كوكب
ك - و - ك
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ٧
“Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(٧)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٥١الكاف والباء
ك و ك ب مستعمل فقط كوكب: الكوْكبُ: النجم. ويسمى الثور كَوْكَباً، يشبه بكوكب السماء.
والبياض في السماء يسمى كَوْكباً. والكوكب: القطرات التي تقع بالليل على الحشيش. قال الأعشى:
يضاحكُ الشَّمس منها كوكبٌ شرق مؤزر بعميمْ النبت مُـكْـتَـهِـلُ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬١٩٥ك ب ( و ا ي ء )
كبا ، كأب ، كوب ، وكب ، بكا ، بكأ ، بوك ، كوكب : ( مستعملة ) .
كبا : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( ما أَحَدٌ عَرَضْتُ عليه الإسْلاَمَ إلا كانت له عنده كَبْوَةٌ غَيْرَ أبي بَكْرٍ فإنّه لم يَتَلَعْثَم ) .
قال أبو عبيد : الكَبْوَةُ : مثل الوَقْفَةِ تكُونُ عند الشيء يكرهُه الإنسانُ يُدْعَى إليه أو يُرَادُ منه ، ومنه قيل : كَبَا الزَّنْدُ فهو يَكْبُو إذا لم يُخْرِجْ
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٨٢٥التهذيب: ذكر الليث الكَوْكَبَ في باب الرباعي، ذَهَبَ أَن الواو أَصلية؛ قال: وهو عند حُذَّاق النحويين من هذا الباب، صُدِّر بكافٍ زائدةٍ، والأَصلُ وَكَبَ أَو كَوَبَ، وقال: الكَوْكَبُ، معروف، من كَواكِبِ السماءِ، ويُشَبَّه به النَّور، فيُسَمى كَوْكَباً؛ قال الأَعشى: يُضاحِكُ الشَّمْسَ منها كَوْكَبٌ شَرِقٌ، * مُؤَزَّرٌ بعَمِـيمِ النَّبْتِ، مُكْتَهِلُ ابن سيده وغيره: الكَوْكَبُ والكَوْكَبةُ:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٨كَوْكَبٌ
كَوْكَبٌ ذ &c.: see art. ككب.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٨٣كَوْكَبَ
كَوْكَبَ
a. Shone, sparkled, glittered; twinkled ( star ).
كَوْكَب
كَوْكَب [ 51 ] , ( pl. كَوَاْكِبُ 47 ),
a. Star; planet, asterism, constellation.
b. Spark.
c. White of the eye.
d. Sword.
e. Water.
f. Nail.
g. Chief; warrior.
h. A youth.
i. Flower.
كَوْكَبَة
كَوْكَبَة [ 51t ],
a. see 51 (a) .
b. Multitude, crowd.
مُكَوْكَب
مُكَوْكَب [ N. P.
