أيم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ي-م1 sîga, 11 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عبدألهغنيأيمالْأَيَامَىأموكونفقرعلموسعصلح

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

أيم

أ - ي - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Yem durgun akan ırmak, mevsimlere göre kabarıp inmesinden çağ anlamında kullanılmaya başlanmış. Daha sonra 24 saatin adı olmuştur. Gece ile gündüz çiftine yevm ad olmuştur. Bu ilgiden dolayı yem eş anlamında kullanılmış, sonra Eyem eşsiz, eşi olmayan demektir. Erkek olsun, kadın olsun, dul veya bekar olsun eşi olmayan evlenebilecek kimselere Eym denir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءيم · ايم

Notlarım

Sözlükler(10)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Yem durgun akan ırmak, mevsimlere göre kabarıp inmesinden çağ anlamında kullanılmaya başlanmış. Daha sonra 24 saatin adı olmuştur. Gece ile gündüz çiftine yevm ad olmuştur. Bu ilgiden dolayı yem eş anlamında kullanılmış, sonra Eyem eşsiz, eşi olmayan demektir. Erkek olsun, kadın olsun, dul veya bekar olsun eşi olmayan evlenebilecek kimselere Eym denir.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR771 harf
الأيامى: الذين لا أزواجَ لهم من الرجال أَيِّمٌ، سواء كان تزوَّجَ من قبل أو لم يتزوَّج. وامرأةٌ أَيِّمٌ أيضاً، بِكْراً كانت أو ثَيِّباً. وقد آمَتِ المرأةُ من زوجها تئيمُ أَيْمَةً وأَيْماً وأُيوماً. وتَأَيَّمَتِ المرأةُ، وتَأَيَّمَ الرجل زماناً، إذا مكث لا يتزوَّج. قال يزيد بن الحَكَم الثقفيّ: كلُّ امرئٍ سَتئِيمُ مِـنْهُ العِرْسُ أو منها يَئِيمُ وأَيَّمَهُ الله تَأْيماً. وقولهم: ما لَهُ آمَ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.977 harf
(باب الهمزة والياء وما يثلثهما في الثلاثي) (أيد) الهمزة والياء والدال أصلٌ واحد، يدلّ على القوة والحِفْظ. يقال أيّدَه الله أي قوّاه الله. قال تعالى: ﴿والسَّماءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ﴾ [الذاريات 47]. فهذا معنى القوّة. وأمّا الحفظ فالإياد كلُّ حاجزٍ الشيءَ يَحفَظُه. قال ذو الرمّة: دفَعْناهُ عن بَيْضٍ حِسَانٍ بأجْرَعٍ *** حَوَى حَوْلَها مِنْ تُربِهِ بإيادِ([1])(أير) الهمزة والياء والراء كلمةٌ واحدة
Maddenin bağlantısı

