لهب
ل - ه - ب
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Alev demektir. Toplumun içine fitne sokup tansiyonunu yükseltmek leheb kelimesi ile ifade edilmiştir. Bir takım asılsız haberleri uydurup yaymak, büyütmek, değiştirmek suretiyle halkı kışkırtmak, alevlendirmek olarak geçmektedir. Türkçe’de “yangına körükle gitmek” tabiri böyledir. Düzenin olmadığı ve hukukun bulunmadığı topluluklarda herkes kendi hakkını kendisi korumak zorunda kalır. Söylenen her söze kulak vermek ve değerlendirmek zorunluluğu vardır. Bu da ister istemez topluluğu alevler içine atar. “Ebi Leheb”deki «leheb» belirsizdir. Dolayısıyla “Ebi” kelimesi de belirsizdir. Bu kelime ile belli bir kişi kastedilmez, genel olarak bu tür fiilleri yapan kimseler kastedilir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Alev demektir. Toplumun içine fitne sokup tansiyonunu yükseltmek leheb kelimesi ile ifade edilmiştir. Bir takım asılsız haberleri uydurup yaymak, büyütmek, değiştirmek suretiyle halkı kışkırtmak, alevlendirmek olarak geçmektedir. Türkçe’de “yangına körükle gitmek” tabiri böyledir. Düzenin olmadığı ve hukukun bulunmadığı topluluklarda herkes kendi hakkını kendisi korumak zorunda kalır. Söylenen her söze kulak vermek ve değerlendirmek zorunluluğu vardır. Bu da ister istemez topluluğu alevler içine atar. “Ebi Leheb”deki «leheb» belirsizdir. Dolayısıyla “Ebi” kelimesi de belirsizdir. Bu kelime ile belli bir kişi kastedilmez, genel olarak bu tür fiilleri yapan kimseler kastedilir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٨٥٠باب الهاء واللام والباء معهما
ه ل ب، ه ب ل، ل ه ب، ب ه ل، ب ل ه مستعملات ل ب ه مهمل هلب: الهُلْبُ: ما غَلُظَ من الشِّعَر كَشَعر ذَنَبِ النّاقَةِ.
ورَجُلٌ أَهْلَبُ: غليظُ شَعر ذِراعيه وجَسَدِه.
وفَرَسُ مَهْلوبٌ: هُلِبَ ذَنَبُه، أي: اسْتُوصِل جَزّاً وهَلَبَتْنا السّماءُ، أي: بلَّتنا بشيء من ندىً أو نحوه.
هبل: الهِبِلُّ: الشَّيْخُ الكبيرُ والمُسَنُّ من الإِبل، قال:
أنا أبو نعامةَ الشَّيْخُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٥٤اللهب: لَهَبُ النار، وهو لسانها. وكُنِّي أبو لَهَبٍ به لِجَمالِهِ. والتهبت النار وتَلَهَّبَتْ، أي اتَّقَدَتْ. وألهبتها: أوقدتها. واللُهْبَةُ بالتسكين: العطش. وقد لَهَبَ يَلْهَبُ لَهَباً. ورجلٌ لَهْبانٌ وامرأةٌ لَهْبى. واللَهَبانُ، بالتحريك: اتِّقادُ النار. وكذلك اللهيبُ واللُهابُ بالضم. وألْهَبَ الفرسُ، إذا اضطرم جَرْيُهُ؛ والاسم الأُلْهوبُ. وقال:
فللسَوْطِ أُلْهوبٌ وللـسـاقِ دِرَّةٌوللزَجْرِ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٦٢٥ه ل ب
هلب ، هبل ، لهب ، بله ، بهل : مستعملات .
هلب : قال ابن شميل يقال : إنه لَيَهلِبُ الناسَ بلسانه : إذا كان يَهجُوهم ويَشْتُمهُم ، يقال : هو هَلاّبٌ : أي هَجّاء ، ورجلٌ مُهلَّب : أي مَهْجُوّ .
وقال الليث : الهُلْب : ما غَلُظ من الشّعر ، كشَعر ذَنَبِ الناقة .
ورجلٌ أهلبُ : إذا كان شعرُ أخْدَعَيه وجَسَدِه غلاظاً .
فرسٌ مَهلوب : قد هُلِبَ ذنَبُه : استُؤصِلَ جَزّاً .
ويقال : هَلَبَتْنا السماء :
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٢٩٩(باب اللام والهاء وما يثلثهما)
(لهو) اللام والهاء والحرف المعتلّ أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على شُغْل عن شَيءٍ بشيء، والآخر على نَبْذِ شيءٍ من اليد.
فالأوَّل اللَّهْو، وهو كلُّ شيءٍ شَغَلك عن شيء، فقد ألهاك. ولَهَوتُ من اللَّهْو. ولَهِيتُ عن الشَّيء، إذا تركتَه لِغيره. والقياسُ واحدٌ وإنْ تَغيَّر اللفظُ أدنَى تغيُّر. ويقولون: إذا استأثَرَ الله تعالى بشيءٍ فالْهَ عنهُ، أي اتركْهُ ولا تشتغل به.
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٠٨- اللهب: اضطرام النار. قال تعالى: ﴿لا ظليل ولا يغني من اللهب﴾ [المرسلات/31]، ﴿سيصلى نارا ذات لهب﴾ [المسد/3]. واللهيب: ما يبدو من اشتعال النار، ويقال للدخان وللغبار: لهب، وقوله: ﴿تبت يدا أبي لهب﴾ [المسد/1] فقد قال بعض المفسرين: إنه لم يقصد بذلك مقصد كنيته التي اشتهر بها، وإنما قصد إلى إثبات النار له، وأنه من أهلها، وسماه بذلك كما يسمى المثير للحرب والمباشر لها: أبا الحرب، وأخا الحرب. وفرس ملهب:
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٢٦ل ه ب
التهبت النار وتلهّبت وألهبتها ولها لهب ولهيبٌ والتهاب.
وكم جاوزت من سهوب ولهوب جمع لهب.
وهو ما بين الجبلين.
ومن المجاز: فرس ملهب وقد ألهب في جريه: اضطرم فيه وله ألهوب.
ورجل لهبان ولهثان عطشان وقد لهب لهباً.
وألهب البرق: تدارك لمعانه وهو أن لا يكون بين البرقتين فرجة.
وألهبته للأمر.
وأردت بذلك تهييجه وإلهابه.
والتهب عليه: أضم.
وثوب ملهب: لم يشبع بحمرة
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٢٦٤اللَّهَبُ واللَّهيبُ واللُّهابُ واللَّهَبَانُ: اشتعال النار إِذا خَلَصَ من الدُّخَانِ. وقيل: لَهِـيبُ النار حَرُّها. وقد أَلْهَبها فالْتَهَبَتْ، ولَهَّبَها فَتَلَهَّبَتْ: أَوْقَدَها؛ قال: تَسْمَعُ مِنْها، في السَّلِـيقِ الأَشْهَبِ، * مَعْمعَةً مِثْلَ الضِّرَامِ الـمُلْهَبِ واللَّهَبانُ، بالتحريك: تَوَقُّدُ الجمْر بِغَيْرِ ضِرامٍ، وكذلك لَهَبَانُ الـحَرِّ في الرَّمْضاءِ؛ وأَنشد:
لَهَبَانٌ وقَدَتْ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٢١* ل ه ب * * لَهَبُ * النار لسانها وكُني أبو لَهَب بذلك لجماله و * الْتَهَبَت * النار و * تَلَهَّبَتْ * اتقدت و * أَلْهَبَها * غيرها أَوقدها و * اللَّهَبَانُ * بفتحتين اتقاد النار وكذا * اللَّهِيبُ * و * اللُّهَابُ * بالضم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٨١٤اللهب بفتح فسكون واللهب محركة، واللهيب كأمير، واللهاب بالضم، واللهبان محركة: اشتعال النار: إذا خلص من الدخان. الأولى: لغة في الثانية، كالشمع والشمع، والنهر والنهر. ومنه قراءة ابن كثير: تبت يدا أبي لهب ، أو لهبها: لسانها، ولهيبها: حرها. قد ألهبها فالتهبت، ولهبها فتلهبت، أي: اتقدت، وألهبتها: أوقدتها، وقال:
تسمع منها في السليق الأشهب معمعة مثل الضرام الملهب عن ابن
اللهب بفتح فسكون واللهب محركة، واللهيب كأمير، واللهاب بالضم، واللهبان محركة: اشتعال النار: إذا خلص من الدخان. الأولى: لغة في الثانية، كالشمع والشمع، والنهر والنهر. ومنه قراءة ابن كثير: تبت يدا أبي لهب ، أو لهبها: لسانها، ولهيبها: حرها. قد ألهبها فالتهبت، ولهبها فتلهبت، أي: اتقدت، وألهبتها: أوقدتها، وقال: تسمع منها في السليق الأشهب معمعة مثل الضرام الملهب عن ابن سيده: اللهبان: شدة الحر في الرمضاء، ونحوها. وقال غيره: هو توقد الجمر بغير ضرام، وكذلك لهبان الحر في الرمضاء ؛ وأنشد: لهبـان وقـدت حـزانـه يرمض الجندب فيه فيصر اللهبان: اليوم الحار، قال: ظلت بيوم لهبان ضبـح يلفحها المرزم أي لفـح تعوذ منه بنواحي الطلح اللهبان: العطش، كاللهاب، واللهبة بضمهما مع التسكين في الثاني، قال الراجز: وبردت منه لهاب الحره وقد لهب، كفرح، يلهب ، لهبا، وهو لهبان، وهي أي: الأنثى لهبي، كسكران وسكري، ج لهاب بالكسر. وفي الأساس: من المجاز: رجل لهبان ولهثان، أي عطشان. واللهبة، بالضم: بياض ناصع نقله الصاغاني، وهو إشراق اللون من الجسد. اللهبة، بالتحريك: قبيلة من غامد، من الأزد، واسمه مالك بن عوف بن قريع بن بكر بن ثعلبة ابن الدول بن سعد مناة بن غامد، كذا في أنساب الوزير. وفي الإيناس: كان اللهبة هذا شريفا، وفيه يقول أبو ظبيان الأعرج الوافد على رسول الله، صلى الله عليه وسلم: أنا أبو ظبيان غير التكذبـه أبي أبو العفا وخالي اللهبه أكرم من تعلمه من ثعلبـه ذبيانها وبكرها في المنسبه
نحن صحاب الجيش يوم الأحسبه وقال أبو عبيد: اللهبة: هو صاحب الراية يوم القادسية. واللهب، محركة: الغبار الساطع، قاله الليث. وهو كالدخان المرتفع من النار. اللهب، بالكسر: مهواة ما بين كل جبلين، هكذا في المحكم. وفي الصحاح: الفرجة والهواء يكون بين الجبلين، هو الصدع في الجبل، عن اللحياني، هو الشعب الصغير فيه، أي: الجبل، وفي شرح ابي سعيد السكري لأشعار هذيل: اللهب: الشق في الجبل ثم يتسع كالطريق، واللصب والشقب: دون اللهب، كالطريق الصغير. هو وجه فيه، أي: الجبل، كالحائط، لا يستطاع ارتقاؤه. وكذلك لهب أفق السماء. وقيل: اللهب: السرب في الأرض. ج: ألهاب، ولهوب، ولهاب، ولهابة بكسرهما. وضبط في نسخة الصحاح لهاب، كسحاب. ويقال: كم جاوزت من سهوب ولهوب? قال أوس بن حجر: فأبصر ألهابا من الطود دونهايرى بين رأسي كل نيقين مهبلا وقال أبو ذؤيب: جوارسها تأرى الشعوف دوائبا وتنصب ألهابا مصيفا كرابها وقال أبو كبير: فأزال ناصحها بأبيض مفرط من ماء ألهاب بهن التألـب بنو لهب: قبيلة من الأزد في اليمن. وفي الإيناس: في الأسد، أي بسكون السين: لهب بن أحجن بن كعب بن الحارث بن كعب بن عبد الله بن مالك بن نصر ابن الأزد، وهو أهل العيافة والزجر، وفيهم يقول كثير بن عبد الرحمن الخزاعي: تيممت لهبا أبتغي العلم عندهموقد رد علم العائفين إلى لهب وفي المحكم: لهب: قبيلة زعموا أنها أعيف العرب، ويقال لهم: اللهبيون. وأبو لهب محركة، وتسكن الهاء لغة، وبه قرأ ابن كثير كما تقدم: كنية بعض أعمام النبي، صلى الله عليه وسلم، وهو عبد العزي ابن عبد المطلب، والنسبة إليه اللهبي قيل: كنى أبو لهب لجماله. زاد المصنف: أو لماله.
وقد تعقبه جماعة، وقالوا: إن المال لا يطلق عليه لهب، حتى يكنى صاحبه به. قلت والذي يظهر عند التفكر إنه لمآله بالمد، ويدل لذلك قول شيخنا ما نصه: وقيل إيماء إلى أنه جهنمي، باعتبار ما يؤول إليه. ولكنه لم يتفطن لما قلنا، كما هو ظاهر، فافهم. وقال عياض في شرح مسلم: واختلف في جواز تكنية المشرك وعدمه، فكرهه بعضهم، إذ في الكنية تعظيم وتفخيم، وتكنية الله لأبي لهب، ليس من هذا، ولا حجة فيه إذ كان اسمه عبد العزي، ولا يسميه الله عز وجل بعبد لغيره، فلذلك كنى، وقيل: بل كنيته الغالب عليه، فصار كالاسم له. وقيل: بل هو لقب له، ليس بكنية، كنيته أبو عتيبة، فجرى مجرى اللقب والاسم، لا مجرى الكنية. وقيل: بل جاء ذكر أبي لهب لمجانسة نارا ذات لهب في السورة ، من باب البلاغة وتحسين العبارة ، انتهى ، واللهاب، بالكسر، أو بالضم: ع، كأنه جمع لهب. والألهوب: اجتهاد الفرس في عدوه حتى يثير الغبار، أي: يرفعه. وعن الأصمعي: إذا اضطرم جرى الفرس، قيل: أهذب إهذابا، وألهب إلهابا. ويقال للفرس الشديد الجري، المثير للغبار: ملهب، وله ألهوب. وفي حديث صعصعة لمعاوية: إني لأترك الكلام، فما أرهف به، ولا ألهب فيه أي: لا أمضيه بسرعة. قال: والأصل فيه الجرى الشديد الذي يثير اللهب، وهو الغبار الساطع. الألهوب: ابتداء عدوه، ويوصف فيقال: شد ألهوب. وقد ألهب الفرس: اضطرم جريه. وقال اللحياني: يكون ذلك للفرس وغيره مما يعدو، قال امرؤ القيس: فللسوط ألهوب وللـسـاق درة وللزجر منه وقع أخرج مهذب وفي الأساس: من المجاز: فرس ملهب. من المجاز أيضا: ألهب البرق إلهابا، وذلك إذا تتابع، وتدارك لمعانه، حتى لا يكون بين البرقتين فرجة. واللهابة، بالكسر: واد بناحية الشواجن، فيه ركايا يخرقه طريق بطن فلج ، وكأنه جمع لهب واللهباء: ع ، نقله ابن دريد، وهو لهذيل. لهاب، كغراب: ع لا يخفي إنه قد مر ذكره أولا، فهو تكرار. عن ابن الأعرابي: الملهب، كمنبر: الرائع الجمال، والكثير الشعر من الرجال. من المجاز: ثوب ملهب، كمعظم، وهو ما لم تشبع حمرته، وهو الذي نقص صبغه من الثياب. ومما يستدرك عليه: اللهابة، بالضم: كساء يوضع فيه حجر، فيرجح به أحد جوانب الهودج، أو الحمل. عن السيرافي، عن ثعلب. ومن المجاز: ألهبه الأمر. وأردت بذلك تهييجه وإلهابه. والتهب عليه: غضب، وتحرق ؛قال بشر بن أبي خازم: وإن أباك قد لاقاه خرق من الفتيان، يلتهب التهابا وهو يتلهب جوعا، ويلتهب، كقولك: يتحرق، ويتضرم. واللهيب: موضع، قال الأفوه: وجرد جمعها بيضا خفافـا على جنبي تضارع فاللهيب
ولهابة، بالكسر: فعالة، من التلهب وقال عمارة: اللهابة لهابة بني كعب ابن العنبر، بأسفل الصمان. ولهبان بالفتح: قبيلة من العرب. ويستعمل اللهاب، بالضم، بمعنى العطش، كما يستعمل في اتقاد النار. واللهبان كاللهفان. ولهب بن قطن بن كعب، الكسر: أبو ثمالة، القبيلة التي ينسب إليها اللهبيون. ولهبان. موضع. واللهيب بن مالك اللهبي: له حديث في الكهان، قال ابن فهد: ظني أنه موضوع . وقيل : اللهب . وانظره في أنساب البلبيسي، وعلى بن أبي علي اللهبي، محركة ويسكن، من ولد أبي لهب قال أبو زرعة: مدني، منكر الحديث: وقال ابن الأثير: حجازي، يروي الموضوعات عن الثقات: لا يحتج به. قلت: وإبراهيم بن أبي خداش اللهبي، عن ابن عباس: شيخ لابن عيينة والفضل بن عباس بن عتبة بن أبي لهب اللهبي: شاعر مشهور، والزبير بن داوود اللهبي، عن أبي دلامة وآخرون.
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٦٣٠لَهِبَ
1 لَهِبَ ذ , aor. لَهَبَ , (inf. n. لَهَبٌ, S,) (tropical:) He thirsted; was thirsty: (S, K:) [probably, burned with thirst].
لهّب النَّارَ
2 لهّب النَّارَ ذ [same as ↓ أَلْهَبَهَا, except that it has an intensive signification; He made the fire to flame, or blaze, fiercely, or intensely: or, to flame, or blaze, without smoke, fiercely, or intensely.] (K.)
الهب النَّارَ
4 الهب النَّارَ
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤١٩لَهِبَ
لَهِبَ A ( n. ac. لَهْب 1 , لَهَب 4 , لُهَاْب 24 , لَهِيْب 25 , لَهَبَاْن 36 ),
a. see VIII (a) .
b. ( n. ac. لَهَب 4 ), Thirsted; hungered.
لَهَّبَ
لَهَّبَ II ,
a. see IV (a) .
أَلْهَبَ
أَلْهَبَ IV ,
a. Lit, made to blaze ( fire ).
b. Was ardent, raced along ( horse ).
c. Excited, inflamed.
d. Flashed continously ( lightning ).
e. [ Fī ], Was vehement in ( speech ).
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٦٬٥٥٨لهب
لَهِبَ - يَلْهَبُ - لَهَب - أبو لَهَب
لَهَبَ - يَلْهَبُ + الكائن: يتوهج بالضوء الناري الذي ينطلق من الجسم الذي يحترق
لَهَب: اسم فعل " لَهِبَ - يَلْهَبُ ": الضوء واللون لشواظ النار الذي ينطلق بعيداً من الجسم الذي يحترق حين احتراقه
أَلْهَبَ - يُلهِبُ: على وزن " أفعل " جعله " يَلْهَبُ ": جعل لون ضياء النار يخرج منه (أوقد فيه النار)
الْتَهَبَ
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨ (الإجمالي: ١٠)
- تبب
الآيات المشتركة: ١ · Kebab kızartılmış et demektir
- صلي
الآيات المشتركة: ١ · Ona yaslanırlar
- ظلل
الآيات المشتركة: ١ · Gölge demektir
- غني
الآيات المشتركة: ١ · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
- أبو
الآيات المشتركة: ١ · Bab kapı demektir
- ذو
الآيات المشتركة: ١ · Sahip
- يدي
الآيات المشتركة: ١ · El ve kol demektir
- نور
الآيات المشتركة: ١ · Ateş demektir
الآيات التي ورد فيها(٣)
تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ
Alev
سَيَصْلَى نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ
Alev
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لهب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شعل, وقد, حرق |
| Zıt Kök | خمد |
| Çekirdek Özet 1 | Ateşin dumansız, parlayarak dikey yükselen saf dili ve yakıcı hararet hali |
| Çekirdek Özet 2 | İnkâr ve kışkırtmanın doğurduğu, koruyucu gölgesi olmayan yıkıcı azap |
| Çekirdek Özet 3 | Hukuksuzluk ve fitnenin ürettiği, toplumu tutuşturan kontrolsüz yıkıcı enerji |
| Kritik Hata Riski | İfadeyi yalnızca tarihsel bir şahsa hasredip kışkırtıcı tipolojiyi ve ontolojik alev hakikatini gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| له | Bir şeye kapılma, içten dışa taşma ve hararetli bir iştiyakla hareket etme. Bu anlam لهث kökünde dilin hararetle dışarı fırlamasında, لهم kökünde bir şeyi bütünüyle içine çekip yutmada ve لهو kökünde bir meşgale ile kendinden geçip oyalanmada görülür. | ب | İçteki hararetin ve taşkın hareketin fiziksel bir cisimde tutuşup dikey bir alev dili halinde dışarıya fışkırması ve mekânsal sınırları yakarak aşması. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Enerjinin ve hareketin dikey bir doğrultuda yukarıya sevk edilmesi. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Hararetin, nefesin ve ışıltının aniden görünürlük kazanıp açığa çıkması. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Tutuşmanın ve hareketin belli bir cisim veya mahalde patlak vermesi. |
| لهب | Bir mahalde toplanan enerjinin hararet ve nefes ile aniden parlayarak yukarı doğru dikey bir dil halinde fışkırması. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ateşin dumandan arınmış saf alevi ve göğe doğru yükselen dikey ateş dili. Buradan hareketle aşırı susuzluktan için yanması (lehbân) ve koşan atın şiddetle toz kaldırması anlamında da kullanılmıştır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays'ın atının süratini ve hareketliliğini tasvir ettiği beytinde geçmektedir: فللزَّجْرِ ألهوبٌ وللسّاقِ دِرَّةٌ / وللسَّوط منه وَقْعُ أخْرَجَ مُهْذِبِ |
| Erken Arapça kullanım | Çöl sıcağının ve yakıcı hararetin tasvir edildiği erken dönem şiirinde şu mısralarla yer alır: لَهَبَانٌ وقَدَتْ حِزَّانُه / يَرْمَضُ الْجُنْدَبُ منه فَيَصِرّ |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü’l-Arab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde لهب kökü parıldama, yakıcı ışık saçma ve alevlenme semantik çekirdeğini temsil eder. İbranicede lahab / lehāvāh (לַהַב / לְהָבָה) kelimesi doğrudan parlak alevi ve parıldayan kılıç ağzını, Süryanicede lahbā (ܠܗܒܐ) ise ateş alevini ve şiddetli yanmayı karşılar. Kök, Kuzeybatı ve Güney Sami kollarında düzenli ses ve anlam denkliği taşır. Arapçada kök yalnızca ateşin yakıcılığını değil; dumanından ayrışmış saf alev dilini (لسان النار), aşırı susuzluktan kaynaklanan iç hararetini ve hızla koşan atın kaldırdığı toz bulutunu da ifade edecek biçimde genişlemiş, soyut düzeyde kışkırtma ve fitne eylemlerine aktarılmıştır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ateş dilinin dumansız yükselmesi (لسان النار) | Somut ateş alevinden susuzluğa (لهبان), atın hızlı koşusuna (ألهوب) ve fitneyi körüklemeye mecazen aktarılmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice lahab, Süryanice lahbā | Parlak alev, kılıcın parıldayan yalın ucu ve ateş harareti anlamında ortak Sami mirasıdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde düzenli ve güvenilir bir soydaşlık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü’l-Arab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لهب | Anlamlı | Alev, parlama | Ateş dilinin dumansız yükselmesi ve parlaması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لبه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydında mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| هلب | Anlamlı | Kılın gür ve sert olması | At ve deve kuyruğundaki sert ve kalın kıllar | Kur'an'da geçmez; yoğunluk ve fışkırma yönüyle uzak çağrışım |
| هبل | Anlamlı | Evlat kaybı, aklı yitirme | Bir kayıp sebebiyle derin acı çekme veya aklın karışması | Kur'an'da geçmez; yakıcı içsel yıkım çağrışımı taşır |
| بله | Anlamlı | Gaflet, zihinsel durgunluk | Uyarıcılara karşı kayıtsız kalma ve saflık | Kur'an'da geçmez; alevin parlamasına karşı atalet hali |
| بهل | Anlamlı | Lanetleşme, başıboş bırakma | Kendi haline terk etme veya karşılıklı lanet okuma | Kur'an'da geçer; hararetli hakikat mücadelesi |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لهب | Merkez | Alev | Dumansız, saf ve dikey yükselen ateş dili | Yakıcı, parıldayan ve dikey fışkıran enerjiyi anlatır |
| شعل | Komşu | Tutuşma | Ateşin yayılması ve bir nesneyi tamamen sarması | Dikey yükselişten ziyade ateşin yayılma ve sarma eylemine odaklanır |
| وقد | Komşu | Tutuşma/Beslenme | Ateşin yakıtla parlaması ve için için tutuşması | Alev dilinden ziyade ateşin yakıtını ve yanma potansiyelini belirtir |
| حرق | Komşu | Yanma/Yakma | Ateşin maddede bıraktığı tahribat ve kül etme | Görsel alevden ziyade yakılan nesnenin uğradığı zararı ifade eder |
| خمد | Zıt | Sönme/Yatışma | Alevin tamamen yok olup ateşin sönmesi | Alev dilinin ve hararetin çekilip ateşin etkisizleşmesidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لهب | Alev, ateş dili | Dumansız saf alev, parıldama, dikey fışkırma ve kışkırtma | Kesin |
| Latince | Flamma | Alev, yalaz | Ateşin parlayan kısmını ve tutkuyu karşılar; susuzluk türevini içermez | Güçlü |
| İngilizce | Flame, blaze | Alev, parıltı | Fiziksel alevi ve şiddetli parlamayı karşılar; kışkırtıcı sosyal katmanı dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Flamme, Lohe | Alev, yalaz | Dikey yükselen parlak ateşi ifade eder; türemiş semantik alanı eksik bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Flamme | Alev, ateş dili | Fiziksel alevi ve mecazi heyecanı karşılar; Arapçadaki özgül dikey dil nüansını tam vermez | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَهَبٍ (Tebbet 111:1) | Karakter nitelemesi: Fitne körükleyen, hakkı engellemek için toplumu alevlendiren kışkırtıcı tipoloji | Hakka düşmanlık eden ve asılsız haberlerle toplumsal tansiyonu yükselten şahsiyet bağlamı (Tebbet 111:1) |
| لَهَبٍ (Tebbet 111:3) | Cehennem azabının yakıcı alevi | Dünyada fitne alevi körükleyenlerin ahirette hakiki alevle cezalandırılması bağlamı (Tebbet 111:3) |
| اللَّهَبِ (Mürselât 77:31) | Serinletmeyen ve alevden korumayan yakıcı duman sütunları | Ahiret azabının dehşeti ve inkârcıların sığınaksız kalışı bağlamı (Mürselât 77:31) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Cehennem azabı ve inkârcıların cezası | Azabın mahiyeti, alevin yakıcılığı ve amelin cezaya denkliği | İnkâr hararetinin ontolojik azaba dönüşmesi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkıh literatüründe terimsel bir hüküm formu oluşturmamıştır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Ebu Leheb isimlendirmesi | İfadenin belirli bir tarihsel şahıs mı yoksa kışkırtıcı bir karakter prototipi mi olduğu | Tarihsel şahsı aşan fitne ve azap ehli tipolojisi |
| Hadis | Fitne ve gazap halleri | Öfkenin ve kışkırtmanın şeytani bir alev gibi tutuşması uyarısı | Kontrolsüz iç hararet ve toplumsal kargaşa |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnkâr ve kibrin akıbeti | Cehennem alevi | Amellerin karşılığını tüketici ceza olarak yansıtma | İlahi adaletin hakikati inkâr edenleri kendi tutuşturdukları alevle kuşatması | Kesin |
| İlmi | Ekzotermik tepkime | Alev ve plazma fazı | Termal enerjinin dikey ışıma halinde açığa çıkışı | Enerjinin kontrolsüz boşalmasının çevreyi dönüştürüp tahrip etmesi | Güçlü |
| Siyasi | Fitne ve dezenformasyon | Toplumsal provokasyon | Hukuksuz düzende kitleleri kışkırtarak tansiyonu yükseltme | Asılsız haberlerle toplumsal barışın ateşe verilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa manipülasyonu | Spekülatif panik | Suni krizler üreterek piyasayı tedirgin etme ve fiyatları alevlendirme | Dedikodu ile harareti yükseltip ekonomik dengenin bozulması | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ekzotermik reaksiyon ve termal ışıma | Kimyasal bağların çözülmesiyle açığa çıkan enerjinin kontrolsüz bir hızla ışıması ve dikey bir alev dili oluşturması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal histeri ve provokasyon dalgası | Hukuki güvencenin olmadığı ortamlarda dedikoduların kitleleri galeyana getirerek çatışma hararetini hızla tırmandırması. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Tebbet suresindeki kullanımı yalnızca Mekke dönemindeki belirli bir tarihsel şahsın (Abdüluzzâ) biyografisine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem cehennemin serinletmeyen yakıcı fiziksel alevini hem de asılsız haberlerle toplumu kışkırtan, fitne körükleyen genel bir suçlu tipolojisini kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Suredeki evrensel siyasi ve ahlaki ikaz gözden kaçar; Kur'an'ın bir provokatör tipolojisine karşı koyduğu ilke dar bir kabile içi husumete indirgenir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Doğadaki fiziksel alevlenme hadisesi ile sosyal alandaki fitne, dedikodu ve provokasyon dinamikleri arasındaki ortak yıkıcılığı gösterir. İnkârcı eylemlerin kendi cehennemini nasıl inşa ettiğini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tebbet suresindeki kışkırtıcı inkâr tasvirinde ve Mürselât suresindeki kıyamet ve cehennem azabı sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın tarihsel şahısları salt soyları veya isimleriyle değil, hakikate karşı sergiledikleri fitneci, yakıcı ve kışkırtıcı karakter vasıflarıyla yargıladığını gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAteşin dumanından ayrılmış, göğe doğru dikey yükselen saf ve yakıcı dili; susuzluktan için kavrulması.
- Soyut anlamToplumsal barışı bozan, dedikodu ve fitne ile tansiyonu yükselten kışkırtıcı taşkınlık; ilahi azabın korumasız yakıcılığı.
- Sistematik karşılıkHukuki ve ahlaki denetimin bulunmadığı vasatta enerjinin kontrolsüzce tırmanması, çevresini tüketen bir provokasyon mekanizmasına dönüşmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde biriken öfke, yakıt veya provokasyon potansiyelini; zamanı; kışkırtma katsayısını; açığa çıkan alev ve hararet şiddetini temsil eder. Formülün ikinci kısmı, alev şiddeti () sınıra ulaştığında koruyucu gölgenin veya sığınağın () sıfıra indiğini göstererek Mürselât 77:31 ayetindeki gölgesiz ve yakıcı gerçekliği sembolize eder.