a. I], Starry,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١١٬٩١٣كوكب
كَوْكَبَ - يُكَوْكِِبُ - كَواكِب
كَوْكَبَ - يَُكَوْكِبُ + الكائن أو الشيء: يلمع ويبرق ويتقد ويضي: يعكس ويرد الضياء ويلمع ويبرق لكونه مصقولاً لماعاً وكروياً أو محدباً
كَوْكَب: اسم فعل " كَوْكَبَ - يُكَوْكِِبُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء المكور المستدير اللامع أو البراق الذي يرد الضياء فيضيء: وهو اصطلاحاً الكوكب من أجرام السماء
كَواكِب:
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٩ (الإجمالي: ٥٢)
- زجج
الآيات المشتركة: ١ · Cam demektir
- أفل
الآيات المشتركة: ١ · Fani çok yaşlanmış kimse, pirifani
- شكو
الآيات المشتركة: ١ · Abajur gibi
- نثر
الآيات المشتركة: ١ · “Nesir” sümkürük demektir
- درر
الآيات المشتركة: ١ · Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir
- زيت
الآيات المشتركة: ١ · Zeytindir
- ضوأ
الآيات المشتركة: ١ · Aydınlattı
- وقد
الآيات المشتركة: ١ · Onun yakıtı
- شرق
الآيات المشتركة: ١ · Güneşin doğduğu yerdir
- غرب
الآيات المشتركة: ١ · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
- كود
الآيات المشتركة: ١ · Neredeyse o
- شجر
الآيات المشتركة: ١ · Ağaç
الآيات التي ورد فيها(٥)
فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَى كَوْكَبًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ
Yıldız
إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَاأَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي سَاجِدِينَ
Yıldız
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كوكب |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Mükerrer kâf ile kurulan dörtlü isim kökü |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نجم, شهب, سراج, مصباح |
| Zıt Kök | ظلم |
| Çekirdek Özet 1 | Parlamak, ışık saçmak, küremsi parlak nokta veya gök cismi |
| Çekirdek Özet 2 | Göğün süsü, yön bulma ve temaşa unsuru olan nurlu gök cismi |
| Çekirdek Özet 3 | Karanlıkta odak noktası oluşturan, ışığını yansıtan veya saçan belirgin işaret |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi modern astronomik ayrımı (gezegen/yıldız) anakronik biçimde zorlayarak Kur'an'ın görsel ve işlevsel nitelemesini daraltmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كو | İçi boşluklu, yuvarlaklaşmış veya toplanmış biçim (karşılaştır: كوب kadeh, كور sarıp küre haline getirme, كون varlık kazanma) | ك | İlk ünsüzün ötelenip tekrarlanmasıyla yuvarlaklık ve toplanma imgesine yoğunlaşma, kendi üstüne katlanma ve parlama odağı kazanma |
| كوك | Yuvarlak biçimde toplanıp parıldayan merkez | ب | Sonuna eklenen dudak ünsüzüyle somut bir cisim, küre veya dışa doğru yansıyan parlak bir gök cismi kimliği kazanma |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Belli bir alanı tutma, sınırlı bir ışık küresi halinde kavranma |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki parlaklık veya odak noktasını birleştiren bağ, ışığın sürekliliği |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Parlamanın yinelenmesi, ışığın tek bir noktada çift katlı yoğunlaşması |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Işığın bir mahfazaya, somut bir kütleye veya gök kubbesine yerleşmesi |
| كوكب | avuç içi, bağ, yinelenen avuç ve kapalı mekân imgelerinin birleşimi | Gökyüzü kubbesi altında parıltısı toplanıp yoğunlaşan, gözle seçilen küremsi ışık odağı |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Parlaklık, demirin veya çiy tanesinin parıldaması, su damlası, gözün bebeğindeki beyaz leke veya gökte ışıldayan cisim |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ kasidesinde sabah vaktinde güneşin ışığını karşılayan taze çiy tanesi veya çiçek parıltısı için kullanılmıştır: يضاحك الشمس منها كوكب شرق / مؤزر بعميم النبت مكتهل |
| Erken Arapça kullanım | Çöldeki bitkilerin boy atıp parıldaması, demirin cilalanıp ışık saçması ve geceleyin gökte beliren tekil ışık kaynakları |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-ʿArab, Tehzîbü'l-Luğa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde gök cismini ve yıldızı adlandıran kök, Proto-Semitik seviyede *kabkab- biçiminde yaygın bir ortak mirastır. Akatça kakkabu, İbranice kokhav (כּוֹכָב), Süryanice kawkbā (ܟܘܟܒܐ), Arapça kawkab (كوكب) ve Ge'ez dilinde kokäb biçiminde kesintisiz devam eder. Bu kelime, parıldamak veya yanmak anlamına gelen ikili bir ses yansımasının ya da kök çekirdeğinin katlanmasıyla (reduplication) oluşmuş erken bir Afro-Asyatik miras kabul edilir. Arapçada kök yalnızca gök cismini değil, parıldayan her küçük parlak cismi (çiy damlası, gözdeki nokta, kılıcın ışıltısı) ifade edecek biçimde fiziksel niteliğini korumuştur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dörtlü kök veya وكب / كوب kökünden kâf ziyadesi ve tekrarı | Klasik dilcilere göre parıldama, toplanma ve yuvarlaklık anlamından türemiş veya dörtlü mücerret isimleşmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Semitik *kabkab- | Akatça kakkabu, İbranice kokhav ve Süryanice kawkbā ile doğrudan ses ve anlam denkliği gösterir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ses yansımalı veya ışık kökenli formlar | Mısır veya diğer Afro-Asyatik kollarda parlaklık bildiren ikilemelerle akrabalık muhtemeldir | Muhtemel |
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisānü'l-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كوكب | Anlamlı | Parlak gök cismi, parıltı | Işık saçan gök cismi, çiy damlası, kılıç parıltısı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كوكب | Merkez | Işık saçan gök cismi | Parlaklığı, görsel belirginliği ve küremsi ışıltısıyla öne çıkan gök cismi | Kur'an'da süs, rüya sembolü ve kandil benzetmesinde geçer |
| نجم | Komşu | Belirme, doğma, takvim | Ufuktan parça parça doğup batan, vakit ve yön tayinine yarayan gök cismi | نجم kökünde doğuş, aşama ve periyodik ortaya çıkış esastır |
| شهب | Komşu | Alev, kayan ışık | Gökte parlayıp hızla geçen, yakan veya fırlatılan ateşli gök cismi | شهب hareket ve yakıcı alev vurgusu taşır |
| سراج | Komşu | Aydınlatıcı kandil | Kendi ışığını üreten ve etrafı aydınlatan büyük ışık kaynağı | Genellikle güneş için kullanılır |
| ظلم | Zıt | Karanlık, ışıksızlık | Işığın, hidayetin veya görünürlüğün bütünüyle ortadan kalkması | Işık saçan cismin aydınlattığı boşluğun zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كوكب | Parlak gök cismi | Işık saçan, parıldayan her türlü yıldız veya gezegenimsi gök cismi | Kesin |
| Latince | stella, astrum | Yıldız, gök cismi | Gökyüzündeki ışıklı noktaları karşılar; stella sabit yıldızları, astrum gök cismini anlatır | Kesin |
| İngilizce | star, celestial body | Yıldız, semavi cisim | star genel görsel ışıltıyı karşılar; modern astronomik ayrımı dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | Gestirn, Stern | Gök cismi, yıldız | Gestirn hem yıldız hem gezegenleri kapsayan eski gök cismi karşılığıdır | Kesin |
| Fransızca | astre, étoile | Gök cismi, yıldız | astre genel parlak semavi kütleyi, étoile görsel yıldızı karşılar | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كوكب tekil sîgada | Gözlemlenen parlak gök cismi | Hz. İbrahim'in tevhidi arayışında ufukta görüp battığını müşahede ettiği cisim (En'âm 6:76) |
| كوكب tekil (teşbih) | İnci gibi parıldayan billur kandil | Nûr ayetinde fanusun berraklığını ve ışık saçmasını niteleyen benzetme unsuru (Nûr 24:35) |
| كوكب çoğul sîgada (كواكب) | Dünya semasının ziyneti ve süsü | Gökyüzünün güzelliğini ve nizamını kuran, temaşa edilen ışıklar (Sâffât 37:6) |
| كواكب çoğul sîgada | Kıyamet kozmolojisi ve nizamın dağılması | Kıyamet anında yerinden kopup dökülen, düzeni bozulan gök kütleleri (İnfitâr 82:2) |
| كوكب sayı ile (on bir) | Rüya sembolü / Yüksek şahsiyetler | Hz. Yusuf'un rüyasında kendisine secde ettiğini gördüğü kardeşlerini temsil eden gök cisimleri (Yûsuf 12:4) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hudûs delili ve şirk eleştirisi | Cisimlerin batması (üfûl) ve değişimi üzerinden ilah olamayacakları argümanı | Değişen, sonlu ve yaratılmış gök cismi |
| Fıkıh | Kıble ve yön tayini | Çölde ve denizde yıldızlarla istikamet bulma ruhsatı ve fıkhî hükümleri | Yön ve koordinat göstergesi |
| Tefsir | Nûr ve kozmoloji ayetleri | Nûr ayetindeki dürrî nitelemesi ve semanın süslenmesi bağlamındaki işari izahlar | İlahî tecellinin berrak yansıtıcısı ve nizam |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve fitneler | Yıldızların dökülmesi, fitnelerin gecenin karanlık kısımları gibi çökmesi | Karanlıkta rehber veya ahir zaman habercisi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ibret | Yaratılmış işaret | Batan ve yok olanın değil, ebedi olanın mabut seçilmesi bilinci | Gök cisminin ilahlaştırılamayacağını, bilakis âyet olduğunu öğretir | Kesin |
| İlmi | Gözlem ve astronomi | Parlak odak noktası | Mekân, yön ve mesafe ölçümünde referans noktası olma | Ufukta ve gök kubbesinde hareket ve yer tayinine temel teşkil eder | Kesin |
| Siyasi | Liderlik ve hiyerarşi | Yol gösterici kılavuz | Karanlık dönemlerde topluma rehberlik eden yüksek önderler | Yûsuf suresindeki temsil siyasi ve toplumsal mertebelere işaret eder | Güçlü |
| İktisadi | Seyrüsefer ve ticaret | Gece kılavuzluğu | Kervan ve gemilerin güvenli rotada hedefe ulaşması | Ticaret yollarının geceleyin emniyetle kat edilmesini sağlar | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Noktasal ışık kaynağı ve gravitasyonel düğüm noktası | Boşlukta tek başına ışık yayan, çevresine foton saçarak koordinat oluşturan ayrık merkez | Kesin |
| Beşeri bilimler | Toplumsal kutup ve ilham kaynağı | Kriz veya belirsizlik anlarında bireylerin yöneldiği berrak, güvenilir ve yüksek ahlaki şahsiyet | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca modern astronomideki "gezegen" tanımına hapsetmek veya sabit yıldız / gezegen ayrımını Kur'an metnine zorla giydirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Gök kubbede parıldayan, inci gibi ışık saçan, karanlığı delen ve görsel bir nizam oluşturan her berrak gök cismi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nûr ayetindeki benzetmeyi ve Hz. İbrahim'in müşahedesini yapay bilimsel polemiklere boğup Kur'an'ın görsel ve tevhidi mesajını gözden kaçırmak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin sema tasavvurunu, estetik güzelliği (ziynet) ve yaratılmışların faniliğini tek bir somut imgeyle zihne nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid mücadelesi (En'âm 6), rüya tabiri ve nübüvvet hiyerarşisi (Yûsuf 12), ilahî nûr temsili (Nûr 24) ve eskatoloji (İnfitâr 82). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yıldızların bizatihi tanrısal kudrete sahip olduğu inancını yıkar; onların süs, kılavuz ve dökülmeye mahkûm birer mahluk olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamGökyüzünde veya karanlık zeminde küremsi biçimde ışık saçan, parıldayan cisim, çiy tanesi veya parlak nokta.
- Soyut anlamBelirsizlik ve karanlık içinde odak teşkil eden, yüksekliği ve parlaklığıyla yön gösteren, ancak geçicilik damgası taşıyan nizam unsuru.
- Sistematik karşılıkÇokluk içinde tek tek seçilen rehber odak noktası; mutlak aydınlatıcı olmasa da karanlığı delen berrak yansıtıcı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde karanlık veya belirsizlik ortamını, bu ortamın varlığını gösteren gösterge fonksiyonunu temsil eder. gök kubbede yer alan her bir bağımsız parlak ışık odağını, ise karanlığı delen toplam görsel rehberlik ve ziynet düzeyini simgeler. Formülün limit kısmı (), yaratılmış her ışık kaynağının nihai kozmolojik anda (üfûl veya infitâr) sönmeye ve dökülmeye mahkûm olduğunu sembolize eder.