أو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-و2 sîga, 319 mücavir kök, 213 ayet, 57 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.مسكعذبقولأوقتلألهنسومرضأَوْنفع

KökSîga 2Ayet 213Sure 57Mücavir 319

▶ Ağı aç (3B)

أو

أ - و

KÖK
  • 280 geçiş
  • 213 ayet
  • 2 sîga
  • 4 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Veya

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءو · او

Notlarım

Sözlükler(4)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.134 harf
باب اللفيف من و أ ي ء أ و ى، أ و، أ و أ، أ ي، أ يا، و أ ى، و ي، و ا، آ ء، أ يأ يأ، و أ و، يأيأ مستعملات أوى: تقول العرب: أوى الإنسان إلى منزله يأوي أُوِيّاً وإواء والأُوِيُّ: أحسن، وآويتُهُ إيواءً. والتّأوّي: التّجمّع... وتأوّتِ الطَّير، إذا انضمّ بعضُها إلى بعض، فهنّ أُوِيٌّ، ومُتأوّيات قال العجاج: كما تَدانَى الحِدَأُ الأُويُّ يصف الأثافي، وقد شبّه كلّ أثفيةٍ بحِدَأة بوزن فِعَلة. وتقول: أويت
Maddenin bağlantısı

باب اللفيف من و أ ي ء أ و ى، أ و، أ و أ، أ ي، أ يا، و أ ى، و ي، و ا، آ ء، أ يأ يأ، و أ و، يأيأ مستعملات أوى: تقول العرب: أوى الإنسان إلى منزله يأوي أُوِيّاً وإواء والأُوِيُّ: أحسن، وآويتُهُ إيواءً. والتّأوّي: التّجمّع... وتأوّتِ الطَّير، إذا انضمّ بعضُها إلى بعض، فهنّ أُوِيٌّ، ومُتأوّيات قال العجاج: كما تَدانَى الحِدَأُ الأُويُّ يصف الأثافي، وقد شبّه كلّ أثفيةٍ بحِدَأة بوزن فِعَلة. وتقول: أويت لفلانٍ آوي أويةً وأيّةً ومأويةً ومأواةً إذا رحمته ورثيت له، قال: على أمرِ من لم يُشوِني ضَرُّ أمره ولو أننّي استأويتُه مـا أوى لـيا وابن آوى: لا يصرفل على حال، ويُحْمَلُ على أفعل مثل: أَحْوَى. أو: أو: حرف عطف يُعْطَفُ به ما بَعْدَهُ على ما قَبْلَهُ، فإذا وصفت أو نفسها أنّثتها. ويقال: أو: تكون بمعنى الواو، وتكون بمعنى بَلْ، وتُفَسّر هذه الآية: "إلى مئةِ ألف أو يزيدون" أي: بل يزيدون ومعناه: ويزيدون والألف زائدة. وتقول للرّجل: احذر البئر لا تقع فيها، فيقول: أَوْ يُعافي اللهُ، أي: بل يُعافي اللهُ. وتكون أو بمعنى حتّى، قال امرؤ القيس: فقلب له: لا تَبكِ عيناك إنّمـا نحاولُ ملكا أو نَمُوتَ فَنُعذَرا أي: حتّى نموتَ. وقال يزيد بن معاوية: حتّى يُصادفَ مالاً أو يُقال فتـىً لاقَى التّي تَشْعبُ الفتيان فانشَعبا فينصبون بأو كما ينصبون بحتّى. وتكون أو في موضع تكرار أم.. تقولُ في الخبر: كان كذا أو كذا، تعطِفُ آخرَ كلامِك على أوّلِهِ، إلاّ أنّ أو تعني الشّكّ في أحدهما... وتقول في الاستفهام: أعندك تمرٌ أو عنب.. لست تستفهم عن أحدهما على يقين من الآخر ولكنّك في شَكٍّ منهما فأردت أن تكرّر الاستفهام، ولو علمت أيهّما هذا استفهمت لنخبر باليقين منهما فقلت: أعمرو عندك أم زيد? فإِذا كان الفعل على الأمرين جميعاً فهو بأَوْ، وإذا وقع بأحدهما فهو بأَمْ.. وتقول: أوَ لَمْ تفعلْ كذا بنصب الواو، لأَنّها ليست بأَو التّي وصفناها، ولكنّها الواو المفردة جاءتْ قبلها ألف الاستفهام، كما جاءت قبل الفاء و ثمّ و لا فقلت: أفلا.. أثمّ.. ألا كأنك قلت: وَلَمْ تفعلْ.. وتقول: أضربتني أو