كمل
ك - م - ل
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Tam
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬١٤٢الكاف واللام والميم معهما
ك ل م، ك م ل، ل ك م، م ك ل، م ل ك كلهن مستعملات كلم: الكَلْم: الجرح، والجميع: الكلُوم. كلمته أكلِمه كَلماً، وأنا كالمٌ، وهو مَكلومٌ. أي: جرحته.
وكَليمُك: الذي يُكَلِّمك وتُكَلِّمه.
والكَلِمةُ: لغة حجازية، والكِلْمةُ: تميمية، والجميع: الكَلِمُ والكِلَمُ، هكذا حكي عن رؤبة:
لا يسمع الرَّكبُ به رجع الكِلَمْ
كمل: كَمَلَ الشيء يكمُل كَمالاً، ولغة أخرى: كَمُلَ يكمُلُ فهو كامل
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٤٧الكمالُ: التَمامُ، وفيه ثلاث لغاتٍ: كَمَلَ، وكَمُلَ، وكَمِلَ. والكسر أرْدَؤُها. وتَكامَلَ، وأكْمَلْتُهُ أنا. ورجلٌ كامِلٌ وقومٌ كَمَلَةٌ. ويقال: أعْطِهِ هذا المالَ كَمَلاً، أي كُلّهُ. والتَكميلُ والإكْمالُ: الإتْمامُ. واسْتَكْمَلَهُ: اسْتَتَمَّهُ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٠٬١٥٦ك ل م
كلم ، كمل ، لكم ، لمك ، ملك ، مكل : مستعملات .
كلم : قال الليث : الكَلْمُ : الجَرْحُ ، والجميع : كُلُومٌ ، وتقول : كلَمْتُه وأَنا أَكْلِمُه كَلْماً وأَنا كالِمٌ ، وهو مَكْلُومٌ .
وقال الله جل وَعَزَّ : ( عَلَيْهِم أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الاَرْضِ ) ( النمل : 82 ) .
قال الفرَّاءُ : اجْتَمَعَ القُرَّاءُ على تشديد تُكَلِّمُهُم وهو من الكَلام وحَدَّثِني بعض المُحَدِّثِينَ أَنه قُرىءِ
ك ل م كلم ، كمل ، لكم ، لمك ، ملك ، مكل : مستعملات . كلم : قال الليث : الكَلْمُ : الجَرْحُ ، والجميع : كُلُومٌ ، وتقول : كلَمْتُه وأَنا أَكْلِمُه كَلْماً وأَنا كالِمٌ ، وهو مَكْلُومٌ . وقال الله جل وَعَزَّ : ( عَلَيْهِم أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَآبَّةً مِّنَ الاَرْضِ ) ( النمل : 82 ) . قال الفرَّاءُ : اجْتَمَعَ القُرَّاءُ على تشديد تُكَلِّمُهُم وهو من الكَلام وحَدَّثِني بعض المُحَدِّثِينَ أَنه قُرىءِ : تَكْلِمُهُمْ . وأخبرني المنذري عن ابن اليزيدي : سَمِعَ أبا حاتم يقول : قرأ بعضُهم : تَكْلِمُهُمْ ، وفُسِّرَ : تَجْرَحُهُم ، والكِلاَمُ : الجِرَاحُ ، وكذلك إنْ شُدِّدَ : تُكلِّمُهُم فذلك المعنى : تُجَرِّحُهُم ، وفُسِّرَ فقيل : تَسِمُهُمْ في وُجُوهِهِم ، تَسِمُ المؤمنينَ بِنُقْطَةٍ بَيضاءَ ، فَيَبْيَضُّ وجهُهُ ، وتَسِمُ الكافرَ بنقطةٍ سوداءَ فَيَسْوَدُّ وجهه . وقال الليث : كَلِيمُكَ الذي تُكَلِّمُهُ ويُكَلِّمُكَ ، والكلامُ : معروف ، والكِلْمَةُ : لُغَةٌ تَمِيمِيّةٌ ، والكلِمةُ : لُغة حِجَازيَّة ، والجميعُ في لغة تميم : الكِلَمُ ، قال رؤبة : لا يَسْمَعُ الرَّكْبُ بها رَجْعَ الكِلَمْ وقال غيره : الكلمة تقع على الحرف الواحد من حروف الهجاء ، وتقع على لَفْظَةٍ واحدة مُؤلَّفةٍ من جماعةِ حروفٍ لها مَعْنى ، وتقع على قصيدة بكمالها وخُطْبَة بأسْرها . يقال : قال الشاعر في كلمته أي في قصيدته ، والقرآنُ كلاَمُ الله ، وكَلِمُ الله ، وكَلمَاتُ الله ، وكلمةُ اللَّهُ ، وهو كيفما تَصَرَّفَ ، مَتْلُوَّا ، ومَحْفُوظَاً ، ومَكْتُوباً : غيرُ مَخْلُوق ، ورجلٌ تِكْلاَمَةٌ يُحْسِنُ الكَلاَمَ . وقال أحمد بن يحيى في قول الله : ( وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيماً ) ( النساء : 164 ) لو جَاءتْ : كلَّمَ الله مُوسَى مُجَرّداً لاحْتَمَلَ ما قلنا وما قالوا يَعْني المُعْتَزِلةَ فلمَّا جَاءتْ : ( تكليماً ) خَرجَ الشَّكُّ الذي كان يدخلُ في الكلام ، وخَرجَ الاحْتمالُ للشَّيْئَيْنِ ، والعرب تقول : إذا وُكِّدَ الكلامُ لم يَجُزْ أن يكونَ التوكيدُ لغواً ، والتَّوكيدُ بالمَصْدَرِ دَخَلَ لإخْرَاجِ الشّكِّ . ابن السكيت يقال : كانَا مُتَهَاجِرَيْنِ ، فَأصْبَحَا يَتَكَالَمَانِ ، ولا تَقُلْ يَتَكَلَّمَانِ . كمل : قال الليث : كَمَلَ الشيءُ يَكْمُلُ كَمَالاً ، ولُغةٌ أخْرَى : كَمُلَ يَكْمُلُ ، فهو كَاملٌ في اللُّغتيْنِ ، وأكملتُ الشيءَ أي أَجْمَلْتُهُ وأَتْمَمْتُهُ . والكمالُ : التَّمَامُ الذي يُجَزَّأ منه أَجْزاؤهُ . يقال : لَكَ نِصْفُهُ ، وبَعْضُه ، وكمالهُ . وقال الله تعالى : ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِى ) ( المائدة : 3 ) الآيةَ ، ومعنَاهُ واللَّهُ أَعْلَمُ الآنَ أكْمَلْتُ لكُمْ الدِّينَ بأن كَفَيْتُكُمْ خوْفً عَدُوِّكم ، وأَظْهَرْتُكُمْ عليهم ، كما تقولُ : الآن كملَ لَنَا المُلكُ ، وكملَ لنا ما نريدُ ، بأَنْ كُفِينَا من كُنَّا نَخَافهُ ، وقد قيل : ( الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ ) ( المائدة : 3 ) أي أكمْلتُ لكُمْ فَرق ما تَحتَاجُونَ إليه في دِيِنكم ، وذلك جائزٌ ، فأَمَّا أن يكون دِينُ اللَّهِ في وقْتٍ من الأوقاتِ غيرَ كاملٍ فلا . قلت وهذا كلُّهُ كلامُ أبي إسحاق النَّحْويِّ وهو حَسنٌ . وقال الليثُ : كاملٌ : اسمُ فَرَسٍ سَابِقٍ كان لِبَنِي امرىءِ القَيسِ ، وتقولُ : أَعْطَيْتُه هذا المال كَمَلاً هكذا يُتَكلمُ به ، وهو في الجميع والوُحْدَانِ : سواءٌ ، وليس بمصدرٍ ولا نَعْتٍ ، إنما هو كقولك : أَعْطَيْتُهُ كلَّهُ ، ويجوزُ للشاعر أن يجعلَ الكامِلَ كمِيلاً . وأنشد : عَلَى أَنَّنِي بَعْدَ ما قَدْ مَضَى ثَلاثُونَ للهَجْرِ حَوْلاً كمِيلا ويقالُ : كَمَّلْتُ له عددَ حَقِّهِ تَكْمِيلاً وَتَكْمِلَةً ، فهو مُكَمَّلٌ . ويقالُ : هذا المُكَمِّلُ عِشرينَ ، والمُكَمِّلُ مِئَةً ، والمُكمِّلُ ألْفاً . وقال النابغة : فكمَّلَتْ مِئَةً فيها حَمَامَتُها وأَسْرَعَتْ حِسْبَةً في ذلك العَدَدِ ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : المِكْمَلُ : الرجلُ الكاملُ لِلْخَيْرِ والشَّرِّ والكامِلِيّةُ من الرَّوافِضِ ، شَرُّ جِيل لكم : قال الليث : اللّكْمُ : اللّكْزُ في الصَّدْرِ . يقال : لَكَمَهُ يَلْكُمُهُ لَكْماً . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : وقال أعرابيٌّ : جاء فُلانٌ في نِخَافَيْنِ مُلَكَّمَيْنِ أي في خُفَّيْنِ مُرَقّعَيْنِ ، والمُلَكَّمُ : الذي في جَوانِبه رِقاعٌ يَلْكُمْ بها الأرضَ . لمك : قال الليث : نُوحُ بْنُ لَمَكَ ويقال : ابن لاَمَكَ . ( ابن السكيت ) يقال : ما تَلَمَّجَ عندنا بِلَمَاجٍ ، ولا تَلَمّكَ عندنَا بلَمَاك ، وما ذاق لماكاً ولا لماجاً . وقال ابن الأعرابي : اللّمَاكُ واللّمْكُ : الجِلاَءُ يُكحَلُ به العَيْنُ . وقال أبو عمرو : اللِّمِيكُ : المكحُولُ العَيْنَيْنِ . مكل : ( أبو عبيد عن أبي زيد ) بِئْرٌ مكُولٌ . وهي التي يَقلُّ ماؤها فيَسْتَجمُّ حتى يجتَمِعَ الماء في أسْفلِها ، واسْمُ ذلك الماء : الْمُكْلَةُ . وقال الكسائيُّ ، يقالُ : مُكْلَةٌ ، ومَكْلَةٌ لِجَمَّةِ البِئر . ( عمرو عن أبيه ) المَكْلُ : اجْتِماعُ الماء في البِئْر . وقال الليث : مَكَلَتِ البِئرُ إذا اجْتَمع الماء في وَسَطِها وكَثُرَ وهي : الْمُكْلَةُ وبئرٌ مَكُولٌ ، وجمّةٌ مَكُولٌ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المِمْكَلُ : الغديرُ القليلُ الماء . ملك : قرأَ ابنُ كثِيرٍ ونافِعٌ ، وأَبو عَمْرٍ و ، وابنُ عامرٍ ، وحَمْزَةُ ( مَلِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) بغيْر أَلفٍ ، وقَرَأَ عاصمٌ والكسائيُّ ويعقوبُ ) ( مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) ( الفاتحة : 4 ) بألفٍ . ورَوَى عَبْد الوَارِث عن أبي عَمْرٍ و : ( مَلْكِ يَومَ الدِّينِ ) وهذا من اخْتِلاسِ أَبي عمرٍ و . وأَخبرني المنْذِرِيُّ عن أَبي العباس أَنَّه اخْتَارَ ) ( مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ) ( الفاتحة : 4 ) . وكلُّ من يمْلِكُ فهو مالكٌ لأنه بتَأويل الفِعْل مالكُ الدّرَاهِم ، ومالكُ الثَّوبِ ، ومَالِكُ يَوْمِ الدِّينِ يَمْلِكُ إِقامَةَ يَوْمِ الدِّينِ ، ومنه قَوْلُه : ( مَالِكَ الْمُلْكِ ) . قال : وأَما ( مَلِكُ النّاسِ ، وسَيِّدُ الناس ، ورَبُّ النَّاسِ ) ، فإنه أَرادَ أَفْضَل من هَؤلاءِ ، ولَمْ يُرِدْ أَنهُ يَمْلِكُ هَؤُلاءِ ، وقد قال اللَّهُ جلّ وعزَّ : ( مَالِكَ الْمُلْكِ ) ( الفاتحة : 4 ) أَلاَ ترى أَنه جعلهُ مَالِكاً لكلِّ شيءٍ ، فهذا يَدُلُّ على الفِعْلِ ، ذكرَ هذا بِعَقِبِ قول أبي عُبَيْدٍ واخْتِيَارِه . وقال الليث : المَلِكُ هو اللَّهُ ، مَلكُ الملُوكِ ، لهُ المُلكُ ، وهو مالكُ يَوْمِ الدِّينِ ، وهو مَلِيكُ الْخلْقِ أي رَبُّهمْ ومالِكُهُمْ ، والملِكُ من مُلوكِ الأرْضِ ، ويقال له : مَلْكٌ بالتخفيف ، والجمعُ : ملوكٌ ، وأملاكٌ ، والمِلْكُ : ما مَلَكَتِ اليَدُ من مالٍ وخَوَلٍ ، والمَلَكةُ : مِلْكُكَ العَبْدَ ، والمَمْلَكة : سُلْطَانُ الملِكِ في رَعِيَّتِهِ . ويقالُ : طالتْ مَمْلَكَتُهُ ، وساءتْ مملَكتُهُ ، وحَسُنَتْ مَملكَتُهُ ، وعَظمَ مُلْكُهُ ، وكَبُرَ مُلْكُهُ . ويقال : هم عَبيدُ مَملَكةٍ ، وهو أن يُغلَبَ عليهم فيُسْتَعْبَدُوا وهُم أحرارٌ . ( أبو عبيد عن الكسائي ) : يقال : هذا عَبْدُ مَملَكةٍ ومملُكَةٍ جميعاً ، وهو الذي سُبِيَ ولم يُملَكْ أَبَوَاهُ . والعَبْدُ : القِنُّ الذي مُلِكَ هو وأَبوَاهُ . وقال شمرٌ : قال الكسائيُّ : المَمْلكَةُ أَنْ يَغلِبَ عليهم وهم أَحْرَارٌ فيستعبدَهم . ( اللِّحيَانيُّ ) : مَلَكَ فلانٌ فهو يملِكُ مُلْكاً ، ومِلْكاً ، ومَلَكةً ، ومَملَكةً ، ومَملُكةً ، ومَلْكاً ، ورجُلٌ مَلِكٌ ، وثلاثةُ أملاكٍ إلى العَشَرَةِ ، فإِذا كثروا فهم مُلوكٌ . ويقال للملِكِ : مَليكٌ ، ويُجْمَعُ مُلَكاءَ . ويقال : له مَلَكُوتُ العِرَاقِ وعِزُّهُ وسُلطَانُه ومُلْكُه . ويقال : مَلْكُوَةٌ . ويقال : طالتْ مَلَكةُ العَبْدِ ، أي : رِقُّهُ . ويقال : إِنهُ لَحسَنُ المَلكةِ والمِلْكِ . ويقال للرَّجُل إذا تزوَّجَ : قد مَلَكَ فلانٌ يَملِكُ مَلْكاً ، ومُلكاً ، ومِلكاً ، وقد أُمْلِكَ فلانٌ يُملَكُ إملاكاً إذا زُوِّجَ . وقال الكسائيُّ : يقال : شَهِدْنا إملاكَ فلانٍ ، ومِلاكُه ، ومَلاكَهُ ، وهذا مِلاكُ الأمْر ومَلاكُه ، أي صَلاحُه . ويقالُ : خَلِّ عن مِلْكِ الطريقِ ، ومِلْك الوَادي ، ومَلْكِه ومُلْكِه أي حَدِّه و وسَطِه . ويقال : مالَهُ مُلْكٌ ، ومَلْكٌ ، ومِلكٌ أي شيءٌ يملِكَه . الكسائيُّ : ارحموا هذا الشيْخَ الذي ليسَ لهُ مُلْكٌ ولا بَصَرٌ أي ليس له شيء . ويقال : مَلَّكَ القوْمُ فلاناً ، وأَملَكوهُ على أَنفُسهم ، أي صَيَّرُوهُ مَلِكاً . ويقالُ : أُمْلِكَتْ فلانةُ أَمْرَها إذا جُعِلَ أَمرُ طلاقِها بيَدِها . ( قلت ) : ومُلِّكتْ أَمرَها أكثر من أُملِكتْ ، وهو التمليكُ . ويقالُ : مَلِّكْ ذا أَمرٍ أَمرَه ، كقولك : مَلِّكَ المالَ ربَّهُ وإن كان أَحْمَقَ . وقال الليثُ : مِلاكُ الأمر : الذي يُعتمَدُ عليه ، والقَلْبُ : مِلاكُ الجسدِ . وفي حديث عمر : ( أَمْلِكُوا العَجِينَ فإنه أَحَدُ الرّيعيْنِ ) . قال شمرٌ : قال الفراء : يقال : عَجَنَتِ المرْأَةُ فأَمْلَكتْ إذا بَلَغتْ مَلاَكتَهُ وأجادتْ عَجْنهُ ، حتى يأخُذَ بَعضُه بعضاً ، وقد مَلَكَتْه تَملِكُه مَلْكاً إذا أَنعَمتْ عَجْنَهُ ، ونحو ذلك . وحكى أبو عبيدٍ عن الأمويِّ ، وأنشد غيره لأوْس بن حجَرٍ يصفُ قوْساً : فَمَلَّكَ باللِّيطِ الذي تحْتَ قِشْرِها كَغِرْقىءٍ بَيْضٍ كنَّهُ القَيْضُ مِنْ عَلُ قال : مَلَّكَ ، شَدَّدَ كما تمَلِّكُ المرأةُ العَجِينَ تَشُدُّ عَجْنَهُ ، أي تركَ من القِشر شيئاً تتمالكُ القوْسُ به ، يَكنُّها لئلاّ يَبْدُوَ قَلبُ القَوْسِ فتتشقَّقَ ، وهم يجعلون عليها عَقَباً ، إذا لم يكن عليها قِشْرٌ . وقال قيسُ بن الخَطِيمِ يصف طَعْنةً شَدَّ بها كفَّه حين طَعَنَ : مَلَكْتُ بها كَفِّي فَأَنْهَرْتُ فَتْقَها يَرَى قائمٌ مِنْ دونها ما وَرَاءها أيْ شَدَدْتُ بالطعنة كَفِّي . ( غيرُه ) : ما تَمالك فلانٌ أَن وقَعَ في كذا إذا لم يستطع أن يَحبسَ نفْسَه . وقال الشاعر : فلا تَمَالُكَ عن أرْضٍ لها عَمَدُوا ( أبو عبيد عن الأموي ) : الماءُ مَلَكُ أَمْرِه . وأخبرني المنذريُّ ، عن ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : مالَه مَلْكٌ ولا نَقْرٌ ، أي ما لَه ماءٌ . ( الحرّانيُّ عن ابن السكِّيت ) أنَّه قال : المَلْكُ : ما مُلِكَ . يقال : هذا مَلْكُ يَدِي ، وما لأحَدٍ في هذا مَلْكٌ غيري ، ومِلْكٌ . ويقال : الماءُ مَلْكُ أَمْرِي إذا كان مع القوم ماءٌ مَلَكُوا أَمرَهم . وقال أبو وَجْزَةَ السَّعْديُّ : ولَمْ يَكُنْ مَلَكٌ لِلْقَوْمِ يُنْزِلُهُمْ إِلاَّ صَلاصِلُ لا تُلْوِي عَلَى حَسَبِ ( أبو عُبيد عن الأموي ) : من أمثالهم : ( الماء مَلك أَمْرِه أي أن الماء ملاك الأشياء يضرب للشيء الذي به كمال الأمْرِ ) . والأمْلُوكُ : مَقَاوِلُ من حمِيرَ كتب النبي صلى الله عليه وآله وسلم إلى أُمْلُوكِ رَدْمَانَ ، ورَدْمَانُ : موضع باليمن . ( ابن بُزُرْجَ ) : مِيَاهُنا : مُلوكُنَا ، ومات فلان عن مُلوكٍ كثيرة . ( الأصمعيُّ ) : مالَه مَلاكٌ أي لا يَتماسَك ، وهذا مِلاَكُ الأمر ، ( ولا يَدخُلُ الْجنّة سَيِّىءُ الْمَلَكَة ) مُتَحَرِّكٌ . ويقال : الْزَمْ مِلْكَ الطريق أي وَسَطه ، وقال الطِّرِمَّاحُ : رَثِيمَ الْحَصا مِن مَلْكِها المُتَوَضِّحِ وقال ابن الأعرابي : أَبو مالكٍ كُنْيَةُ الكِبَرِ والسنِّ ، كُنِيَ به لأنه مَلَكَه وغَلَبَهُ وأنشد : أَبَا مَالِكٍ إنَّ الْغَوَانِي هَجَرْنَنِي أبا مالِكٍ إِنِّي أَظنُّكَ دَائِبَا ( أبو عبيد ) : جاءنا تقودُه مُلُكُهُ يَعني قوائمَه وهادِيَه ، وقوائمُ كلِّ دابَّةٍ : مُلُكُهُ . ويقال : نفْسي لا تُمَالِكُني لأنْ أَفعلَ كذا أي لا تُطَاوِعُنِي . وفي حديث أَنسٍ ( البَصْرَةُ إِحْدَى المُؤْتَفِكَاتِ فانْزِلْ في ضواحيها وإِيَّاكَ والمَمْلَكَةَ ) . قال شمرٌ : أراد بالممْلَكةِ وَسَطها ، ومَلْكُ الطريق : مُعْظمُه ووسَطُه . ( الفرّاء عن الدُّبَيْرِيَّةِ ) : يقال للعَجِينِ إذا كان مُتمَاسِكاً متِيناً : مَمْلوكٌ ، ومُمَلَّكٌ . وقال الليثُ : المَلَكُ : واحدُ المَلاَئِكةِ ، إنما هو تخفيفُ الْمَلأَكِ ، واجتمعوا على حَذْف همزِه ، وهو مَفْعَلٌ من الأَلُوكِ ، وتمامُ تفسيره في مُعْتَلاَّتِ حرف الكاف .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬١٣٤(باب الكاف والميم وما يثلثهما)
(كمن) الكاف والميم والنون أصيلٌ يدلُّ على استخفاءٍ. يقال: كَمَنَ الشَّيء كُموناً. واشتقاقُ الكَمِين في الحرب من هذا. وزعم ناسٌ أنَّ النّاقةَ الكَمُونَ: الكَتُومُ اللِّقاح، وهي إذا لَقِحَت لم تَشُل بذَنبها. وحُزْنٌ مُكتمِنٌ في القَلب كأنَّه مُستَخفٍ. والكُمْنة: داءٌ في العين من بَقِيَّة رمَد.
(كمه) الكاف والميم والهاء كلمةٌ واحدة، وهو الكَمَه، وهو العَمَى يُولَدُ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٤٢- كمال الشيء: حصول ما فيه الغرض منه. فإذا قيل: كمل ذلك، فمعناه: حصل ما هو الغرض منه، وقوله تعالى: ﴿والوالدات يرضعن أولادهن حولين كاملين﴾ [البقرة/233] تنبيها أن ذلك غاية ما يتعلق به صلاح الولد. وقوله: ﴿ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة﴾ [النحل/25] تنبيها أنه يحصل لهم كمال العقوبة. وقوله: ﴿تلك عشرة كاملة﴾ [البقرة/196] قيل: إنما ذكر العشرة ووصفها بالكاملة لا ليعلمنا أن السبعة والثلاثة عشرة، بل ليبين
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣١٥ك م ل
كمل الشيء وتكامل وتكمّل وأكملته وكملته واستكملته.
ورجل كامل: جامع للمناقب.
وحولٌ كميل.
قال العباس بن مرداس: على أنني بعد ما قد مضى ثلاثون للهجر حولاً كميلاً وأعطاه حقه كملاً: وافياً وهذه تكملته وتتمته: لما يتمّ به.
وعرّف فلان التكملات من حساب الوصايا.
وتقول: لك بعضه وكماله أي كله.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٩٠٣الكَمَال: التَّمام، وقيل: التَّمام الذي تَجَزَّأَ منه أَجزاؤه، وفيه ثلاث لغات: كَمَل الشيء يَكْمُل، وكَمِل وكَمُل كَمالاً وكُمولاً، قال الجوهري: والكسر أَرْدَؤُها. وشيء كَمِيل: كامِل، جاؤوا به على كَمُل؛ وأَنشد سيبويه:
على أَنه بعدما قد مضى
ثلاثون للهَجْر حَوْلاً كَميلا
وتَكَمَّل: ككَمَل. وتَكامَل الشيء وأَكْمَلْته أَنا وأَكْمَلْت الشيء أَي أَجْمَلْتُه وأَتممته، وأَكْمَلَه هو واستكْمَله وكَمَّله:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢٦* ك م ل * * الكَمَالُ * التمام * وقد * كَمَل * يكمل بالضم * كَمَالاً * و * كَمُلَ * بضم الميم لغة و * كَمِلَ * بكسرها لغة وهي أردؤها و * تَكامَلَ * الشيء و * أكْمَلَهث * غيره ورجل * كامِلٌ * وقومٌ * كَمَلةٌ * مثل حافد وحفدة ويقال اعطه المال * كَمَلاً * أي كله و * التكميلُ * و * الإكْمَالُ * الإتمام و * اسْتَكْمَلَهُ * استتمه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٤٨٤الكمال: التمام، وهما مترادفان، كما وقع في الصحاح وغيره، وقد فرق بينهما بعض أرباب المعاني، وأوضحوا الكلام في قوله تعالى: اليوم أكملت لكم دينكم، وأتممت عليكم نعمتي وبسطه في العناية وأوسع الكلام فيه البهاء السبكي في: عروس الأفراح، وقيل: التمام: الذي تجزأ منه أجزاؤه، كما سيأتي، وفيه ثلاث لغات. كمل، كنصر وكرم وعلم، قال الجوهري: والكسر أردؤها، وزاد ابن عباد: كمل يكمل مثل ضرب يضرب، نقله الصاغاني كمالا
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٧٧كَمَلَ
1 كَمَلَ ذ He, or it, was, or became, perfect; and sometimes, it was, or became, complete, entire, whole, or full; which latter signification is more properly expressed by تَمَّ, which see.
كَاملٌ
كَاملٌ ذ Complete with respect to bodily vigour, having attained the usual term thereof. See لَيْثُ عِفِرِّينَ, art. عفر. Also Consummate, perfect.
عَيْنُ الكَمَالِ
عَيْنُ الكَمَالِ ذ : see
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢١٨كَمَُلَ
كَمَُلَ U ( n. ac. كَمَاْل 22 , كُمُوْل 27 ),
a. Was entire, perfect; was complete; was finished.
كَمِلَ
كَمِلَ A ,
a. see supra.
كَمَّلَ
كَمَّلَ II ,
a. Completed, finished, ended, terminated; performed, accomplished.
b. Perfected.
أَكْمَلَ
أَكْمَلَ IV ,
a. see II .
تَكَمَّلَ
تَكَمَّلَ V , تَكَاْمَلَ VI , اِكْتَمَلَ VIII ,
a. see I .
اِسْتَكْمَلَ
اِسْتَكْمَلَ X ,
a. see
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٢٬٥٤١كمل
كَمُلَ - يَكْمُلُ (كَمَلَ - يَكْمُلُ) ( كَمِلَ - يَكمَلُ) - كَامِل - كَامِلَة - أَكْمَلَ - يُكْمِلُ
كَمُلَ - يَكْمُلُ (كَمَلَ - يَكْمُلُ) ( كَمِلَ - يَكمَلُ) + الشيء أو الكائن: يُعَوِّض ويسترد ما كان ينقصه: في شيء أو كائن مؤلف من أجزاء معلومة العدد أو الكيل عادة أو فطرة، ثم تكون في وقت من الأوقات ناقصة أحد أجزائها أو عددها أو كيلها، ثم
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠١ (الإجمالي: ١٢١)
- تمم
الآيات المشتركة: ٣ · Çiçeklenmiş ağaç demektir
- صوم
الآيات المشتركة: ٢ · “Sume” damga demektir
- يوم
الآيات المشتركة: ٤ · “Yemm” durgun akan su demektir
- مرض
الآيات المشتركة: ٢ · “Bürde” gocuk demektir
- سبع
الآيات المشتركة: ٢ · Yırtıcı hayvan demektir
- خنق
الآيات المشتركة: ١ · Haneke (Kef) çene demektir
- ذكو
الآيات المشتركة: ١ · Kestiniz
- رمض
الآيات المشتركة: ١ · Rfd (dat) torbadan veya tulumdan sızan su demektir…
- نطح
الآيات المشتركة: ١ · Ve toslanan
- وقذ
الآيات المشتركة: ١ · Ve vurularak öldürülen
- يسر
الآيات المشتركة: ٢ · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
- رضي
الآيات المشتركة: ٢ · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
الآيات التي ورد فيها(٥)
… الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ …
Tamamladım
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كمل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | تمم, وفى, بلغ |
| Zıt Kök | نقص |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin bütün cüz ve vasıflarını toplayarak kendisinden beklenen nihai amaca ve yetkinliğe ulaşması |
| Çekirdek Özet 2 | Hüküm, sayı, süre ve dinde maksadın tam hasıl olması, hiçbir parçanın veya işlevin eksik bırakılmaması |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların birleşimiyle oluşan bütünsel olgunluk ve gayenin eksiksiz gerçekleşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kemale ermeyi salt niceliksel veya zamansal bir sonlanma sanıp niteliksel ve işlevsel yetkinleşme boyutunu göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كم | Bir şeyi örtmek, toplamak, kuşatıp içine almak, bütünü bir kap veya sınır altında birleştirmek; nitekim كمم meyvenin kabuğunu veya kılıfını, كمه gözün üzerinin örtülüp görmez olmasını, كما ise örtü altında gizlenen mantar türünü ifade eder. | ل | Çekirdeğin kuşatma ve toplama anlamına yönelme, nihai sınıra erişme ve hedeflenen gayeye kavuşma niteliği katarak dağınık cüzlerin amacına uygun tam bir bütünlük kazanmasını sağlar. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi | İçine alma, kavrama, parçaları bir arada tutarak muhafaza etme |
| م | Su dalgası | Akış, yayılma, birbirine karışarak yekpare bir kütle oluşturma |
| ل | Çoban değneği | Yöneltme, sevk etme, son hedefe ve sınıra doğru gütme |
| كمل | Parçaların avuç içinde toplanıp birbirine intibak ederek hedeflenen nihai noktaya ulaştırılması ve gayenin tastamam gerçekleşmesi hareketi | Dağınık parçaların bir amaca doğru kavranıp birleştirilmesi, eksiklerin giderilerek nihai olgunluğa eriştirilmesi eylemini tasvir eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin parçalarının birleşerek kendisinden beklenen maksadı tam olarak yerine getirecek seviyeye gelmesi; bütünü oluşturan tüm cüzlerin eksiksiz hazır bulunması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şairi el-Abbâs b. Mirdâs ayrılık yılının eksiksiz dolduğunu şu dizeyle anlatır: على أنني بعد ما قد مضى / ثلاثون للهجر حولاً كميلا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik Araplar bir malı veya hakkı eksiksiz ödediklerinde أعطيته المال كملاً veya أعطيته حقه كملاً ifadesini kullanarak bölünme ve kesinti olmaksızın tam teslimiyeti kastederlerdi; ayrıca süratte yetkinleşmiş atlara kâmil adı verilirdi. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça كمل kökü, Orta ve Güney Sami dillerinde parçaların tamamlanması, olgunlaşma ve yetkinliğe erişme semantik ekseninde yer alır. Erken Sami katmanında kökün çekirdeği, parçalı bir yapının bütünleşmesi veya bir kabın tam kapasitesine erişmesi fikrine dayanır. İbranice ve Aramice/Süryanice hatlarında doğrudan كمل biçiminden ziyade aynı semantik alanı تمم ve كلل kökleri karşılamakla birlikte, Güney Arapça epigrafik metinlerde ve Ge'ez (Klasik Habeşçe) dilinde yetkinleşme, bitirme ve kâmil olma anlamında paralel kullanımlar mevcuttur. Arapçada kök, salt bir sürecin kronolojik bitişini değil, kendisinden beklenen maksadın ve yetkinliğin eksiksiz meydana gelmesini ifade eden özgül bir niteliksel derinlik kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin bütün cüzlerinin bir araya gelmesi ve gayesine ulaşması | Klasik sözlükbilimciler kökün asıl manasını bir şeyin parçalanabilir kısımlarının tamamlanarak gayenin tahakkuk etmesi olarak tanımlar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap yarımadası havzasında tamamlama ve yetkinleştirme | İlgili kök Afro-Asyatik mirasın parçası olup Güney Arapça kitabelerde ve çevre Sami dillerinde bütünlük bildiren formlarla örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan kanıtlanmış düzenli bir soydaş biçim tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كمل | Anlamlı | Yetkinleşme, tam olma | Parçaların eksiksiz birleşerek maksadın hasıl olması | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| كلم | Anlamlı | Yaralamak; konuşmak | Bir iz bırakmak, tesir etmek, anlamlı lafızla muhatapta etki oluşturmak | Kur'an'da geçer; zihinde iz açma ile bedende yara açma ortaklığı taşır. |
| مكل | Anlamlı | Suyun çekilmesi, azlık | Kuyunun suyunun bitmesi veya azalarak dibe vurması | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde tükenme ve çekilme bildiren zıt yönlü köktür. |
| ملك | Anlamlı | Tutmak, tasarruf etmek, güç yetirmek | Bir şey üzerinde tam hâkimiyet ve kontrol kurma | Kur'an'da geçer; kudret ve tasarruf bütünlüğü içerir. |
| لكم | Anlamlı | Yumruklamak, vurmak | Göğse veya yüze yumrukla sertçe darbe indirme | Kur'an'da geçmez; fiziksel temas ve sert baskı bildirir. |
| لمك | Anlamlı | Yoğurmak, ezmek, düzeltmek | Bir şeyi eliyle ovup kıvama getirme | Kur'an'da geçmez; maddeleri birbiriyle bütünleştirme nüansı taşır. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كمل | Merkez | Yetkinlik ve tamlık | Parçaların eksiksiz birleşip gayenin tam hasıl olması | Nitelik ve maksat yönü ağır basan, cüzlerin fonksiyonel bütünlüğüdür. |
| تمم | Komşu | Sona erme ve tamamlama | Bir şeyin son sınırına ulaşarak artık hiçbir ilaveye ihtiyaç duymaması | Süreç ve sınır yönü ağır basar; kemal amaca, tamam sınıra bakar. |
| وفى | Komşu | Tastamam ödeme, yerine getirme | Bir ahdin, borcun veya hakkın noksansız ve taahhüde uygun ifa edilmesi | Sözleşme, taahhüt ve adalet eksenli eksiksizliktir. |
| بلغ | Komşu | Erişme, hedefe varma | Bir mesafeyi veya gelişim evresini kat ederek nihai noktaya ayak basma | Mekânsal veya gelişimsel yolculuğun sona ermesidir. |
| نقص | Zıt | Eksilme, noksanlık | Bir bütünün parçalarından, vasıflarından veya değerinden bir kısmının zayi olması | Kemale ermenin tam karşıtı olup bütünün bozulmasını ifade eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كمل | Kemale ermek, tam olmak | Parçaların tamlığıyla hedeflenen gayeye ve yetkinliğe ulaşma | Kesin |
| Latince | Compleo, Perfectio | Tamamlamak, mükemmelleşmek | Compleo parçaların doldurulmasını, perfectio ise baştan sona yetkinleşmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | Complete, Perfect | Tam, mükemmel, eksiksiz | Complete bütün cüzlerin mevcudiyetini, perfect ise niteliksel olgunluğu vurgular. | Kesin |
| Almanca | Vollenden, Vollständig | Tamamlamak, eksiksiz kılmak | Parçaların bir araya gelmesiyle oluşan noksansız nihai durumu ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | Compléter, Parfaire | Tamamlamak, kusursuzlaştırmak | Eksik bir parça bırakmaksızın en yetkin hale getirmeyi anlatır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَامِلَةً / كَامِلَيْنِ | Nicelik ve sürenin eksiksiz dolması, noksansız sayı | Hac kurbanı yerine tutulacak orucun on tam güne ulaşması (Bakara 2:196) ve süt emzirme süresinin tam iki yıl olması bağlamı (Bakara 2:233). |
| وَلِتُكْمِلُوا | Belirlenen vaktin ve ibadet sayısının ikmali | Ramazan orucunun sayılı günlerinin noksansız şekilde tamamlanması bağlamı (Bakara 2:185). |
| أَكْمَلْتُ | Dinin ilke, hüküm, hidayet ve yetkinlik bakımından nihai kemaline erdirilmesi | Dinin kurallarının, akaid ve şeriatının tamamlanıp başka bir vahye ihtiyaç bırakmayacak yetkinliğe ulaşması bağlamı (Mâide 5:3). |
| كَامِلَةً | Sorumluluğun ve cezanın noksansız, bütünüyle yüklenilmesi | İnkârcı önderlerin kıyamet gününde kendi günahlarını hiçbir indirim olmaksızın tam olarak taşımaları bağlamı (Nahl 16:25). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvetin sona ermesi ve dinin kemali | Dinin kemale ermesi ayeti (Mâide 5:3) üzerinden yeni bir peygamber veya şeriat ihtiyacının kalmadığı esası | Vahyin ve hidayet nizamının niteliksel yetkinliğe ve nihai olgunluğa erişmesi |
| Fıkıh | Sayısal rukünler, süreler ve kefaretler | Emzirme süresi (Bakara 2:233) ve hac kefareti orucu (Bakara 2:196) gibi hükümlerde ruhsat ve azimet sınırlarının tespiti | Hukuki geçerlilik için gereken asgari ve azami şartların hiçbir eksik kalmaksızın ifası |
| Tefsir | İkmal ve itmam kavramları arasındaki semantik ayrım | İkmalin din için, itmamın ise nimet için kullanılması farkı (Mâide 5:3) | Kemale ermenin dinin hükümleri ve ilkeleri, itmamın ise nimetin tezahürü için öngörülmesi |
| Hadis | İnsani faziletler ve ahlaki olgunluk | İnsanlardan kemale erenlerin zikredildiği ve faziletlerin birleştiği şahsiyetlerin anlatımı | Fazilet ve erdemlerin bir kimsede toplanarak olgunluğa ulaşması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve şeriat düzeni | Dinin kemali | Nihai referans sistemi oluşturma | Dinin inanç, ibadet ve ahlak ilkelerinin eksiksiz kılınarak insanlığa kâfi hale gelmesi. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve ispat süreci | Teori veya modelin yetkinliği | Bilimsel açıklamanın açığı kalmaması | Bir teorinin tüm değişkenleri hesaba katarak hedeflenen açıklamayı noksansız üretmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal yapı ve anayasal nizam | Devlet teşkilatının tamlığı | Yetki ve denetim mekanizmalarının tesisi | Kamu otoritesinin adaleti ve güvenliği sağlamak için gereken bütün organları bünyesinde toplaması. | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşmeler ve hak ifası | İfa ve bedelin eksiksiz ödenmesi | Piyasa güveninin ve adaletinin temini | Borç veya ticaret ilişkisinde taahhüt edilen mal veya paranın hiçbir kesintiye uğramadan teslimi. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Tam küme, fonksiyonel kapalılık ve tam sayı | Bir sistemin veya kümenin tanımlanan işlem altında dışarıdan hiçbir elemana ihtiyaç duymaksızın kapalı olması ve tüm durumları eksiksiz içermesi durumuyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kendini gerçekleştirme, yetkinlik ve tam ifa | Psikolojide bir bireyin tüm potansiyelini kuvveden fiile çıkarması, hukukta ise bir edimin bütün şartlarıyla kusursuz şekilde yerine getirilmesi süreciyle yapısal benzerlik taşır. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | كمل kökünü yalnızca mekanik veya aritmetik bir sayma işleminin bitmesi (tamamlanma) olarak algılayıp, amacın hasıl olması ve niteliksel yetkinlik boyutunu gözden kaçırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kemal, parçaların salt yan yana dizilmesi değil; oruçta manevi maksadın, emzirmede çocuğun gelişimsel ihtiyacının, dinde ise tüm hidayet ilkelerinin hedeflenen gayeyi kusursuzca temin edecek olgunluğa ulaşmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mâide 5:3'teki dinin kemale erdirilmesini yeni durumlara çözüm üretmeyen donuk bir kapanma sanmak veya ibadetlerdeki sayısal şartları hikmetsiz şekilcilik derekesine indirgemek. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın teklif ettiği ibadet, süre ve hukuk düzeninin rastgele değil, insani ve ilahi bir gayeye tam olarak hizmet edecek yetkinlikte tasarlandığını kavramak için temel kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dinin ikmali ve vahyin nihayete ermesini bildiren ayette (Mâide 5:3), hac kefareti ve Ramazan orucu hükümlerinde (Bakara 2:185, 2:196) ve aile hukukuna dair emzirme süresinde (Bakara 2:233). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin eksik bırakıldığı ve sürekli yeni temel akidelere muhtaç olduğu zannını yıkar; aynı zamanda fıkhi ve ahlaki sorumlulukların parça parça savsaklanamayacak bir bütün olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDağınık parçaların bir kapta veya sınırda toplanarak eksiksiz bir bütün oluşturması ve hedeflenen işlevi görecek duruma gelmesi.
- Soyut anlamBir varlığın, hükmün veya nizamın kendisinden beklenen maksadı tam olarak yerine getirecek niteliksel ve niceliksel yetkinlik mertebesine erişmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin bünyesindeki tüm unsurların noksansız birleşerek amaçlanan çıktıyı sıfır eksikle üretmesi durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme ait alt parçaları ve vasıfları, bu parçaların toplam adedini, parçaların oluşturduğu evrensel bütünlüğü temsil eder. İlk parantez bütün cüzlerin eksiksiz bir araya geldiğini ifade eder. İkinci terimdeki beklenen gayenin ve fonksiyonun gerçekleşme derecesini gösterir ve hedefin tam olarak hasıl olduğunu simgeler. ise her iki şartın aynı anda sağlanmasıyla ortaya çıkan kemal durumudur.