مَن
م - َ - ن
جذر- الورود: ٨٥٩
- الآيات: ٦٨٦
- الصيغ: ٢٣
- المعاجم: ٤
معناه في القرآن: Kimse
هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: من
انظر أيضًا: مِن
ملاحظاتي
المعاجم(٤)
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٧٧٩المدخل: منمَنْ اسمٌ لمن يصلُح أن يخاطب، وهو مبهَم غير متمكّن، وهو في اللفظ واحد ويكون في معنى الجماعة، كقوله تعالى: "ومِنَ الشياطينِ مَنْ يَغوصونَ له". ولها أربعة مواضع: الاستفهام، نحو مَنْ عندك. والخبر، نحو رأين مَنْ عندك. والجزاء، نحو مَنْ يُكرِمُني أُكرِمه. وتكون نكرةً موصوفةً، نحو مررت بمَنْ مُحْسِنٍ، أي بإنسانٍ مُحْسِنٍ. وإذا جعلت مَنْ اسماً متمكِّناً شدَّدته لأنَّه على حرفين. كقول الراجز:
حتَّى
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٨١٢المدخل: من- عبارة عن الناطقين، ولا يعبر به عن غير الناطقين إلا إذا جمع بينهم وبين غيرهم، كقولك: رأيت من في الدار من الناس والبهائم، أو يكون تفصيلا لجملة يدخل فيهم الناطقون، كقوله تعالى: ﴿فمنهم من يمشي﴾ الآية [النور/45]. ولا يعبر به عن غير الناطقين إذا انفرد، ولهذا قال بعض المحدثين (عجز بيت نسبه المؤلف في الذريعة ص 24 للمتنبي، ولم أجده في ديوانه، وصدره:
[حولي بكل مكان منهم خلق] ) في صفة أغنام نفى عنهم
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٩٬٤٥٥المدخل: منقُرَى نَهْرِ الملك ، منهم : أَبو عبدِ اللَّهِ حمادُ بنُ سعيدٍ الضَّريرُ المُقْرِىءُ ، قَدِمَ بَغْدادَ وقَرَأَ القُرْآنَ ، عن ياقوت ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ؛ والعلاَّمَةُ ناصِحُ الإسْلامِ أَبو الفتْحِ نَصْرُ بنُ فتيان بنِ المَنِّي ، بفتحٍ فتشديدٍ مَكْسورَةٍ شيخُ الحَنابِلَةِ في حُدودِ السَّبْعِين وخَمْسُمائَةٍ ؛ وابنُ أَخِيهِ محمدُ بنُ مُقْبِل بنِ فتيان بنِ المَنِّي عن شهْدَةٍ ضَبَطَه الحافِظُ ،
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٨٤١المدخل: منمَنْ
مَنْ (
a. Interrog. pron. ) Who? whom?
b. ( rel. pron. ), He who, she who, whoever, whosoever; some one who; those who; whom.
مَنْ هُو
مَنْ هُو
a. Who is he?
مَنْ نَظَرَتْ
مَنْ نَظَرَتْ
a. Who is it she saw? Whom has she seen?
مِن النَّاسِ مَنْ لَا يُؤْمِنُ بَاللّٰهِ
مِن النَّاسِ مَنْ لَا يُؤْمِنُ بَاللّٰهِ
a. There are some men who do not believe in God.
