نبط

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ن-ب-طالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ١٥ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».رحمفضلخوفعلمنبطيَسْتَنْبِطُونَهُذيعجيأرددأمرشطنألهأولرسل

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ١٥

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

نبط

ن - ب - ط

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: O sonucu çıkarırlar

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٣٨١
باب الطاء والنون والباء معهما ط ن ب، ط ب ن، ن ط ب، ن ب ط، ب ط ن مستعملات طنب: الطُّنْبُ: حَبلُ الخِباء والسُّرادق ونحوهما وأطناب الشَّجر: عروقها، وأطنابُ الجَسَدِ: عَصَبٌ يصل المفاصل والعِظامَ ويَشُدُّها. والإطنابُ: البلاغةُ في المنطق في مَدْحٍ أو ذمٍّ. والإطْنابةُ: سَيْرٌ يُوصَلُ بوَتَر القَوْس العربيّة، ثمّ يُدارُ على كُظْرِها، وقَوْسٌ مُطَنَّبة. طبن: طَبِنَ فُلانٌ لهذا الأمر يَطْبَنُ طَبانةً
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨١٠
نَبَطَ الماءُ يَنْبِطُ ويَنْبُطُ نُبوطاً: نَبَعَ. وأنْبَطَ الحَفَّارُ: بلَغَ الماءَ. والاسْتِنْباطُ: الاستخراج. والنَبَط والنَبيطُ: قومٌ يَنزلون بالبطائح بين العراقَين، والجمع أنْباطٌ. يقال رجلٌ نَبَطيٌّ ونَباطِيٌّ ونَباطٍ، مثل يَمَنِيٍّ ويَمانيٍّ ويَمانٍ. وحكى يعقوب نُباطِيٌّ أيضاً بضم النون. وقد اسْتَنْبَطَ الرجلُ. وفي كلام أيُّوبَ ابن القِرِّيَّةِ: "أهلُ عمانَ عربٌ اسْتَنْبَطوا، وأهلُ البحرين
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٨٨٥
ط ن ب طنب ، طبن ، نطب ، نبط ، بطن ، بنط : مستعملات . بنط : أما بنط فهو مهمل ، فإذا فُصل بين الباء والنون بياءٍ كان مستعملاً ، يقول أهلُ اليَمن للنساج : البِيَنطُ ، وعلى وزنه البِيَطْر ، وقد مرَّ تفسيره . طنب : قال الليث : الطُّنْبُ : حَبلُ الخِباء والسُّرادق ونحوهما . وأطنابُ الشّجر : عروقٌ تتَشعّب من أُرومتها . وأطنابُ الجسد : عَصب تصل المفاصل والعظام وتشدّها . وقال شمر : يقال : هو جارِي
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٣٧٥
(باب النون والباء وما يثلثهما) (نبت) النون والباء والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نماءٍ في مزروع، ثم يستعار. فالنَّبت معروفٌ، يقال نَبَت. وأنْبَتَتِ الأرض. ونَبَّتُّ الشَّجرَ: غَرستُه. ويقال: إنَّ [في([1])] بني فلانٍ لنابِتَةَ شرّ. ونبَتَتْ لبني فلانٍ نابتةٌ، إذا نشَأ لهم نَشْءٌ صِغار من الوَلَد. والنَّبيت: حيٌّ من اليمن. وما أحسَنَ نِبتةَ هذا الشَّجر. وهو في مَنبِتِ صدقٍ، أي أصلٍ كريم. (نبث) النون
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٠٩
- قال تعالى: ﴿ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهم﴾ [النساء/83] أي: يستخرجونه منهم (مجاز القرآن 1/134)، وهو استفعال من: أنبطت كذا، والنبط: الماء المستنبط، وفرس أنبط: أبيض تحت الإبط، ومنه النبط (النبط والنبيط: جيل ينزلون سواد العراق، والنسبة إليهم نبطي. اللسان (نبط) ) المعروفون.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٦٧
ن ب ط هو من النبط والنبيط والأنباط وهو نبطيّ ونباطيّ وأنباطي‏.‏ وقال خالد بن الوليد لعبد المسيح بن بقيلة‏:‏ أعربٌ أنتم أم نبيطٌ فقال‏:‏ عرب استنبطنا ونبيط استعربنا‏.‏ ومنه قول أبي العلاء المعرّي‏:‏ استنبط العرب في الموامي بعدك واستعرب النّبيط وعالج الجرح يعلك الأنباط وهو الكاماي المذاب يجعل لازوقاً للجراح‏.‏ وكيف نبط بئركم‏:‏ ماؤها المستنبط ونبط الماء من البئر نبوطاً وأنبطوه واستنبطوه‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٩٩٢
النَّبَط: الماء الذي يَنْبُطُ من قعر البئر إِذا حُفرت، وقد نبَطَ ماؤها ينْبِطُ ويَنْبُطُ نَبْطاً ونُبوطاً. وأَنبطنا الماءَ أَي استنبطناه وانتهينا إِليه. ابن سيده: نبَطَ الرَّكِيّةَ نَبْطاً وأَنْبَطها واسْتَنْبَطها ونبّطها؛ الأَخيرة عن ابن الأَعرابي: أَماهَها. واسم الماء النُّبْطةُ والنَّبَطُ، والجمع أَنْباط ونُبوط. ونبطَ الماءُ ينْبُطُ وينْبِط نُبوطاً: نبع؛ وكل ما أُظهر، فقد أُنْبِط. واسْتَنْبَطه
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٩١
* ن ب ط * * نَبَطَ * الماء نبع وبابه دخل وجلس و * الاسْتِنْبَاطُ * الاستخراج و * النَّبَطُ * بفتحتين و * النَّبِيطُ * قوم ينزلون بالبطائح بين العراقين والجمع * أَنْبَاطٌ * يقال رجل * نَبَطِيٌّ * و * نَبَاطِيٌّ * و * نَبَاطٍ * مثل يَمَني ويماني ويمانٍ وحكى يعقوب * نُبَاطِيٌّ * أيضا بضم النون
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٧٢٨
نبط الماء ينبط وينبط، من حدي نصر وضرب، نبطا ونبوطا، كقعود، وذكر الجوهري البابين، واقتصر في المصادر على الأخير: نبع. ونبط البئر ينبطها نبطا: استخرج ماءها، كأنبطها، كما سيأتي قريبا. ونبط: واد بعينه. وهو شعب من شعاب هذيل، بناحية المدينة قرب حوراء التي بها معدن البرام. قال الهذلي - وهو ساعدة بن جؤية -: أضر به ضاح فنبطـا أسـالة فمر فأعلى حوزها فخصورها ضاح، ومر، ونبط:
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٬٨٥٤
نَبَطَ 1 نَبَطَ ذ , aor. نَبُطَ and نَبِطَ , inf. n. نُبُوطٌ (S, K) and نَبْطٌ, (K,) It (water) welled, or issued forth. (S, K.) -A2- See also 4. 2 نَبَّطَ see 4. 3 نَاْبَطَ see 10. انبط 4 انبط ذ He (a digger) reached the water: (AA, S:) or reached the first that appeared of the water of a well, (K, TA,) and produced it, or fetched it out, by his labour. (TA.) And انبط فِى عَضْرَآءَ He
رابط المدخل

نَبَطَ 1 نَبَطَ ذ , aor. نَبُطَ and نَبِطَ , inf. n. نُبُوطٌ (S, K) and نَبْطٌ, (K,) It (water) welled, or issued forth. (S, K.) -A2- See also 4.

2 نَبَّطَ see 4.

3 نَاْبَطَ see 10.

انبط 4 انبط ذ He (a digger) reached the water: (AA, S:) or reached the first that appeared of the water of a well, (K, TA,) and produced it, or fetched it out, by his labour. (TA.) And انبط فِى عَضْرَآءَ He produced, or fetched out, by labour, water from good clay, or from clay containing no sand. (TA.) -A2- [It is also trans.: you say,] انبط الرَّكِيَّةَ; and ↓ استنبطها; (M, K;) and ↓ نبّطها; (IAar, M, TA;) in the K ↓ تنبّطها; (TA;) and ↓ نَبَطَهَا, (M, K [in the CK with teshdeed to the ب]) aor. نَبِطَ , (TA,) inf. n. نَبْطٌ; (M;) He produced, or fetched out, by his labour [in digging], the water of the well; syn. أَمَاهَهَا; (M, K;) and of the first, (TA,) and last, (TA,) [or rather of all,] استخرج مَآءَهَا. (K, TA.) And انبط المَآءَ, inf. n. اِنْبَاطٌ; and ↓ استنبطهُ; He (a digger [of a well]) produced, or fetched out, by his labour, or work, the water. (Msb.) ― -b2- See also 10, in five places. -A3- اِنْبَاطٌ also signifies The producing an effect, or making an impression; syn. تَأثيرٌ. (Ibn-'Abbád, Sgh, K.)

5 تَنَبَّطَ see 4: ― -b2- and 10. -A2- تنبّط also signifies He affected to be like, or imitated, the نَبَط [or Nabathæans]: or he asserted himself to be related to them. (K, TA.) [Compare 10, in the last of the senses assigned to it below.]

8 اِنْتَبَطَ see 10.

استنبط 10 استنبط ذ : see 4, in two places: its primary signification is [that mentioned above,] from نَبَطٌ signifying the “ water that comes forth from a well when it is first dug. ” (Zj.) ― -b2- And hence, (Zj,) He drew out, or forth; extracted; educed; produced; elicited; fetched out by labour or art; got out; or extorted; syn. اسْتَخْرَجَ; (Zj, S;) a thing: (Zj:) and (assumed tropical:) He made anything to appear after occultation; as also ↓ انبط; (B;) [i. e. he brought it to light:] and اُسْتُنْبِطَ (assumed tropical:) it (anything) was made apparent, after occultation; as also ↓ أُنْبِطَ: (K:) or the latter, [simply,] (assumed tropical:) it was made apparent. (L.) And [hence] (tropical:) He (a lawyer) elicited (استخرج) an occult, or esoteric, doctrine of law, by his intelligence, and his labour, or study: (K, TA:) or you say استنبطهُ, meaning (assumed tropical:) he elicited it (استخرجهُ), namely a judicial sentence, by labour, or study; as also ↓ انبطهُ, inf. n. اِنْبَاطٌ: (Msb:) or (assumed tropical:) he searched out the knowledge of it. (Jel. iv. 85.) And استنبط مِنْهُ عِلْمًا, and خَيْرًا, and مَالًا, (tropical:) He drew forth, elicited, or extorted, (استخرج,) from him knowledge, and good, or wealth, and property. (TA.) And ↓ نِبَاطٌ [app. an inf. n. of نَابَطَ] signifies the same as اِسْتِنْبَاط حَدِيتٍ (assumed tropical:) The drawing forth, or eliciting, (اِسْتَخْرَاج) of discourse. (TA.) And الكَلَامَ ↓ تنبّط, accord. to the K, or, accord. to Sgh, on the authority of Ibn-'Abbád, ↓ انتبطهُ, (TA,) (assumed tropical:) He drew forth, or elicited, (استخرج,) speech. (Ibn- 'Abbád, Sgh, K.) And العِلْمَ ↓ انبط (tropical:) He revealed knowledge, and spread it among men. (TA.) ― -b3- استنبط الفَرَسَ (assumed tropical:) He sought to obtain offspring from the mare: occurring in a trad.: but accord. to one relation, it is اِسْتَبْطَنَهَا, meaning, “ he sought what was in her belly. ” (TA.) -A2- He (a man) became a [naturalized] نَبَطِىّ [or Nabathæan]. (S, * TA.) It is said by Eiyoob Ibn-El-Kirreeyeh, أَهْلُ عُمَانَ عَرَبٌ اسْتَنْبَطُوا وَأَهْلُ البَحْرَيْنِ نَبِيطٌ اسْتَعْرَبُوا [The people of 'Omán are Arabs who became naturalized Nabathæans, and the people of ElBahreyn are Nabathæans who became naturalized Arabs]. (S, TA.) [See also 5.]

نَبَطٌ نَبَطٌ ذ What first appears of the water of a well (IDrd, K) when it is dug; (IDrd;) as also ↓ نُبْطَةٌ: (K:) or the water that comes forth from a well when it is first dug: (Zj:) or the water that issues forth from the bottom of a well when it is dug; (S, accord. to one copy;) or this is termed ↓ نَبِيطٌ: (S, accord. to another copy; and TA:) pl. [of pauc.] أَنْبَاطٌ and [of mult.] نُبُوطٌ. (TA.) ― -b2- [Hence the saying,] فُلَانٌ قَرِيبُ الثَّرَى بَعِيدُ النَّبَطِ (assumed tropical:) Such a one's promising is near, [but] his fulfilling is remote: i. e. he promises, but does not fulfil. (IAar.) And فلان لَا يُدْرَكُ نَبَطُهُ, (TA,) and لَا يُدْرَكُ لَهُ نَبَطٌ, (ISd, TA,) (tropical:) Such a one's depth is not known, (K, * TA,) and the extent of his knowledge: (TA:) or such a one's depth is not known; meaning that he is cunning, or possessing intelligence mixed with craft and forecast. (ISd, TA.) And فُلَانٌ لَا يُنَالُ نَبَطُهُ (assumed tropical:) Such a one is invincible, and inaccessible to his enemy. (TA.) ― -b3- نَبَطٌ also signifies A well of which the water has been produced, or fetched out, by labour [of the digger]. (S, TA.) ― -b4- And What oozes, or exudes, from a mountain, as though it were sweat, coming forth from the sides of the rock. (TA.) -A2- النَّبَطُ, (S, Mgh, Msb, K,) and ↓ النَّبِيطُ, (S, Msb, K,) and الأَنْبَاطُ, (K,) the last is a pl. (AAF, S, Msb) of the first, (AAF,) and the second is [a quasi-pl. n.] like كَلِيبٌ, (AAF, L,) [The Nabathæans;] a people who alight and abide in the بَطَائِح [see أَبْطَحُ] between the two 'Iráks: (S, K:) or a people (T, M, Mgh, Msb) who alight and abide, (T, TA,) or who used to alight and abide, (Msb,) in the سَوَاد (T, M, Mgh, Msb) of El- 'Irák:) (M, Mgh, Msb:) afterwards applied to mixed people; or people of the lowest or basest or meanest sort; or the refuse of men; and the vulgar sort thereof: (Msb:) the people to whom these appellations properly apply were called نَبَط because of their fetching out by labour (لِاسْتِنْبَاطِهِمْ) what comes forth from the lands: (TA:) [for they were distinguished for agriculture; and hence their proper appellations are used as equivalent to “ clowns, ” or “ boors: ” but a derivation commonly obtaining with us is that from Nebaioth the son of Ishmael:] the n. un. is ↓ نُبَاطِىٌّ, (Yaakoob, IAar, S, Mgh, Msb, K,) and ↓ نَبَاطِىٌّ, (IAar, S, Msb, K,) like يَمَانِىٌّ, (S,) and ↓ نِبَاطِىٌّ, (K,) and ↓ نَبَاطٍ, (S, K,) like يَمَانٍ, (S,) and ↓ نَبَطِىٌّ, (S, K,) like يَمَنِىٌّ, (S,) but this is disallowed by IAar, (Mgh, TA,) and, accord. to Lth, ↓ نَبَطَانِىٌّ, but this [also] is disallowed by IAar. (Msb.)

نُبْطَةٌ نُبْطَةٌ ذ : see نَبَطٌ.

نَبَطِىٌّ نَبَطِىٌّ ذ : see نَبَطٌ.

نَبَطَانِىٌّ نَبَطَانِىٌّ ذ : see نَبَطٌ.

نَبَاطٌ نَبَاطٌ ذ : see نَبَطٌ.

نَبِيطٌ نَبِيطٌ ذ : and النَّبِيطٌ: see نَبَطٌ.

نَبَاطِىٌّ نَبَاطِىٌّ ذ and نُبَاطِىٌّ and نِبَاطِىٌّ: see نَبَطٌ.

اِسْتَنْبَطَ 10 اِسْتَنْبَطَ ذ He drew forth, elicited, extracted, extorted: see 4 in art. خرج. See also Bd, and Jel, iv. 85. It may sometimes be rendered He excogitated.

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٤٠
نَبَطَ نَبَطَ I , U ( n. ac. نَبْط 1 , نُبُوْط 27 ), a. Welled, gushed out ( water ). b. ( n. ac. نَبْط 1 ), Dug down to the water; drew water. نَبَّطَ نَبَّطَ II , a. see I (b) . أَنْبَطَ أَنْبَطَ IV , a. see I (b) . b. [ pass. ], see X (d) . c. [ Ila ], Impressed. تَنَبَّطَ تَنَبَّطَ V , a. see I (b) & X ( c ). c. Imitated, claimed relationship with the Nabathæans. d. [ coll
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٩٬٤٥٦
نبط نَبَطَ - يَنْبِطُ (نَبَطَ - يَنْبُطُ) - اسْتَنْبَطَ - يَسْتَنْبِطُ نَبَطَ - يَنْبِطُ (نَبَطَ - يَنْبُطُ) + كائن + شيئاً (بئراً أو ما شابه): استخرح واستخلص ما به، وخاصة ماءه: يجعل الماء أو السائل يرشح ويزل ويمصل من الخليط وينفصل عنه: في تجمع خليط مكون من سائل كالماء أو الزيت، مخلوط بالتراب أو الحصى أو أشياء أخرى، يعمل على مصل وفصل وتحرير
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٥ (الإجمالي: ٢٤)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. ذيع

    الآيات المشتركة: ١ · Yayınladılar

  2. ردد

    الآيات المشتركة: ١ · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

  3. قلل

    الآيات المشتركة: ١ · Az

  4. شطن

    الآيات المشتركة: ١ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  5. فضل

    الآيات المشتركة: ١ · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  6. خوف

    الآيات المشتركة: ١ · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…

  7. أول

    الآيات المشتركة: ١ · Alet kaldıraç demektir

  8. تبع

    الآيات المشتركة: ١ · İnek yavrusu, dana demektir

  9. أمر

    الآيات المشتركة: ١ · Murar acı bir ağacın adıdır

  10. جيأ

    الآيات المشتركة: ١ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  11. رحم

    الآيات المشتركة: ١ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  12. رسل

    الآيات المشتركة: ١ · Saçak demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

صفحة الصيغة: يَسْتَنْبِطُونَهُ
  1. … إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ …

    O sonucu çıkarırlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنبط
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنبع, خرج, كشف
Zıt Kökغور
Çekirdek Özet 1Kuyunun dibini kazarak ilk kaynak suyunu yüzeye çıkarma
Çekirdek Özet 2Zahirî ve dağınık bilginin altındaki gizli ve sahih manayı istihraç etme
Çekirdek Özet 3Metotlu akıl yürütme, ehliyetli tahkik ve ictihad mekanizması
Kritik Hata RiskiKavramı zahiri sezgiye veya delilsiz sübjektif yorumculuğa indirgeme

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نبİçten dışa doğru belirme, kabarma, fışkırma ve görünür hale gelme; nitekim نبع suyun kaynamasını, نبت tohumun yarılarak filizlenmesini, نبأ gizli haberin ortaya çıkmasını ve نبذ bir şeyin dışarı fırlatılmasını ifade eder.طÇekirdekteki genel fışkırma ve dışa vurum hareketini, derinlik ve tabaka direnci içeren sert bir zeminin kazılarak gizli olanın metodik bir çabayla yüzeye ulaştırılması yönünde daraltır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, tohum, balıkCanlılığın saklı olduğu çekirdek, içsel devinim ve gizil potansiyel
بEv, çadır, iç mekânKuşatılmışlık, derinlik, hazne, bir şeyin iç ve batınî katmanı
طSepet, çark, kuşatmaYüzeyi kaplayan katman, sarıcı kabuk, sınırlayıcı dış kütle
نبطGizli cevherin kuşatıcı katmanları delerek dışarı çıkmasıDerinde ve mahfuz mahalde saklı duran cevherin, onu örten çevreleyici katmanların yarılıp aşılmasıyla gün yüzüne çıkarılması hareketidir.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKuyu kazılırken toprak ve kaya tabakalarının altından ilk fışkıran ve dipte beliren kaynak suyu; bir şeyin örtülü derinliğinden çekilip çıkarılan ilk cevher.
Cahiliye şiiri kullanımıKa‘b b. Sa‘d el-Ganevî mersiyesinde övgüde bulunduğu kişinin düşmanları karşısındaki sarsılmaz derinliğini kuyunun ilk fışkıran dip suyuna benzeterek şöyle zikreder: قَرِيبٌ ثَرَاهُ مَا يَنَالُ عَدُوُّهُ / لَهُ نَبَطاً
Erken Arapça kullanımZü’r-Rumme şiirinde bir atın karnının veya koltuk altının altındaki beyazlığı kuyudan ilk çıkan arı suya benzeterek kullanır: كَمِثْلِ الجَوَادِ الأَنْبَطِ البَطْنِ قَائِماً / تَمَايَلَ عَنْهُ الجُلُّ وَاللَّوْنُ أَشْقَرُ

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça نبط kökü, Batı ve Kuzeybatı Sami dillerinde de su çıkarma, pınarın kaynaması ve tarımsal amaçla yer altı kaynaklarının sevk ve idare edilmesi semantik alanıyla doğrudan örtüşür. Aramice ve Süryanice katmanlarında yer alan kökdaş biçimler pınarın akması, suyun yüzeye fışkırması ve kaynağın bulunması anlamlarını taşır. Bölge tarihinde Fırat ile Ürdün havzaları arasında su kanalları, sarnıçlar ve kayaları oyup su çıkarma teknikleriyle ün kazanmış olan kadim Nebatî kavminin de bu fiille isimlendirilmiş olması, kökün Sami coğrafyasındaki ilksel bağlamının kurak arazide yer altı su mühendisliğiyle kesiştiğini teyit eder. Kök, içkin olanın bir mekanik veya iradî ameliye ile açığa kavuşturulması matrisini korumuştur.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDerindeki suyun (نبط) kazı yoluyla ortaya çıkarılmasıSomut kuyuculuk ameliyesinden soyut zihinsel çıkarım ve delil tespiti anlamına doğru genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAramice ve Süryanice nebaṭ / nḇaṭSuyun kaynaması, akması, yeryüzüne çıkarılması ve kaynak arayışı ile örtüşür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dairesi dışında doğrulanmış geniş Afro-Asyatik köken bağlantısı tespit edilmedi.Veri bulunamadı

المصدر David Cohen, Lisān al-ʿArab, Payne Smith.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نبطAnlamlıGizli suyu çıkarmakKuyudan ilk suyun çıkarılması ve gizli mananın istihracıHedef kök; Kur'an'da geçer
نطبAnlamlıŞaklatmak, vurmakParmak şaklatmak veya küçük bir vuruşla ses çıkarmakKur'an'da geçmez
بنطAnlamlıAlan, zemin, meclisDeniz kıyısı, düzlük arazi veya toplanma noktasıKur'an'da geçmez
بطنAnlamlıİçte ve gizli olmakZahirin zıddı, karın, derinlik, bir şeyin iç yüzüHedef kökün içkinlik yönüyle doğrudan irtibatlıdır; Kur'an'da geçer
طنبAnlamlıUzatmak, gerdirmekÇadır ipi, bağ, köklerin derine ve uzağa yayılmasıKur'an'da geçmez
طبنAnlamlıAteşi gömmek, zeki olmakKülü ateşe örtmek, derin kavrayış ve kurnazlıkGizlilik ve derin kavrayış boyutuyla semantik akrabadır; Kur'an'da geçmez

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نبطMerkezGizli olanı çıkarmakDerinde örtülü olanı metodik çaba ve tahlille yüzeye çıkarmaZihni ve fiili ceht ile istihraç
نبعKomşuSuyun kaynamasıSuyun kendiliğinden, dış müdahale olmaksızın kaynayıp taşmasıKendiliğinden doğal çıkış
خرجKomşuDışarı çıkmakHerhangi bir şeyin bulunduğu yerden dışarıya intikal etmesiGenel mekanik çıkış
كشفKomşuÖrtüyü açmakZaten var olanın üzerindeki fiziksel veya manevi perdeyi kaldırmakPerdenin aralanması
غورZıtSuyun derine batmasıSuyun toprağın altına çekilip ulaşılamaz hale gelmesi, kaybolmasıDerinlikte büsbütün yitme

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنبطDerindeki suyu çıkarmak, gizli manayı istihraç etmekFiziksel kazı ile zihinsel tahlilin bileşimiKesin
LatinceElicere, eruere, deducereÇekip çıkarmak, gizliyi bulmak, istinbat etmekÖrtülü gerçeği sorgulama veya kazma ile gün yüzüne çıkarma manasını karşılar.Güçlü
İngilizceDeduce, extract, inferÇıkarım yapmak, derinden çekip çıkarmakMantıksal çıkarımı tam verir; su çıkarma somut kök imgesini dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaErgründen, herleiten, erschließenDerinine inmek, türetmek, kapalıyı açmakBir meselenin dip zeminine inerek çözüme kavuşturulmasını başarıyla karşılar.Güçlü
FransızcaDéduire, puiser, extraireÇıkarmak, kaynak edinmek, istidlal etmekHem kaynaktan su çekme hem de mantıki vargı üretme çağrışımını içerir.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَسْتَنْبِطُونَهُDağınık ve örtülü haberlerin arka planındaki hakikati metodik analizle ortaya çıkarmaSavaş, kamu güvenliği, asılsız haberler ve istihbarat akışının ehil yöneticiler ve ilim sahipleri tarafından tahkik edilmesi bağlamı (Nisâ 4:83).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidlal ve aklî nazarDelillerin derunundaki tevhidi hakikatlerin akıl yürütmeyle tespitiMetodolojik akıl yürütme
Fıkıhİctihad ve kıyasNassın zahirinde lafzen bulunmayan hükmün illet tespitiyle çıkarılmasıHüküm istihracı
Tefsirİşârî ve derin tevilAyetin lafız sınırlarını aşmadan iç ve latif manalarının keşfiBâtınî nükte istihracı
HadisRivayetlerin fıkhıMetinlerdeki gizli illetlerin ve ameli sonuçların ehli tarafından tespitiFıkhü'l-hadîs ve dirayet

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniNassların anlaşılması ve tatbikiİctihad mekanizmasıHüküm üretmeDinin durağanlaşmasını önleyerek yeni hadiselere nassın özünden canlı çözümler çıkarır.Kesin
İlmiBilgi felsefesi ve metodolojiAnalitik türetim ve keşifTeori inşasıHam veri yığınlarının altındaki nedensellik bağlarını çözerek sistematik bilgiye ulaşır.Kesin
SiyasiKriz yönetimi ve kamu güvenliğiStratejik istihbarat ve tahkikManipülasyonu engellemeToplumu sarsacak tevatür ve dezenformasyonu eleyip hakiki durumu tespit eder.Kesin
İktisadiKaynak yönetimi ve piyasaGizil rezervlerin ekonomiye kazandırılmasıDeğer üretimiAtıl duran yer altı veya zihinsel potansiyeli işleyerek iktisadi faydaya dönüştürür.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVeri madenciliği ve ters problem çözümüÇok katmanlı gürültülü sinyallerin içinden saf ve anlamlı ana örüntünün algoritmik analizle çekilip modellenmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerAdli tahkikat ve hermenötikDağınık ifadeler, ipuçları ve metin katmanları tahlil edilerek failin, kastın veya tarihsel bağlamın nesnel olarak açığa çıkarılması.Kesin

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİstinbatı yalnızca fıkhî kıyas veya teknik hukuk kurallarına indirgeyerek kökün bilgi sosyolojisi ve kriz yönetimindeki hayatî rolünü dışarıda bırakmak.
Kur'an içi daha geniş anlamSosyal kriz, savaş, barış, kamu güvenliği ve toplumsal dedikodu anlarında veriyi ehliyet, liyakat ve derinlik süzgecinden geçirerek yönetme kabiliyeti.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHerkesin her haberi ve nassı kendi sığ zihniyle yorumlayıp topluma yayabileceği zannı; bunun sonucunda dezenformasyon, panik ve otorite anarşisi doğması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem metin düzeyinde lafızcılığa hapsolunmasını engeller hem de toplumsal hayatta krizlerin ham bilgiyle değil ehil tahlille yönetileceğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların psikolojik harp taktiklerini, kamu düzeni haberlerini ve ulü'l-emr ile ilim ehlinin karar mekanizmalarını konu edinen ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yüzeysel lafızcılığı, kontrolsüz dedikoduculuğu ve yetkisiz kişilerin toplumu yönlendiren aceleci hükümleri hakikat sanmasını düzeltir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamKuyunun dibindeki sert tabakayı aşarak ilk saf kaynak suyuna ulaşmak ve onu dışarı akıtmak.
  • Soyut anlamDağınık, gürültülü ve örtülü veri zeminini metodik bir zihin ameliyesiyle yararak derindeki hakiki bilgiyi çekip çıkarmak.
  • Sistematik karşılıkİctihadî melekeler, ehliyetli karar alma mekanizması, stratejik istihbarat tahlili ve hermenötik derinlik.
  • LaTeX modeliI(D)=(D∖⋃k=1mNk)→  ΦE  K∗
  • LaTeX açıklamasıModelde D ham, dağınık ve karmaşık veri/haber kümesini temsil eder; Nk bu veriye karışmış olan asılsız gürültü, söylenti ve yanıltıcı katmanları gösterir. ΦE sembolü, meseleyi çözmeye ehil olan yetkili ve ilim sahiplerinin uyguladığı metodolojik istinbat fonksiyonudur. K∗ ise bütün örtücü tabakalar aşıldıktan sonra dipteki kaynaktan çıkarılan saf, doğrulanmış ve amel edilmeye elverişli hakiki bilgiyi sembolize eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن