وقب
و - ق - ب
جذر- الورود: ١
- الآيات: ١
- الصيغ: ١
- المعاجم: ١٣
“Vekab”, dar ve derin çukur demektir. Düşmek ve çökmek anlamında mastar olmuştur. Ğasık belirsiz olarak kullanılmıştır. “İza vekab” ile çökmesi haber verilmiştir. Her şey bozulmakta ve çökmektedir. Her canlının ömrü olduğu gibi her şeyin de ömrü vardır. Ğasik ismi faildir. Hem çöken belirsiz hem de çöküş belirsizdir. Hilkatin şerri ile ğasakın şerri farklı olduğu için şerr tekrar edilmiştir. Yalnız “min” tekrar edilebilirdi. Ama bura da şerr tekrar edilmiştir. Bu farklılığın büyük olmasından ileri gelmektedir. İkisi de nekreye izafe edilmişti ve ikisi de belirsizdir. İki şerrin farklılığı düşünülerek aradaki fark ortaya konulmalıdır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Vekab”, dar ve derin çukur demektir. Düşmek ve çökmek anlamında mastar olmuştur. Ğasık belirsiz olarak kullanılmıştır. “İza vekab” ile çökmesi haber verilmiştir. Her şey bozulmakta ve çökmektedir. Her canlının ömrü olduğu gibi her şeyin de ömrü vardır. Ğasik ismi faildir. Hem çöken belirsiz hem de çöküş belirsizdir. Hilkatin şerri ile ğasakın şerri farklı olduğu için şerr tekrar edilmiştir. Yalnız “min” tekrar edilebilirdi. Ama bura da şerr tekrar edilmiştir. Bu farklılığın büyük olmasından ileri gelmektedir. İkisi de nekreye izafe edilmişti ve ikisi de belirsizdir. İki şerrin farklılığı düşünülerek aradaki fark ortaya konulmalıdır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٦١٤القاف والباء و"وايء" معهما
ق و ب، و ق ب، ب و ق، ق ب أ، ب ق ي، أ ب ق مستعملات.
قوب: القَوْبُ: أن تقوّب أرضاً، أو حفرة شبه التَّقْوير، تقول: قُبْتُها فانقابت.
وقد قوّبُوا مَتْنَ الأرض، أي: أثروا فيها بمواطئهم ومحلهم، قال:
به عصات الحي قَوَّبْنَ متنه وجرد أثباج الجراثيم حاطبه
والقَوْبُ: أن يُقَوِّبَ الجرب جلد البعير فترى فيه قوباً قد جردت من الوبر، وبه سميت القوباء التي تخرج في جلد الإنسان فتداوى
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٥٤الوَقْبُ في الجبل: نُقرةٌ يجتمع فيها الماء. ووَقْبَةُ الثريد: أُنْقوعَته. ووَقْبُ العين: نَقْرَتُها. تقول: وَقَبَتْ عيناه: غارَتا. والوَقْبُ: الأحمق. مثل الوَغْبِ. ووَقَبَ الشيء يَقِبُ وَقوباً، أي دخل. تقول: وَقَبَتِ الشمسُ، إذا غابت ودخلت موضعها. ووقَبَ الظلامُ: دخلَ على الناس. ومنه قوله تعالى: "ومن شَرِّ غاسِقٍ إذا وَقَب". قال الحسن: إذا دخلَ على الناس. وأوقبت الشيءَ، إذا أدخلته في الوَقْبَةِ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١١٬٢٢٣باب القاف والباء
قوب ، قبا ، قأب ، بقي ، وقب ، وبق ، أبق ، بوق .
قبا : رَوى شمر بإِسنادٍ له عن عطاء أنّه قال : يُكره أن يَدخل المعتكف قَبْواً مَقْبُوّاً . قيل له : فأَيْنَ يُحْدِث ؟ قال : في الشِّعَابِ . قيل : فقعود المسجد ؟ فقال : إنَّ المسجد ليس كذلك .
قال شمر : قال ابن شميل : قَبَوْتُ البِناء ،
أي : رَفَعْتُه .
قال : والسماء مَقْبُوَّةٌ ، أي : مرفوعة .
قال : ولا يقال : مَقْبُوَّةٌ من القُبَّة
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٬٨٩٥(باب الواو والقاف وما يثلثهما)
(وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل.
(وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم:
(باب الواو والقاف وما يثلثهما) (وقل) الواو والقاف واللام: كلمةٌ تدلُّ على علوٍّ في جَبَل. وتوقَّلَ في الجبلِ: عَلاَ. وكلُّ صاعدٍ في شَيءٍ متوقِّل. وفرسٌ وَقَِْلٌ: حسَن السَّير في الجبال. والوَقْل: شجر المُقْل. (وقم) الواو والقاف والميم. يدلُّ على غَلبَة* وإذلال. ووَقَمَ اللهُ العدوَّ وقْماً: أذَلَّه. وتوقَّمَ فلانٌ العِلم: قَتَله خُبْراً. وتوقَّمْت الصَّيدَ: خَتَلْتُه. وقال الكسائيّ: الموقوم: الشَّديد الحُزْن. وحَرَّةُ واقِمٍ بالمدينة. (وقه) الواو والقاف والهاء: كلمةٌ واحدة. استَيْقه القومُ: أطاعُوا، مِن وَقِهْت. (وقي) الواو والقاف والياء: كلمةٌ واحدة تدلُّ على دَفْعِ شيءٍ عن شيءٍ بغيره. ووقيْتُه أَقِيه وَقْياً. والوِقاية: ما يقي الشَّيء. واتَّقِ اللهَ: تَوَقَّهُ، أي اجعل بينَك وبينه كالوِقاية. قال النَّبي صلى الله عليه وآله وسلم: "اتَّقُوا النّارَ ولو بِشقِّ تَمرة"، وكأنّه أراد: اجعلوها وقايةً بينكم وبينها. ومما شذَّ عن الباب الوَقْيُ، قالوا: هو الظَّلْع اليَسير. (وقب) الواو والقاف والباء: كلمةٌ تدلُّ على غَيبةِ شيءٍ في مَغَاب. يقال وَقب الشَّيءُ: دخَلَ في وَقْبة، وهي كالنُّقْرة في الشَّيء. ووقَبَتْ([1]) عيْناه: غارتا. [و] وقَبَ الشَّيءُ: نَزَلَ ووَقَع. قال الله تعالى: ﴿ومِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إذَا وَقَبَ﴾[الفلق 3]، قالوا: هو اللَّيل إذا نَزَل. وأمَّا قولُهم: إنَّ الوَقْب هو الأحمَقُ فهو من الإبدال، والأصل وَغْب، وقد ذَكَرناه. (وقت) الواو والقاف والتاء: أصلٌ يدلُّ على حَدِّ شيءٍ وكُنْهه في زمان وغيرِه. منه الوقْت: الزَّمان المعلوم. والموقوت: الشَّيء المحدود. [و] المِيقاتُ: المصير للوَقْت. وقَتَ له كذا ووَقَّته، أي حدَّدَه. قال الله عزَّ وجلّ: ﴿إنَّ الصَّلاَةَ كانَتْ عَلَى المُؤْمِنِينَ كِتَاباً مَوْقُوتاً﴾ [النساء 103]. (وقح) الواو والقاف والحاء: كلمةٌ تدلُّ على صَلابةٍ في الشَّيء. والحافر الصُّلْب وَقَاحٌ، شُبِّه به الرَّجُل القليل الحَيَاء فقيل وَقاحٌ. ووَقِحٌ: بيِّنُ القِحَة والوَقَاحة. والتَّوقيح: أن يوقَّح الحافرُ بشَحمةٍ تُذابُ يُكوَى بها الأشْعَر. واستَوْقَحَ الحافرُ: صَلُب. ورجل موَقَّح: مجرَّب. (وقد) الواو والقاف والدال: كلمةٌ تدلُّ على اشتعالِ نارٍ. وَقَدَت النّار تَقِدُ واتَّقَدَتْ وتَوَقَّدَتْ، وأوْقَدْتُها أنا. والوَقُود: الحَطَب. والوُقود: فِعلُ النّارِ إذا وَقَدَتْ. والوَقَد: نَفْس النّار. ووَقْدَة الصَّيفِ: أشدُّه حَرَّاً. (وقذ) الواو والقاف والذال: كلمةٌ تدلُّ على ضَربٍ بخَشَب. منه الوَقْذ: الإيلام بالضَّرب. وشاةٌ موقوذة: ضُرِبت بالخشَب حتَّى ماتت. ومما ليس من هذا القياس وُقِذَت النّاقةُ: دَرَّتْ على كَرْهٍ فقَلّ لبنُها. (وقر) الواو والقاف والراء: أصلٌ يدلُّ على ثِقَل في الشَّيء. منه الوَقْرُ: الثِّقَل في الأُذُن. يقال منه: وَقِرَتْ أذنُه تَوْقَر وَقْراً([2]). قال الكسائيّ: وُقِرَتْ أذنُه فهي موقورة. والوِقْر: الحِمْل. ويقال نخلةٌ مُوقرَةٌ ومُوقِرٌ، أي ذات حَملٍ كثير. ومنه الوَقَار: الحِلْم والرَّزَانة. ورجلٌ ذو قِرَةٍ، أي وَقور. يقال منه وَقَرَ وَقاراً. وإذا أمرت قلت اُوقُر، في لغة من قال اُومُرْ. قال الأحمر في قوله: ﴿وقَرْنَ فِي بُيُوتِكُنَّ﴾ [الأحزاب 33]: ليس من الوقار، إنَّما هو من الجلوس. يقال منه وَقَرْتُ أقِرُ وَقْراً. قال أبو عبيد: هو عندي من الوَقَار. يقال: قِرْ، كما يقال: عِدْ. ورجلٌ مُوَقَّر: مُجرَّب. ومما شذَّ عن الباب الوَقِيرَة([3]): نُقرةٌ في الصَّخْر. فأمَّا وَقِيرٌ فهو إتباع الفقير. والوَقْرَة في العَظْم([4]). والوَقِير: القطيع من الضَّأْن. (وقص) الواو والقاف والصاد: كلمةٌ تدلُّ على كَسْر شيء. منه الوَقْص: دَقُّ العُنُق، وُقِصَتْ عنقُه فهي موقوصة. أمَّا قولُ الهُذَلِيّ([5]): فبَعثْتُها تَقِصُ المَقَاصِرَ بعد ما *** كَرَبَتْ حَياةُ النّارِ للمُتَنَوِّرِ فمِنْ وَقْصِ الدّابّةِ إذا سار في رؤوس الآكام فيقصُها([6]). ومنه التَّوَقُّص في المشي: شدَّةُ الوطْءِ، كأنّه يَقِصُ ما تحتَه. والوَقَص: دقَاقُ العِيدان. يقال وَقِّصْ لنارك، وهي كِسَرُ العِيدان. ويقال لما بينَ الفريضتين: وَقَصٌ؛ وهو القياس، لأنها ليست بفريضةٍ تامَّة، فكأنها* مكسورة. (وقط) الواو والقاف والطاء: كلمةٌ تدلُّ على وَقْعِ شيءٍ بشيءٍ. ووَقَط الدِّيكُ الدّجاجَةَ: سَفِدَها. ويقال: أصابَتْنا سماءٌ فوَقَطَت الأرضَ، كأنها وقَعَتْ بها، وذلك المكان الذي يَسْتَنْقِع فيه الماءُ وَقْطٌ، ووَقيط. (وقع) الواو والقاف والعين أصلٌ واحد يرجع إليه فروعُه، يدلُّ على سُقوط شيء. يقال: وقَعَ الشيءُ وُقوعاً فهو واقع. والواقِعَة: القِيامة، لأنها تَقَع بالخَلْق فتَغْشاهم. والوقْعة: صَدْمَة الحرب. والوَقائع: مَناقِع الماء المتفرِّقة، كأن الماء وَقَع فيها. ومَواقِعُ الغيثِ: مَسَاقِطَهُ. والنَّسر الواقع، من وقَع الطائر، يراد أنّه قد ضمَّ جناحيه فكأنَّهُ واقعٌ بالأرض. ومَوْقَعَة الطّائِر([7]): موضِعه الذي يقعُ عليه. وكَوَيْتُ البعيرَ وَقَاعِ: دائرةٌ واحدةٌ يُكوَى بها بعضُ جِلْدِه أين كان فكأنَّها قد وَقَعَتْ به. ووقَعَ فلانٌ في فلان وأوْقَع به([8]). وأما وَقَعْت الحديدةَ أقِعُها وَقْعاً، إذا أنتَ حدَّدتَها، فمن القياس، لأنّك توقِّعها على حجرٍ أو غيرِه لتمتدَّ، فكأنه من باب فَعَلَ الشيءُ وفَعَلْتُه. وحديدةٌ وقيعٌ([9]). ووقَع الغَيثُ: سَقَط متفرِّقَاً. ومنه التَّوقِيع، وهو أثَرُ الدَّبَر بظهر البَعِير. ومنه التَّوقيع: ما يُلْحَق بالكتابِ بعد الفَراغ منه. وتوقَّعْتُ الشَّيءَ: انتظرتُه متى يقع. والحافر الوَقِيع: الذي قَطّطَتْه الحجارةُ تقطيطاً؛ وهو مأخوذٌ من الحديد الوقيع. والسَّيف الوقيعُ: ما شُحِذَ بالحجَر؛ وقد مرَّ قياسه. والوَقَع: الحَفَى. والوَقِع: الحَفِي، وهو من ذلك كأنّه حجرٌ قد وقعَ بميقعَةٍ فَحفِيَ. والوَقِع([10]): الطِّخاف([11]) من السّحاب، كأنَّه يَقَعُ بغَيثِه. وأما الذي حكاه أبو عمرو، أنَّ الوَقْع: المكانَ المرتفِع من الجَبَل، فكأنَّه سمِّي به لأنّ الذي يعلُوه يخافُ أن يقع منه. (وقف) الواو والقاف والفاء: أصلٌ واحد يدلُّ على تمكُّثٍ في شيءٍ ثمَّ يقاس عليه. منه وَقَفْتُ أقِفُ وُقوفاً. وَوَقَفْتُ وَقْفِي، ولا يقال في شيءٍ أوقَفْتُ إلاَّ أنهم يقولون للذي يكونُ في شيءٍ ثم يَنْزِع عنه: قد أوْقَفَ. قال الطِّرِمَّاح: جامحاً في غَوَايتي ثمَّ أوقفـ *** ـتُ رضاً بالتُّقَى وذو البِرِّ راضِ([12])وحكى الشَّيباني: "كلمتُهم ثم أوْقَفْتُ عنهم([13])" أي سَكَتُّ. قال: وكلُّ شيءٍ أمسَكْتَ عنه فإنّك تقول: أوقفت. ومَوْقِفُ الإنسانِ وغيرِه: حيثُ يَقِفُ. والوِقَافُ: المواقَفَة. قال ابن دريد: وَقِيفَةُ الوَعِل: أن تُلْجِئَهُ الكلابُ أو الرُّمَاةُ إلى صخرةٍ فلا يمكنُه أن يَنْزِلَ، حتى يُصَاد. قال: فلا تَحْسَبَنِّي شَحْمَةً مِنْ وَقِيفَةٍ *** مطرَّدَةٍ ممَّا تصيدُكَ سلفعُ([14])وسَلْفَعُ: كلْبَةٌ. ومنه الوَقْف: سِوَارٌ من عاج. ويمكن أن يسمَّى وَقْفاً لأنّه قد وَقَفَ بذلك المكان. ويقال على التشبيه: حمارٌ مُوَقَّفٌ، إذا كان بأرساغِهِ بياض، كأنَّه وَقَفَ. ومَوْقِفَا الفرسِ([15]) الهَزْمتان في كَشْحَيْه. والله أعلم بالصواب. ---------------------__ ([1]) في الأصل: "وقب". ([2]) قال الجوهري: قياس مصدره التحريك، إلا أنه جاء بالتسكين. ([3]) وكذلك الوقرة، والوقير. ([4]) هي الهزمة فيه. ([5]) وكذا في المجمل. وقد سبق في مادة (بعث) أن الشاعر هو "ابن أحمر". وأنشده في (قصر) بدون نسبة. أما في اللسان (قصر، وقص) فقد نسب إلى ابن مقبل. ([6]) في المجمل: "فوقصها". والضمير في "سار" للدابة، والدابة يؤنث ويذكر. ([7]) موقعة الطائر بفتح القاف، وتكسر أيضاً. ([8]) في الأصل: "ووقع به"، صوابه في المجمل. ([9]) بغير هاء. وقال عنترة: وآخر منهم أجررت رمحي *** وفي البجلي معبلة وقيع ([10]) بالفتح وككتف، كما في القاموس. وضبط في اللسان ككتف، وضبط في المجمل بالتحريك. ([11]) الطخاف، بكسر الطاء وفتحها: السحاب الرقيق ترى السماء من خلاله. ([12]) وكذا ورد إنشاده في اللسان (وقف). وفي الديوان 80: "فتطربت للهوى ثم أقصرت". ([13]) في الجمهرة (2: 156). ([14]) أنشده في المجمل والجمهرة واللسان، كما أنشده في اللسان (سلفع). ([15]) في الأصل: "وموقف الفرس"، صوابه في المجمل.
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٤١- الوقب كالنقرة في الشيء، ووقب: إذا دخل في وقب ومنه وقبت الشمس: غابت. قال تعالى: ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾ [الفلق/3] والإيقاب: تغييبه، والوقيب: صوت قنب (قنب الفرس: وعاء قضيبه) الدابة، وقببه، وقبه (يقال قبه يقبه قبا، واقتبه: قطعه. اللسان (قبب) ).
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٦٨و ق ب
وقب اليل وظلام واقب.
ووقبت الشمس: وجبت.
ووقبت عيناه: غارتا.
وشربت من الوقب وهو القلت.
وحبذا وقبة الثريد.
وسمعت وقيب الفرس ووعيقه وهو صوت قنبه.
وتقول العرب: تعوذوا بالله من حميّة الأوقاب واللئام الوقب: الأحمق.
وامرأ ميقاب: محماق.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٩٩٢الأَوْقابُ: الكُوَى، واحدُها وَقْبٌ.
والوَقْبُ في الجبَل: نُقْرة يجتمع فيها الماء.
والوَقْبةُ: كُوَّة عظيمة فيها ظِلٌّ. والوَقْبُ والوَقْبةُ: نَقْرٌ في الصَّخْرة يجتمع فيه الماءُ؛ وقيل: هي نحوُ البئر في الصَّفَا، تكون قامة أَو قامتين، يَسْتَنْقِـع فيها ماءُ السماء. وكلُّ نَقْرٍ في الجَسدِ: وَقْبٌ، كنَقْرِ العين والكَتِفِ. ووَقْبُ العَيْن: نُقْرَتُها؛ تقول: وَقَبَتْ عَيْناه، غارَتَا. وفي حديث
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٠٦* و ق ب * * وَقَبَ * دخل وبابه وعد ومنه وقب الظلام أي دخل على الناس قال الله تعالى ﴿ومن شر غاسق إذا وقب﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬١١٣الوقب في الجبل نقرة يجتمع فيها الماء، ونقر في الصخرة يجتمع فيها الماء كالوقبة، بزيادة الهاء، والجمع أوقاب أو الوقبة: نحو البئر في الصفا، تكون قامة، أو قامتين يستنقعفيها ماء السماء. الوقب: كل نقر في الجسد، كنقر العين والكتف. ووقب العين: نقرتها، تقول: وقبت عيناه: غارتا. وفي حديث جيش الخبط فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن . الوقبان من الفرس: هزمتان فوق عينيه. والجمع من كل ذلك وقوب، ووقاب. الوقب
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٢٤٠وَقَبَ الظَّلَامُ
1 وَقَبَ الظَّلَامُ ذ The darkness came in upon the people. (S, K *.) ― -b2- So in the verse of the Kur. [cxiii. 3,] وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ اِذَا وَقَبَ And from the mischief of night when it cometh in upon men; (S;) [for other explanations see غَاسِقٌ in art. غسق.] ― -b3- وَقَبَتِ الشَّمْسُ, (inf. n. وَقْبٌ and وُقُوبٌ, K,) (tropical:) The sun set: (S, K:) entered its place [of
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٣٧وَقَبَ
وَقَبَ
a. [ يَقِبُ ] ( n. ac. وَقْب 1 ), Entered a cave.
b. Became eclipsed ( moon ).
c. Was sunken ( eye ).
d. [ 'Ala ], Overspread ( darkness ).
e. ( n. ac. وَقْب 1 , وُقُوْب 27 ), Set ( sun ); disappeared.
f. Came.
أَوْقَبَ
أَوْقَبَ IV ,
a. Was hungry.
b. Placed in a niche &c.
وَقْب
وَقْب 1 , ( pl. أَوْقَاْب 38 ),
a. Cavity; socket.
b. Cavern, cave.
c. Despicable.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٥٬٤٣٥وقب
وَقَبَ - يَقِبُ
وَقَبَ - يَقِبُ + كائن + في شيء: يدخل وينتشر ويتغلغل بين أجزائه
﴿غاسق إذا وقب﴾: الغاسق: اسم فاعل " من " غَسَقَ - يَغْسَقُ ":كل أمر يؤدي إلى ظلمة وانعدام الضياء بشكل شديد
و ﴿غاسق إذا وقب﴾: الظلام الشديد إذا دخل وتغلغل وانتشر وغلب على الضياء فلا يظهر إلا ظلام
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدخول والولوج من مكان خارج شيء
الصيغ(١)
الآيات التي ورد فيها(١)
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | وقب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Misâl (ilk harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غسق, دلس, ظلم, غور |
| Zıt Kök | بزغ |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin bir çukura, oyuğa veya kovuğa girip gözden kaybolması; çukurlaşma |
| Çekirdek Özet 2 | Karanlığın, çöküntünün veya belirsizliğin bir oyuğu doldururcasına varlığın üzerine çöküp istila etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Çöküş ve süzülüş süreçlerinin varlık boşluklarına sirayet ederek algı ve savunma alanlarını görünmez kılması |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece gece oldu şeklinde takvimsel ve sıradan bir zaman geçişi sayılarak, derinleşen çöküş, kör nokta ve oyuğa sızma dinamizminin gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| وق | Bir sınırda durdurma, baskılama, ağırlık verme veya bir kalıp içine hapsetme hareketi; وقت, وقد, وقذ, وقر, وقع, وقف, وقي köklerinde görüldüğü üzere bir etkiyi sınırlandırma ve bir çerçeveye oturtma | ب | İçe alma, barınma ve kapalı alan bildiren harfin eklenmesiyle sınırlandırma hareketi, bir oyuğun, kovuğun veya derin çukurun içine girip orada kaybolma ve gizlenme anlamına özelleşmiştir |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dışarıda olan bir unsuru içeriye bağlayan, bir durumu başka bir duruma eklemleyen tutunma ve yöneliş |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Dar bir açıklık, yoğunlaşmış bir sınır çizgisi veya daralan bir menfezden geçme hareketi |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir korunak, kapalı hacim, oyuk, çukur veya iç mekân |
| وقب | Bir açıklık veya sınırdan geçerek kapalı bir haznenin/oyuğun içine yerleşme ve orada kaybolma | Dışarıdaki varlığın veya etkinin daralan bir sınırdan geçip içteki oyuğa, çukura nüfuz ederek bütünüyle gizlenmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kayada yağmur suyunun toplandığı doğal oyuk ve çukurluk; göz küresinin kafatasındaki yuvasına çekilip çukurlaşması (gözün çökmesi) ve bir şeyin oyuğa tam oturup kaybolması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde göz çukurunu ve yağdanlık oyuğunu tasvirde kullanılmıştır: في وقب خوصاء كوقب المدهن |
| Erken Arapça kullanım | Câbir b. Abdillâh’ın aktardığı Habat ordusu rivayetinde, kıyıya vuran dev deniz canlısının göz çukurundan kantarla yağ çıkarılışı anlatılırken göz yuvası için şu ibare geçmektedir: فاغترفنا من وقب عينه بالقلال الدهن |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve erken dönem rivayet külliyatı.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça وقب kökü, Sami dil ailesinde daralan bir boşluğa, çukura girme, çökme ve gizlenme semantik matrisiyle doğrudan ilişkilidir. Kökün birincil göstergesi taşta oluşan ve su biriktiren doğal hazne ile kafatasındaki göz yuvasıdır. Güney Sami dillerinde ve Eski Güney Arapçasında çöküntü, yarıntı ve su çukuru göstergeleriyle örtüşürken, Kuzeybatı Sami dillerinde kök çoğunlukla oyuk ve delik açma veya çökme bildiren ikincil formlarla fonetik ve semantik akrabalık taşır. Arapçada ise kök, hem morfolojik bir oyuğu (isim) hem de bir nesnenin veya gecenin bir oyuğa dolar gibi görünmez alana süzülüşünü (fiil) kuşatarak semantik derinleşme kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen Semitik Kökler Sözlüğü.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çukur, oyuk, göz çukuru, karanlığın çökmesi | Kayadaki oyuktan (vakbe) gözün yuvasına batmasına, oradan da karanlığın boşlukları doldurup her şeyi örtmesine uzanan somut-soyut geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapçası ve Sami oyuk/çöküntü kökleri | Doğal yarıklar, çöküntü alanları ve içine sızılan su çukurları ile yapısal paralellik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çukur ve sığınak kökleri | Hacimsel boşluk, oyuk içine girme ve görünmezleşme yönünde biçimsel benzerlikler | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha ve ilgili Sami karşılaştırmalı sözlükleri.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| وقب | Anlamlı | Oyuğa girmek, çökmek | Hedef köktür; gözün çukura kaçması veya karanlığın bir boşluğa dolar gibi istila etmesi | Kur'an'da geçer |
| وبق | Anlamlı | Helak olmak, hapsolmak | Kendi sınırları veya bir ceza çukuru içinde kalarak yok oluşa sürüklenmek | Kur'an'da geçer |
| قوب | Anlamlı | Kazmak, kabuğu delip çıkmak | Bir kabuğun veya zeminin delinerek içindekinin dışarı çıkması ya da bir oyuk açılması | Kur'an'da geçer |
| قبو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| بوق | Anlamlı | Aniden bastıran şiddetli yağmur, bela | Beklenmedik bir felaketin veya gürültülü bir hadisenin aniden boşalması | Kur'an'da geçmez |
| بقو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik kök sisteminde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| وقب | Merkez | Çöküntüye girmek, karanlığın süzülmesi | Bir oyuğu, çukuru doldururcasına sızıp orada görünmez ve korumasız hale gelme | Bir boşluğu istila ederek gözden kaybolma ve savunmayı düşürme |
| غسق | Komşu | Karanlığın yoğunlaşması | Kararmanın koyulaşarak ve sıvı gibi yayılarak akması | وقب çukura girişi ve süzülüşü, غسق ise koyuluğun taşmasını bildirir |
| دلس | Komşu | Alacakaranlık ve belirsizlik | Işık ile karanlığın birbirine karışarak görmeyi yanıltması | وقب bütünüyle çöküp görünmez kılarken دلس hile ve aldanış zeminini kurar |
| ظلم | Komşu | Işığın yokluğu, haksızlık | Işığın çekilmesi ve nesnelerin asıl yerinden kayması | ظلم genel karanlık durumu iken وقب bir boşluğa dalıp çökme fiilidir |
| غور | Komşu | Derine inip batmak | Suyun yerin dibine çekilmesi veya bir şeyin derine gömülmesi | وقب daha çok mevcut bir oyuğa yerleşmeyi, غور ise derinliğe kaybolmayı belirtir |
| بزغ | Zıt | Doğmak, yarıp fışkırmak | Işığın karanlığı yararak görünür hale gelmesi ve ufukta parlaması | وقب çöküp örtülmeyi ve oyukta kaybolmayı ifade ederken zıddıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | وقب | Oyuğa girdi, çöktü | Bir nesnenin kovuğa girmesi, çukurlaşması ve karanlığın çökmesi | Kesin |
| Latince | Ingredi, occidere, labi | İçeri girmek, batmak, çökmek | Latince fiiller batış ve giriş hareketini verir ancak bir oyuğu doldurma somutluğunu tam taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | To sink into, to invade, to settle in a hollow | Oyuğa çökmek, sızmak, istila etmek | Boşluğa yerleşip örtme yönünü karşılar fakat Arapçadaki göz çukuru ve çöl kovuğu çağrışımı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | Einsinken, einbrechen, sich senken | Çökmek, içeri sızmak, batmak | Karanlığın veya durumun ani ve derin çöküşünü ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | S'enfoncer, s'engouffrer, s'obscurcir | Bir boşluğa dalmak, süzülüp çökmek | Bir dehlize girip kaybolma ve kararma hareketini karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve modern karşılaştırmalı etimoloji leksikonları.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَقَبَ | Karanlığın veya çöküntünün bütün boşlukları doldurarak görünmezliğe ve savunmasızlığa sürüklemesi | Belirsizleşen tehlikelerin, görünmeyen tuzakların ve algı körlüğü yaratan çöküşlerin sığınma makamına arzı; Felak 113:3 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kötülük problemi ve sığınma (İstiazâ) | Şerrin ontolojik durumu ve insanın idrakini aşan örtük tehditlerin mahiyeti | Varlığın bilinemeyen, çukurlaşan ve algılanamayan alanlarından gelen zararın ilahi korumaya havalesi |
| Fıkıh | Gece vakti doğan haklar ve güvenlik sınırları | Karanlığın çökmesiyle oluşan kör noktalarda can ve mal emniyetinin fıkhî statüsü | Suç ve zararın gizlenme mekanizmalarının oluştuğu korumasız zaman dilimi |
| Tefsir | Felak Suresi 3. ayetinin tefsiri | Gâsık kelimesinin gece, ay veya batıp kaybolan bir varlık; vekaba kelimesinin ise girmek, çökmek veya tutulmak oluşu | Karanlığın veya karanlık getiren unsurun bir oyuğa dolar gibi bütünüyle egemen olması |
| Hadis | Sığınma duaları ve fitne tasvirleri | Gece bastırdığında cin ve şer odaklarının yayılmasına dair rivayetler | Duyu ve hareket menzilinin daraldığı tehlike eşiği |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Gayb ve şer tasavvuru | Görünmez kör noktalar | Bilinmeyen ve denetlenemeyen tehditlere karşı bilinci tahkim etme | İnsanın göremediği oyuklarda biriken şerlerin ancak Yaratıcıya sığınarak aşılabileceğini gösterir | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve algı sınırları | Epistemik boşluk | Bilginin yetersiz kaldığı karanlık ve örtülü alanları tanımlama | Veri akışının kesildiği, algının çukura düştüğü ve gözün seçemediği kriz anı | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik ve kriz yönetimi | Denetimsiz alanlar | Devlet veya toplum bünyesinde denetim dışı kalan hücre ve boşluklar | İktidarın ve hukukun nüfuz edemediği karanlık oyukların istikrarsızlık üretme riski | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve risk analizi | Ani çöküş ve daralma | Piyasada şeffaflığın kaybolduğu ve sermayenin görünmez boşluklara çekildiği kriz dönemi | Belirsizliğin derinleşmesiyle güven ortamının çökmesi ve iktisadi hareketin felç olması | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyusu, yerçekimsel çöküş ve sinyal sönümlemesi | Bir parçacığın enerjisinin dar bir kuyuya düşerek hapsolması veya ışığın bir çöküntü alanında soğurularak yok olması hareketi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal anomi ve psikolojik depresif çöküş | Bireyin veya toplumun denetleyici bağlardan kopup savunmasız bir boşluğa, iletişimsizlik çukuruna gömülmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadenin sadece güneşin batıp havanın kararması gibi sıradan bir tabiat olayına indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Her türlü varlığın, sistemin veya durumun çöküntüye uğraması, ömrünü tüketmesi, iç boşluklarına şer unsurlarının sızarak savunma mekanizmalarını felç etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin getirdiği uyarının evrensel, psikolojik ve toplumsal derinliğinin yitirilerek, sığınma ameliyesinin sadece mekanik bir gece korkusuna hapsedilmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın felaket ve şer tasavvurunda sadece açık ve bariz saldırıları değil; varlığın gözeneklerine, kör noktalarına ve çöküntü alanlarına sızan görünmez tehditleri fark ettirdiği için temel bir anahtardır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Muavvizeteyn surelerinde, fitne ve kriz tasvirlerinde, insanın algı sınırlarının aşıldığı ve mutlak ilahi himayeye muhtaç olunan ayet bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kötülüğün yalnızca görünen ve hesaplanabilir unsurlardan ibaret olduğu zannını yıkarak; belirsizlik, sinsi süzülüş ve algı boşluklarının en büyük zaaf alanı olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin, gözün veya suyun bir çukura, oyuğa veya kovuğa girip yerleşmesi, derinleşerek dışarıdan görünmez hale gelmesi.
- Soyut anlamKaranlığın, belirsizliğin ve tehdit unsurlarının varlığın boşluklarına süzülerek savunmayı felç etmesi ve idraki çöküntüye uğratması.
- Sistematik karşılıkGörünür sistem parametrelerinin çökerek yerini denetlenemeyen ve korumasız bırakan gizil bir kuyuya bırakması hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde zaman içinde gerçekleşen çöküş ve istila hacmini; incelenen varlık uzayını; sistemin aydınlık, görünürlük ve denetim potansiyelini ( ifadesi ise ışığın ve denetimin kaybolmasını); varlıktaki korumasız oyuk, çukur ve sınır boşluklarını; ise sürecin doğrudan bu boşluk ve menfezlerde etkinleştiğini belirten karakteristik fonksiyonu temsil eder. Denetim düştükçe karanlık ve tehlike oyuk uzaya dolarak varlığı görünmez bir krizle kuşatır.