ضربت زيداً كقولك: ضربتني ثمّ ضربت زيداً. وأوّة بمنزلة فَعلة، تقول: أوّةً لك كقولك: أَوْلى لَكَ، وآوّة، ممدودة مُشدّدة.. المعنى فيهما واحدٌ، وقد يكون ذلك في موضع الأَولى وآوّة في موضع مشقة وهم وحزن.. ومنهم من يقول: أوْهِ منك، قال: فأَوْهِ من الذّكرى إذا ما ذكرتها ومن بُعدِ أرضٍ بيننا وسمـاءِ ويُرْوَى: فأَوِّ من الذِّكْرَى.... والتّأوي: من التَّلَهُّف، تقول: أوّةً لك وأَوْهَةً لك لهذا الشّيء. أوأ: آءٌ، ممدودة: في زَجْر الخيل في العساكر ونحوها، قال: في جَحُفلٍ لَجِبٍ جمٍّ صواهلُهُ تسمعُ باللّيل، في حافاته، آءُ وتقول في النّداء: آفلانُ. أي: تقول في النّداء: أَيْ فلانُ، وقد يُمَدُّ: آي فلان. وقد تكون أي: تفسيراً للمعاني: أَيْ كذا كذا. وأمّا إِي فإِنّها تدخُلُ في اليمين كالصّلة والافتتاح، ومنه قول الله عزّ وجلّ: "إي وربّي إنّه لحقّ" المعنى: نعم والله. وأمّا أيّ مثقّلة، فإِنّها بمنزلة مَنْ وما.. تقول: أَيُّهم أخوك وأيّتُهُنَّ أُخْتُك? وأيّما الأخوين أحبّ إليك. وأيّا ما تحب منهم تجعل ما صلة، وكذلك في أيّما الأخوين ما صلةٌ. وأيّ لا تُنوّن، لأنّ أيّ مضاف. وقوله تعالى: "أيّاما تدعوا": ما صلة أيّا يجعل مكان اسمٍ منصوب، كقولك: ضربتك، فالكاف: اسم المضروب، فإِذا أردت تقديم اسمه غيرِ ظُهوره قلت: إيّاك ضربت فتكون إِيّا عماداً للكاف لأنّها لا تُفردُ من الفعل.... ولا تكون إيّا مع كافٍ ولا هاء ولا ياءٍ في مَوْضِعِ الرّفعِ والجرِّ، ولكن تكون كقول المُحَذِّر: إيّاك وزيداً. فمنهم من يجعل التّحذير وغيرَ التحذير مكسوراً، ومنهم من ينصبه في التَّحذير ويكسِرُ ما سوى ذلك، للتّفرقة. وأيَانً: بمنزلة متى.. يُخْتَلَفُ في نومها، فيقال: هي أصليّة، ويُقال: هي زائدة. وكَأَيِّنْ في معنى: كم، يُقال: الكاف فيها زائدة، والنّون بمنزلة التنوين، وأصل بنائها: أيّ ويقال: بل النّون مع أيّ أصل، والكاف زائدة لازمة كما لزمت كاف كم ونحوها. أيا: الآية: العَلامةُ، والآية: من آيات الله، والجميع: الآي. وتقديرها: فَعَلَةٌ. قال الخليل: إنّ الألف التي في وسط الآية من القرآن، والآيات العلامات هي في الأصل: ياء وكذلك ما جاء من بناتها على بنائها نحو: الغاية والرّاية وأشباه ذلك.. فلو تكلّفْت اشتقاقها من الآية على قياس علامة معلمة لقلت: آية مأياة قد أُيِّيتْ فاعلم إن شاء الله. وأى: الوأي: ضمانُ العِدةِ.. وَأَيْتُ لك به على نفسي أئي وَأْياً، أي: ضَمِنْتُ له عِدةً.. الأمر: إِلَهُ به على نفسك، وللأنثى: إي، وللاثنين: إيا، وللجماعة: أُوا يا رجال، وإينَ يا نسوة... فإِذا وقفتَ قلت: إهْ، وفي النّهي، لا تَئِهْ على تقدير: عِهْ ولا تَعِهْ، ولمّا تمّتْ تعِ حرفين انطلق اللسان بهما في الوقوف، فإِن شئتّ اعتمدتَ على الهاء، وإن شئتَ لم تَفعَلْ، وكذلك كل مجزوم إذا كان آخره ياءً أو واواً أو ألفاً، نحو يَرْمي ويَعدو ويَسْعَى، وإن طال فوق ذلك. والوَأَى: من الدّوابّ والنّجائب: السّريعة المقتدرة الخَلْق، والنّجيبة من الإبل يقال لها: الوآة بالهاء. والوَأَى: الحمارُ الوحشيّ والأنثى: وآة أيضا، والجميع: الوَأَيات، قال: كلُّ وآة ووَأىً ضافي الخُصَل وي: وي: كلمة تكون تعجبّا، ويُكْنَى بها عن الوَيْل، تقول: وَيْك إنّك لا تسمع موعظتي، وقال عنترة: ولقد شَفَى نَفْسي وأَذْهَبَ سُقْمَها قيل الفوارس وَيكَ عَنْتَرَ أَقدمِ وتقول: وي بك يا فلان، تهديد، وقال: وَيْ لامِّها من دَوِيّ الجوِّ طـالـبةٍ ولا كهذا الذّي في الأرضِ مَطْلوبُ وإنّما أراد وي مفصولةً من الّلام فلذلك كسر الّلام. وقد تدخل ويْ على كأَنَّ المخفّفة والمشدّدة، قال الله تعالى: "وَيْكأنّ اللهَ يبسطُ الرّزقَ لمن يّشاء". قال الخليل: هي مفصولة، تقول: وي ثم تبتدىء، فتقول: كأنّ. وا: وا: حرفُ نُدبة، كقول النّادبة: وافلاناه. آء: الآءُ، والواحدةُ: آءة: شجرٌ لها حِمْلٌ يأكلُهُ النّعام، وتسمى هذه الشجرة: سرحة، وثمرها، الآءُ، وتصغيرها: أُوَيْأَةٌ.. وتأسيسُ بنائها من تأليف واوٍ بين همزتين، فلو قُلْتَ من الآء، كما تقولُ من النَّوْمِ: مَنامة على تقدير مَفْعَلة لقلت: مآءة، ولو اشتُقَّ منه فِعل كما يُشتقّ من القَرْظ، فقيل: مَقْرُوظ، فإِن كان يُدْبَغُ به أو يَؤْدَمُ به طعامٌ، أو يُخلَطُ به دواء قلت: هو مَؤُوءٌ مثل مَعُوع، ويقال من ذلك: أؤته بالآء آءً. أيأيأ: أيايا: زجر للإبل، وتقول من أيايا في الزّجر: أَيَّيْتُ بالإبل أؤيّي بها تَأيِيةً، قال ذو الرّمة: إذا قال حاديها أيايا اتّـقـينـه بمثل الذُّرَى مُطْلَنفِئات العرائكِ وأو: الواو: من تأليف واو وياء وواو.. تقولُ العرب: كلمة مُوَأْوأة، أي: مبنيّة من بنات الوا، ويقال: كلمة مؤيّاة، وإنّما همزوا موأوأة كراهة اتّصال الواوات والياءات.... ولو صغّرت الواو والياء لقلت من الواو: أُوَيّةٌ، ومن الياء: أُيَيّةٌ. وقال بعضهم: كلمةٌ مُوَيّاتٌ، خفيفة، من الواو، وكلمةٌ مُيَوّات من الياء، جعل ألف الواو ياء، وألف الياء واوا ليفصل بين الحرفين بحرف مخالف لهما. قال الخليل: مدة الواو منها تصير إلى أصلها، وكذلك ألف الياء من الياءلا تهمز إنما مدّوا في لغة اليمن ياء فعلى ذلك يُبْنَى ويحتذى. يؤيؤ: اليُؤْيُؤُ: طائرٌ شِبهُ الباشَقِ، والجميع: اليآيِىءُ واليآئي. واعلمْ أَنّ العربَ يشتقّونَ من هِجاء الحُرُوفِ أفعالاً، فيقولون: دالٌ مُدَوّلةٌ، وواوٌ مَأْويّة، أي: قد بُنِيَتْ من الواو، وقد أَوَّيْتُها.. كلمةٌ مأويّة أي: في بنائها واوٌ تَغْلِبُ على تَصريفها. وفيها قولان: منهم مَنْ يقول: واوٌ مُوَيّاة يَجْعلُ الألف التي بين الواوين ياءً ليخالفَ بين الحُرُوف. ومِنهُمْ من يَجْعَلُها الألف التي بين الواوين ياء ليخالفَ بين الحُرُوف. ومِنهُمْ مَنْ يَجْعَلُها واواً كسائر الأَلِفاتِ التّي تجيء بين الحَرْفَيْنِ في الهِجاء، نحو أَلِف كاف وصاد وقاف ونحو ذلك، كلّها واوات.. فمن جعل الألف التي بين الواوين واواً استبدل من الواو الأولى همزة كراهية التقاء الواوات في نحو المأويّة، وكذلك في المؤيّاة إذا كانت فيه الياء تُستبدل من الياء الأولى همزة، ومن قال في الواو: مَؤَيّاة قال من الياء: مُيوّاة يجعل ألف الواو ياءً، كما يجعل ألف الياء واواً تفرقة بينهما.. وقال الخليل: وجدت كلَّ ياءٍ وأَلِفٍ في الهِجاء لا يَعتمُد على شيءٍ يَعْدَها يَرْجِعُ في التَّصريف إلى الياء، نحو ألف يا وبا وطا وظا ونحو ذلك. بهذا تم باب حروف العلة وبتمامه تم بحمد الله ومنه كتاب العين، عن أبي عبد الرحمن الخليل بن أحمد الفراهيدي رحمه الله

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR yok31.658 harf
(باب الهمزة في الذي يقال له المضاعف) (أبّ) اعلم أن للهمزة والباء في المضاعف أصلين: أحدهما المرعَى، والآخر القَصْدَ والتهيُّؤ. أما الأول فقول الله عزّ وجلّ: ﴿وفَاكِهَةً وَأَبّاً﴾ [عبس 31]، قال أبو زيد الأنصاريّ: لم أسمع للأبِّ ذكراً إلاّ في القرآن. قال الخليل وأبو زيد: الأبُّ: المرعى، بوزن فَعْل. وأنشدَ ابنُ دريد: جِذْمُنا قيسٌ ونجدٌ دارُنا *** ولنا الأبُّ به والمَكْرَعُ وأنشدَ شُبيل بن عَزْرَة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.977 harf
: ( *!أَوْ : حرفُ عطفٍ ، و ) يكونُ ( للشَكِّ والتَّخْيير والإِبْهامِ ) . قالَ الجَوْهرِيُّ : إذا دَخَلَ الخَبَرَ دَلَّ على الشَّكِّ والإبْهامِ ، وإذا دَخَلَ الأَمْرَ والنَّهْيَ دَلَّ على التَّخْييرِ والإِباحَةِ ؛ فأَمَّا الشَّك فكقَوْلِكَ : رأَيْت زيداً أَو عَمْراً ؛ والإِبْهام كقَوْلِه تعالى : ﴿وأَنا أَو إِياكُم لعَلَى هُدىً أَو في ضلالٍ مُبينٍ﴾ ؛ والتّخْيير : كُلِ السَّمكَ أَو اشْرَبِ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.846 harf
Madde başı: اوأَوْ أَوْ ذ a conjunction, (M, Mughnee, K,) to which the later authors have ascribed meanings amounting to twelve: (Mughnee:) a particle which, when occurring in an enunciative phrase, [generally] denotes doubt, and vagueness of meaning; and when occurring in an imperative or a prohibitive phrase, [generally] denotes the giving of option, or choice, and the allowing a thing, or making it
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler319 mücavir (679 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قتل

    23 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  2. أله

    108 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. أتي

    40 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  4. مرض

    8 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir

  5. قول

    77 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  6. جنح

    8 ortak ayet · Kanat demektir

  7. نسو

    10 ortak ayet · Kadınlar

  8. صوم

    5 ortak ayet · “Sume” damga demektir

  9. نصف

    4 ortak ayet · Yarısı

  10. ترك

    8 ortak ayet · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

  11. عذب

    27 ortak ayet · Su yosunudur

  12. نفع

    9 ortak ayet · Fayda eder

Geçtiği ayetler(213)

  1. أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

    VeyaYahut gökten inen sağnağa tutulmuş gibilerdir ki; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Allah kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

  2. ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنْهُ …

    VeyaSonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.

  3. مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    VeyaBiz, bir ayeti nesheder veya unutturursak ondan daha hayırlısını, yahut da dengini getiririz. Bilmez misin ki, Allah şüphesiz her şeye kadir’dir.

  4. مَا نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِهَا نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    VeyaBiz, bir ayeti nesheder veya unutturursak ondan daha hayırlısını, yahut da dengini getiririz. Bilmez misin ki, Allah şüphesiz her şeye kadir’dir.

  5. وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

    VeyaVe dediler ki: Yahudi ve Hristiyan olanlardan başkası cennete girmeyecek. Bu onların kuruntusudur. De ki: Eğer sadıklar dan iseniz delilinizi getirin.

  6. وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ لَوْلَا يُكَلِّمُنَا اللَّهُ أَوْ تَأْتِينَا آيَةٌ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ …

    VeyaBilmeyenler dediler ki: Allah bizimle konuşmalı veya bize bir ayet gelmeli değil miydi? Onlardan öncekiler de onların dedikleri gibi demişlerdi. Kalbleri birbirine benzemiş. Biz yakınen bilmek isteyen bir kavme ayetlerimizi apaçık bildirdik.

  7. وَقَالُوا كُونُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى تَهْتَدُوا قُلْ بَلْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

    VeyaYahudi veya Hristiyan olun ki hidayete eresiniz, dediler. De ki: Hayır, biz Hanif olan İbrahim’in dinine uyarız. O, müşriklerden değildi.

  8. … إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ أَأَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ وَمَنْ أَظْلَمُ …

    VeyaYoksa siz: İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğulları Yahudi veya Hristiyan idiler mi, diyorsunuz? Siz mi daha iyi biliyorsunuz yoksa Allah mı? Allah tarafından yanında bulunan şehadeti gizleyenden daha zalim kim vardır? Allah sizin yaptıklarınızdan gafil değildir, de.

  9. فَمَنْ خَافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفًا أَوْ إِثْمًا فَأَصْلَحَ بَيْنَهُمْ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    VeyaBununla birlikte, kim vasiyet edenin haksızlığa meylinden, günaha girmesinden korkup aralarını bulursa; ona da bir günah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Gafur’dur. Rahim’dir.

  10. أَيَّامًا مَعْدُودَاتٍ فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ …

    VeyaSayılı günler olarak. Sizden kim hasta veya seferde olursa, tutmadığı günler sayısınca diğer günlerde; gücü yetmeyenlere de bir yoksul doyumu fidye. Bununla beraber kim gönüllü olarak iyilik yaparsa bu; kendisi için

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأو
YapıEdat / İki harfli işlev sözü
Özel Durumİlletli iki harfli bağlaç
Bağlamsal Yakın Köklerأم, بل, إما
Zıt Kökو
Çekirdek Özet 1İki veya daha fazla alternatif arasında ayrıştırma, seçenek sunma, tereddüt veya taksim bildirme
Çekirdek Özet 2İlahi hitapta muhayyerlik, ibaha, taksim, muhatabın şüphesini nakletme ve gayelilik
Çekirdek Özet 3Mutlak belirlilik yerine alternatifli yükümlülük alanı açma ve zihinsel tercihi harekete geçirme
Kritik Hata Riskiİfade edilen tereddüt ve belirsizliği Allah'ın ilmine isnat etmek veya muhayyerlik hükümlerini mutlak cem (birliktelik) sanmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أوİki kutup veya seçenek arasında yönelme, duraksama veya bağlama işlevi gören asıl ses öbeği; أوى kökünde sığınma ve bir yere meyledip toplanma şeklinde somutlaşırVeri bulunamadıأو lafzı iki harfli bağımsız bir edat olup üçüncü bir harf eklenerek genişlememiş, doğrudan iki unsur arasında alternatif ve ayrım işlevi görmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçSözün veya seçeneğin merkezine yerleşen öncül enerji ve dikkat yöneltme eylemi
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaÖnceki unsur ile sonraki unsuru birbirine temas ettiren, iki tarafı birbirine rabteden bağ
أوGüçlü başlangıç odağının bir bağ vasıtasıyla ikinci bir alternatife raptedilmesiBirinci durumun mutlaklığını kırarak yanına bağlanan ikinci bir imkânı zihne sunma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSomut nesne veya hareket kökünden ziyade, iki varlık, yön veya durum arasında zihinsel ayrım ve geçişi bildiren ilksel bir seslenme ve bağlama edatıdır
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde bu edatı gaye ve istisna bildiren bir yapıda kullanarak şöyle der: فَقُلْتُ لَهُ لا تَبْكِ عَيْنُكَ إِنَّمَا / نُحَاوِلُ مُلْكاً أَوْ نَمُوتَ فَنُعْذَرَا
Erken Arapça kullanımErken dönem hitabetinde ve dil kullanımında tereddüt, şüphe, iki tercihten birini seçme serbestisi (ibaha) veya taksim amacıyla yaygın biçimde kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde أو edatı, erken dönemlerden itibaren alternatif bildiren arkaik bir bağlaç olarak tespit edilir. İbranicede benzer işlevde kullanılan ve seçenek bildiren אוֹ (ō) edatı doğrudan ses ve anlam denkliği taşır. Aynı şekilde Aramicede אוֹ (ō) ve Süryanicede ܐܘ (aw) biçimleri seçenek sunma, tereddüt veya şart bildirme bağlamında birebir ortak kökene işaret eder. Akadcada ise u (ve, veya) bağlacı hem cem hem de bağlama işleviyle bu morfolojik alanın en eski örneklerindendir. Bu edat grubu, zihnin iki olgu arasında kesin bir birleşme yerine ayrık bir bağ kurma ihtiyacından doğmuş ortak bir Sami mirasıdır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأوAtıf harfi olarak iki kelime veya cümleyi شك (şüphe), إباحة (serbest bırakma), تخيير (muhayyerlik), تقريب (yaklaştırma) veya إضراب (vazgeçme) anlamıyla bağlarKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice אוֹ, Süryanice ܐܘOrtak Batı Sami dillerinde aynı ses ve alternatif/ayırma işleviyle kesintisiz biçimde mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli bir soydaş biçim kesin olarak tespit edilememiştirMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أوAnlamlıAlternatif, şüphe, muhayyerlikİki hüküm veya isim arasına girerek ayrık bağlama yaparHedef kök; Kur'an'da geçer
وأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıArapça sözlük sistematiğinde müstakil bir kök olarak kaydı yoktur; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أوMerkezAyrık bağlama, alternatifİki durumdan birinin gerçekleşmesini hedefler; belirsizlik veya muhayyerlik içerirSeçenek sunarak tarafları birbirinden bağımsız kılar
أمKomşuEşitlik ve sorgu bağlacıİstifhamdan sonra iki denk ihtimali sormak için kullanılır; genellikle soru zeminindedirBelirleme talebi içeren sorgulayıcı alternatif
بلKomşuİdrab ve düzeltmeÖnceki sözden vazgeçip sonrakini kesinleştirmek için devreye girerÖnceki hükmü iptal eden veya aşan yöneliş
إماKomşuBaştan tasnif ve taksimCümlenin başında yer alarak alternatifleri baştan sınıflandırırÖnceden planlanmış seçenek dökümü
وZıtMutlak cem ve birliktelikUnsurları birbirinden ayırmaksızın aynı hükümde toplarAyrıştırmayan, cem eden mutlak bağlaç

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأوAlternatif, muhayyerlik, şüphe bağlacıİki unsur arasında ayrık bağ kurarKesin
Latinceaut, velVeya, yahutaut dışlayıcı ayrımı (biri veya diğeri), vel ise kapsayıcı tercihi karşılarKesin
İngilizceorVeya, ya daAlternatif, yaklaşık olma veya eşdeğerlik ifade ederKesin
AlmancaoderVeyaİki ya da daha çok ihtimal arasındaki ayrımı bildirirKesin
FransızcaouVeya, yahutİhtimal, tercih ve ikame bildirirKesin

Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Şüphe ve tereddüt hikâyesiİnsanların durumunu veya konuşmasını nakletmeAshab-ı Kehf'in veya diriltilen kişinin kendi kaldığı süreyi kestirememesi bağlamında; Bakara 2:259, Kehf 18:19
İbaha ve muhayyerlikHükümlerde mükellefe seçenek tanımaKefaret veya ceza ayetlerinde mükellefe sunulan alternatifler; Mâide 5:33, Mâide 5:89
Taksim ve tasnifVarlık ve insan tiplerini kategorilere ayırmaİnsanların akıbetlerini veya vasıflarını gruplara ayırma; Nisâ 4:100, İnsân 76:3
Gaye (hattâ anlamında)Bir sınıra ve amaca bağlamaİnkârcıların son bulması veya boyun eğmesine kadar süren süreç; Âl-i İmrân 3:128
İdrab (bel anlamında)Sayı ve ölçüde tahmini aşmaİnsan idrakinin tahayyülünü genişletme ve önceki miktarı pekiştirme; Sâffât 37:147

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi ilim ve kelam sıfatıAyetlerde geçen şüphe ifadelerinin Allah'a değil muhatabın algısına ait oluşuŞüphenin tenzihi, mutlak ilmin vurgulanması
FıkıhHükümler, kefaretler ve cezalarMuhayyerlik (tercih serbestisi) ile tertip (sıralı mecburiyet) arasındaki farkGenişletici seçeneklilik ve mükellefiyeti kolaylaştırma
TefsirAtıf ve belagat vecihleriAtfın birliktelik mi (vav gibi) yoksa vazgeçiş mi (bel gibi) bildirdiğiMetnin bağlamsal zenginliği ve çok anlamlılık
HadisNebevi beyan ve rivayet nakliRâvinin lafızdaki tereddüdünü ifade eden şek lafızlarıRivayet sıhhati ve lafzi hassasiyet

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTeklif ve mükellefiyetMuhayyerlikİbadet ve kefaretlerde birden fazla meşru çıkış yolu sunmaKula tek bir zorlama yerine şartlarına göre uygulanabilir meşru alternatifler tanırKesin
İlmiMantık ve epistemolojiAyrık önerme (disjunction)İhtimalleri birbirinden ayırt ederek doğru bilgiye ulaşmaBirbirini dışlayan veya tamamlayan hipotezler kurarak inceleme yapmayı sağlarGüçlü
SiyasiHukuk ve ceza infazıDerecelendirilmiş ceza/tedbirToplumsal suçlara karşı duruma göre uygulanabilir müeyyidelerKamu düzeninde suçun ağırlığına ve şartlara göre esnek yaptırım imkânı verirGüçlü
İktisadiAkitler ve tazminatBedel veya seçenek imkânıBorç ödeme ve zararı tazmin etmede alternatif ödeme yollarıPiyasada veya borç ilişkisinde tek bir emtiaya bağımlı kalmadan ifa esnekliği sağlarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBoole mantığındaki VEYA (OR) kapısıİki girdiden en az birinin doğru olması durumunda sonucun doğru çıktığı mantıksal işlemKesin
Beşeri bilimlerHukukta alternatif mükellefiyetlerBorçlunun birden fazla edimden birini ifa ederek borcundan kurtulabilmesi serbestisiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiEdatı yalnızca modern dillerdeki katı 'biri yahut diğeri' dışlayıcılığına indirgemek ve taksim, ibaha veya gaye vecihlerini yok saymak
Kur'an içi daha geniş anlamHükümlerde mükellefe ruhsat ve kolaylık sağlayan esnek muhayyerlik alanı, insan idrakine hitap eden tasvir ve gayelilik
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlahi hitapta geçen alternatif ifadeleri şüphe zannederek uluhiyete cehalet atfetmek veya hukuki muhayyerlikleri bağlayıcı cem sayarak teklifi zorlaştırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın teklif dilindeki esnekliği, beşeri tasavvurun sınırlılığı ile ilahi ilmin mutlaklığını ayırt etmeyi sağlayan temel bir bağlaç olması bakımından hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kefaret, ceza ve fıkhi hükümleri bildiren ahkâm ayetlerinde ve beşeri psikolojiyi nakleden kıssalarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dinin insanı tek bir kalıba zorladığı zannını yıkar; ilahi hitaptaki şüphe anlatımlarının muhatabın algısına yönelik bir ayna olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki yön, nesne veya durum arasında ayrım yaparak birinden diğerine geçiş imkânı veren bağ.
  • Soyut anlamZihinsel veya hukuki planda alternatifler açma, mutlak belirliliği esnetme ve tercihi serbest bırakma.
  • Sistematik karşılıkMantıkta ayrık şartlılık, hukukta muhayyerlik, epistemolojide ihtimaller dökümü.
  • LaTeX modeliP∨Q  ⟹  R
  • LaTeX açıklamasıModelde yer alan P ve Q harfleri iki ayrı ihtimal veya meşru seçeneği, ∨ simgesi أو edatının sağladığı mantıksal veya/ayrılma işlemini, R ise bu alternatiflerden herhangi birinin gerçekleşmesiyle hâsıl olan meşru hüküm veya neticeyi temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا