَي شقها عن الفرخ فانقاضت أَي انشقّت؛ وأَنشد: إِذا شِئت أَن تَلْقَى مَقِيضاً بقَفْرةٍ، مُفَلَّقةٍ خِرْشاؤها عن جَنِينِها
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٤٨
* ق ي ض * * انْقاضَ * الجدار * انِقياضاً * تصدع من غير أن يسقط قلت ومنه قرئ ﴿يريد أن ينقاض﴾ على ما بيناه في ق ي ص و * قايَضَهُ مُقايَضهةً * عارضه بمتاع و * قَيَّضَ * الله تعالى فلانا لفلان أي جاءه به وأتاحه له ومنه قوله تعالى ﴿وقيضنا لهم قرناء﴾
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٨٣٨
القيض: القشرة العليا اليابسة على البيضة. قال أوس بن حجر يصف بري قوس: فمالك بالليط الذي تحت قشـرهـا كغرقئ بيض كنه القيض من عل وفي الصحاح: القيض: ما تفرق من قشور البيض الأعلى. قال ابن بري: صوابه من قشر البيض الأعلى، بإفراد القشر، لأنه قد وصفه بالأعلى، وفي حديث علي، رضي الله عنه: لا تكونوا كقيض بيض في أداح يكون كسرها وزرا، ويخرج ضغانها شرا . أو هي التي خرج ما فيها
رابط المدخل

القيض: القشرة العليا اليابسة على البيضة. قال أوس بن حجر يصف بري قوس: فمالك بالليط الذي تحت قشـرهـا كغرقئ بيض كنه القيض من عل وفي الصحاح: القيض: ما تفرق من قشور البيض الأعلى. قال ابن بري: صوابه من قشر البيض الأعلى، بإفراد القشر، لأنه قد وصفه بالأعلى، وفي حديث علي، رضي الله عنه: لا تكونوا كقيض بيض في أداح يكون كسرها وزرا، ويخرج ضغانها شرا . أو هي التي خرج ما فيها من فرخ أو ماء وهو قول الليث، وموضعهما المقيض. قال: إذا شئت أن تلقى مقيضا بقفرة مفلقة خرشاؤها عن جنينهـا والقيض: الشق. يقال: قاض الفرخ البيضة قيضا، أي شقها، وقاضها الطائر، أي شقها عن الفرخ، قاله الليث. والقيض: الانشقاق، والصاد لغة فيه، وبهما يروى قول أبي ذؤيب: فراق كقيض السن فالصبر إنه لكل أناس عثـرة وجـبـور

هكذا أنشده الجوهري بالوجهين، وقال: يقال: انقاضت السن، أي تشققت طولا. وقال الصاغاني: والصاد المهملة في البيت أعلى وأكثر. وروى أبو عمرو: كنفض السن. وهو تحركها. وبه فسر أيضا حديث ابن عباس، رضي الله عنهما إذا كان يوم القامة مدت الأرض مد الأديم، وزيد في سعتها، وجمع الخلق جنهم وإنسهم في صعيد واحد، فإذا كان كذلك قيضت هذه السماء الدنيا عن أهلها، فنشروا على وجه الأرض أي انشقت، وقال شمر: أي نقضت. والقيض: العوض. يقال: قاضه يقيضه إذا عاضه. ويقال: باعه فرسا بفرسين قيضين. وفي الحديث: إن شئت أقيضك به المختارة من دروع بدر أي أبدلك به وأعوضك عنه. كذا في اللسان، والصواب من دروع خيبر، قاله صلى الله عليه وسلم لذي الجوشن. ويروى: قايضتك كذا في الروض. والقيض: التمثيل، ومنه التقيض: النزوع في الشبه. وقال أبو عبيد: هما قيضان، أي مثلان. وقال الزمخشري: أي يصلح أن يكون كل منهما عوضا عن الآخر. والقيض: جوب البئر، قاض البئر في الصخرة قيضا: جابها. ومنه بئر مقيضة. كمدينة، أي كثيرة الماء، وقد قيضت عن الجبلة، أي انشقت. ويقال: هذا قيض له وقياض له، أي مساو له كما في العباب. وتقيض الجدار: تهدم وانهال، كانقاض. قال أبو زيد: انقاض الجدار انقياضا: تصدع من غير أن يسقط، فإن سقط قيل: تقيض. قلت: وانقاض، ذو وجهين، يذكر في الواو وفي الياء. وروى المنذري عن أبي عمرو: انقاض وانقاص، بمعنى واحد، أي انشق طولا. وقال الأصمعي: المنقاض: المنقعر من أصله. والمنقاص: المنشق طولا. وفي العباب: قرأ عكرمة وابن سيرين وأبو شيخ البناني وخليد العصري: يريد أن ينقاض بالضاد معجمة. وقرأ يحيى بن يعمر: أن ينقاص بالصاد مهملة. وقال الليث في ق و ض: انقاض الحائط، إذا انهدم من مكانه من غير هدم فأما إذا هوى وسقط فلا يقال إلا انقض. قال ذو الرمة يصف ثورا وحشيا: يغشى الكناس بروقيه ويهدمه من هائل الرمل منقاض ومنكثب واقتاضه اقتياضا: استأصله، قال الطرماح: وجنبنا إليهم الـخـيل فـاقـتـي ض حماهم والحرب ذات اقتياض والقيضة، بالكسر: القطعة من العظم الصغيرة. قاله أبو عمرو، ج قيض، بالكسر أيضا، هكذا في سائر النسخ، والصواب قيض، بكسر ففتح، فإن أبا عمرو أنشد على ذلك: تقيض منهم قيض صغار

والقيض والقيضة، ككيس وكيسة: حجيرة يكوى بها نقرة الغنم، قاله ابن شميل. وقال أبو الخطاب: القيضة: حجر يكوى به نقرة الغنم. وقال غيره: القيضة: صفيحة عريضة يكوى بها. وفي اللسان: القيض: حجر يكوى به الإبل من النحاز، يؤخذ حجر صغير مدور فيسخن، ثم يصرع البعير النحز فيوضع الحجر على رحبيه. قال ابن شميل: ومنه: لسانه قيضة، على التشبيه. وقيض الله فلانا بفلان. هكذا في النسخ، والصواب لفلان: جاءه وأتاحه له، نقله الجوهري. ويقال: قيض الله له قرينا، أي هيأه وسببه من حيث لا يحتسبه، ومنه قوله تعالى وقيضنا لهم قرناء . أي سببنا لهم وهيأنا لهم من حيث لا يحتسبون، وكذلك قوله تعالى نقيض له شيطانا فهو له قرين . قال الزجاج: أي نسبب له شيطانا يجعل الله ذلك جزاءه. وقال بعضهم: لا يكون قيض إلا في الشر. واحتج بالآيتين المذكورتين. قال ابن بري: ليس ذلك بصحيح، بدليل قوله صلى الله عليه وسلم ما أكرم شاب شيخا لسنه إلا قيض الله من يكرمه عند سنه كما في اللسان. قلت: والرواية: إلا قيض الله له عند سنه من يكرمه. وتقيض له الشيء، أي تقدر وتسبب. وقال أبو زيد: تقيض فلان أباه وتقيله تقيضا وتقيلا، إذا نزع إليه في الشبه. قال الجوهري: أي أشبهه. ويقال: قايضه مقايضة، إذا عاوضه، كذا بالواو في النسخ. وفي اللسان والعباب والصحاح: عارضه بالراء، أي بمتاع وبادله، وذلك إذا أعطاه سلعة وأخذ عوضها سلعة. ومما يستدرك عليه: تقيضت البيضة تقيضا، إذا تكسرت فصارت فلقا. وانقاضت فهي منقاضة: تصدعت وتشققت ولم تفلق، نقله الجوهري. قال: والقارورة مثلها. وقضتها أنا، بالكسر. وقال الصاغاني: قضت البناء، بالكسر، لغة في قضت، بالضم. وقال ابن الأثير: قضت القارورة فانقاضت، أي انصدعت. ولم تتفلق، قال: ذكرها الهروي في ق و ض وفي ق ي ض. وانقاضت الركية، نقله الجوهري عن الأصمعي. قيل: تكسرت، وقيل: انهارت. وقيض: حفر. وهما قيضان، كما تقول بيعان، نقله الجوهري. والقيض: تحرك السن، وقد قاضت كما في شرح ديوان هذيل، وانقاض: انشق طولا، كما في العباب. وذكر في التكملة: القيض من الحجارة: ما كان لونه أخضر فينكسر صغارا وكبارا، هكذا ضبطه بالفتح، أو هو القيض كسيد. وبيضة مقيضة، كمعيشة: مفلوقة. ومن المجاز: ما أقايض بك أحدا. ويقال: لو أعطيت ملء الدهناء رجالا قياضا بفلان ما رضيتهم، كما في الأساس. قلت: ومنه حديث معاوية، قال لسعيد بن عثمان بن عفان: لو ملئت لي غوطة دمشق رجالا مثلك قياضا بيزيد ما قبلتهم ، أي مقايضة به. والمقتاض من القيض: المعاوضة. قال أبو الشيص: بدلت من برد الشباب ملاءة خلقا وبئس مثوبة المقتاض

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٣١٣
قَاضَ 1 قَاضَ ذ , (A, TA,) [aor, يَقِيضَ,] inf. n. قَيْضٌ, (K,) He clave, or broke or rent asunder. (A, * K, TA.) You say, قَاضَ البَيْضَةَ He (a young bird) clave, or broke asunder, the egg: and he (a bird) clave, or broke asunder, the egg from over the young one. (Lth, A, * TA.) And it is said in a trad, respecting the day of resurrection, فَاـِذَا كَانَ كَذٰلِكَ قِيضَتْ هٰذِهِ السَّمَآءُ
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٧٢٦
قَاضَ قَاضَ ( y ) ( n. ac. قَيْض 1 ), a. Broke; cracked; clave, burst asunder. b. Was broken &c.; broke, cracked, burst asunder; was dissolved. c. Fell out ( tooth ). d. Hollowed out ( well ). e. [ acc. & Bi ], Likened, assimilated to. f. see III (b) . g. [ pass. قِيْضَ قِيْضَ ], a. Was dug; was full ( well ). قَيَّضَ قَيَّضَ II a. [ La & acc. ], Ordained, appointed, prepared
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٥٬٣٠٦
قيض قَاضَ - يَقِيْضُ - قَيَّضَ - يُقَيِّض قاضَ - يَقِيْضُ + كائن + لكائن+ شيئاً: هيأه وأتاحه له: يهيأ ويُعِد الشيءَ لأجل الكائن، ثم يجعله تحت أمره وفي طاعته وخدمته قَيَّضَ - يُقَيِّض: على وزن " فـَعّل" من " قَاضَ - يَقِيْضُ ": يجعله " يَقِيْضُ " له على وجه التكرار والشدة: يخصص له شيئاً دون غيره، ثم يقربه إليه بشدة وحرص، ليكون في طاعته وخدمته
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٨ (الإجمالي: ٢٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. قرن

    الآيات المشتركة: ٢ · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  2. عشو

    الآيات المشتركة: ١ · Akşam yemeği demektir

  3. خلو

    الآيات المشتركة: ١ · Haliy : Boş arı kovanıdır

  4. زين

    الآيات المشتركة: ١ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…

  5. خسر

    الآيات المشتركة: ١ · Husrin : “Hasre" harap olmuş yer demektir

  6. شطن

    الآيات المشتركة: ١ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  7. أمم

    الآيات المشتركة: ١ · Emam ön demektir

  8. يدي

    الآيات المشتركة: ١ · El ve kol demektir

  9. خلف

    الآيات المشتركة: ١ · Half : Ense demektir

  10. جنن

    الآيات المشتركة: ١ · Bahçe demektir

  11. حقق

    الآيات المشتركة: ١ · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  12. ذكر

    الآيات المشتركة: ١ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. وَمَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ

    Çevresini sardırırız

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökقيض
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli ي)
Bağlamsal Yakın Köklerقرن, حوط, سلط
Zıt Kökفصل
Çekirdek Özet 1Yumurtayı çepeçevre kuşatan sert dış kabuk ve kabuğun içindekini sarıp bırakmaması
Çekirdek Özet 2Haktan sapan kimseye ilahi yasa gereği tam denk gelen ve onu kuşatan ayrılmaz bir yoldaşın musallat edilmesi
Çekirdek Özet 3Amelin niteliğine tam denk gelen ontolojik kılıf, kuşatıcı belirlenim ve takas dengesi
Kritik Hata RiskiAnlamı keyfî ve sebepsiz bir ceza sanarak, yönelişin zorunlu sonucu olan kabuklaşma ve denklenme hakikatini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قيBir sınıra dayanma, toplanma, ölçü ve durak oluşturma; nitekim aynı ikili çekirdeği paylaşan قيل kökünde gün ortasında durup dinlenme ve sınır belirleme manası esastır.ضSıkıştırma, yakalama ve kuşatma boyutu eklenerek bir şeyi dışarıdan kabuk gibi çepeçevre sarıp denkleşme ve bırakmama manası kesinlik kazanmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırÇepeçevre toplayan, sınırlayan ve bir odak oluşturan çerçevenin başlangıcını temsil eder.
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaÇerçevenin durağan kalmayıp etkin biçimde kavrayışını ve eylemsel sarılmayı ifade eder.
ضolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (ikiz harf ص imgesi temelinde, ses farkının kattığı yoğunlaşma ile türetme)Kuşatılan nesneyi sımsıkı tutma, ayrılmasına izin vermeme ve baskılayarak yapışma payını taşır.
قيضSınırlandıran bir çerçevenin eylemsel olarak nesneyi yakalayıp kabuk gibi sarmasıHarflerin bileşimi, bir varlığın dış yüzeyini tam bir denklikle örten, onu çepeçevre kuşatıp içine hapseden sert bir zırh veya kılıf hareketini oluşturur.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYumurtanın içini hava ve dış etkenlerden koruyan, civciv çıktıktan sonra arkada kalan veya çatlayan kuru, sert dış kabuktur. Buradan hareketle bir şeyi dıştan tam örten kabuk ve bir mala tam denk düşen bedel manası türemiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıŞammâh bin Dırâr bir beytinde bu kökü denk getirme ve takas anlamında şöyle kullanır: رجالاً مضوا عنّي فلست مقايضاً / بهم أبداً من سائر الناس معشراً
Erken Arapça kullanımHz. Ali'nin sözünde yumurtanın dış kabuğu kastedilerek şöyle buyrulur: لا تكونوا كقَيْض بَيْضٍ في أَداحٍ يكون كسْرُها وِزْراً

المصدر Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça kök قيض, yumurtanın dış kabuğu, bir şeyi bütünüyle kuşatan kılıf ve iki denk nesnenin birbiriyle değiştirilmesi (mukāyada) ekseninde şekillenir. Sami dilleri genelinde kök, daralma, sıkıştırma ve kaplama alanındaki fonetik varyantlarla kesişir. İbranice ve Süryanicede doğrudan bu harf dizilimiyle birebir kabuk kavramı sınırlı olmakla birlikte, nesneyi çevreleyen sınır veya kabuklaşma eylemleriyle akraba kökler üzerinden semantik bir paralellik kurulabilir. Arapçada kökün asıl özgünleşmesi, yumurta kabuğunun (el-kayd) yumurtayı hiçbir boşluk bırakmaksızın tam kavramasından mülhem olarak, bir kimseye yakasını kurtaramayacağı bir arkadaşın veya cezanın tam denk getirilmesi biçimindeki zihinsel sıçramadır.

درجة الثقة Muhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYumurta kabuğu, çatlama ve mübadeleKabuğun içini örtmesi gibi bir şahsın veya durumun bir başkasına musallat ve denk kılınmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiKuşatma ve daraltıcı örtü dairesiÇevreleme ve yapışma semantiğini taşıyan fonetik varyantlarla ortak bağlamMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış halka izi tespit edilmediVeri bulunamadı

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قيضAnlamlıKabuk, sarma, takasBir şeyi kabuk gibi kuşatıp ona denk yoldaş kılmaKur’an’da geçer (hedef kök)
قضيAnlamlıHüküm, bitirme, icraBir işi kesin karara bağlayıp tamamlamaKur’an’da geçer, ortak çekirdek türevidir
يقضAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
يضقAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
ضقيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
ضيقAnlamlıDarlık, sıkışmaAlanın veya imkânın daralmasıKur’an’da geçer, kalb ve zıtlık ilişkisi taşır

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قيضMerkezKuşatma ve eşleştirmeBir kimseye ameline tam denk gelen bir kılıf ve ayrılmaz yoldaş tahsis etmeDıştan sarıp içine alan kabuk gibi ayrılmaz bağ
قرنKomşuYakınlık ve birliktelikİki şeyi birbirine bağlayıp yan yana getirmeقيض kökünün sonucunda oluşan kalıcı refakat durumu
حوطKomşuÇevreleme ve korumaBir nesneyi dışarıdan daire şeklinde kuşatmaحوط koruma amaçlı da olabilirken, قيض kaçınılmaz nüfuzdur
سلطKomşuBaskı ve egemenlikBir güç veya otoriteyi başkası üzerine baskın kılmaسلط zorla boyun eğdirir, قيض ise içselleşen bir kılıf olur
فصلZıtAyırma ve koparmaBitişik veya sarılı olan iki şeyi birbirinden uzaklaştırmaKabuğun veya musallat olan yoldaşın tamamen ayrılması hali

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقيضKabuk kılmak, musallat etmek, takas etmekBir kimseyi saracak ayrılmaz bir karşılığı ona denk getirmeKesin
Latinceassignare, circumdareTahsis etmek, çevrelemekBir amaca veya kişiye bir unsuru bağlama manasını verir, kabuk nüansını içermezGüçlü
İngilizceto assign to, to encase, to match inextricablyAyrılmaz şekilde atamak, kuşatmakDenklik ve kaçınılmaz birliktelik boyutunu karşılar, somut yumurta kabuğu imgesini dışarıda bırakırGüçlü
Almancazuteilen, umhüllen, verhängenBaşına sarmak, tahsis etmekCeza veya yoldaş olarak başa musallat etmeyi karşılarGüçlü
Fransızcaassigner, assujettir, envelopperMusallat etmek, sarmakKuşatıcı ve bağımlı kılıcı ilişkiyi ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نُقَيِّضْZikirden körleşene şeytanı ayrılmaz bir kılıf ve yoldaş yapmaRahmân'ın uyarısından yüz çevirmenin psikolojik ve ontolojik cezası bağlamı (Zuhruf 43:36)
وَقَيَّضْنَاHaktan sapanlara amellerini süsleyen kötü çevre ve rehberler tahsis etmeFıtratı bozulmuş inkârcıların etrafını saran yanıltıcı sosyal ve zihinsel kuşatma bağlamı (Fussilet 41:25)

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi irade ve adalet, hızlan ve ceza yasasıKötü yoldaşın musallat edilmesinin kulun iradesini yok edip etmediği, fiilin kulun yönelişine ilahi bir karşılık olup olmadığıKulun tercihine denk düşen ilahi takdir ve kuşatıcı yaptırım
FıkıhMukāyada akdi (trampa/takas hukuku)Malın para olmaksızın başka bir malla birebir denk tutularak değiştirilmesi şartlarıİki mal arasındaki değer denkleşmesi ve değiş tokuş
TefsirKarîn (ayrılmaz dost) kavramının tefsiriAyetlerdeki قيض lafzının kabuğun yumurtayı sarması gibi kuşatıcı bir tahsis içerdiği vurgusuAyrılması imkânsız hale gelen bilişsel ve ahlaki kozalak
HadisAhir zaman fitneleri ve kötü arkadaş ikazıİnsanın saptığı zaman çevresine kümelenen ve onu kuşatan şer odaklarıKoruyucu kalkanın kırılarak yerine şer kabuğunun geçmesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlaki yöneliş ve ilahi yasaHakikati dışlayan bilince şeytanın musallat oluşuTeşhiri tamamlama ve mühürlemeİnsan ışıktan kaçtığında karanlık onun ayrılmaz zırhı haline gelirKesin
İlmiBilişsel körleşme ve yankı odasıYanıltıcı verilerin zihni tam bir kabuk gibi kaplamasıDış girdilere kapanmaZihin kendi kurduğu yanlış öncüllerin içinde hapsolarak kabuk bağlarGüçlü
SiyasiYanıltıcı danışman ve vesayet mekanizmasıİktidarın etrafını saran dalkavuk ve yönlendirici çevreYöneticinin gerçekle irtibatını kesmeGüç sahibinin etrafına örülen ve hakikati engelleyen kurumsal kozaGüçlü
İktisadiTrampa (mal mübadelesi) ve zorunlu denklikPara aracılığı olmadan iki malın birbirine denk kılınmasıEşdeğer değişimMukāyada akdiyle iki metanın birbirinin yerini alacak şekilde kaim kılınmasıKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBiyolojik enkapsülasyon ve sınır katmanı dinamiğiBir hücrenin veya patojenin etrafında dış etkiyi sabitleyen sert bir zarın (kapsülün) oluşarak içeriği bütünüyle koşullandırmasıGüçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik bilişsel kapanma ve sosyolojik gettolaşmaBireyin veya grubun kendi yanılsamasını doğrulayan bir çevreyle sarılarak eleştirel düşünceye tamamen geçirimsiz hale gelmesiGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca dışarıdan gelen keyfî bir musallat olma veya metafizik bir şeytan saldırısı zannederek mekanik bir zorlama olarak anlamak
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın kendi iradesiyle zikirden yüz çevirmesi neticesinde oluşan ahlaki boşluğun, tam denk gelen bir şer kılıfıyla örtülmesi ve nedensellik yasası gereği ayrılmaz bir çevreye dönüşmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKulun kendi seçiminden doğan ontolojik sonucu ilahi adalete aykırı bir zorlama gibi görmek; insanın kendi inşa ettiği kabuğun sorumluluğunu üstlenmemesi

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahiyden yüz çevirmenin sadece nötr bir bilgisizlik bırakmadığını, boşalan bilincin derhal kuşatıcı bir saptırıcı sistemle kaplandığını gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Zikirden gafil olmanın akıbetini, inkârcıların amellerini süsleyen kötü çevrelerin psikolojisini ve ceza-amel uygunluğunu anlatan ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sapmanın tesadüfi olduğunu veya insanın hem haktan yüz çevirip hem de ahlaken bağımsız kalabileceği zannını düzeltir; hak terk edildiğinde batılın kabuk bağlayacağını bildirir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYumurtanın dışını örten, onu çepeçevre sararak içindekiyle ayrılmaz bir bütünlük teşkil eden sert kabuk.
  • Soyut anlamBir yönelişin bedeli ve dengi olarak varlığı çepeçevre kuşatan, onun algı ve davranışını belirleyen ayrılmaz kılıf.
  • Sistematik karşılıkİrade ile sonuç arasındaki nedensel denklik; zikirden kopuşun bizzat kendi kılıfını üreterek bireyi içine hapsetmesi.
  • LaTeX modelif:X→Yo¨yle kiY=C(X)  ⟹  X∩Y=X
  • LaTeX açıklamasıModelde X öznenin fıtrattan veya zikirden sapma yönelişini, C bu yönelişi tam bir denklikle saran kabuklaşma ve tahsis fonksiyonunu, Y ise öznenin etrafına örülen ayrılmaz yoldaş veya sistemi temsil eder. Sonuçta X bütünüyle Y sisteminin içine gömülerek onun tarafından kuşatılmış olur.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, al-Mufradāt.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ق