نكس

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ن-ك-سالصيغ: ٣ · الجذور المجاورة: ١٦ · الآيات: ٣ · السور: ٣؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عندرأيعمرعقلجرمعملنكسنُنَكِّسْهُرأسصلحنطقسمعنَاكِسُويقنرجععلمخلق

الجذرالصيغ ٣الآيات ٣السور ٣المجاورة ١٦

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

نكس

ن - ك - س

جذر
  • الورود: ٣
  • الآيات: ٣
  • الصيغ: ٣
  • المعاجم: ١٣

Bir ucu körelmiş iki uçlu kazıktır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Bir ucu körelmiş iki uçlu kazıktır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢١٦
الكاف والسين والنون معهما ك ن س، س ك ن، ن ك س، ن س ك مستعملات كنس: الكَنْسُ: كسح القمام عن وجه الأرض. والكُناسَةُ: ملقاها. والكِناسُ: مولج للوحش من البقر يستكن فيه من الحر والصر، ثم يذهب إذا أمسى، فإذا صار مألفاً فهو تولجه، وكَنَسَتْ، وتكنّست: دخلته، وقوله: شاقتك ظعن الحي حين تحملوا فتكنّسوا قطناً تصير خيامهـا أي: دخلوا في هوادج جللت بثياب القطن. وقوله جل ذكره: "الجوار الكُنَّس": النجوم التي
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٧٠
نَكَسْتُ الشيء أنْكُسُهُ نَكْساً: قلبته على رأسه فانْتَكَسَ. ونَكَّسْتُهُ تَنْكيساً. والناكِسُ: المُطأطئ رأسه. وجمع في الشعر على نواكِسَ وهو شاذٌّ. قال الفرزدق: وإذا الرجالُ رَأًوْا يزيدَ رأيتَهُـمْ خُضْعَ الرقابِ نواكِسَ الأبْصارِ والوِلادُ المَنْكوسُ: الذي تخرج رجله قبل رأسه. وهو اليَتْنُ. والمُنَكِّسُ من الخيل: الذي لا يسمو برأسه. والنُكْسُ بالضم: عَوْدُ المريض بعد النَقَهِ. وقد نُكِسَ
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٣٬٠٢٧
ك س ن كنس ، سكن ، نسك ، نكس ، سنك : ( مستعملة ) . سنك : أهمله الليث : ورَوى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : السُّنُكُ : المَحَاجُّ اللَّيِّنة ، ولم أسمعه لغيرِه ؟ . كنس : قال الليث : الكَنْسُ : كَسْحُ القُمامِ عن وجه الأرض ، والكُنَاسةُ : مُلْقاها ، والكِناسُ : مَوْلِجٌ للوحْش من البقر تَسكنُ فيه من الحرِّ . يقال : كنَسَتِ الظِّبَاءُ ، وتَكَنَّسُوا . وقال لبيد : شَاقَتْكَ ظُعْنُ الحيِّ حين
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٠٦
(باب النون والكاف وما يثلثهما) (نكل) النون والكاف واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مَنعٍ وامتناع، وإليه يرجع فروعه. ونَكَل عنه نُكولاً يَنكِل. وأصل ذلك النِّكْل: القَيْد، وجمعه أنكال، لأنَّه يَنْكُل: أي يَمنَع. والنِّكْل: حديدة اللِّجام. وهو ناكلٌ عن الأمور: ضعيفٌ عنها. وقال ابن دُريد: رماه [اللهُ بنُكْلِهِ وبِنُكلَةٍ، أي رماه بما([1])] ينكِّله. ومن الباب نَكَّلت به تنكيلاً، ونَكَّلت به نَكالاً، وهو
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٣٩
- النكس: قلب الشيء على رأسه، ومنه: نكس الولد: إذا خرج رجله قبل رأسه، قال تعالى: ﴿ثم نكسوا على رؤسهم﴾ [الأنبياء/65] والنكس في المرض أن يعود في مرضه بعد إفاقته، ومن النكس في العمر قال تعالى: ﴿ومن نعمره ننكسه في الخلق﴾ [يس/68] وذلك مثل قوله: ﴿ومنكم من يرد إلى أرذل العمر﴾ [النحل/70] وقرئ: ﴿ننكسه﴾ (وهي قراءة الجميع إلا عاصما وحمزة. الإتحاف ص 366)، قال الأخفش: لا يكاد يقال نكسته بالتشديد إلا لما يقلب
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٢٥
ن ك س نكس رأسه ونكّسه‏:‏ ونكست الشيء‏.‏ قلبته فانتكس‏.‏ والولد المنكوس‏:‏ الذي تخرج رجلاه قبل رأسه‏.‏ وسهم نكس‏:‏ انكسر فوقه فجعل أعلاه أسفله وسهام أنكاس‏.‏ قال الحطيئة‏:‏ مجد تليد ونبل غير أنكاس ومن المجاز‏:‏ نكس في مرضه‏.‏ وأكل كذا فنكّسه‏.‏ ونكس الخضاب على رأسه‏:‏ أعاده مراراً‏.‏ وإنّه لنكس من الأنكاس‏:‏ للرذل‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٢٢٩
النَّكْسُ: قلب الشيء على رأَسه، نَكَسَه يَنْكُسُه نَكْساً فانْتَكَسَ. ونَكَسَ رأَسَه: أَماله، ونَكَّسْتُه تَنْكِيساً. وفي التنزيل: ناكِسو رؤوسِهم عند ربهم. والناكِسُ: المُطأْطئ رأْسَه. ونَكَسَ رأْسَه إِذا طأْطأَه من ذُلٍّ وجمع في الشعر على نواكِس وهو شاذ على ما ذكرناه في فَوارس؛ وأَنشد الفرزدق: وإِذا الرِّجالُ رَأَوْا يَزيدَ، رأَيْتَهُم خُضْعَ الرِّقابِ، نَواكِسَ الأَبْصار قال سيبويه: إِذا كان
رابط المدخل

