أذي
أ - ذ - ي
KÖK- 24 geçiş
- 22 ayet
- 14 sîga
- 12 sözlük
Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءذي · أذى · إذي
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.553 harfباب اللفيف من الذال
إذ، إذا
إذ لما مَضَى وقد يكون لما يُستَقْبَل، وإذا لِما يستقبَل.
وإذا جوابُ توكيد الشرط يُنَوَّن في الاتّصال ويُسَكِّنُ في الوقف.
وإذا أُضيفت إل إذ كلمةٌ جُعِلَت غايةً للوقت، تُنَوَّنُ وتُجَر، كقولكَ: يومَئِذٍ وساعتَئِذٍ، وكتابتها ملتزقةٌ، فإِنْ وصَلتَها بكلامٍ يكون صلةً ولا يكون خبراً، كقول الشاعر:
عَشيّةَ إذْ يقول: بنو لؤيّ
كانت في الأصل حيث جَعَلْتَ تقول صلةً أخرجتَها من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR106 harfMadde başı: إذيآذاهُ يُؤذيهِ إيذاءً فأذيَ هو أذى وأَذاةً وأذيَّةَ. وتأذيْتُ به. والآذيُّ: موجُ البحر، والجمع الأَواذِيُّ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.552 harfMadde başı: أذىباب لفيف حرف الذال
ذا ، ذأي ، وذا ، ذوى ، ذيت ، وذذ ، أذى ، ذيا ، وذأ ، ذأذأ ، أذي .
ذا : قال أبو العبّاس أحمد بن يَحيى ، ومحمد بن يَزيد : ذا ، يكون بمَعْنى : هذا ؛ ومنه قوله تعالَى : ( مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ) ( البقرة : 255 ) .
ويكون بمعْنى ( الّذي ) .
قالا : ويُقَال : هذا ذو صَلاح ، ورَأيتُ هذا ذا صلاح ، ومَرَرْت بهذا ذي صَلاح ؛ ومَعْناه كلّه : صاحب صَلاَح .
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR16.552 harfMadde başı: أذيباب لفيف حرف الذال
ذا ، ذأي ، وذا ، ذوى ، ذيت ، وذذ ، أذى ، ذيا ، وذأ ، ذأذأ ، أذي .
ذا : قال أبو العبّاس أحمد بن يَحيى ، ومحمد بن يَزيد : ذا ، يكون بمَعْنى : هذا ؛ ومنه قوله تعالَى : ( مَن ذَا الَّذِى يَشْفَعُ عِندَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ ) ( البقرة : 255 ) .
ويكون بمعْنى ( الّذي ) .
قالا : ويُقَال : هذا ذو صَلاح ، ورَأيتُ هذا ذا صلاح ، ومَرَرْت بهذا ذي صَلاح ؛ ومَعْناه كلّه : صاحب صَلاَح .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.813 harf(باب الهمزة والذال وما معهما في الثلاثي)
(أذن) الهمزة والذال والنون أصلان متقارِبان في المعنى، متباعدان في اللفظ، أحدهما أُذُنُ كلِّ ذي أُذُن، والآخَر العِلْم؛ وعنهما يتفرّع البابُ كلُّه. فأمّا التقارب فبالأُذُن يقع علم كلِّ مسموعٍ. وأمّا تفرُّع الباب فالأذُن معروفة مؤنثة. ويقال لذي الأُذُنِ([1]) آذَنُ، ولذات الأُذُن أَذْنَاء. أنشد سلمة عن الفرّاء:
مثل النّعامة كانت وهي سالمةٌ *** أذْنَاءَ حتّى
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR654 harfMadde başı: أذى- الأذى: ما يصل إلى الحيوان من الضرر إما في نفسه أو جسمه أو تبعاته دنيويا كان أو أخرويا، قال تعالى: ﴿لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى﴾ [البقرة/264]، قوله تعالى: ﴿فآذوهما﴾ [النساء/16] إشارة إلى الضرب، ونحو ذلك في سورة التوبة: ﴿ومنهم الذين يؤذون النبي ويقولون: هو أذن﴾ [التوبة/61]، ﴿والذين يؤذون رسول الله لهم عذاب أليم﴾ [التوبة/61]، و ﴿لا تكونوا كالذين آذوا موسى﴾ [الأحزاب/69]، ﴿وأوذوا حتى أتاهم نصرنا﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR88 harfأ ذ ي
أعوذ بالله من جارة بذيه تغادي وتراوح بأذيه.
وتقول: اركب الآذي تشرب الماذي.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.444 harfالأَذَى: كل ما تأَذَّيْتَ به. آذاه يُؤذِيه أَذىً وأَذاةً وأَذِيَّةً وتَأَذَّيْت به. قال ابن بري: صوابه آذاني إيذاءً، فأَما أَذىً فمصدر أَذِيَ أَذىً، وكذلك أَذاة وأَذِيَّة. يقال: أَذِيْت بالشيء آذَى أَذىً وأَذاةً وأَذِيَّةً فأَنا أَذٍ؛ قال الشاعر:
لقَدْ أَذُوا بِكَ وَدُّوا لو تُفارِقُهُم،
أَذَى الهَراسةِ بين النَّعلِ والقَدَم
وقال آخر:
وإذا أَذِيتُ ببَلْدَةٍ فارَقْتُها،
ولا أُقيم بغَيرِ دَارِ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR78 harf* أ ذ ي * * آذاه * يؤذيه * أذَّى * و * أذَاةً * و * أذِيَّة * و * تَأذَّى * به
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR3.245 harfMadde başı: أذى: ( ي *!أَذِيَ به ، كبَقِيَ ، ) وقَوْلُه : ( بالكسْرِ ؛ ) زِيادَةُ تَأْكيدٍ ودَفْع لمَا عسى يَتَوهَّم في بقَى مِن فتْحِ القافِ ، ( *!أَذاً ، ) هكذا هو بالالِفِ في النسخِ ، وهو نصُّ ابنِ بَرِّي ، وفي المُحْكَم رَسَمَه بالياءِ ، وفي التَّنْزيلِ : ﴿وَدَعْ *!أَذَاهُم﴾ .
وفي الحدِيثِ : ( أَمِيطوا عنه *!الأَذَى ) . وكذا : أَدْناها إماطَةُ الأَذَى عن الطَّريقِ ؛ وقالَ الشاعِرُ :
لقَدْ *!أَذُوا بِكَ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR319 harfMadde başı: ءذيأَذِيَ
أَذِيَ A ( n. ac. أَذَي 4 ),
a. Was harmed, hurt, injured; was molested, annoyed.
آذَيَ
آذَيَ IV ,
a. Harmed, hurt, injured; molested, annoyed,
تَأَذَّيَ
تَأَذَّيَ V
a. [ Min ], Suffered injury from.
أَذِيّ
أَذِيّ 25 ,
a. Waves.
أَذَى
أَذَى [ 4 ] , أَذَاة [ 4tA ] , أَذِيَّة [ 25t ] ,
a. Harm, injury.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.655 harfMadde başı: ءذيءذي
أَذِيَ - يَأْذَى
أَذِيَ - يَأْذَى - أَذَى
آذى - يُؤْذِي، أوذِيَ - يُؤْذَى
أذِيَ - يَأْذَى + الكائن: يشعر بالألم وعدم الرضاة والقبول من ضر وتخرب وسوء في جسمه وبنائه وفعله وعمله: يكون فيه حالة من سوء البنية المادية أو النفسية، تولد فيه عدم الرضا والقبول والألم الجسمي أو النفسي
أَذَى: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " أذِيَ - يَأْذَى": وهو كذلك
Sîgalar(14)
- أَذًىEziyet(فَعْلً)×7
- يُؤْذُونَEziyet ederler(يُفْعِلُونَ)×4
- وَأُوذُواVe eziyet edildiler(وَأُفْعِلُوا)×2
- آذَوْاEziyet ettiler(أَفْعَلُوا)×1
- آذَيْتُمُونَاBize eziyet ettiniz(أَفْعَلْتُمُونَا)×1
- أَذَاهُمْOnların eziyeti(فَعْلَهُمْ)×1
- أُوذِينَاEziyet edildik(أُفْعِلْنَا)×1
- أُوذِيَEziyet edildi(أُفْعِلَ)×1
- تُؤْذُواEziyet edersiniz(تُفْعِلُوا)×1
- تُؤْذُونَنِيBana eziyet edersiniz(تُفْعِلُونَنِي)×1
Mücavir kökler58 mücavir (208 toplam)
- أله
18 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- متع
3 ortak ayet · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
- نبأ
4 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- مرض
2 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir
- مول
3 ortak ayet · Onların malları
- أمن
8 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
- منن
2 ortak ayet · “Mülle” içi dolu kapatılmış torba, “imla” içine koymak…
- طهر
2 ortak ayet · Akar temiz sudur
- هون
2 ortak ayet · Düzlük demektir
- نفق
3 ortak ayet · İki yüzlüler
- صبر
3 ortak ayet · Granit taş demektir
- عند
4 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
Geçtiği ayetler(22)
… الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ …
EziyetAllah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.
وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ قُلْ هُوَ أَذًى فَاعْتَزِلُوا النِّسَاءَ فِي الْمَحِيضِ وَلَا تَقْرَبُوهُنَّ حَتَّى يَطْهُرْنَ …
EziyetSana adet halinden de soruyorlar. De ki: O, bir ezadır. Onun için adet halinde kadınlarınızdan ayrılın. Temizleninceye kadar onlara yaklaşmayın. İyice temizlendikleri vakit, Allah’ın size emrettiği yerden onlara varın. Şüphesiz ki Allah; hem çok tevbe edenleri sever, hem de çok temizlenenleri sever.
الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
EziyetMallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.
قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ
EziyetBir tatlı dil, bir af, peşinden eziyet gelecek sadakadan daha hayırlıdır. Ve Allah Gani’dir, Halim’dir.
لَنْ يَضُرُّوكُمْ إِلَّا أَذًى وَإِنْ يُقَاتِلُوكُمْ يُوَلُّوكُمُ الْأَدْبَارَ ثُمَّ لَا يُنْصَرُونَ
Eziyetİncitmekten başka size herhangi bir zarar veremezler. Sizinle savaşsalar bile geri dönüp kaçarlar. Sonra kendilerine yardım da edilmez.
… الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا أَذًى كَثِيرًا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ …
EziyetAnd olsun ki; mallarınız ve nefisleriniz konusunda deneneceksiniz. Sizden önce kendilerine kitab verilenlerden ve Allah’a şirk koşanlardan birçok incitici şeyler işiteceksiniz. Eğer sabreder ve sakınırsanız işte bu, azme değer işlerdendir.
… مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ …
EziyetSen; içlerinde olup da namazlarını kıldırdığın zaman, bir kısmı seninle beraber namaza dursun ve silahlarını da alsınlar. Secdeye vardıklarında onlar arkanıza geçsinler, kılmayan öbür kısım gelsin, seninle beraber kılsınlar. Tedbirli olsunlar, silahlarını alsınlar. Kafirler size ansızın bir baskın vermek için silah ve eşyanızdan gafil bulunmanızı arzu ederler. Yağmurdan zarar görecekseniz veya hasta olursanız, silahlarınızı bırakmanıza bir beis yoktur. Fakat dikkatli olun. Allah; şüphesiz kafirlere horlayıcı bir azab hazırlamıştır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أذي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli ve hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ضر, كره, سوء |
| Zıt Kök | نفع |
| Çekirdek Özet 1 | Can sıkan, bünyeye yabancı gelen, varlığıyla rahatsızlık verip sükûneti bozan hafif veya yüzeysel tahriş ve eza |
| Çekirdek Özet 2 | Esaslı bir yıkım veya helak getirmeyen, ancak geçici darlık, tedirginlik ve duyusal ya da bedensel huzursuzluk oluşturan arızi pürüz |
| Çekirdek Özet 3 | Sistemin varlığını doğrudan yok etmeyen, ancak verimini düşüren ve izale edilmesi gereken arızi sürtünme unsuru |
| Kritik Hata Riski | Kavramın mutlak yıkım ve helak bildiren köklerle bir tutulup, kalıcı yapısal hasar ile geçici rahatsızlık arasındaki mahiyet farkının kaybolması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أذ | Dışarıdan gelen bir uyarının veya etkinin duyu yüzeyinde hissedilmesi, algılanması ve tedirginlik doğurması; nitekim أذن kökünde sesin kulağa çarpıp algılanması ve dinleme anlamı mevcuttur | ي | İletişimsel ve işitsel algı boyutunu bedensel, duyusal ve ahlaki temas alanına taşımış; alıcıda sükûneti bozan, sürekli bir huzursuzluk ve kaçınma dürtüsü doğuran nesnel veya öznel rahatsızlığa özelleştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Dışsal ve baskın bir etkinin alıcıya ilk teması, dikkat çeken bir tesirin ortaya çıkışı |
| ذ | kapı; giriş, geçiş, hareket | Koruyucu çeperin aşılması, dış etkenin sınırdan içeriye sızarak duyarlı yüzeye nüfuz etmesi |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Fiili temas, sürekli temas halinde bulunma ve bizzat tecrübe edilen dokunuş |
| أذي | Dışarıdan gelen baskın bir etkinin koruyucu sınırı aşarak duyarlı alana doğrudan temas etmesi ve orada sükûneti bozan bir tedirginlik doğurması | Harflerin birleşimi, sistemin sükûnetini bozan harici bir temasın içeriye sızarak sürekli bir tahriş ve huzursuzluk meydana getirmesini ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bedeni tahriş eden, kaşıntı ve huzursuzluk veren kepek, parazit, pislik veya ayakkabıya kaçan pıtrak dikeni; devenin belirgin bir yarası olmaksızın sinek veya kirden dolayı tek bir yerde duramayacak kadar huysuzlanması hali |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairin pıtrak dikeninin ayakkabı ile ayak arasına girip yürüyüşü engellemesini ve sürekli batmasını eza kelimesiyle tasvir ettiği kullanım: لَقَدْ أَذُوا بِكَ وَدُّوا لَوْ تُفَارِقُهُمْ / أَذَى الْهَرَاسَةِ بَيْنَ النَّعْلِ وَالْقَدَمِ |
| Erken Arapça kullanım | Yeni doğan bebeğin başındaki kir ve tüylerin giderilmesini emreden hadisteki kullanımı: أَمِيطُوا عَنْهُ الأَذَى ve yoldaki taş, diken ve pisliğin kaldırılması anlamındaki kullanımı: إِمَاطَةُ الأَذَى عَنِ الطَّرِيقِ |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça أذي kökü, Proto-Semitik düzlemde dışsal bir etkinin canlı üzerinde yarattığı huzursuzluk, tahriş veya arızi kirlilik matrisine dayanır. İbranicede doğrudan birebir ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, elem ve sızlanma bildiren köklerle anlamsal örtüşmeler mevcuttur; Süryanicede dert ve keder bağlamındaki bazı kullanımlarla dolaylı yakınlık taşır. Ancak Arapçada kök, hem maddî düzeyde kirlilik, kepek, pıtrak, aybaşı kanaması gibi geçici biyolojik ve fiziksel rahatsızlıkları, hem de manevî düzeyde sözlü incitme, kınama ve psikolojik baskıyı kapsayacak şekilde derin ve kalıcı hasar yaratmayan fakat sükûneti bozan hafif pürüzleri ifade eden özgün bir anlamsal billurlaşma kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | أذي kökünden türeyen lafızlar; rahatsız edici ve üzerinde durulamayan her türlü bedensel, çevresel veya ahlaki darlık | Kök içi anlamda devenin huzursuzluğu ve ayaktaki diken somutluğu ahlaki ve fiziksel ezaya genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranicedeki sızlanma, sıkıntı ve hafif elem bildiren fonetik ve anlamsal yakın kökler | Sami katmanında genel zarar köklerinden ayrılarak daha çok bireysel tahriş ve can sıkıntısı boyutuna yönelmiştir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kesinleşmiş bir kökteşlik tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أذي | Anlamlı | Rahatsızlık, eza, tahriş | İnsanın veya canlının üzerinde duramadığı, can sıkan maddî veya manevî huzursuzluk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| أيذ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ذأي | Anlamlı | Telaşla koşma, otun solması | Devenin veya yaban eşeğinin hızlı ve telaşlı koşuşu; sıcaktan bitkin düşüp solma | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir |
| ذيأ | Anlamlı | Etin kemikten ayrılması | Çürüme veya aşırı pişme neticesinde dokunun gevşeyip dağılması | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da kayıtlıdır |
| يأذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır |
| يذأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel harf dizilimidir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أذي | Merkez | Huzursuzluk, hafif zarar, eza | Bünyeyi veya ruhu rahatsız eden, kalıcı hasar bırakmayan geçici darlık | Varlığın sükûnetini bozan arızi sıkıntı |
| ضر | Komşu | Hasar, ziyan, yapısal zarar | أذي hafif ve geçici bir tahriş iken ضر varlığın yapısında eksilme ve kalıcı hasar doğurur | Sistemin özünü tehdit eden esaslı kayıp |
| كره | Komşu | İstememe, hoşlanmama | أذي dışsal bir nesne veya fiilin verdiği rahatsızlık iken كره içsel direnç ve duygusal tepkidir | Gönülsüzlük ve nefsin kabullenememesi |
| سوء | Komşu | Kötülük, fenalık, çirkinlik | أذي nötr bir nesneden de kaynaklanabilirken سوء bizatihi çirkin ve ahlaken bozuk olan durumdur | Varlığı her açıdan lekeleyen ve bozan kötülük |
| نفع | Zıt | Fayda, yarar, selamet | أذي varlığın huzurunu ve verimini düşürürken نفع gelişme, rahatlama ve katkı sağlar | Varlığın amacına ulaşmasını destekleyen hal |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أذي | Rahatsızlık, incitme, eza | Can sıkan, sükûneti bozan maddî ve manevî hafif olumsuzluk | Kesin |
| Latince | Molestia, laesio | Sıkıntı, rahatsızlık, hafif incitme | Molestia ruhsal ağırlık ve can sıkıntısını, laesio hafif yaralanmayı karşılar; biyolojik kirlilik boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Nuisance, annoyance, harm | Rahatsızlık, can sıkıcı unsur, incitme | Nuisance hukuki ve çevresel ezayı, annoyance psikolojik boyutu karşılar; mutlak yıkım anlamına gelmez | Kesin |
| Almanca | Belästigung, Kränkung | Rahatsız etme, incitme | Belästigung fiziksel veya toplumsal taciz ve rahatsızlığı, Kränkung gurur incinmesini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Nuisance, préjudice léger | Rahatsızlık, hafif zarar | Nuisance çevresel ve maddî ezayı, préjudice léger hafif zararı tam olarak karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Aybaşı hali | Biyolojik eza ve temizlenme ihtiyacı | Kadının fizyolojik darlık ve arınma ihtiyacı duyduğu geçici rahatsızlık hali; Bakara 2:222 |
| Baş rahatsızlığı | Tıbbi eza ve mazeret | İhramlı iken saç kestirmeyi gerektiren yara, parazit veya şiddetli baş ağrısı; Bakara 2:196 |
| Başa kakma ve incitme | Sadakayı boşa çıkaran ahlaki eza | İyilik yapılan kimseyi minnet altında bırakıp onurunu kırma davranışı; Bakara 2:262, Bakara 2:264 |
| Düşmanın sözlü sataşması | Sınırlı siyasi ve psikolojik eza | İnkarcıların müminlere ancak geçici rahatsızlık verebileceği, onları asla yıkamayacağı tespiti; Âl-i İmrân 3:111 |
| Kadınlara laf atma ve taciz | Toplumsal taciz ve eza | Mümin kadınların tanınıp sarkıntılıktan ve rencide edilmekten korunması; Ahzâb 33:58, Ahzâb 33:59 |
| Yağmur ve hastalık darlığı | Askeri mazeret doğuran fiziki eza | Savaşta silahları bırakmaya ruhsat veren ıslanma, çamur veya bedensel rahatsızlık durumu; Nisâ 4:102 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Allah'a ve Resulüne eza meselesi | Ahzâb 33:57 ayetinde geçen ifadenin Allah'a ontolojik bir zarar verme imkansızlığı çerçevesinde O'nun rızasına aykırı fiiller olarak yorumlanması | Zarardan ayrıştırılarak emre itaatsizlik ve saygısızlık düzeyine çekilmesi |
| Fıkıh | Hac hükümleri, taharet ve infak | Baştaki eza sebebiyle ihramda tıraş olup fidye verme ruhsatı ve hayızın eza sayılarak cinsel ilişkinin haram kılınması | Ruhsat doğuran ve amellerin sıhhatini etkileyen arızi engeller |
| Tefsir | أذي ile ضر kavramlarının mukayesesi | Âl-i İmrân 3:111 ayetindeki eza ifadesinin, dinin özüne ve müminlerin varlığına kalıcı zarar veremeyecek hafif sataşmalar olarak şerh edilmesi | Kalıcı hezimet ve yıkımdan farklı olarak yüzeysel yıpratma faaliyeti |
| Hadis | Kamu alanı ahlakı ve ibadet temizliği | Yoldan ezanın kaldırılmasının imanın şubelerinden sayılması ve mescide kokulu şeylerle gelinmesinin eza kabul edilmesi | İnsanların ortak huzurunu kaçıran her türlü maddî kirlilik, gürültü ve pislik |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İbadetlerin ifası ve ihlas | İbadeti ve ecri zedeleyen amil | Ruhu ve ameli kirleten içsel riya ile dışsal tacizleri bertaraf etme | Sadaka gibi ibadetlerin arkasından yapılan eza ibadetin özünü bozar | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve zihinsel odaklanma | Dikkati dağıtan parazit etken | Zihinsel berraklığı ve tefekkür ortamını bozan pürüzlerin temizlenmesi | Bilimsel üretimde çevre şartlarının ve ahlaki tacizlerin oluşturduğu engelleyici faktör | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve savunma | Toplum içi sürtüşme ve düşman tacizi | Bireylerin dokunulmazlıklarını ve kamusal huzurlarını güvenceye alma | Düşmanın psikolojik harp taktiklerinin devletin bekasını sarsamayacağı bilinci | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet, ticaret ve sosyal yardımlaşma | İşlem maliyetlerini artıran baskı | İktisadi ilişkileri minnet ve tekelci baskılardan arındırma | Sadaka ve infakta alıcıyı aşağılayan eza verici tutumlar sosyal sermayeyi tüketir | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sinyal iletiminde gürültü veya sürtünme | Bilgi veya enerji akışını tamamen yok etmeyen fakat sinyal kalitesini düşüren, sistemde istenmeyen ısı ve verim kaybına yol açan arızi dalgalanmalar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Komşuluk hakkı ihlali veya mikro-saldırganlık | Kişinin hayat standardını, mülkünden yararlanmasını ve ruh sağlığını doğrudan yok etmeyen ancak sürekli yıpratan haksız fiiller ve tacizler | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Eza kavramının yalnızca fiziksel işkence veya ağır zulüm olarak daraltılması; ya da tam aksine sadece soyut bir can sıkıntısı sanılarak biyolojik kirlilik ve fizyolojik boyutunun dışarıda bırakılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelime hem kadının aybaşı hali gibi biyolojik süreçleri, hem baştaki parazit veya yarayı, hem yoldaki engeli, hem de sadakayı başa kakmayı ve müminlere yönelen psikolojik-sözlü tacizleri kapsayan çok katmanlı bir arızi rahatsızlık kategorisidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnkarcıların müminlere sadece eza verebileceklerini bildiren ayetlerin kavranamaması; düşmanın geçici sataşmalarının varoluşsal bir hezimet sanılarak paniğe kapılınması veya gündelik hayatı zehirleyen ahlaki ve çevresel ezaların önemsiz görülmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan hayatındaki geçici arızalar, sürtünmeler ve hafif sıkıntılar ile nihai yapısal zarar arasındaki ontolojik ayrımı nasıl kurduğunu gösterir. Dini ahlakın yalnızca büyük suçlarla değil, insanın yaşam kalitesini ve ibadet huzurunu bozan mikro-rahatsızlıklarla da doğrudan ilgilendiğini ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadet ve ruhsat ayetlerinde (Bakara 2:196, 2:222; Nisâ 4:102), infak ahlakını belirleyen hükümlerde (Bakara 2:262, 2:264), toplumsal nezaket ve mahremiyet kurallarında (Ahzâb 33:53, 33:58, 33:59) ve müminlerin tarihsel direncini pekiştiren teselli ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:111, 3:186). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müminlerin karşılaşacağı her türlü zorluğu bir helak veya kesin mağlubiyet sayma yanılgısını düzeltir; eza düzeyindeki sıkıntıların sabır ve arınma vesilesi olduğunu, bunların kalıcı bir yıkım meydana getirmeyeceğini fark ettirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlı veya nesne üzerinde sükûneti bozan kepek, parazit, batıcı diken, kaşıntı ve huzursuzluk unsuru.
- Soyut anlamBir varlığın dengesini, işleyişini veya neşesini geçici olarak aksatan, derin tahribat yapmaksızın can sıkan maddî veya manevî taciz ve darlık.
- Sistematik karşılıkSistemin ana omurgasını çökertmeyen fakat verimini düşüren ve temizlenmesi gereken arızi sürtünme ve pürüz faktörü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sistemin veya bireyin başlangıçtaki dingin, dengeli ve huzurlu durumunu; dışarıdan gelen ve sükûneti bozan eza mahiyetindeki arızi pürüz veya hafif tahrişi; eza sonrasında ortaya çıkan anlık tedirgin durumu; ise sistemi çökertecek kritik yıkım veya yapısal hasar eşiğini temsil eder. Bağıntı, ezanın doğurduğu etkinin kritik zarar eşiğinden daima çok küçük olduğunu ve sistemi yok etmeyip sadece geçici bir darlık ürettiğini sembolize eder.