مِن
م - ِ - ـ
جذر- الورود: ٣٬٠٦٨
- الآيات: ٢٬١٥٠
- الصيغ: ٣٤
- المعاجم: ١
معناه في القرآن: -den
هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: من
انظر أيضًا: مَن
ملاحظاتي
المعاجم(١)
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١٩٬٤٥٥المدخل: منقُرَى نَهْرِ الملك ، منهم : أَبو عبدِ اللَّهِ حمادُ بنُ سعيدٍ الضَّريرُ المُقْرِىءُ ، قَدِمَ بَغْدادَ وقَرَأَ القُرْآنَ ، عن ياقوت ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ؛ والعلاَّمَةُ ناصِحُ الإسْلامِ أَبو الفتْحِ نَصْرُ بنُ فتيان بنِ المَنِّي ، بفتحٍ فتشديدٍ مَكْسورَةٍ شيخُ الحَنابِلَةِ في حُدودِ السَّبْعِين وخَمْسُمائَةٍ ؛ وابنُ أَخِيهِ محمدُ بنُ مُقْبِل بنِ فتيان بنِ المَنِّي عن شهْدَةٍ ضَبَطَه الحافِظُ ،
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٣٧ (الإجمالي: ١٬٣٩٨)
- قبل
الآيات المشتركة: ٢٣٧ · Önce
- دون
الآيات المشتركة: ١٣٨ · Dane, inek yavrusuna denir
- أله
الآيات المشتركة: ٩١٨ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- بعد
الآيات المشتركة: ١٧٠ · Baid uzak demektir
- خرج
الآيات المشتركة: ١٢٣ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
- كون
الآيات المشتركة: ٥٥١ · Kevn, tepe demektir
- أتي
الآيات المشتركة: ٢٧٤ · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- تحت
الآيات المشتركة: ٤٨ · Ayağın alt tarafı demektir
- نزل
الآيات المشتركة: ١٦٠ · “Nezle” konaklama yeri demektir
- كتب
الآيات المشتركة: ١٦٤ · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
- فضل
الآيات المشتركة: ٧١ · Fadl Deriden yapılan gömlektir
- قول
الآيات المشتركة: ٦٠٧ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
الآيات التي ورد فيها(٢٬١٥٠)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٢٬١٥٠؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ وَبِالْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ
-den
أُولَئِكَ عَلَى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
-den
يَاأَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
-den
وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
-den
وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
-den
… الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا …
-den
… جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ …
-den
… مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ …
-den
… فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ …
-den
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
-den
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | من |
| Yapı | Edat veya işlev sözü |
| Özel Durum | İki harfli asli edat |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عن, في, ب |
| Zıt Kök | إلى |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hareketin, nesnenin veya durumun çıkış noktasını, menşeini ve bütünden ayrılmasını bildirme |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılış, kaynak, ayrışma, sebebiyyet ve parça-bütün ilişkisini kurma |
| Çekirdek Özet 3 | Varlıklar ve eylemler arası nedensellik, menşe ve kapsam ilişkisinin sentaktik temeli |
| Kritik Hata Riski | Edatın zengin anlamsal işlevlerinin tek tip mekânsal ayrılmaya indirgenerek teolojik ve fıkhi inceliklerin silinmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| من | Bir kaynaktan doğma, çıkış noktası oluşturma ve bütünden pay ayrılma | Veri bulunamadı | Üçüncü bir harf eklenmeksizin bağımsız edat yapısını korumuş, ek harf almadan kaynak ve ayrılma işlevini yüklenmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Çıkış kaynağı, menşe, akışın ve varoluşun başladığı ana hazne |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Kaynaktan ayrılıp beliren, türeyen ve yönelerek devam eden unsur |
| من | Kaynaktan bir unsurun ayrılıp yönelmesi | Bir asıldan veya bütünden doğarak ayrılan hareketin çıkış noktasını temsil eder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir mekândan, nesneden veya maddeden hareketin başladığı ilk fiziksel çıkış noktası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruülkays muallakasında sevgilinin mekânını ve hatırasını anarken çıkış noktasını belirtmek için bu edatı kullanmıştır: قِفَا نَبْكِ مِنْ ذِكْرَى حَبِيبٍ وَمَنْزِلِ / بِسِقْطِ اللِّوَى بَيْنَ الدَّخُولِ فَحَوْمَلِ |
| Erken Arapça kullanım | Kabile intisabını, soy kökenini veya bir aletin imal edildiği madeni tanımlamak amacıyla menşe ve cins bildirmede kullanılmıştır |
المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, el-Muğnî el-Lebîb, Şerhu’l-Mu‘allakāti’s-Seb‘.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde من edatı, Proto-Sami ortak mirasından gelen en köklü menşe ve ayrılma morfemlerinden biridir. İbranicede מִן biçiminde bir yerden veya durumdan ayrılmayı, parçayı ve kıyaslamayı bildirir; Süryanicede ܡܢ biçiminde kaynak, başlangıç ve ayrılma edatı olarak aynı işlevle yer alır. Arapçada bu edat hem fiziksel mekân ve zaman başlangıcını hem de soyut sebep, teb'îz, tebyîn ve tekit işlevlerini en geniş sentaktik esneklikle korumuştur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Brockelmann.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Asli harf-i cer | Sükûn üzere mebni olup menşe, ayrılma, teb'îz ve cins beyanı işlevlerini yüklenir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice מִן, Süryanice ܡܢ | Proto-Sami menşe, ayrılma ve parça bildirme edatının doğrudan devamıdır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik menşe morfemleri | Bazı Afro-Asyatik dillerde görülen kaynak ve yön bildiren biçimlerle olası kadim akrabalık | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| من | Anlamlı | Başlangıç, kaynak, ayrılma | Mekân, zaman, parça ve sebebiyyet bildiren harf-i cer | Hedef kök; Kur'an'da yüksek sıklıkla geçer |
| نم | Anlamlı | Taşıma, yayma, gizlice açığa çıkarma | Bir sözü veya haberi kaynağından alıp çevreye yaymak | Hedef edatla kalb ve fonetik benzerlik taşır; Kur'an'da bu iki harfli yalın biçimde geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| من | Merkez | Kaynak, başlangıç, ayrışma | Bir şeyin çıktığı başlangıç noktasını veya bütünden ayrılan parçasını bildirir | İbtidâü'l-gāye, teb'îz ve beyân merkezli edat |
| عن | Komşu | Ayrılma, uzaklaşma, aşma | Bir şeyin sınırını aşıp ondan öteye geçmeyi ifade eder; من ise doğrudan kaynağın kendisini gösterir | Mücâvezet eksenlidir; menşeden ziyade mesafelenmeyi anlatır |
| في | Komşu | Zarfiyet, içindelik | Bir kabın veya sınırın içinde bulunmayı bildirir; من ise o sınırın içinden dışa çıkışı belirtir | Zarfiyyet kurar; kuşatma durumunu ifade eder |
| ب | Komşu | Bitişme, vasıta, beraberlik | Vasıtaya yapışmayı ve onun aracılığıyla gerçekleşmeyi bildirir; من kökeni ve kaynağı tayin eder | İlsâk ve istiâne eksenlidir; menşei değil aracı kurar |
| إلى | Zıt | Varış, yönelme, bitiş noktası | من başlangıç noktasını bildirirken, إلى hareketin varacağı nihai hedefi gösterir | İntihâü'l-gāye bildirir; hareketin varış sınırıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | من | Başlangıç, ayrılma, kaynak, parça | Çıkış noktasını, bütünden bir kısmı, gerekçeyi ve cinsin mahiyetini bildirir | Kesin |
| Latince | de, ex, ab | -den/-dan, içinden, tarafından | Çıkış ve menşe yönünü karşılar; soyut sebebiyyet ve parça-bütün ilişkisini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | from, of, out of | -den/-dan, parçası, içinden | Mekânsal ve zamansal başlangıç ile kısmiyet bildirimini karşılar; istiğrâk inceliğini tam veremez | Kesin |
| Almanca | von, aus | -den/-dan, içinden | Çıkış noktasını ve kökeni ifade eder; cins açıklama bağlamındaki zarafeti birebir aktaramaz | Güçlü |
| Fransızca | de, depuis, hors de | -den/-dan, beri, dışına | Menşe ve ayrılma yönünü karşılar; nefiy cümlelerindeki genelleyici tekit gücünü tam karşılayamaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İbtidâü'l-gāye | Mekân veya zamanda başlangıç noktası | Gece yürüyüşünün ve ibadet yerinin başlangıcını bildiren bağlam; İsrâ 17:1, Tevbe 9:108 |
| Teb'îz | Bütünden bir parça veya topluluktan bir kısım | Elçilerin veya insanların bir kısmının diğerine üstün kılınması bağlamı; Bakara 2:253, Âl-i İmrân 3:110 |
| Tebyînü'l-cins | Bir nesnenin veya durumun cinsini ve maddesini açıklama | Kaçınılması gereken pisliğin putlar olduğunu açıklayan bağlam; Hac 22:30, Kehf 18:31 |
| Sebebiyyet ve ta'lîl | Fiilin gerekçesini ve nedenini bildirme | Kavimlerin helak edilme veya cezalandırılma sebebini açıklayan bağlam; Nûh 71:25, Bakara 2:19 |
| Zâide ve istiğrâk-ı cins | Cümledeki olumsuzluğu genelleştirerek hiçbir istisna bırakmama | Yaratılışta hiçbir kusur ve düzensizlik bulunmadığını tekit eden bağlam; Mülk 67:3, Kâf 50:15 |
| Bedel ve ivaz | Bir şeyin yerine başkasının tercih edilmesi | Dünya hayatının ahirete tercih edilmesini yeren bağlam; Tevbe 9:38 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tenzih ve yaratılış menşei | İlgili ayetlerde geçen ifadenin ilahi zattan parça kopması değil yaratılış ve nispet bildirmesi | Tecsim ve hulûlü engelleyen tenzihî kaynaklık |
| Fıkıh | Hüküm sınırları ve mükellefiyet | Abdest ve teyemmüm ayetlerinde organların bir kısmının mı tamamının mı kapsandığı meselesi | Ahkâmın genişlik veya darlık sınırlarını belirleme |
| Tefsir | Belagat ve edatların işlevi | Kur'an'da fazlalık harf bulunmadığı, zâid sayılan edatın mutlak genellik sağladığı tespiti | Sentaktik bağlaçtan ontolojik tekit ve îcâza geçiş |
| Hadis | Aidiyet ve cemaat bağı | Bir fiili işleyenin topluluk bağı ve ahlaki intisap dışına çıkışının tespiti | Toplumsal ve ahlaki meşruiyet sınırlarını tayin etme |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlığın mutlak menşei | İlahi kaynak ve aidiyet | Varoluşun tek failden çıktığını tescil eder | Bütün nimetlerin ve varlığın Allah'tan başladığını kurarak şirki dışlar | Kesin |
| İlmi | Metodolojik nedensellik | Epistemik köken ve illet | Hükümlerin ve olguların gerekçesini gösterir | Bilginin hangi dayanaktan ve sebepten kaynaklandığını açıklar | Güçlü |
| Siyasi | Temsil ve meşruiyet | Cemaat içinden delegasyon | Otoritenin toplum içinden çıkışını kurar | Yöneticilerin ve şahitlerin toplumun içinden belirlenmesini meşrulaştırır | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyetten pay ayrılması | Kısmi mükellefiyet ve zekât | Servetten adil pay aktarımı sağlar | Servetin tamamına el koymadan bir kısmının infak edilmesini emreder | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Küme teorisinde eleman aidiyeti ve vektörel orijin noktası | Bir elemanın ait olduğu evrensel kümeden ayrılması veya vektörün başlangıç koordinatından doğmasıyla tam yapısal benzerlik gösterir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide referans grubu ve epistemolojik köken kuramı | Bir hareketin veya bireysel kimliğin doğduğu kültürel ve tarihsel menşe ile birebir örtüşür | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Edatın yalnızca Türkçedeki yalın "-den/-dan" mekânsal ekine indirgenip diğer kurucu işlevlerinin ihmal edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Mekânsal başlangıcın ötesinde; varoluşsal kaynak, ontolojik aidiyet, teb'îz, nedensellik ve mutlak olumsuzlama |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fıkıhta mükellefiyet sınırlarının daraltılması; kelamda ilahi zat ile varlık arasında teb'îz zannedilerek hulûl fikrine kapılınması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın menşeini, ilahi kudretin çıkış noktasını ve eylemlerin ahlaki ve fıkhi gerekçelerini kuran temel sentaktik eksendir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın maddesini bildiren kozmolojik ayetlerde, ibadet sınırlarını tayin eden ahkâm ayetlerinde ve tevhidî nefiy bağlamlarında |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın tesadüfen türediği fikrini çürüterek kaynağı gösterir; tecsîm yanılgısını önler ve Kur'an'da fazlalık harf bulunduğu zannını tashih eder |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir mekândan, nesneden veya maddeden hareketin başladığı ilk çıkış noktası ve bütünden ayrılan somut parça.
- Soyut anlamVarlık, hüküm, sebep ve aidiyetin mutlak bir kaynağa bağlanması ve bütünden bir unsurun ayrıştırılması.
- Sistematik karşılıkBir sistemde referans orijini, alt küme belirleme ayracı ve nedensellik bağıntısı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde kaynak bütünü, teb'îz veya tebyîn izdüşümünü, bu bütünden ayrılan veya onun cinsini bildiren tikel unsuru temsil eder. İkinci bağıntıda başlangıç durumunu veya hareketin ilk çıkış noktasını, yönelim sürecini, ise ulaşılan durumu simgeler; böylece edatın hem parça-bütün hem de başlangıç noktası dinamikleri sembolik olarak ifade edilir.