مَرَرْت بِمَنْ مُعْجِبٍ
الصيغ(٢٣)
- مَنْKimseمعانٍ أخرى: ٢(مَنْ)×٣٧١
- وَمَنْHer kimمعانٍ أخرى: ٥(وَمَنْ)×٢٣٤
- فَمَنْHer kimمعانٍ أخرى: ٥(فَمَنْ)×٦٧
- لِمَنْKimse içinمعانٍ أخرى: ١(لِمَنْ)×٥٥
- مَنِKimseمعانٍ أخرى: ٢(مَنِ)×٢١
- مِمَّنْKimseden(مِمَّنْ)×٢١
- أَفَمَنْKimse mi?(أَفَمَنْ)×١٥
- فَمَنِHer kimمعانٍ أخرى: ١(فَمَنِ)×١٥
- مِمَّنِKimseden(مِمَّنِ)×١٠
- كَمَنْKimse gibi(كَمَنْ)×٩
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٨٥ (الإجمالي: ٩٠٨)
- أله
الآيات المشتركة: ٣٨٠ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- شيأ
الآيات المشتركة: ١٣٤ · Şey
- هدي
الآيات المشتركة: ٩٠ · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- ضلل
الآيات المشتركة: ٦٨ · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- ظلم
الآيات المشتركة: ٨٠ · Zalimler
- أمن
الآيات المشتركة: ١٣٦ · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- سبل
الآيات المشتركة: ٤٨ · Biribirini kesen yoldur
- تبع
الآيات المشتركة: ٤٣ · İnek yavrusu, dana demektir
- صلح
الآيات المشتركة: ٤٥ · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- رحم
الآيات المشتركة: ٦٧ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
- نفس
الآيات المشتركة: ٦٠ · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- علم
الآيات المشتركة: ١٢٥ · Dağın sivri noktası demektir
الآيات التي ورد فيها(٦٨٦)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٦٨٦؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ
Kimse
… إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ وَنَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَنُقَدِّسُ …
Kimse
إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ …
Her kim
بَلَى مَنْ كَسَبَ سَيِّئَةً وَأَحَاطَتْ بِهِ خَطِيئَتُهُ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
Her kim
… إِخْرَاجُهُمْ أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا …
Kimse
… اللَّهُ بَغْيًا أَنْ يُنَزِّلَ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ عَلَى مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ فَبَاءُوا بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْكَافِرِينَ …
Kimse
قُلْ مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِجِبْرِيلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلَى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ
Her kim
مَنْ كَانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْكَافِرِينَ
Her kim
… عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَاللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ
Kimse
وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
Kimse
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | من |
| Yapı | İki harfli işlev sözü (ism-i mevsûl, şart veya istifhâm ismi) |
| Özel Durum | Edat/isim soylu mebnî işlev sözü |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ما, الذي, أي |
| Zıt Kök | ما |
| Çekirdek Özet 1 | Akıl, irade ve bilinç sahibi varlıklara işaret eden genel belirteç |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi teklife, hesaba ve tercihe muhatap özneyi şart ve mevsûl kalıbıyla çerçeveleme |
| Çekirdek Özet 3 | Ahlaki ve itikadi sorumluluğu kişiselleştiren evrensel özne kategorisi |
| Kritik Hata Riski | Akıl sahiplerine özgü bu yapıyı nesnelere indirgemek veya genel şart bildiren yapısını belirli şahıslara hasrederek evrensel hitabı daraltmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| من | Akıl sahibi varlığa yönelme, bilinçli faili belirleme ve ayırma işlevi | Veri bulunamadı | Asli iki harfli yapıda türetim eki bulunmayıp yapının kendisi bağımsız mebnî bir isim olarak akıl sahiplerine tahsis edilmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Potansiyel faillerin oluşturduğu geniş küme ve belirsizlik alanı |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yaşayan, düşünen ve faaliyette bulunan canlı, bilinçli özne |
| من | Suyun içindeki canlı varlığın tebellür etmesi gibi, genel varlık alanı içerisinden bilinçli ve sorumlu failin seçilip belirlenmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Somut bir nesne kökünden ziyade, yöneltilen dikkat ile akıl sahibi bir faili işaret etme, sorma veya genelleyen bir bağlaç olarak niteleme işlevi görür |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde akıl sahibi özneleri genelleyen şart edatı veya soru ismi olarak yaygın biçimde kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik Arapçada kimlik sorma, şart koşma ve belirli ya da belirsiz bilinçli şahısları niteleyen ism-i mevsûl olarak temel sentaktik unsurdur |
المصدر Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Sîbeveyhi’nin el-Kitâb’ı.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde من yapısı, akıl sahibi varlıkları sormak ve işaret etmek üzere kullanılan arkaik bir sorgu ve mevsûl çekirdeğidir. İbranicede akıl sahipleri için soru zamiri olarak kullanılan mī (מִי) ve Akadcada aynı işleve sahip mannu biçimleri, bu yapının ortak Sami mirasındaki bilinçli özneye dönük işaret çekirdeğini açıkça belgeler. Süryanicede mānā veya man formuyla paralel bir varlık gösterir. Yapının asli işlevi, akıl dışı veya cansız varlıklar için kullanılan mā/meh formuna karşılık, iradeli ve akıllı failleri kümeden ayırt ederek sorgulamak ve bağlamaktır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen’in Semitik Kök Sözlüğü.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | من lafzı akıl sahibi varlıklara has mebnî isim | Akıl sahibi failleri şart, istifhâm ve sıla cümlelerinde özneleştiren değişmez yapı | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice mī, Akadca mannu, Süryanice man | Bütün Sami dillerinde akıl ve irade sahibi varlıkları işaret eden ortak kök | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sorgu ve işaret morfemleri | Bazı Afro-Asyatik dillerde görülen interrogatif m- tabanlı işaret ögeleri | Muhtemel |
المصدر Payne Smith, Brown-Driver-Briggs ve Leslau.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| من | Anlamlı | Bilinçli özneyi işaretleme | Akıl sahibi failleri niteleyen şart, soru veya mevsûl ismi | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| نم | Anlamlı | Yaymak, fısıldamak, taşımak | Sözü veya kokuyu gizlice veya azar azar yaymak, koğuculuk yapmak | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| من | Merkez | Bilinçli özne | Yalnızca akıl ve irade sahibi varlıkları kapsamına alır | Sorumlu faili öne çıkaran mevsûl veya şart ismi |
| ما | Zıt | Genel nesne ve durum | Esas olarak akıl sahibi olmayanları, sıfatları ve durumları bildirir | Akıl dışı varlıklar veya mahiyetler için kullanılır |
| الذي | Komşu | Belirli mevsûl | Belirli ve tekil bir varlığı bağlar, cins şartı taşımaz | Cinsiyet ve sayı çekimi olan harf-i tarifli bağlaç |
| أي | Komşu | Seçici sorgu ve şart | Bir grup içinden birini veya bir kısmını ayırt ederek belirler | Belirli veya belirsiz kümelerden parça seçmeye yarar |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | من | Akıl sahibi özne belirteci | Şart, soru veya ilgi bildiren akıl sahibi fail zamiri | Kesin |
| Latince | quis, quicumque | Kim, her kim | Akıl sahibi varlıkları soru ve şart cümlesinde karşılar | Kesin |
| İngilizce | who, whoever | Kim, her kimse | Bilinçli özneleri niteleyen ve genelleştiren zamir yapısı | Kesin |
| Almanca | wer, wer auch immer | Kim, her kim | İradeli failleri şart ve soru bağlamında bildiren zamir | Kesin |
| Fransızca | qui, quiconque | Kim, her kimse | Şahıs bildiren ilgi ve şart zamiri | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Comparative Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| من (Şart İsmi) | Genel şart ve ceza bildiren özne | Bir fiili işleyen herkesin karşılık bulacağını bildiren hüküm bağlamları (Bakara 2:38, Zilzâl 99:7) |
| من (İsm-i Mevsûl) | Bilinçli faili niteleyen ilgi ismi | İman eden, inkar eden veya belirli bir vasfı taşıyan fertleri tanımlama bağlamı (Bakara 2:8, Enfâl 8:70) |
| من (İstifhâm İsmi) | Tevhid, yetki ve kudreti sorgulayan soru | Allah'ın dışında kimin güç yetirebileceğini sorgulayarak meydan okuma bağlamı (Hûd 11:13, Neml 27:64) |
| من (Mevsûf Nekire) | Herhangi bir kimse | Belirli olmayan akıl sahibi bireye işaret eden bağlamlar (Âl-i İmrân 3:162, İsrâ 17:15) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi hitabın evrenselliği ve teklif | Şart bildiren lafzın umum ifade edip etmediği ve mükellefiyetin kapsamı | Bireysel irade ve sorumluluğun mutlak genelliği |
| Fıkıh | Hükümlerin umum ve hususu | Şart ve mevsûl yapılarının bütün mükellefleri kapsayıp kapsamadığı ve tahsis imkânı | Kanunun şahıs ayırt etmeksizin herkese teşmili |
| Tefsir | Hitabın nüzul sebebi ile ilişkisi | Belirli bir şahıs hakkında inen ayetteki yapının lafzan umumi hüküm doğurması | Sebebin hususiliğine rağmen lafzın umumiliği kuralı |
| Hadis | Sünnetin bağlayıcılığı ve vaad | Metinlerde yer alan şartlı müjde ve uyarılarda failin genellenmesi | Bireysel amele bağlanan evrensel karşılık formülasyonu |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Teklif ve hesap | Sorumlu fail | Mükellefiyeti genelleştirme | Bireyin soyut kimliğini ameline ve niyetine bağlayarak eşitler | Kesin |
| İlmi | Mantık ve önermeler | Evrensel niceleyici | Akıl sahibi kümeyi tanımlama | Bütün düşünen özneler için geçerli önermeler kurar | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk önünde eşitlik | Vatandaş / Fert | İmtiriyazı kaldırma | Hukuki yaptırımı zümreye değil şartı gerçekleştiren ferde bağlar | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve hak ediş | Hak sahibi aktör | Mülkiyet ve kazancı bireyselleştirme | İktisadi çabanın karşılığını doğrudan çabayı gösterene tahsis eder | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Evrensel ve varlıksal niceleyici () | Belirli bir akıl ve şuur kümesindeki () her bir elemanı fonksiyona girdi yapan değişken | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki süje / Bireysel fail | Sosyal ve hukuki yapılarda hak ve borç altına girebilen iradeli aktör | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadenin nüzul ortamındaki belirli şahıslara veya sadece dönemin muhataplarına ait olduğunu varsayarak tarihselleştirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Çağlar ve zümreler üstü bir biçimde, irade taşıyan her bireyi ilahi yasanın doğrudan muhatabı kılması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Evrensel ahlaki ve hukuki ilkelerin kabilevi, ırki veya dönemsel istisnalara tabi kılınarak adaletin zedelenmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi hitabın evrensel adalet, teklif ve ceza/mükâfat mekanizmasını şahıslardan bağımsız genel bir kural olarak kurmasını sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Amel-karşılık ilişkisini kuran şart ayetlerinde, imanın ve inkarın bireysel sorumluluğunu bildiren pasajlarda ve tevhid sorgulamalarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Belirli bir soyun, zümrenin ya da grubun peşinen kurtulduğu zannını yıkarak ilahi mükafatı yalnızca ameli gerçekleştiren her ferde bağlar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamVarlıklar deryası içerisinden düşünen, işiten ve irade sergileyen canlı özneyi tecrit edip öne çıkarma.
- Soyut anlamİlahî kanunlar karşısında her bilinçli bireyi nesnel amelleriyle eşit birer faile dönüştüren evrensel özneleştirme.
- Sistematik karşılıkHukukun, ahlakın ve dinin muhatabı olan soyut insan iradesinin formel ifadesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sembolü akıl ve bilinç sahibi tüm faillerin kümesini, bu kümeden seçilen herhangi bir iradeli özneyi, bu özne tarafından gerçekleştirilen şart koşulmuş eylemi veya taşınan niteliği, ise ilahi yasa gereği söz konusu fiile bağlanan zorunlu neticeyi (karşılığı) temsil eder. Yapı, hiçbir şahsi imtiyaza yer bırakmaksızın eylemi doğrudan sonuca bağlayan evrensel bir şart mekanizması kurar.