النَّكْسُ: قلب الشيء على رأَسه، نَكَسَه يَنْكُسُه نَكْساً فانْتَكَسَ. ونَكَسَ رأَسَه: أَماله، ونَكَّسْتُه تَنْكِيساً. وفي التنزيل: ناكِسو رؤوسِهم عند ربهم. والناكِسُ: المُطأْطئ رأْسَه. ونَكَسَ رأْسَه إِذا طأْطأَه من ذُلٍّ وجمع في الشعر على نواكِس وهو شاذ على ما ذكرناه في فَوارس؛ وأَنشد الفرزدق: وإِذا الرِّجالُ رَأَوْا يَزيدَ، رأَيْتَهُم خُضْعَ الرِّقابِ، نَواكِسَ الأَبْصار قال سيبويه: إِذا كان لفِعْل لغير الآدميين جمع على فَواعِل لأَنه لا يجوز فيه ما يجوز في الآدميين من الواو والنون في الاسم والفعل فضارع المؤنث، يقال: جِمال بَوازلُ وعَواضِهُ؛ وقد اضطرَّ الفرزدق فقال: خضع الرقاب نواكس الأَبصار لأنك تقول هي الرجال فشبه بالجمال. قال أَبو منصور: وروى أَحمد بن يحيى هذا البيت نَواكِسي الأَبصار، وقال: أَدخل الياء لأَن رد النواكس (* قوله «لان رد النواكس إلخ» هكذا بالأَصل ولعل الأحسن لأنه رد النواكس إِلى الرجال وإِنما كان إلخ.) إِلى الرجال، إِنما كان: وإِذا الرجال رأَيتهم نواكس أَبصارُهم، فكان النواكسُ للأَبصار فنقلت إِلى الرجال، فلذلك دخلت الياء، وإِن كان جمع جمع كما تقول مررت بقوم حَسَني الوجوه وحِسانٍ وجوهُهم، لما جعلتهم للرجال جئت بالياء، وإِن شئت لم تأْتِ بها، قال: وأَما الفراء والكسائي فإِنهما رويا البيت نواكسَ الأَبصار، بالفتح، أَقرَّا نواكس على لفظ الأَبصار، قال: والتذكير ناكسي الأَبصارِ. وقال الأَخفش: يجوز نَواكِسِ الأَبصارِ، بالجر لا بالياء كما قالوا جحر ضبٍّ خَرِبٍ. شمر: النَكْس في الأَشياء معنى يرجع إِلى قلب الشيء ورده وجعل أَعلاه أَسفله ومقدمه مؤخره. وقال الفراء في قوله عز وجل: ثم نُكِسُوا على رؤوسهم، يقول: رَجعوا عما عرفوا من الحجة لإِبراهيم، على نبينا محمد وعليه الصلاة والتسليم. وفي حديث أَبي هريرة: تعس عبدُ الدِّينار وانْتَكَس أَي انقلب على رأْسه وهو دعاء عليه بالخيبة لأَن من انْتَكَس في أَمره فقد خاب وخسر. وفي حديث الشعبي: قال في السقط إِذا نُكِسَ في الخَلْقِ الرابع وكان مخلقاً أَي تبين خلقه عَتَقَت به الأَمَة وانقضت به عدة الحُرَّة، أَي إِذا قُلِبَ ورُدَّ في الخلق الرابع، وهو المُضغة، لأَنه أَوّلاً تُرابٌ ثم نطفة ثم علقة ثم مضغة. وقوله تعالى: ومن نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْه في الخَلْقِ؛ قال أَبو إِسحق: معناه من أَطلنا عمره نَكَّسنا خلقه فصار بدل القوة ضعفاً وبدل الشباب هرماً. وقال الفراء: قرأَ عاصم وحمزة: نُنَكِّسْه في الخلق، وقرأَ أَهل المدينة: نَنْكُسه في الخلق، بالتخفيف، وقال قتادة: هو الهَرَم، وقال شمر: يقال نُكِسَ الرجل إِذا ضعف وعجز؛ قال: وأَنشدني ابن الأَعرابي في الانتكاس: ولم يَنْتَكِسْ يَوْماً فيُظْلِمَ وَجْهُه، لِيَمْرَضَ عَجْزاً، أَو يُضارِعَ مَأْتَما أَي لم يُنَكِّس رأْسه لأَمر يأْنَف منه. والنَّكْس: السهم الذي يُنَكِّسُ أَو ينكسر فُوقُه فيجعل أَعلاه أَسفله، وقيل: هو الذي يجعل سِنْخُه نَصْلاً ونَصْلُه سِنْخاً فلا يرجع كما كان ولا يكون فيه خير، والجمع أَنْكاس؛ قال الأَزهري: أَنشدني المنذري للحطيئة، قال: وأَنشده أَبو الهيثم: قد ناضَلُونا، فَسَلُّوا من كِنانَتِهم مَجْداً تلِيداً، وعِزّاً غيرَ أَنْكاس قال: الأَنْكاس جمع النَّكْس من السهام وهو أَضعفها، قال: ومعنى البيت أَن العرب كانوا إِذا أَسروا أَسيراً خيروه بين التَّخْلِية وجَزِّ الناصية والأَسر، فإِن اختار جَزَّ الناصية جَزُّوها وخلوا سبيله ثم جعلوا ذلك الشعر في كنانتهم، فإِذا افتخروا أَخرجوه وأَرَوْهُم مفاخرهم. ابن الأَعرابي: الكُنُس والنُّكُسُ مآرِينُ بقرِ الوحش وهي مأْواها والنُّكْس: المُدْرَهِمُون من الشيوخ بعد الهَرَم. والمُنَكِّسُ من الخيل: الذي لا يَسمو برأْسه، وقال أَبو حنيفة: النَكْس القصير، والنَّكْسُ من الرجال المقصر عن غاية النَّجْدَة والكرم، والجمع الأَنْكاس. والنِّكْسُ أَيضاً: الرجل الضعيف؛ وفي حديث كعب: زالُوا فما زالَ أَنْكاسٌ ولا كُشُف الأَنكاس: جمع نِكْس، بالكسر، وهو الرجل الضعيف. والمُنَكِّس من الخيل: المتأَخر الذي لا يلحق بها، وقد نَكَّس إِذا لم يلحقها؛ قال الشاعر: إِذا نَكَسَ الكاذِبُ المِحْمَرُ وأَصل ذلك كله النِّكْسُ من السهام. والوِلادُ المَنْكوس: أَن تخرج رجلا المولود قَبْل رأْسه، وهو اليَتْن، والولد المَنْكوس كذلك. والنِّكْس: اليَتْنُ. وقراءة القرآن مَنْكوساً: أَن يبدأَ بالمعوذتين ثم يرتفع إِلى البقرة، والسنَّة خلاف ذلك. وفي الحديث أَنه قيل لابن مسعود: إِن فلاناً يقرأُ القرآن مَنْكوساً، قال: ذلك مَنْكوسُ القلبِ؛ قال أَبو عبيد: يتأَوّله كثير من الناس أَنه أَن يبدأَ الرجل من آخر السورة فيقرأَها إِلى أَوَّلها؛ قال: وهذا شيء ما أَحسب أَحداً يطيقه ولا كان هذا في زمن عبد اللَّه، قال: ولا أَعرفه، قال: ولكن وجهه عندي أَن يبدأَ من آخر القرآن من المعوذتين ثم يرتفع إِلى البقرة كنحو ما يتعلم الصبيان في الكتاب لأَن السُّنَّة خلاف هذا، يُعلم ذلك بالحديث الذي يحدّثه عثمان عن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، أَنه كان إِذا أُنزلت عليه السورة أَو الآية قال: ضَعُوها في الموضع الذي يَذْكر كذا كذا، أَلا ترى أَن التأْليف الآن في هذا الحديث من رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، ثم كتبت المصاحف على هذا؟ قال: وإِنما جاءت الرُّخْصة في تَعَلُّمِ الصبي والعجمي المُفَصَّلَ لصعوبة السور الطوال عليهم، فأَما من قرأَ القرآن وحفظه ثم تعمد أَن يقرأَه من آخره إلى أَوله فهذا النَّكْسُ المنهي عنه، وإِذا كَرِهْنا هذا فنحن للنَّكْس من آخر السورة إِلى أَولها أَشد كراهة إِن كان ذلك يكون. والنُّكْسُ والنَّكْسُ، والنُّكاسُ كله: العَوْد في المرض، وقيل: عَوْد المريض في مرضه بعد مَثَالته؛ قال أُمية بن أَبي عائذ الهذلي: خَيالٌ لزَينبَ قد هاج لي نُكاساً مِنَ الحُبِّ، بَعد انْدمال وقد نُكِسَ في مَرَضِه نُكْساً. ونُكِس المريض: معناه قد عاوَدَتْه العلة بعد النَّقَه. يقال: تَعْساً له ونُكْساً وقد يفتح ههنا للازْدِواج أَو لأَنه لغة؛ قال ابن سيده وقوله: إِني إِذا وَجْهُ الشَّرِيبِ نَكَّسَا قال: لم يفسره ثعلب وأَرى نَكَّسَ بَسَرَ وعَبَس. ونَكَسْتُ الخِضابَ إِذا أَعَدْتَ عليه مرة بعد مرة؛ وأَنشد: كالوشْمِ رَجَّعَ في اليَدِ المنكوس ابن شميل: نَكَسْت فلاناً في ذلك الأَمر أَي رَدَدْته فيه بعدما خرج منه.

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٦٠
* ن ك س * * نَكَسَ * الشيء * فانْتَكَسَ * قلبه على رأسه وبابه نصر * ونَكَّسَهُ تَنْكِيساً * و * النُّكْسُ * بالضم عوْد المرض بعد النَّقَهِ وقد * نُكِسَ * الرجل * نُكْساً * على ما لم يُسم فاعله ويُقال تَعسا له و * نُكْسًا * وقد يُفتح ها هنا للازدواج أو لأنه لغة
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٢٤٩
نكسه ينكسه نكسا: قلبه على رأسه، فإنتكس، وقال شمر: النكس: يرجع إلى قلب الشيء ورده وجعل أعلاه أسفله، ومقدمه مؤخره. وقال الفراء في قوله عز وجل ثم نكسوا على رؤوسهم يقول: رجعوا عما عرفوا من الحجة لإبراهيم عليه السلام. ونكس رأسه: أماله، كنكسه تنكيسا، والتشديد للمبالغة، وبه قرأ عاصم وحمزة ومن نعمره ننكسه وقرأ غيرهما بفتح النون وضم الكاف، أي من أطلنا عمره نكسنا خلقه فصار بعد القوة الضعف، وبعد الشباب
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٬٠٧٢
نَكَسَهُ 1 نَكَسَهُ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. نَكُسَ , inf. n. نَكْسٌ, (S, Msb,) He turned it over, or upside down; inverted it; reversed it; changed its manner of being, or state: (Sh, Msb: *) he turned it over upon its head: (S, A, K:) and he turned it fore part behind; made the first part of it to be last; or put the first part of it last: (Sh:) and ↓ نكّسهُ, (S, A, K) inf. n. تَنْكِيسٌ, (S,)
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٧٥
نَكَسَ نَكَسَ U ( n. ac. نَكْس 1 ), a. Overturned, capsized; reversed, inverted. b. Hung down ( the head ). c. Brought on a relapse ( food ). d. [ pass. ], Had a relapse. e. [ acc. & Fī or 'Ala ], Made to return to. f. [ pass. ], see ( نَكِسَ ) g. [ coll. ], Lowered, hauled down ( flag ). ( نَكِسَ ) A ( n. ac. نَكَس 4 ) [ 'An ], Was inferior to. نَكَّسَ نَكَّسَ II , a. see I (a)
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٥٬٨٢٨
نكس نَكَسَ - ينْكُسُ - نَاكِس - نَاكِسُوْن - نَكَّسَ - يُنَكِّسُ نَكَسَ - ينْكُسُ + كائن + شيئاً: ينزله للأسفل قالباً إياه رأساً على عقب: يحرك شيئاً من العالي نحو الأسفل وبنفس الوقت مدوراً إياه ليصبح عاليه سافله نَاكِس: اسم فاعل صفة مشبهة من " نَكََسَ - ينْكُسُ " نَاكِسُون: جمع " نَاكِس " ﴿ولو ترى إذ المجرمون ناكسوا رءوسهم عند ربهم﴾:
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٣)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٦ (الإجمالي: ٢٧)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. رأس

    الآيات المشتركة: ٢ · Baş demektir

  2. نطق

    الآيات المشتركة: ١ · Nitak kuşak, kemer demektir

  3. عمر

    الآيات المشتركة: ١ · “U’mare” katlı bina demektir

  4. يقن

    الآيات المشتركة: ١ · “U’kne” dağların başında bulunan çukur, krater; “kayene”…

  5. عقل

    الآيات المشتركة: ١ · Akledersiniz

  6. جرم

    الآيات المشتركة: ١ · Cürame hurma döküntüsü demektir

  7. رجع

    الآيات المشتركة: ١ · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir

  8. بصر

    الآيات المشتركة: ١ · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…

  9. سمع

    الآيات المشتركة: ١ · İşiten

  10. صلح

    الآيات المشتركة: ١ · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  11. عند

    الآيات المشتركة: ١ · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  12. خلق

    الآيات المشتركة: ١ · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

الآيات التي ورد فيها(٣)

  1. وَلَوْ تَرَى إِذِ الْمُجْرِمُونَ نَاكِسُو رُءُوسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ رَبَّنَا أَبْصَرْنَا وَسَمِعْنَا فَارْجِعْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا إِنَّا مُوقِنُونَ

    Tersine çevirenler

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنكس
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقلب, عكس, ردد
Zıt Kökقوم
Çekirdek Özet 1Bir şeyin başını aşağı eğmek, üstünü altına getirmek ve tepetaklak çevirmek
Çekirdek Özet 2İnsanın yaratılış, idrak veya ahlaki duruşunda fıtrî doğruluğun tersine dönmesi ve baş aşağı düşüşü
Çekirdek Özet 3Fıtrat ve hakikat ekseninden sapan sistemlerin veya yapıların çöküş ve geriye dönüş kaçınılmazlığı
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir bükülme veya yaşlanma sayıp ontolojik ve ahlaki tersyüz oluş boyutunu göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نكDoğrultudan sapma, eğilme, geri çekilme veya zedelenerek eksenini kaybetme; nitekim نكب yoldan sapmayı, نكث bağı çözüp geri bozmayı, نكص ökçeleri üzerine geri dönmeyi, نكل caydırıcı bir bağ ile engellemeyi ifade eder.سÇekirdekteki eğilme ve sapma hareketine tutunma, dayanma ve zemin yönlü sabitlenme anlamı katarak şeyin baş aşağı tersyüz edilmesini, tepe noktasının aşağıya getirilerek tersine çevrilmesini sağlamıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkDikey veya ileri doğru akan canlı hareket ve süreklilik potansiyeli
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaHareketi yakalayıp yönünü bükme, kavrayarak eğme ve baskılama
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaEğilen nesnenin zemin bularak tepe üstü çakılması veya aşağıda sabitlenmesi
نكسDoğrultunun bükülüp zemine çakılmasıAkış halindeki canlı doğrultunun kavranarak tersine bükülmesi ve başın tabana çevrilmesi hareketi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesneyi baş aşağı çevirmek, tersine çevirmek; başı aşağı doğru eğmek; oku yayıldığı yerden ters çevirip kirişe takmak; anne karnındaki ceninin ters gelmesi (ayaklarının baştan önce doğması).
Cahiliye şiiri kullanımıHuşeyme b. Hureyye veya el-Hutay'a'ya nispet edilen kullanımda okun kırılan başının ters çevrilip alta getirilmesi kastedilerek şöyle denmiştir: مجد تليد ونبل غير أنكاس
Erken Arapça kullanımel-Ferazdak bir beytinde heybet karşısında başlarını ve gözlerini yere indiren insanları tasvir ederken نواكس الأبصار ifadesini kullanmıştır. Ayrıca hastalığın nüksetmesi (iyileşmeden sonra başa dönmesi) erken dönemden itibaren bu kökle ifade edilmiştir.

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde نكس kökü, fiziksel olarak bir nesnenin dikey ekseninin tersyüz edilmesi, düşürülmesi, başın aşağı eğilmesi veya geriye doğru nüksetmesi semantik matrisi etrafında şekillenir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu ses dizilimi yerine kökle semantik akrabalık taşıyan veya tersine dönmeyi, çökmeyi ifade eden kök formları görülmekle birlikte, klasik Arapçada kavram özellikle okun başının alta getirilmesi, doğumda çocuğun ayaklarının önce gelmesi ve bedenin yaşlanarak gücünü yitirip çocukluk zayıflığına geri dönmesi bağlamında merkezîleşmiştir. Kökün içerdiği yönsel değişim, yatay bir dönmeden ziyade dikey eksendeki tepetaklak oluşu ifade eden özgün bir Arapça semantik derinleşmeye işaret eder.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesnenin üstünü altına getirmek, baş aşağı etmekOkun başının ters çevrilmesi, hastalığın gerilemesi ve insanın başını utançtan öne eğmesi gibi somut eylemlerden türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiDikey eksenli devrilme ve geriye dönüş semantiğiGüney Sami ve Arap yarımadası dil havzasında dikey dönüş ve gerileme bildiren fiil kökleriyle uyumludur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نكسAnlamlıBaş aşağı çevirmekBir şeyin üstünü altına getirmek, boyun eğmek, tersine dönmekHedef kök; Kur'an'da geçer
نسكAnlamlıİbadet etmek, kurban kesmekÖzveriyle arınmak, hakka yönelmek ve kurban takdim etmekKur'an'da geçer; boyun eğişin ahlaki ve meşru yönüdür
كنسAnlamlıSüpürmek, gizlenmekYüzeyi temizlemek, ortadan kaybolmak, yuvasına çekilmekKur'an'da geçer; yönün örtülmesi ve çekilme bağı
كسنAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde anlamlı bağımsız kök kaydı yokturKur'an'da geçmez
سنكAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıTehzîbü'l-Luğa'da müsta'mel kaydı düşülmüşse de yaygın kullanım dışıdırKur'an'da geçmez
سكنAnlamlıDurulmak, yerleşmek, yatışmakHareketin durması, sükûnete ermek ve barınmakKur'an'da geçer; hareketin nihayete erip durması

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نكسMerkezTersyüz olmak, baş aşağı çevrilmekDikey eksende üstün alta, başın aşağıya gelmesiNesnenin veya şahsın fıtrî dikey hiyerarşisinin baş aşağı devrilmesidir
قلبKomşuBir şeyin içini dışına veya arkasını önüne çevirmekGenel yön veya hal değişimiقلب genel bir altüst oluşu veya halden hale geçişi anlatırken, نكس dikey doğrultunun doğrudan baş aşağı dönmesidir
عكسKomşuZıddına çevirmek, yansıtmakYatay veya mantıksal tersine çevirmeعكس bir şeyin yönünü veya hükmünü zıddına bağlarken, نكس bedensel veya fiziksel tepetaklak olmayı öne çıkarır
رددKomşuGeri döndürmek, reddetmekKaynağına veya ilk konumuna iade etmekردد gerisin geri gönderme hareketiyken, نكس yapının tepetaklak edilerek zayıflatılmasıdır
قومZıtDikilmek, dosdoğru ayakta durmakDikey doğruluğu ve sağlamlığı korumaBaşın yukarıda, ayakların sağlam zeminde olduğu fıtrî ve dosdoğru duruştur

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنكسBaş aşağı çevirmekBir şeyin üstünü altına getirmek, boynunu bükmek, gerilemekKesin
LatinceInvertere, recurvareTersyüz etmek, eğmekDüzenin altüst olmasını karşılar ancak utançtan baş eğme tonunu tam vermezGüçlü
İngilizceInvert, regress, relapseTersine çevirmek, gerilemekDurumun tersine dönmesini ve nüksetmeyi verir, baş aşağı fizikselliği dışarıda bırakabilirGüçlü
AlmancaUmkehren, rückfällig werdenGeri dönmek, baş aşağı etmekSürecin tersine çevrilmesini ve nüksetmeyi karşılarGüçlü
FransızcaInverser, rechuterTersyüz etmek, gerilemekYapısal tersyüz oluşu ve hastalığın başa dönmesini ifade ederGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَاكِسُوMahcubiyet, suçluluk ve zilletle başı öne eğmekAhirette suçluların hakikati gördüklerinde yaşadıkları derin utanç ve teslimiyet bağlamı; Secde 32:12
نُكِسُواZihnen ve ahlaken tersyüz olmak, eski bâtıla rücu etmekİbrahim kıssasında delil karşısında aciz kalan kavmin hakikatten yüz çevirip tekrar putperestliğe dönmesi; Enbiyâ 21:65
نُنَكِّسْهُYaratılışta tersine çevrilmek, yaşlanıp fıtrî zayıflığa dönmekİnsanın biyolojik gücünün zirveye ulaştıktan sonra gerileyip çocukluk acziyetine dönmesi bağlamı; Yâsîn 36:68

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayetten dalalete dönüş ve fıtratın bozulmasıİnsanın aklı ve fıtratı hakkı idrak ettiği halde inada sapıp hakikati tepetaklak yorumlamasıZihnin ve kalbin hakikat karşısında tersyüz olması
Fıkıhİbadetlerde tertip ve ters sıraAbdestte veya namaz surelerinde tertibin tersine işletilmesi (tenkîs) tartışmalarıAmellerin meşru sırasının tersine çevrilmesi
Tefsirİnsanın ontolojik çevrimi ve inkârcı psikolojisiSecde 32:12, Enbiyâ 21:65 ve Yâsîn 36:68 ayetlerinde insanın acziyeti ve inkârın utancıFiziksel ve ahlaki baş aşağı oluşun incelenmesi
HadisFitne ve nifak alametiKalbin altüst olmuş bir testi gibi hakikati tutamaz hale gelmesi (el-kalbü'l-menkûs) rivayetleriKalbin fıtrî istikametini kaybedip baş aşağı devrilmesi

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrî doğrultunun korunmasıHidayetten sapma ve irtidadFıtrat ekseninin tersine dönmesiHakikate tabi olmak yerine hevayı üste alıp dini baş aşağı çevirme tehlikesiKesin
İlmiMetodoloji ve akıl yürütmeMantıksal çelişki ve yanılgıÖncüller ile sonuçların yer değiştirmesiHakikati delile uydurmak yerine delili peşin kabullere göre eğip bükme hatasıGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve adalet hiyerarşisiLiyakatin altüst oluşuAlt tabakanın başa geçip nizâmın bozulmasıToplumsal adalet terazisinin tersyüz edilerek zulmün hâkim kılınmasıGüçlü
İktisadiÜretim ve tüketim dengesiTüketimin üretimi boğmasıSermaye piramidinin tersine dönmesiDeğer üreten tabakanın ezilerek asalak yapıların üste çıkarılması kriziMuhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonun tersinmesi ve simetri ekseninde ters çevrilme (inversion)Bir dalganın veya fonksiyon eğrisinin tepe noktasının dip noktasına dönüşmesi, fazın 180 derece tersine dönmesi hareketiKesin
Beşeri bilimlerPsikolojik regresyon ve ahlaki anomiBireyin veya toplumun olgunlaşma aşamasından gerileyerek ilkel tepkilere ve normsuzluğa baş aşağı yuvarlanmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca yaşlılık sebebiyle kamburlaşmak veya fiziksel olarak eğilmek gibi biyolojik bir sürece indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; biyolojik ihtiyarlığın yanı sıra aklî delil karşısında sıkışıp cehalete dönmeyi ve ahirette suçun ağırlığı altında baş aşağı edilmeyi içeren bütüncül bir varoluşsal çöküşü ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlgili ayetlerdeki ahlaki, zihni ve ontolojik uyarıların sıradan bir yaşlılık tasviri sanılarak mesajın sarsıcı tevhit ve adalet çağrısının gözden kaçırılması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanın büyüklük taslamasının sonunun zillet, aklını işletmemesinin sonunun cehalete rücu, ömürle şımarmanın sonunun ise kaçınılmaz biyolojik tükeniş olduğunu gösteren ontolojik ilkeyi açıklar.
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?Putperestlerin mantıksal çıkmazlarını anlatan ayetlerde (Enbiyâ suresi), kıyamet günü inkârcıların psikolojisini çizen tablolarda (Secde suresi) ve insanın ömür döngüsünü ele alan ibret sahnelerinde (Yâsîn suresi).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İnsanın kendi gücünü kalıcı, aklını da her şartta bağımsız sanma vehmini yıkar; vahiyden kopan aklın ve bedenin eninde sonunda baş aşağı devrileceğini gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir nesnenin başını aşağıya eğmek, üstünü altına getirmek, dikey hiyerarşiyi tepetaklak çevirmek.
  • Soyut anlamFıtrî doğrultu ve erdemden koparak zihnen, ahlaken veya biyolojik olarak zıddına dönmek, gerilemek ve mahcup olmak.
  • Sistematik karşılıkDikey nizam üzere kurulmuş herhangi bir yapının (akıl, beden, ahlak, toplum) kendi fıtrî yöneliminin zıddına bükülerek çöküşe geçmesi yasası.
  • LaTeX modelif(x,t)=−f(x,t0)veyadhdt<0
  • LaTeX açıklamasıModelde f dikey eksendeki konumu veya doğrultuyu, x incelenen varlığı veya niteliği, t0 başlangıçtaki fıtrî ve dik hâli, t ise sapma veya yaşlanma anını temsil eder. Eksi işareti (−), doğrultunun tepe noktasından dip noktasına bütünüyle tersyüz oluşunu gösterir. dhdt<0 bağıntısı ise hiyerarşi ve diklik potansiyelinin (h) zamanla azalarak baş aşağı çöküşe doğru evrilmesini ifade eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن