أذي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ذ-ي14 sîga, 58 mücavir kök, 22 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نبأصبرتُؤْذُونَنِيأَذًىأَذَاهُمْوَأُوذُواأذيألهآذَيْتُمُونَاآذَوْامتععددمرضمننعند

KökSîga 14Ayet 22Sure 10Mücavir 58

▶ Ağı aç (3B)

أذي

أ - ذ - ي

KÖK
  • 24 geçiş
  • 22 ayet
  • 14 sîga
  • 12 sözlük

Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءذي · أذى · إذي

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.553 harf
باب اللفيف من الذال إذ، إذا إذ لما مَضَى وقد يكون لما يُستَقْبَل، وإذا لِما يستقبَل. وإذا جوابُ توكيد الشرط يُنَوَّن في الاتّصال ويُسَكِّنُ في الوقف. وإذا أُضيفت إل إذ كلمةٌ جُعِلَت غايةً للوقت، تُنَوَّنُ وتُجَر، كقولكَ: يومَئِذٍ وساعتَئِذٍ، وكتابتها ملتزقةٌ، فإِنْ وصَلتَها بكلامٍ يكون صلةً ولا يكون خبراً، كقول الشاعر: عَشيّةَ إذْ يقول: بنو لؤيّ كانت في الأصل حيث جَعَلْتَ تقول صلةً أخرجتَها من
Maddenin bağlantısı

باب اللفيف من الذال إذ، إذا إذ لما مَضَى وقد يكون لما يُستَقْبَل، وإذا لِما يستقبَل. وإذا جوابُ توكيد الشرط يُنَوَّن في الاتّصال ويُسَكِّنُ في الوقف. وإذا أُضيفت إل إذ كلمةٌ جُعِلَت غايةً للوقت، تُنَوَّنُ وتُجَر، كقولكَ: يومَئِذٍ وساعتَئِذٍ، وكتابتها ملتزقةٌ، فإِنْ وصَلتَها بكلامٍ يكون صلةً ولا يكون خبراً، كقول الشاعر: عَشيّةَ إذْ يقول: بنو لؤيّ كانت في الأصل حيث جَعَلْتَ تقول صلةً أخرجتَها من حَدِّ الإضافة إل قولِك: إذ تقول جملةً، فإذا أفرَدْتَها نَوَّنتَها لا لتِواقِها بالكلمة التي معها كأنّها كملةٌ واحدة، كقولك: عَشِيَّتَئِذٍ بنو فلان يقولون كذا، لأنّ موقتات في حينئذٍ ويومَئِذٍ ولَيلَتئذٍ وساعتَئذٍ وغَداتَئذٍ وعامتَئذٍ وعشيئذ، ولم يُقَلْ: الآنَئِذٍ، وإنّما خُصَّت هؤلاء الكلمات بها لأنَّ أقربَ ما يكون في الحال قولُك: الآنَ، فلما لم يَتَحوَّلْ هذا الاسمُ عن وقت الحال، ولَمْ بتباعَدْ عن ساعتِك التي أنتَ فيها، لم يتمكن، ولذلك نُصِبَتْ في كل وَجْهٍ، فلما أرادوا أن يتباعَدوا بها ويحوِّلوها من حال إل حال لم تَنْقَدْ أن يقولوا: الآنئذٍ عكَسوا ليُعرَف بها وقتُ ما تباعَدَ من الحال، فقالوا: حينئذٍ ولكن قالوا: الآن لساعتك في التقريب، وفي التبعيد: حينئذٍ ونُزِّل بمنزلتها الساعةُ وساعتئذٍ وصار في حدِّهما اليومُ ويومَئذٍ والحروف التي وَصَفنا على ميزان ذلك مخصوصةٌ بتوقيتٍ لم يُخَصَّ به سائر أسماء الأزمنة إلاِّ ببيان وقتٍ نحو: لقيتُه سنةَ خَرَجَ ورأيتُه شَهْرَ يُقْدَمُ الحاجُّ، كقوله: في شهرَ يَصطادُ الغُلامُ الدُّ الخلا فمن نَصَبَ الكلامَ فإنّه يَجْعَلُ الإضافةَ إل هذا الكلام أجمع كمه قالوا: زمنَ الحَجّاجُ أميرٌ. أذي: الأَذَى: كُلُّ ما تَأَذَّيتَ به، ورجل أَذِيٌّ، أي شديدُ التَّأَذِّي، وأذِيَ يَأْذَى أَذىً. ذءي، ذءو: يقال: ذَأَي يَذْأَى ويَذْءُو، ذَأْياً وذَأْواً، وهو ضَرْبٌ من عَدْوِ الإِبِل، يُوصَف به حِمارُ الوحش، تقول: حِمارٌ مِذْأىً، مقصور بهمزة. ذيء: ذَيَّأتُ اللَّحْمَ، قد تَذَيَّاً إذا انفَصَلَ عن العظم بفسَاد أو طَبْخٍ. وذء: وَذَأَتْه عَيني تَذَؤه وَذْءاً أي نَبَتْ تَنبُو. ذوي: ذَوَى يَذوي ذَيّاً، وهو أن لا يُصيبَ النباتَ والحشيشَ رِيُّه، أو يضربُه الحَرَّ فيذبُلُ ويضعُفُ، ولغة أهل بِيِشةَ ذَأَى، قال: أقام به حتى ذأى العُودُ والتَوَى ذو: ذو اسمٌ ناقص تفسيره صاحب، كقولك: ذو مال، أي صاحبه، والتثنية ذَوانِ، والجمع ذَوون. وليس في كلام العرب شيء يكون إِعرابُه على حرفَيْن غيرُ سَبع كلماتٍ وهُنَّ: ذَو، وفو، وأخو، وحَمو، وأمرء وابنُم فأما فُو فمنهم من ينصِب الفاءَ في كُلٍّ، ومنهم من يُتبِع الفاءَ الميمَ، والأول أحسَنُ. وألأنثى ذات، ويجمَع ذواتُ مالٍ، فإذا وَقَفت على ذاتٍ، فمنهم من يَرُدُّ التّاء إلى هاء التأنيث، وهو القياس، ومنهم مَن يَدَع التاءَ عل حالها ظاهرةً في الوقف لكثرة ما جَرَتْ على اللسان. وهُنَّ ذوات مال، وهما ذَواتا مال، وقد يجوز في الشعر ذاتا مال، وإتمامُها في التثنيةِ أحسن، قال: وخَرْقٍ قد قَطَعتُ بلا دليلٍ بعَنْسَي رِجْلةٍ ذاتَي نِقـال والذَّوون: هم الأَدْنَونَ الأوَّلُون، قال الكميت: وقد عَرَفَت مَواليَها الذَّوينا أي الأَخَصِّين، وجاءتْ هذه النون لذَهاب الإضافة. ولقِيتُه ذا صَباحٍ، مثلُ ذاتَ صباحٍ، وذاتَ يومٍ أحسَنُ، لأن ذا وذات يُرادُ بهما في هذا المعنى وقتٌ مُضافٌ إلى اليَوْمِ والصَّباحِ. وتقول: قَلَّتْ ذات يده، وذا ها هنا اسمٌ لِما مَلَكَتْ يَداه، كأنّها تقَعُ على الأموال، وكذلك قولهم: عَرَفَه من ذاتِ نفسِه، كأنّه يعني به سَريرتَه المُضمَرة. وتقول في بعض الجواب: لا بذي تَسْلَم، كأنّه قال لا واللهُ يُسلِّمُك، ما كان كذا وكذا، فتقول: لا وسلامِتكَ ما كان كذا وكذا، كما يقال: لمنقال: ماذا صنَعْتَ? خَيرٌ وخَيراً، أي الذي صنعت هو خير، والنصب على وجه الفعل، ومنه قوله -عزَّ وجلَّ-: قل العَفوُ، أي الذي تُنفِقون هو العَفْوُ من أموالِكم، فإِياهُ فأَنفِقوا، في قِراءة من يرفَعُ، والنَّصب عل وجه الفِعل. وتقول في اليمين: لا أفعَلُ، وإذا أَقسَم عليه قال: لا ها الله. ذا: لم يهمزوا ولا يُريدون بها إذن، ولكنها مثلُ: تعلمتها لعَمْرُ اللهِ ذا قَسَما والأنثى في الأصل: ذاةٌ، ولكنه كَثُرت على ألسنتهم فصار أكثرهم يقول ذات وهي ناقصة، وإِتمامُها ذواى مثل نواة، فحذَفوا منها الواو، فإذا ثَنَّوا أتَمّوها فقالوا: ذواتان كقولك: نَواتان، وإذا ثَلّوا رجعوا غلى ذات فقالوا: ذوات، ولو جَمَعوا عل التمام لقالوا: ذَوَيات كنَوَيات. وتضغّها ذُوَيَّةٌ، وقد سمعنا في الشعر من يبني على حَذف الواو كقوله: ذاتا فلزم القياس، وقد وبناؤه على ذات وذاتا. وأما ذِهِ وذي وذا في هذه وهذي وهذا فأسماءٌ مَكنيّاتٌ وليس في البناء فيها غير الذال والألف التي بعدها زائدة. وبيان ذلك أنَّ تصغيرها ذبّا كأنّه بوزن فعا كما ينبغي في القياس، أو يكون بوزن فُعَيْلَى لو تَمَّ لأنّ ياء التصغير لا تعتمد إلاّ على ضمّة، ولم يرُدّوا الحرف الذي في موضع العَيْن فالتَزَقت ياء التصغير بالحرف لأول من الكملة فاعتمدَتْ على الفتحةِ، وإذا صَغَّروا ذهِ وذي رَدُّوهما إلى بنائهما. والذي: تعريف ذا فلما قصرت قوَّوا اللام بلام أخرى، فمنهم من يقول: اللّذْ يُسكِّن الذال، ويحذف الياء التي التي بعدها وإنّهم لمّا أدخلوا في الأسْمِ لامَ المعرفة طَرَحوا الزيادة التي بعد الذال وسكَنَتِ الذال، فلما ثَنَّوا حَذَفُوا النون فأدخَلوا عل الاثنين بحذف النون، كما أَدخَلوا على الواحد باسكان الذال، وكذلك فعَلوا في الجميع. وإنْ قالَ قائل: ألا قالوا: اللذو والجميع بالواو، فقل: إن الصوابَ ذلك في القياس، ولكنّ العربَ اجمَعَت على الذي بالياء في الجرِّ والرَّفْع والنّصب. وقد بَلَغَنا عن الحَسَن في مَواعِظه أنّه قال: اللذون فَعَلوا وفَعَلوا، وقال: وإنَّ الذّي خانَتْ بفَلْجٍ دِماؤهم هم القومُ كلُّ القومِ يا أمَّ خالِدِ وقال آخر: أبني أُمَيَّةَ إنَّ عَمَّيَ الـلـذا قَتَلا المُلوكَ وفكَّكا الأَغلالا وكذلك يقولون: اللَّتَا والَّتي، قال الشاعر: هما اللَّتا أقصَدَني سَهْماهُما يا جارَتَيَّ اليومَ لا أنساهُما

فإذا صَغَّرت الذي رجَعتَ إلى الأصل فقُلتَ، اللَّذَيّا واللَّتَيّا، وإذا جمَعْتَ اللَّذَيّا قلتَ: هم اللَّذَيّون وهُنَّ اللَّتَيّان فَعَلوا ذلك، لمّا جاءت الكلمةُ بالياءِ المشدَّدة التي بعد الذال أُجرِيَتْ مجْرَى الأسماء التي تجمَعُ بالواو والنون، فكانت الذال في الذي مفردةً في اللّذ فلّما قُوِّيَت بالياء ثم جُمِعَت بالواو والنون غَلَبَت الياءُ الواو فثَبَتَتْ وأزالَت الواو عن موضعها. وذا: وتقول: وَذَأته فاتَّأَذَ، أي زَجَرْتُه فانزَجَرَ.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR106 harf
Madde başı: إذيآذاهُ يُؤذيهِ إيذاءً فأذيَ هو أذى وأَذاةً وأذيَّةَ. وتأذيْتُ به. والآذيُّ: موجُ البحر، والجمع الأَواذِيُّ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok16.552 harf
Madde başı: أذىباب لفيف حرف الذال ذا ، ذأي ، وذا ، ذوى ، ذيت ، وذذ ، أذى ، ذيا ، وذأ ، ذأذأ ، أذي . ذا : قال أبو العبّاس أحمد بن يَحيى ، ومحمد بن يَزيد : ذا ، يكون بمَعْنى : هذا ؛ ومنه قوله تعالَى : ( مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ) ( البقرة : 255 ) . ويكون بمعْنى ( الّذي ) . قالا : ويُقَال : هذا ذو صَلاح ، ورَأيتُ هذا ذا صلاح ، ومَرَرْت بهذا ذي صَلاح ؛ ومَعْناه كلّه : صاحب صَلاَح .
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR16.552 harf
Madde başı: أذيباب لفيف حرف الذال ذا ، ذأي ، وذا ، ذوى ، ذيت ، وذذ ، أذى ، ذيا ، وذأ ، ذأذأ ، أذي . ذا : قال أبو العبّاس أحمد بن يَحيى ، ومحمد بن يَزيد : ذا ، يكون بمَعْنى : هذا ؛ ومنه قوله تعالَى : ( مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ) ( البقرة : 255 ) . ويكون بمعْنى ( الّذي ) . قالا : ويُقَال : هذا ذو صَلاح ، ورَأيتُ هذا ذا صلاح ، ومَرَرْت بهذا ذي صَلاح ؛ ومَعْناه كلّه : صاحب صَلاَح .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.813 harf
(باب الهمزة والذال وما معهما في الثلاثي) (أذن) الهمزة والذال والنون أصلان متقارِبان في المعنى، متباعدان في اللفظ، أحدهما أُذُنُ كلِّ ذي أُذُن، والآخَر العِلْم؛ وعنهما يتفرّع البابُ كلُّه. فأمّا التقارب فبالأُذُن يقع علم كلِّ مسموعٍ. وأمّا تفرُّع الباب فالأذُن معروفة مؤنثة. ويقال لذي الأُذُنِ([1]) آذَنُ، ولذات الأُذُن أَذْنَاء. أنشد سلمة عن الفرّاء: مثل النّعامة كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتّى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR654 harf
Madde başı: أذى- الأذى: ما يصل إلى الحيوان من الضرر إما في نفسه أو جسمه أو تبعاته دنيويا كان أو أخرويا، قال تعالى: ﴿لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى﴾ [البقرة/264]، قوله تعالى: ﴿فآذوهما﴾ [النساء/16] إشارة إلى الضرب، ونحو ذلك في سورة التوبة: ﴿ومنهم الذين يؤذون النبي ويقولون: هو أذن﴾ [التوبة/61]، ﴿والذين يؤذون رسول الله لهم عذاب أليم﴾ [التوبة/61]، و ﴿لا تكونوا كالذين آذوا موسى﴾ [الأحزاب/69]، ﴿وأوذوا حتى أتاهم نصرنا﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR88 harf
أ ذ ي أعوذ بالله من جارة بذيه تغادي وتراوح بأذيه‏.‏ وتقول‏:‏ اركب الآذي تشرب الماذي‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.444 harf
الأَذَى: كل ما تأَذَّيْتَ به. آذاه يُؤذِيه أَذىً وأَذاةً وأَذِيَّةً وتَأَذَّيْت به. قال ابن بري: صوابه آذاني إيذاءً، فأَما أَذىً فمصدر أَذِيَ أَذىً، وكذلك أَذاة وأَذِيَّة. يقال: أَذِيْت بالشيء آذَى أَذىً وأَذاةً وأَذِيَّةً فأَنا أَذٍ؛ قال الشاعر: لقَدْ أَذُوا بِكَ وَدُّوا لو تُفارِقُهُم، أَذَى الهَراسةِ بين النَّعلِ والقَدَم وقال آخر: وإذا أَذِيتُ ببَلْدَةٍ فارَقْتُها، ولا أُقيم بغَيرِ دَارِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR78 harf
* أ ذ ي * * آذاه * يؤذيه * أذَّى * و * أذَاةً * و * أذِيَّة * و * تَأذَّى * به
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.245 harf
Madde başı: أذى: ( ي *!أَذِيَ به ، كبَقِيَ ، ) وقَوْلُه : ( بالكسْرِ ؛ ) زِيادَةُ تَأْكيدٍ ودَفْع لمَا عسى يَتَوهَّم في بقَى مِن فتْحِ القافِ ، ( *!أَذاً ، ) هكذا هو بالالِفِ في النسخِ ، وهو نصُّ ابنِ بَرِّي ، وفي المُحْكَم رَسَمَه بالياءِ ، وفي التَّنْزيلِ : ﴿وَدَعْ *!أَذَاهُم﴾ . وفي الحدِيثِ : ( أَمِيطوا عنه *!الأَذَى ) . وكذا : أَدْناها إماطَةُ الأَذَى عن الطَّريقِ ؛ وقالَ الشاعِرُ : لقَدْ *!أَذُوا بِكَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR319 harf
Madde başı: ءذيأَذِيَ أَذِيَ A ( n. ac. أَذَي 4 ), a. Was harmed, hurt, injured; was molested, annoyed. آذَيَ آذَيَ IV , a. Harmed, hurt, injured; molested, annoyed, تَأَذَّيَ تَأَذَّيَ V a. [ Min ], Suffered injury from. أَذِيّ أَذِيّ 25 , a. Waves. أَذَى أَذَى [ 4 ] , أَذَاة [ 4tA ] , أَذِيَّة [ 25t ] , a. Harm, injury.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.655 harf
Madde başı: ءذيءذي أَذِيَ - يَأْذَى أَذِيَ - يَأْذَى - أَذَى آذى - يُؤْذِي، أوذِيَ - يُؤْذَى أذِيَ - يَأْذَى + الكائن: يشعر بالألم وعدم الرضاة والقبول من ضر وتخرب وسوء في جسمه وبنائه وفعله وعمله: يكون فيه حالة من سوء البنية المادية أو النفسية، تولد فيه عدم الرضا والقبول والألم الجسمي أو النفسي أَذَى: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " أذِيَ - يَأْذَى": وهو كذلك
Tamamını oku

Sîgalar(14)

Mücavir kökler58 mücavir (208 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    18 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. متع

    3 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…

  3. نبأ

    4 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  4. مرض

    2 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir

  5. مول

    3 ortak ayet · Onların malları

  6. أمن

    8 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  7. منن

    2 ortak ayet · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…

  8. طهر

    2 ortak ayet · Akar temiz sudur

  9. هون

    2 ortak ayet · Düzlük demektir

  10. نفق

    3 ortak ayet · İki yüzlüler

  11. صبر

    3 ortak ayet · Granit taş demektir

  12. عند

    4 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

Geçtiği ayetler(22)

  1. … الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ …

    EziyetAllah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.

  2. وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ …

    EziyetSana adet halinden de soruyorlar. De ki: O, bir ezadır. Onun için adet halinde kadınlarınızdan ayrılın. Temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. İyice temizlendikleri vakit, Allah’ın size emrettiği yerden onlara varın. Şüphesiz ki Allah; hem çok tevbe edenleri sever, hem de çok temizlenenleri sever.

  3. الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

    EziyetMallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.

  4. قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ

    EziyetBir tatlı dil, bir af, peşinden eziyet gelecek sadakadan daha hayırlıdır. Ve Allah Gani’dir, Halim’dir.

  5. لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلَّا أَذًى وَإِنْ يُقَاتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا يُنْصَرُونَ

    Eziyetİncitmekten başka size herhangi bir zarar veremezler. Sizinle savaşsalar bile geri dönüp kaçarlar. Sonra kendilerine yardım da edilmez.

  6. … الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ …

    EziyetAnd olsun ki; mallarınız ve nefisleriniz konusunda deneneceksiniz. Sizden önce kendilerine kitab verilenlerden ve Allah’a şirk koşanlardan birçok incitici şeyler işiteceksiniz. Eğer sabreder ve sakınırsanız işte bu, azme değer işlerdendir.

  7. … مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ …

    EziyetSen; içlerinde olup da namazlarını kıldırdığın zaman, bir kısmı seninle beraber namaza dursun ve silahlarını da alsınlar. Secdeye vardıklarında onlar arkanıza geçsinler, kılmayan öbür kısım gelsin, seninle beraber kılsınlar. Tedbirli olsunlar, silahlarını alsınlar. Kafirler size ansızın bir baskın vermek için silah ve eşyanızdan gafil bulunmanızı arzu ederler. Yağmurdan zarar görecekseniz veya hasta olursanız, silahlarınızı bırakmanıza bir beis yoktur. Fakat dikkatli olun. Allah; şüphesiz kafirlere horlayıcı bir azab hazırlamıştır.

Sîga sayfası: آذَيْتُمُونَا
Sîga sayfası: تُؤْذُونَنِي

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأذي
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli ve hemzeli
Bağlamsal Yakın Köklerضر, كره, سوء
Zıt Kökنفع
Çekirdek Özet 1Can sıkan, bünyeye yabancı gelen, varlığıyla rahatsızlık verip sükûneti bozan hafif veya yüzeysel tahriş ve eza
Çekirdek Özet 2Esaslı bir yıkım veya helak getirmeyen, ancak geçici darlık, tedirginlik ve duyusal ya da bedensel huzursuzluk oluşturan arızi pürüz
Çekirdek Özet 3Sistemin varlığını doğrudan yok etmeyen, ancak verimini düşüren ve izale edilmesi gereken arızi sürtünme unsuru
Kritik Hata RiskiKavramın mutlak yıkım ve helak bildiren köklerle bir tutulup, kalıcı yapısal hasar ile geçici rahatsızlık arasındaki mahiyet farkının kaybolması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أذDışarıdan gelen bir uyarının veya etkinin duyu yüzeyinde hissedilmesi, algılanması ve tedirginlik doğurması; nitekim أذن kökünde sesin kulağa çarpıp algılanması ve dinleme anlamı mevcutturيİletişimsel ve işitsel algı boyutunu bedensel, duyusal ve ahlaki temas alanına taşımış; alıcıda sükûneti bozan, sürekli bir huzursuzluk ve kaçınma dürtüsü doğuran nesnel veya öznel rahatsızlığa özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçDışsal ve baskın bir etkinin alıcıya ilk teması, dikkat çeken bir tesirin ortaya çıkışı
ذkapı; giriş, geçiş, hareketKoruyucu çeperin aşılması, dış etkenin sınırdan içeriye sızarak duyarlı yüzeye nüfuz etmesi
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaFiili temas, sürekli temas halinde bulunma ve bizzat tecrübe edilen dokunuş
أذيDışarıdan gelen baskın bir etkinin koruyucu sınırı aşarak duyarlı alana doğrudan temas etmesi ve orada sükûneti bozan bir tedirginlik doğurmasıHarflerin birleşimi, sistemin sükûnetini bozan harici bir temasın içeriye sızarak sürekli bir tahriş ve huzursuzluk meydana getirmesini ifade eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBedeni tahriş eden, kaşıntı ve huzursuzluk veren kepek, parazit, pislik veya ayakkabıya kaçan pıtrak dikeni; devenin belirgin bir yarası olmaksızın sinek veya kirden dolayı tek bir yerde duramayacak kadar huysuzlanması hali
Cahiliye şiiri kullanımıŞairin pıtrak dikeninin ayakkabı ile ayak arasına girip yürüyüşü engellemesini ve sürekli batmasını eza kelimesiyle tasvir ettiği kullanım: لَقَدْ أَذُوا بِكَ وَدُّوا لَوْ تُفَارِقُهُمْ / أَذَى الْهَرَاسَةِ بَيْنَ النَّعْلِ وَالْقَدَمِ
Erken Arapça kullanımYeni doğan bebeğin başındaki kir ve tüylerin giderilmesini emreden hadisteki kullanımı: أَمِيطُوا عَنْهُ الأَذَى ve yoldaki taş, diken ve pisliğin kaldırılması anlamındaki kullanımı: إِمَاطَةُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça أذي kökü, Proto-Semitik düzlemde dışsal bir etkinin canlı üzerinde yarattığı huzursuzluk, tahriş veya arızi kirlilik matrisine dayanır. İbranicede doğrudan birebir ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, elem ve sızlanma bildiren köklerle anlamsal örtüşmeler mevcuttur; Süryanicede dert ve keder bağlamındaki bazı kullanımlarla dolaylı yakınlık taşır. Ancak Arapçada kök, hem maddî düzeyde kirlilik, kepek, pıtrak, aybaşı kanaması gibi geçici biyolojik ve fiziksel rahatsızlıkları, hem de manevî düzeyde sözlü incitme, kınama ve psikolojik baskıyı kapsayacak şekilde derin ve kalıcı hasar yaratmayan fakat sükûneti bozan hafif pürüzleri ifade eden özgün bir anlamsal billurlaşma kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأذي kökünden türeyen lafızlar; rahatsız edici ve üzerinde durulamayan her türlü bedensel, çevresel veya ahlaki darlıkKök içi anlamda devenin huzursuzluğu ve ayaktaki diken somutluğu ahlaki ve fiziksel ezaya genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranicedeki sızlanma, sıkıntı ve hafif elem bildiren fonetik ve anlamsal yakın köklerSami katmanında genel zarar köklerinden ayrılarak daha çok bireysel tahriş ve can sıkıntısı boyutuna yönelmiştirMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde kesinleşmiş bir kökteşlik tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أذيAnlamlıRahatsızlık, eza, tahrişİnsanın veya canlının üzerinde duramadığı, can sıkan maddî veya manevî huzursuzlukHedef kök; Kur'an'da geçer
أيذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
ذأيAnlamlıTelaşla koşma, otun solmasıDevenin veya yaban eşeğinin hızlı ve telaşlı koşuşu; sıcaktan bitkin düşüp solmaKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir
ذيأAnlamlıEtin kemikten ayrılmasıÇürüme veya aşırı pişme neticesinde dokunun gevşeyip dağılmasıKur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da kayıtlıdır
يأذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır
يذأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; mühmel harf dizilimidir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أذيMerkezHuzursuzluk, hafif zarar, ezaBünyeyi veya ruhu rahatsız eden, kalıcı hasar bırakmayan geçici darlıkVarlığın sükûnetini bozan arızi sıkıntı
ضرKomşuHasar, ziyan, yapısal zararأذي hafif ve geçici bir tahriş iken ضر varlığın yapısında eksilme ve kalıcı hasar doğururSistemin özünü tehdit eden esaslı kayıp
كرهKomşuİstememe, hoşlanmamaأذي dışsal bir nesne veya fiilin verdiği rahatsızlık iken كره içsel direnç ve duygusal tepkidirGönülsüzlük ve nefsin kabullenememesi
سوءKomşuKötülük, fenalık, çirkinlikأذي nötr bir nesneden de kaynaklanabilirken سوء bizatihi çirkin ve ahlaken bozuk olan durumdurVarlığı her açıdan lekeleyen ve bozan kötülük
نفعZıtFayda, yarar, selametأذي varlığın huzurunu ve verimini düşürürken نفع gelişme, rahatlama ve katkı sağlarVarlığın amacına ulaşmasını destekleyen hal

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأذيRahatsızlık, incitme, ezaCan sıkan, sükûneti bozan maddî ve manevî hafif olumsuzlukKesin
LatinceMolestia, laesioSıkıntı, rahatsızlık, hafif incitmeMolestia ruhsal ağırlık ve can sıkıntısını, laesio hafif yaralanmayı karşılar; biyolojik kirlilik boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceNuisance, annoyance, harmRahatsızlık, can sıkıcı unsur, incitmeNuisance hukuki ve çevresel ezayı, annoyance psikolojik boyutu karşılar; mutlak yıkım anlamına gelmezKesin
AlmancaBelästigung, KränkungRahatsız etme, incitmeBelästigung fiziksel veya toplumsal taciz ve rahatsızlığı, Kränkung gurur incinmesini ifade ederGüçlü
FransızcaNuisance, préjudice légerRahatsızlık, hafif zararNuisance çevresel ve maddî ezayı, préjudice léger hafif zararı tam olarak karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Aybaşı haliBiyolojik eza ve temizlenme ihtiyacıKadının fizyolojik darlık ve arınma ihtiyacı duyduğu geçici rahatsızlık hali; Bakara 2:222
Baş rahatsızlığıTıbbi eza ve mazeretİhramlı iken saç kestirmeyi gerektiren yara, parazit veya şiddetli baş ağrısı; Bakara 2:196
Başa kakma ve incitmeSadakayı boşa çıkaran ahlaki ezaİyilik yapılan kimseyi minnet altında bırakıp onurunu kırma davranışı; Bakara 2:262, Bakara 2:264
Düşmanın sözlü sataşmasıSınırlı siyasi ve psikolojik ezaİnkarcıların müminlere ancak geçici rahatsızlık verebileceği, onları asla yıkamayacağı tespiti; Âl-i İmrân 3:111
Kadınlara laf atma ve tacizToplumsal taciz ve ezaMümin kadınların tanınıp sarkıntılıktan ve rencide edilmekten korunması; Ahzâb 33:58, Ahzâb 33:59
Yağmur ve hastalık darlığıAskeri mazeret doğuran fiziki ezaSavaşta silahları bırakmaya ruhsat veren ıslanma, çamur veya bedensel rahatsızlık durumu; Nisâ 4:102

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAllah'a ve Resulüne eza meselesiAhzâb 33:57 ayetinde geçen ifadenin Allah'a ontolojik bir zarar verme imkansızlığı çerçevesinde O'nun rızasına aykırı fiiller olarak yorumlanmasıZarardan ayrıştırılarak emre itaatsizlik ve saygısızlık düzeyine çekilmesi
FıkıhHac hükümleri, taharet ve infakBaştaki eza sebebiyle ihramda tıraş olup fidye verme ruhsatı ve hayızın eza sayılarak cinsel ilişkinin haram kılınmasıRuhsat doğuran ve amellerin sıhhatini etkileyen arızi engeller
Tefsirأذي ile ضر kavramlarının mukayesesiÂl-i İmrân 3:111 ayetindeki eza ifadesinin, dinin özüne ve müminlerin varlığına kalıcı zarar veremeyecek hafif sataşmalar olarak şerh edilmesiKalıcı hezimet ve yıkımdan farklı olarak yüzeysel yıpratma faaliyeti
HadisKamu alanı ahlakı ve ibadet temizliğiYoldan ezanın kaldırılmasının imanın şubelerinden sayılması ve mescide kokulu şeylerle gelinmesinin eza kabul edilmesiİnsanların ortak huzurunu kaçıran her türlü maddî kirlilik, gürültü ve pislik

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadetlerin ifası ve ihlasİbadeti ve ecri zedeleyen amilRuhu ve ameli kirleten içsel riya ile dışsal tacizleri bertaraf etmeSadaka gibi ibadetlerin arkasından yapılan eza ibadetin özünü bozarKesin
İlmiBilgi üretimi ve zihinsel odaklanmaDikkati dağıtan parazit etkenZihinsel berraklığı ve tefekkür ortamını bozan pürüzlerin temizlenmesiBilimsel üretimde çevre şartlarının ve ahlaki tacizlerin oluşturduğu engelleyici faktörGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve savunmaToplum içi sürtüşme ve düşman taciziBireylerin dokunulmazlıklarını ve kamusal huzurlarını güvenceye almaDüşmanın psikolojik harp taktiklerinin devletin bekasını sarsamayacağı bilinciKesin
İktisadiMülkiyet, ticaret ve sosyal yardımlaşmaİşlem maliyetlerini artıran baskıİktisadi ilişkileri minnet ve tekelci baskılardan arındırmaSadaka ve infakta alıcıyı aşağılayan eza verici tutumlar sosyal sermayeyi tüketirKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSinyal iletiminde gürültü veya sürtünmeBilgi veya enerji akışını tamamen yok etmeyen fakat sinyal kalitesini düşüren, sistemde istenmeyen ısı ve verim kaybına yol açan arızi dalgalanmalarGüçlü
Beşeri bilimlerKomşuluk hakkı ihlali veya mikro-saldırganlıkKişinin hayat standardını, mülkünden yararlanmasını ve ruh sağlığını doğrudan yok etmeyen ancak sürekli yıpratan haksız fiiller ve tacizlerKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEza kavramının yalnızca fiziksel işkence veya ağır zulüm olarak daraltılması; ya da tam aksine sadece soyut bir can sıkıntısı sanılarak biyolojik kirlilik ve fizyolojik boyutunun dışarıda bırakılması
Kur'an içi daha geniş anlamKelime hem kadının aybaşı hali gibi biyolojik süreçleri, hem baştaki parazit veya yarayı, hem yoldaki engeli, hem de sadakayı başa kakmayı ve müminlere yönelen psikolojik-sözlü tacizleri kapsayan çok katmanlı bir arızi rahatsızlık kategorisidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnkarcıların müminlere sadece eza verebileceklerini bildiren ayetlerin kavranamaması; düşmanın geçici sataşmalarının varoluşsal bir hezimet sanılarak paniğe kapılınması veya gündelik hayatı zehirleyen ahlaki ve çevresel ezaların önemsiz görülmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan hayatındaki geçici arızalar, sürtünmeler ve hafif sıkıntılar ile nihai yapısal zarar arasındaki ontolojik ayrımı nasıl kurduğunu gösterir. Dini ahlakın yalnızca büyük suçlarla değil, insanın yaşam kalitesini ve ibadet huzurunu bozan mikro-rahatsızlıklarla da doğrudan ilgilendiğini ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbadet ve ruhsat ayetlerinde (Bakara 2:196, 2:222; Nisâ 4:102), infak ahlakını belirleyen hükümlerde (Bakara 2:262, 2:264), toplumsal nezaket ve mahremiyet kurallarında (Ahzâb 33:53, 33:58, 33:59) ve müminlerin tarihsel direncini pekiştiren teselli ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:111, 3:186).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müminlerin karşılaşacağı her türlü zorluğu bir helak veya kesin mağlubiyet sayma yanılgısını düzeltir; eza düzeyindeki sıkıntıların sabır ve arınma vesilesi olduğunu, bunların kalıcı bir yıkım meydana getirmeyeceğini fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlı veya nesne üzerinde sükûneti bozan kepek, parazit, batıcı diken, kaşıntı ve huzursuzluk unsuru.
  • Soyut anlamBir varlığın dengesini, işleyişini veya neşesini geçici olarak aksatan, derin tahribat yapmaksızın can sıkan maddî veya manevî taciz ve darlık.
  • Sistematik karşılıkSistemin ana omurgasını çökertmeyen fakat verimini düşüren ve temizlenmesi gereken arızi sürtünme ve pürüz faktörü.
  • LaTeX modeliS=S0−ϵ,ϵ≪D
  • LaTeX açıklamasıModelde S0 sistemin veya bireyin başlangıçtaki dingin, dengeli ve huzurlu durumunu; ϵ dışarıdan gelen ve sükûneti bozan eza mahiyetindeki arızi pürüz veya hafif tahrişi; S eza sonrasında ortaya çıkan anlık tedirgin durumu; D ise sistemi çökertecek kritik yıkım veya yapısal hasar eşiğini temsil eder. Bağıntı, ezanın doğurduğu etkinin kritik zarar eşiğinden daima çok küçük olduğunu ve sistemi yok etmeyip sadece geçici bir darlık ürettiğini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا