ماذا
م - ا - ذ
جذر- الورود: ٢٧
- الآيات: ٢٧
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ٠
معناه في القرآن: Şey nedir?
هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.
ملاحظاتي
المعاجم(٠)
لا توجد مداخل معجمية لهذا الجذر.
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٦ (الإجمالي: ١٧٩)
- قول
الآيات المشتركة: ٢٠ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- علم
الآيات المشتركة: ١٠ · Dağın sivri noktası demektir
- نظر
الآيات المشتركة: ٤ · Korkuluk demektir
- رود
الآيات المشتركة: ٤ · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- نفق
الآيات المشتركة: ٣ · İki yüzlüler
- ضلل
الآيات المشتركة: ٤ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- رأي
الآيات المشتركة: ٥ · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- أرض
الآيات المشتركة: ٦ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- جوب
الآيات المشتركة: ٢ · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
- سأل
الآيات المشتركة: ٣ · “Sehl” ova demektir
- أمر
الآيات المشتركة: ٤ · Murar acı bir ağacın adıdır
- نفع
الآيات المشتركة: ٢ · Fayda eder
الآيات التي ورد فيها(٢٧)
… أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلًا يُضِلُّ بِهِ كَثِيرًا وَيَهْدِي …
Şey nedir?
يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ …
Şey nedir?
… كَبِيرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا وَيَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ …
Şey nedir?
يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ …
Şey nedir?
يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ فَيَقُولُ مَاذَا أُجِبْتُمْ قَالُوا لَا عِلْمَ لَنَا إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ
Şey nedir?
قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَتَاكُمْ عَذَابُهُ بَيَاتًا أَوْ نَهَارًا مَاذَا يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ الْمُجْرِمُونَ
Şey nedir?
قُلِ انْظُرُوا مَاذَا فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا تُغْنِي الْآيَاتُ وَالنُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ
Şey nedir?
قَالُوا وَأَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ مَاذَا تَفْقِدُونَ
Şey nedir?
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ
Şey nedir?
وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ قَالُوا خَيْرًا لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ
Şey nedir?
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ماذا |
| Yapı | Birleşik edat ve soru sözü |
| Özel Durum | Soru edatı ما ile işaret/ilgi ismi ذا bileşimi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ما, من, اي |
| Zıt Kök | هكذا |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin mahiyetini, içeriğini veya gayesini doğrudan sorgulayan bileşik soru kalıbı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi iradenin, yaratılışın veya insan eylemlerinin ardındaki amaç ve mahiyeti açığa çıkarma yönelimi |
| Çekirdek Özet 3 | Belirsiz olanı tayin etme, nesnel hakikati talep etme ve muhatabı gerekçelendirmeye zorlama |
| Kritik Hata Riski | İfadenin yalnızca basit bir gramer sorusu sanılarak kınama, taaccüp veya imtihan boyutu içeren sorgulayıcı işlevinin gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ما | Şeylik, belirsizlik ve mahiyet sorma | ذا | İşaret veya mevzuluk bildiren unsur eklenerek soru tek bir nesneye veya fiile doğrudan odaklı, pekiştirilmiş bir sorgulama kalıbına dönüşmüştür |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su | Akış, kapsayıcılık ve genel mahiyetin kuşatılması |
| ا | Öküz başı | Başlangıç, yöneliş ve odaklanılan birincil hedef |
| ذ | Kapı piktogramının ikizi | Giriş ve geçiş imgesinin yoğunlaşarak belirli bir nesneye işaret etmesi ve sınır çizmesi |
| ا | Öküz başı | Belirlenen hedefin kesinleşmesi ve dikkat çekilmesi |
| ماذا | Mahiyetin sınırlanarak belirlenmesi | Genel ve belirsiz bir mahiyet arayışının somut ve işaret edilen bir nesneye yöneltilerek kesinleştirilmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Somut bir varlığın veya fiilin ne olduğunu elle gösterircesine işaret ederek mahiyetini sorma kullanımıdır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde muhatabın niyetini, ardında bıraktığı izleri veya bir eylemin gayesini sorgulayan vurgulu soru kalıbı olarak yer alır |
| Erken Arapça kullanım | Arap dilinde ماذا terkibi iki şekilde değerlendirilmiştir; birleşik tek bir soru ismi kabul edilmesi veya ما soru ismi ve ذا işaret/mevsul ismi olarak ayrılmasıdır |
المصدر el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn; Sîbeveyhi, el-Kitâb; Lisânü’l-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça ماذا yapısı, iki bağımsız Sami morfemin birleşmesinden oluşmuş ikincil bir terkiptir. İlk unsur olan ما, Proto-Sami soru ve nisbet zamiri *mā / man tabakasına dayanır; İbranice mah ve Süryanice mōn / mānâ biçimleriyle soydaştır. İkinci unsur olan ذا ise Sami dillerinde yaygın olan işaret tabanına (ḏā / *d-) aittir; İbranice zeh ve Aramice dī ile morfolojik paralellik gösterir. Terkip, genel soru edatının işaret köküyle pekiştirilmesi sonucu ortaya çıkmış ve Klasik Arapçada müstakil bir soru edatı haline gelmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; Carl Brockelmann, Grundriss der vergleichenden Grammatik der semitischen Sprachen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Soru edatı ما ile işaret ismi ذا terkibi | İki unsur birleşerek mürekkep bir soru lafzı oluşturmuş, cümlede tek bir öge gibi amel etmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Sami *mā ve *ḏā tabanları | Akraba dillerdeki soru ve işaret morfemlerinin benzer birleşme örüntüleriyle tam uyum gösterir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik soru morfemleri (*m-) | Mahiyet sorgulayan m- tabanlı biçimler Afro-Asyatik ailenin genelinde soru işlevi görür | Güçlü |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Wolf Leslau, Comparative Dictionary of Ge'ez.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ماذا | Anlamlı | Birleşik soru sözü | Bir şeyin mahiyetini ve gayesini sorma | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ماذا | Merkez | Mahiyet sorgulama | Belirli bir nesne veya fiilin ne olduğunu doğrudan ve pekiştirerek sorar | Mürekkep soru edatıdır |
| ما | Komşu | Genel sorgulama | Genel mahiyet ve nesne sorusudur, ماذا kadar tahsis ve işaret taşımaz | Basit soru edatıdır |
| من | Komşu | Özne sorgulama | Yalnızca akıl sahibi varlıkları ve şahısları sormak için kullanılır | Şahıs odaklı soru ismidir |
| اي | Komşu | Ayırt etme | Belirli seçenekler arasından birini seçme ve tayin etme amaçlıdır | Temyiz ve tayin soru ismidir |
| هكذا | Zıt | Belirleme ve tasdik | Soru sormak yerine durumun tam olarak böyle olduğunu bildiren işaret terkibidir | İşaret ve tasdik ifadesidir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ماذا | Şey nedir, neyi | Mahiyet ve eylemin nesnesini vurgulu sorgulayan soru sözü | Kesin |
| Latince | quidnam, quid | Tam olarak ne | Birleşik yapıdaki vurguyu quidnam tam olarak yansıtır | Güçlü |
| İngilizce | what, what is it that | Ne, o şey nedir ki | İsmi mevsullü veya yalın nesne sorularını karşılar | Kesin |
| Almanca | was denn, was | Ne, tam olarak ne | Cümledeki pekiştirilmiş sorgulamayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | qu'est-ce que, que | Ne, nedir o şey ki | Bileşik yapısı ve sorgu biçimi morfolojik olarak örtüşür | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Trésor de la Langue Française.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Gerçek soru ve bilgi talebi | Hangi şey, neyi | Kaybolan veya aranan bir nesnenin ya da harcanacak malın mahiyetini öğrenme bağlamı (Bakara 2:219, Yûsuf 12:71) |
| Taaccüp ve inkar | Bu da ne demek, neyi amaçlıyor | İnkarcıların ilahi temsilleri ve meselleri anlamsız bularak kınaması bağlamı (Bakara 2:26, Müddessir 74:31) |
| İstifhâm-ı inkârî ve kınama | Neyi bekliyorlar, ne zarar verir | İman etmemenin veya haktan sapmanın hiçbir meşru gerekçesi olmadığını beyan bağlamı (Nisâ 4:39, Yûnus 10:32) |
| İstişare ve görüş sorma | Ne buyurursunuz, ne dersiniz | Yöneticilerin veya toplulukların bir meselede karar almak üzere fikir sorması bağlamı (A'râf 7:110, Şuarâ 26:35) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi mesellerin hikmeti | İnkarcıların ilahi temsilleri sorgularken kullandığı ifadenin kulluk imtihanındaki yeri | Hikmet arayışı ile kınayıcı inkar arasındaki ayrım |
| Fıkıh | İnfak ve mükellefiyet sınırları | İnfak edilecek şeyin miktar ve vasfının sual edilmesi | Hükmün konusunu teşkil eden nesnenin tayini |
| Tefsir | İrab ve mana ilişkisi | Kelimenin tek bir soru ismi mi yoksa soru ve işaret bileşimi mi olduğu meselesi | Vurgunun ve nesne bağının tespiti |
| Hadis | Nebevi irşad ve sual üslubu | Hz. Peygamber'in muhatabı düşünmeye sevk etmek için yönelttiği sorular | Düşündürücü ve bilinçlendirici talim üslubu |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve hikmet muhasebesi | Mahiyet sorgusu | İmanı tahkik etme | İnsanın ilahi fiiller karşısındaki amacını ve teslimiyetini sınar | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik metodoloji | Bilgi talebi | Tanımlama ve tasnif | Bilinmeyenin sınırlarını çizerek nesneyi tanımlamaya yöneltir | Güçlü |
| Siyasi | Şûra ve meşveret | Karar alma sorgusu | İstişare mekanizması | Toplumsal kararlarda muhatapların görüşünü açığa çıkarır | Kesin |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve infak | Değer ve pay tayini | Dağıtım planlaması | Harcanacak malın niteliğini ve fazlasını belirlemeye yarar | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonel bağımsız değişken sorgusu | Bir denklemde sonucu belirleyen bilinmeyen girdinin () değerini ve niteliğini talep etme işlemidir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Teleolojik motivasyon analizi | Bireyin veya toplumun sergilediği bir davranışın ardındaki gaye ve gerekçeyi ortaya çıkarma sürecidir | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadenin yalnızca lisan düzeyinde alelade bir nesne sorusuna indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kınama, hayret, istişare, sorumluluğu hatırlatma ve delil getirme işlevlerini barındıran zengin bir belagat aracı olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki inkarcı psikolojinin, ilahi mesellerin gayesinin ve infak bilincinin sorgulayıcı derinliğinin kavranamaması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin muhatabı yalnızca edilgen bir dinleyici değil, kendi niyetini ve varlığın gayesini sorgulayan etkin bir akıl olmaya çağırdığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcıların temsilleri hafife aldığı ayetlerde, infakın mahiyetinin sorulduğu hüküm bildiren pasajlarda ve kıssalardaki şûra sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sorunun yalnızca cehaletten kaynaklanmadığını; bazen kibir, bazen istişare, bazen de hakikati derinlemesine kavrama amacıyla yöneltildiğini öğretir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİşaret edilen bir nesnenin veya durumun ne olduğunu doğrudan elle gösterir gibi ortaya koyma.
- Soyut anlamBir fiilin, nesnenin veya ilahi hükmün ardında yatan mahiyet, hikmet ve gayenin açığa çıkarılmasını talep etme.
- Sistematik karşılıkBilinmeyen veya tartışmalı bir girdinin sistem içindeki özgül yerini ve değerini saptayan sorgulama operatörü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde incelenen veya gözlemlenen olguyu, mahiyet ve niyet sorgulama operatörünü, bu olgunun arkasındaki gaye veya mahiyeti, ise verilen durumunda mahiyetinin doğruluk veya anlam değerini temsil eder; model sorgulamanın en yetkin açıklamaya ulaşma hedefini sembolize eder.