(باب الهمزة والياء وما يثلثهما في الثلاثي) (أيد) الهمزة والياء والدال أصلٌ واحد، يدلّ على القوة والحِفْظ. يقال أيّدَه الله أي قوّاه الله. قال تعالى: ﴿والسَّماءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ﴾ [الذاريات 47]. فهذا معنى القوّة. وأمّا الحفظ فالإياد كلُّ حاجزٍ الشيءَ يَحفَظُه. قال ذو الرمّة: دفَعْناهُ عن بَيْضٍ حِسَانٍ بأجْرَعٍ *** حَوَى حَوْلَها مِنْ تُربِهِ بإيادِ([1])(أير) الهمزة والياء والراء كلمةٌ واحدة وهي الرِّيح. واختُلِف فيها، قال قوم: هي حارّة ذات أُوارٍ. فإن كانَ كذا فالياء في الأصل واوٌ. وقد مضى تفسير ذلك في الهمزة والواو والراء. وقال الآخرون: هي الشَّمال الباردة بلغة هُذَيل. قال: وإنَّا مَسامِيحٌ إذا هَبّت الصَّبا *** وإنّا مَراجِيحٌ إذا الإِيرُ هَبَّتِ([2])(أيس) الهمزة والياء والسين ليس أصلاً يقاس عليه، ولم يأتِ فيه إلا كلمتان ما أحسَِبهما من كلام العرب، وقد ذكرناهما لذكر الخليل إيّاهما. قال الخليل: أَيْسَ كلمةٌ قد أُمِيتَتْ ([3])، غير أن العرب تقول: "ائت به من حيثُ أَيْسَ وليس" لم يُستعمل أَيْسَ إلا في هذه فقط، وإنما معناها كمعنى [حيث([4])] هو في حال الكينونة والوُجْد والجِدَة. وقال: إنّ "ليس" معناها لا أيْسَ، أي لا وُجْدَ. والكلمة الأخرى قول الخليل إنّ التأييس الاستقلال؛ يقال ما أيّسْنَا فلاناً([5]) أي ما استقلَلْنا منه خيراً. وكلمةٌ أخرى في قول المتلمِّس: * تُطيف به الأيَّامُ ما يتَأَيَّسُ([6]) * قال أبو عبيدة: لا يتأيَّس لا يؤثِّر فيه شيء. وأنشد: * إنْ كنت جُلْمودَ صَخْرٍ لا يُؤَيّسُهُ([7]) * أي لا يؤثّر فيه. (أيض) الهمزة والياء والضاد كلمة واحدةٌ تدلُّ على* الرّجوع والعَوْد، يقال آض يَئيضُ، إذا رجع. ومنه قولهم قال ذاك أيضاً، وفعَله أيضاً. (أيق) الهمزة والياء والقاف كلمةٌ واحدةٌ لا يُقاس عليها. قال الخليل: الأَيق الوَظيف، وهو موضع القَيد من الفَرَس. قال الطرماح: وقامَ المَهَا يُقْفِلْنَ كلَّ مُكَبَّلٍ *** كما رُصَّ أَيْقَا مُذْهبِ اللّونِ صَافِنِ([8])قال الأصمعي وأبو عمرو: الأَيق القَيْن، وهو موضع القَيْد من الوظيف. (أيك) الهمزة والياء والكاف أصلٌ واحد، وهي اجتماعُ شجر. قال الخليل: الأيكة غَيضةٌ تُنْبِتُ([9]) السِّدرَ والأراك. ويقال [أَيكةٌ([10])] أَيِّكَةٌ، وتكون من ناعم الشّجر. وقال أصحاب التفسير: كانوا أصحابَ شجرٍ ملْتَفّ. يعني قوله تعالى: ﴿كَذَّبَ أَصْحَابُ الأَيْكَةِ﴾ [الشعراء 176]، قال أبو زياد: الأيْكة جماعة الأرَاك. قال الأخطل([11]) من النّخيل([12]) في قوله: يكادُ يَحَارُ المجتَني وَسْطَ أَيْكِهَا *** إذا ما تنادَى بالعَشِيِّ هديلُها (أيم) الهمزة والياء والميم ثلاثة أصول متباينة: الدُّخَان، والحيّة، والمرأة لا زوج لها. أما الأوّل فقال الخليل: الإيَام الدُّخَان. قال أبو ذؤيب: فلمّا جَلاهَا بالإيام تحيَّزَتْ *** ثُباتٍ عَليها ذُلُّها واكتئابُها([13])يعني أنّ العاسِل جَلاَ النّحلَ بالدُّخان. قال الأصمعيّ: آمَ الرجل يؤوم إياماً، دَخَّنَ على الخليّة ليخرج نَحلُها فيشتار عسلَها، فهو آيم، والنَّحلة مَؤُومةٌ، وإن شئتَ مَؤُومٌ عليها. وأما الثّاني فالأيمْ من الحيّات الأبيض، قال شاعر: كأن زِمَامَها أَيْمٌ شُجَاعٌ *** ترأَّدَ في غُضُونٍ مُغْضَئِلَّه([14])وقال رؤبة([15]): وبَطْنَ أيْمٍ وقَواماً عُسْلُجَا *** وكفلاً وَعْثاً إذا تَرَجْرَجا([16])قال يونس: هو الجانّ من الحيات. وبنو تميم تقول أيْنٌ. قال الأصمعيّ: أصله التشديد، يقال أَيِّمٌ وَأَيْمٌ، كَهَيِّن وَهَيْن. قال: إلاّ عواسِرُ كالمِراط مُعِيدَةٌ *** باللَّيلِ مَوْرِدَ أَيِّمٍ مُتَغَضِّفِ([17])والثالث الأيِّم: المرأة لا بَعْلَ لها والرجل لا مَرأةَ له. وقال تعالى: ﴿وَأَنْكِحُوا الأَيَامَى مِنْكُمْ﴾ [النور 32]. وآمت المرأة تئِيمُ أَيْمَةً وأُيُوماً. قال: أفاطِمُ إنِّي هالِكٌ فتأيَّمي *** ولا تَجزَعِي كلُّ النساء تَئِيمُ([18]) (أين) الهمزة والياء والنون يدلّ على الإعياء، وقُرب الشَّيء. أما الأوَّل فالأيْن الإعياء. ويقال لا يُبْنَى منه فِعلٌ. وقد قالوا آنَ يَئين أَيْناً. وأما القُرب فقالوا: آن لَكَ يَئِينُ أيْنا. وأما الحيّة التي تُدْعَى (الأين) فذلك إبدالٌ والأصل الميم. قال شاعر: يَسْرِي على الأَيْنِ والحيَّاتِ محْتفِياً *** نَفِسي فِداؤُك مِن سارٍ على ساقِ ([19])(أيه) وأما الهمزة والياء والهاء فهو حرفٌ واحد، يقال أيّهَ تأيِيهاً إذا صوَّت. وقد قلنا إنّ الأصواتَ لا يُقاس عليها. (أيي) الهمزة والياء والياء أصلٌ واحد، وهو النَّظَر([20]). يقال تأيَّا يتأيَّا تَأَيِّياً، أي تمكَّث. قال: قِفْ بالدِّيار وقوفَ زائرْ *** وتأَيَّ إنّك غيرُ صاغرْ([21])قال لبيد: وتأَيَّيْتُ عليه قَافِلاً *** وعلى الأرض غَيَايَاتُ الطَّفَلْ([22])أي انصرفتُ على تُؤَدة. ابن الأعرابيّ: تأيّيْت [الأمرَ([23])]: انتظرت إمكانَه. قال عديّ: تَأَيَّيْتُ منهن المصير فلم أزَلْ *** أُكَفْكِفُ عنِّي واتِناً ومُنَازِعا([24])ويقال: ليست هذه بدار تَئِيّة([25])، أي مُقام. وأصلٌ آخر، وهو التعمُّد، يقال تآيَيْتُ، على تفاعلت، وأصله تعمَّدت آيَتَه وشخصَه. قال: * به أتآيا كُلَّ شأنٍِ ومَفْرِقِ([26]) * وقالوا: الآية العلامة، وهذه آيةٌ مَأَيَاةٌ، كقولك عَلامَة مَعْلَمَة. وقد أيَّيْت([27]). قال: ألا أبلغ لَدَيْكَ بني تميم *** بآيةِ ما تُحِبُّونَ الطَّعاما([28])قالوا: وأصل آية أَأْيَة بوزن أعْية، مهموز همزتين، فخفّفت الأخيرة فامتدّت. قال سيبويه: موضع العين من الآية واو؛ لأنّ ما كان* موضع العين [منه([29])] واواً، واللام ياءً، أكثرُ ممّا موضِع العينِ واللامِ منه ياءان، مثل شوَيتُ، هو أكثر في الكلام حَيِيتُ. قال الأصمعيّ: آيةُ الرَّجُل شخْصُه. قال الخليل: خَرَجَ القوم بآيتهم أي بجماعتهم. قال بُرْج بن مُسْهِر: خَرَجْنا من النَّقْبَينِ لا حَيَّ مِثْلنا *** بآيَتِنا نُزْجِي المَطِيَّ المَطَافِلاَ([30])ومنه آية القرآن، لأنَّها جماعةُ حروفٍ، والجمعُ آيٌ، وإياة الشمس ضوءُها، وهو من ذاك، لأنّه كالعلامة لها. قال: سَقَتْه إياة الشَّمسِ إلاّ لِثَاتِهِ *** أَسِفَّ ولم يُكْدَمْ عليه بإثمِدِ([31])تم كتاب الهمزة ويتلوه كتاب الباء --------------------- ([1]) البيت في ديوان ذي الرمة 141 واللسان (4: 43). وهو في صفة ظليم. ورواية الديوان: "ذعرناه عن بيض". ([2]) لحذيفة بن أنس الهذلي من قصيدة في أشعار الهذليين بشرح السكري ص223 على هذا الروي وليس فيها البيت. وفي اللسان: * وإنا لأيسار إذا الإير هبت * والأير للريح يقال بفتح الهمزة وكسرها، ويقال أيضاً بفتح الهمزة وتشديد الياء المكسورة. ([3]) نسب في اللسان هذا الكلام إلى الليث. وقال بعده: "إلا أن الخليل ذكر أن العرب تقول.." الخ. ([4]) التكملة من اللسان. ([5]) في الأصل: "فلاناً" وفي اللسان: "ما أيسنا فلاناً خيراً". ([6]) صدره كما في ديوانه ص6 من نسخة الشنقيطي واللسان (أيس): * ألم تر أن الجون أصبح راسياً * ([7]) في المخصص (10: 95) واللسان (5: 133) مع نسبته في اللسان إلى العباس بن مرداس * إن تك جلمود بصر لا أؤيسه * وتمامه فيهما: * أوقد عليه فأحميه فينصدع * ([8]) الكلمة الأولى من البيت ساقطة في الأصل، وإثباتها من ديوان الطرماح 164 واللسان (أيق، صفن). والمها: البقر، يعني بها النساء. يقفلن: يسددن، ورواية اللسان: "يعقلن". والمكبل، أراد به الهودج، كما في شرح الديوان. ورص، بالصاد المهملة، أي قيد وأزلق. وفي الأصل: "رص"، صوابه من الديوان. ([9]) في الأصل: "تنته" صوابه في اللسان. ([10]) تكملة ليست في الأصل. وفي اللسان: "وأيك أيك مثمر، وقيل هو على المبالغة". ([11]) في الأصل: "قال أبو ذوب الأخطل". والبيت التالي في ديوان الأخطل 243. ([12]) لعلهما: "يعني النخيل". ([13]) البيت في ديوان أبي ذؤيب ص79 برواية: "فلما اجتلاها". ([14]) أنشده في اللسان (رأد، غضل). وفي الأصل: "معضله" صوابه في اللسان (غضل) . ([15]) كذا، وصوابه "العجاج". والرجز في ديوان العجاج ص8. وبهذه النسبة الصحيحة ورد في اللسان (14: 306). ([16]) في الأصل: "وكفا" صوابه من الديوان. ([17]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في ديوان الهذليين (2: 105) وأمالي القالي (2: 89) واللسان (صيف، غضف) وانظر الحيوان (4: 254). وقبل البيت : ولقد وردت الماء لم تشرب به *** زمن الربيع إلى شهور الصيف ([18]) كان المفضل ينشده: "كل النساء يتيم" انظر اللسان (يتم). والرواية في اللسان "فتثبتي". ([19]) لتأبط شراً من القصيدة الأولى في المفضليات. محتفياً:حافياً. وفي الأصل: "مخفياً" محرف. ([20]) النظر، بمعنى الانتظار، يقال نظره وانتظره وتنظره. ([21]) البيت للكميت كما سبق في 141، وكما في الأغاني (15: 111) واللسان (18: 67). ([22]) البيت في ديوان لبيد 15 طبع فينا سنة 1881 واللسان (19: 381) وعجزه في اللسان (13: 428). والغياية، بياءين: ظل الشمس بالغداة والعشي، أو ضوء شعاع الشمس. في الأصل: "غيابات" محرف. وكلمة "الطفل" وردت ساقطة في الأصل مثبتة قبل بيت الكميت السابق. ([23]) بمثلها يلتئم الكلام. ([24]) الواتن: الدائم الذي لا ينقطع. وفي الأصل: "وأنا منازعا". ([25]) في الأصل: "تأية" تحريف. وفي شعر الحادرة: ومناخ غير تئية عرسته *** قمن من الحدثان نابي المضجع ([26]) في الأصل: "به تيا أيا". ([27]) في اللسان: "وأيا آية: وضع علامة". ([28]) انظر صحة إنشاد هذا البيت في الخزانة (3: 139) حيث نسب إلى يزيد بن عمرو بن الصعق. ([29]) التكملة من اللسان (18: 67) حيث نقل عن سيبويه. ([30]) البيت في اللسان (18: 66) برواية "نزجي اللقاح". ([31]) البيت لطرفة في معلقته. ويروى: "ولم تكدم".

كتاب الباء: ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR277 harf
- الأيامى: جمع أيم، وهي المرأة التي لا بعل لها، وقد قيل للرجل الذي لا زوج له، وبذلك على طريق التشبيه بالمرأة فيمن لا غناء عنه لا على التحقيق. والمصدر: الأيمة، وقد آم الرجل وآمت المرأة، وتأيم وتأيمت، وامرأة أيمة ورجل أيم، والحرب مأيمة، أي: يفرق بين الزوج والزوجة، والأيم: الحية.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR455 harf
أ ي م الحرب مأيمة ميتمة‏.‏ وتركوا النساء أيامى والأولاد يتامى‏.‏ وفي المثل‏:‏ ‏"‏ كل ذات بعل ستئيم ‏"‏ وقـد آمـت أيمـة وتأيمـت ورجـل أيـم‏:‏ طالـت عزوبتـه‏.‏ وكـان رسـول الله صلى الله عليه وسلم يتعوذ من الأيمة‏.‏ قال‏:‏ مـا للسرنـدي أطال الله أيمته خلـى أبـاه بغبر البيد وادلجا وتأيم الرجل‏.‏ قال‏:‏ فإن تنكحي أنكح وإن تتأيمـي يد الدهر ما لم تنكحـي أتأيـم يضـرب رأس البطل المدجج بصارم مؤيم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.289 harf
الأيامى: الذي لا أَزواجَ لهم من الرجال والنساء وأَصله أَيايِمُ، فقلبت لأن الواحد رجل أَيِّمٌ سواء كان تزوَّج قبل أَو لم يتزوج. ابن سيده: الأَيِّمُ من النساء التي لا زَوْج لها، بِكْراً كانت أَو ثَيِّباً، ومن الرجال الذي لا امرأَة له، وجمعُ الأَيِّمِ من النساء أَيايِمُ وأَيامى، فأَمَّا أَيايِم (* قوله «فأما أيايم إلى قوله وأما أيامى» هكذا في الأصل) فعلى بابه وهو الأصل أَيايِم جمع الأَيِّم، فقلبت
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR251 harf
* أ ي م * * الأَيَامَى * الذين لا أزواج لهم من الرجال والنساء الواحد منهما * أيِّمٌ * سواء كان تزوج من قبل أو لم يتزوج وامرأة أيم بكرا كانت أو ثيبا وقد * آمَت * المرأة من زوجها من باب باع و * أُيُوما * أيضا وفي الحديث ﴿أنه كان يتعوذ من * الأَيْمِ *﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.487 harf
| | ( * ! الأَيِّمُ ، كَكَيِّسٍ ) من النِّساء : ( مَنْ لا | زَوْجَ لَها بِكْرًا أو ثَيِّبًا ، و ) من الرِّجال : | ( من لا امْرأَةَ لَهُ ) ، ( جَمْعُ الأَوَّلِ * ! أَيايِمُ | * ! وَأَيامَى ) ، قال ابنُ سِيْدَه : أَمَّا أَيايِم | فَعَلَى بابِه وهو الأَصْلُ ، قُلِبت الياءُ | وجُعِلت بعد المِيم . وأَمَّا أَيامَى | فقيل : هو من باب الوَضْع ، وُضِعَ | على هذه الصِّيغة ، وقال الفارسيّ : | | هو مقلوبُ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.334 harf
Madde başı: ايمآمَتْ 1 آمَتْ آمت , (T, M, Mgh, K,) aor. تَئِيمُ, (T, K,) inf. n. أَيْمَةٌ, (T, M, Mgh, K,) or this is a simple subst., (Msb,) and اـِيمَةٌ and أَيْمٌ and أُيُومٌ, (M, K,) She had no husband; said of a virgin and of one who is not a virgin; (IAar, T, M, Mgh, K;) as also ↓ تأيّمت (Lth, T, M) and ↓ ائتامت: (M:) or, as some say, ↓ تأيّمت signifies she lost her husband by his death, she being still
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.847 harf
Madde başı: ءيمءيم آمَ - يَئيْمُ - أَيِّم - أَيَامى آمَ - يَئيْمُ - أَيِّم - أَيَامى آمَ - يَئيْمُ (آمَت - تَأيْمُ) + الرجل أو المرأة: يعنس أو تعنس: تصير أو تكون المرأة من غير زوج ، ويكون أو يصير الرجل من غير زوج أَيِّم: على وزن " فـَيـْعـِل": اسم فاعل مبالغة من " آمَ - يَئيْمُ " : العانس: الرجل أو المرأة التي ليس لها زوج أَيَامى: جمع " أيِّم " واللفظ ينتمي
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler11 mücavir (13 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أمو

    1 ortak ayet · Kadın köle

  2. فقر

    1 ortak ayet · Omurga kemiğidir

  3. نكح

    1 ortak ayet · Nikah

  4. وسع

    1 ortak ayet · “Sunv’a” tas demektir

  5. غني

    1 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir

  6. فضل

    1 ortak ayet · Fadl Deriden yapılan gömlektir

  7. صلح

    1 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir

  8. عبد

    1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir

  9. علم

    1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  10. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  11. أله

    1 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

    Evli olmayanlarİçinizden bekarları ve kölelerinizden, cariyelerinizden salih olanları evlendirin. Şayet yoksul iseler; Allah onları lutfuyla zenginleştirir. Ve Allah; Vasi’dir, Alim’dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأيم
YapıÜçlü kök
Özel Durumİlletli (ecvef-i yâî) ve hemzeli (mehmûzü’l-fâ)
Bağlamsal Yakın Köklerعزب, بكر, ثيب, يتم
Zıt Kökزوج
Çekirdek Özet 1Eşten, çiftten veya koruyucu örtüden yoksun kalarak tek başına, yalın ve açıkta kalma durumu
Çekirdek Özet 2Evlilik bağı altında bulunmayan bekâr, dul veya boşanmış bireylerin toplumsal sorumlulukla evlendirilmesi yönelimi
Çekirdek Özet 3Toplumsal yapıda yalıtılmış tekilliklerin aile kurumu vasıtasıyla çiftleşme ve güvenlik dengesine kavuşturulması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca kadınlara ya da yalnızca dul kalmış kişilere hasrederek lafzın cinsiyet ve evlilik tecrübesi ayrımı gözetmeksizin tüm eşsizleri kapsayan kuşatıcı anlamını daraltmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أيBelirsizlik, aranma, yönelme ve henüz bir yere bağlanmamış açıkta kalma hali; أيد, أيك, أين, أيه, أيو köklerinde görüldüğü üzere bir konuma veya desteğe duyulan ihtiyaç durumuمToplanma, çevreleme ve kapalılık bildiren sesin eklenmesiyle; açıkta veya tek kalmış olma halinin sosyal bir durum ve statü olarak sabitlenmesi, eşsizlik durumunun belirgin bir yoksunluk sıfatına dönüşmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçVarlığın tekil, yalın ve bağımsız olarak varoluş hamlesini simgeler.
يEl ve kol; iş, yapma, uzanma, bağ kurmaDışa doğru uzanarak tutunma, diğer bir tarafla temas ve ilişki arayışını temsil eder.
مSu; akış, toplanma, dalgalanma, kuşatmaTekil varlığı saran toplumsal alanı ve tamamlanma ihtiyacını ifade eder.
أيمYalın bir varlığın elini dışa doğru uzatarak bağlanma ve topluluğa dahil olma yönelişiTek başına kalan bireyin bir bağ ve koruyucu birlik arayışında olmasını ve bu bağın yokluğunda açığa çıkan yalınlığı tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBal arılarını kovandan çıkarmak için salınan duman ve yuvasından ayrılıp açıkta kalan beyaz veya zehirli yılan
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî bal toplayıcısının arıları dumana boğmasını anlatırken kökü duman anlamında kullanmıştır: فلمّا جَلاهَا بالإيام تحيَّزَتْ / ثُباتٍ عَليها ذُلُّها واكتئابُها
Erken Arapça kullanımSavaşın erkekleri öldürüp kadınları kocasız bırakmasını anlatan darbımeselde ve şiirde kullanım: الحرب مأيمة ميتمة

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde أيم kökü, iç Arapça gelişimde iki ana hatta ayrışır. Birinci hat, duman ve tütme anlamı etrafında şekillenen ve arıyı kovandan uzaklaştırma eylemini bildiren fiziksel harekettir. İkinci hat ise yalnız kalma, eşsiz olma ve bağdan yoksun bulunma durumunu niteler. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanda doğrudan eşdeğer bir üçlü kök türetimi zayıf kalmakla birlikte, Ge'ez ve bazı Güney Sami dillerinde yalnızlık, tek kalma ve dul kalma durumlarını ifade eden yakın kök morfemleriyle temas kurulabilir. Arapçada kök, hem kocasız kalan kadını hem de karısız kalan erkeği adlandıracak biçimde iki taraflı bir tekillik sıfatı kazanmış; dumanın nesneyi yalnız ve çıplak bırakması gibi bireyin toplumsal çiftten yalıtılması semantiğiyle derinleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDuman ile yuvasından çıkarılma ve tekil/savunmasız kalmaBalı almak için arıyı dumanla yalnızlaştırma ve yuvasız yılan tasviri zamanla kocasız veya karısız kalarak açıkta olma durumuna aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortak yalnızlık ve teklik alanıKuzeybatı Sami dillerinde doğrudan üçlü kök türevi seyrektir; Güney Sami dillerinde ve Arapçada eşten yoksunluk için uzmanlaşmıştır.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bağlamda duman ve yalınlık izleriBazı Afro-Asyatik dillerde duman, tütme veya açıkta kalma ile ilgili zayıf fonetik paralellikler görülür.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أيمAnlamlıEşsiz kalmak, bekâr olmak, dumanHedef köktür; evlilik bağı bulunmayan kimseyi ve arıyı kovanından süren dumanı anlatır.Kur'an'da geçer
أميAnlamlıAnneye nispet, eğitilmemişlik, kaynakYazı bilmeme, saf halde kalma veya ana kaynağa bağlı olma durumudur.Kur'an'da geçmez
يأمKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yoktur.Kur'an'da geçmez
يمأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı yoktur.Kur'an'da geçmez
مأيAnlamlıYüz sayısı, yayılma ve çoğalmaYüz sayısının kök yapısı veya seslenme bildiren söz kalıbıdır.Kur'an'da geçmez
ميأAnlamlıSu akıntısı, sızma veya kedi sesiZayıf ses taklidi veya suyun hareketine dair nadir kullanımdır.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أيمMerkezEşsiz olma durumuKadın veya erkek, evlenmiş veya bekâr ayrımı olmaksızın nikâh altında olmayan herkesi kapsar.Evlilik bağı bulunmayan her ferdin genel sıfatıdır.
عزبKomşuBekârlık haliDaha önce hiç evlenmemiş ve aile ocağından uzak kalmış kimseyi daha baskın biçimde niteler.Uzaklaşma ve tek başına yaşama vurgusu taşır.
بكرKomşuİlk olma, erginleşmeCinsel birliktelik yaşamamış, evlilik tecrübesi bulunmayan bireyi ifade eder.Vurgusu tecrübesizlik ve ilkliktir.
ثيبKomşuGeri dönme, evlilik geçirmiş olmaEvlilik bağı sonlanmış, dulluk veya boşanma tecrübesi yaşamış kadını ya da erkeği anlatır.Eşten ayrılmış olma tecrübesine odaklanır.
يتمKomşuBabasız kalmaHenüz ergenliğe ulaşmadan babasını kaybetmiş çocuğu bildirir.Çocukluk çağındaki korumasızlığa mahsustur.
زوجZıtEşleşme, çift olmaİki tekil unsurun birleşerek bir bütün oluşturması ve nikâh bağıyla birbirine kenetlenmesidir.Çift oluşu ve tamamlanmayı kurar.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأيمEşi olmayan kişiKadın ve erkek için hem bekârı hem dulu kapsayan yalın durum.Kesin
Latincecaelebs, viduusBekâr, eşsiz, dulLatince caelebs bekârı, viduus eşi ölmüş olanı karşılar; kökün her iki hali kapsayan tekil çatısını iki ayrı sözcük paylaşır.Güçlü
İngilizceunmarried, single, uncoupledEvli olmayan, bekâr, eşsizKökün hem hiç evlenmemişi hem de boşanmış veya dul kalmışı aynı anda ifade eden genişliğini uncoupled ve unmarried tam olarak karşılar.Kesin
AlmancaUnverheiratete, AlleinstehendeEvli olmayan, tek başına yaşayanSosyal durumu ve medeni halin yokluğunu karşılar, ancak Arapçadaki potansiyel evlenebilirlik çağrışımını bütünüyle vermez.Güçlü
Fransızcacélibataire, sans conjointBekâr, eşi olmayanMedeni bağın bulunmayışını ifade eder; dilbilgisel olarak her iki cinse uygulanabilir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْأَيَامَىٰEşi bulunmayan hür veya köle kadınlar ve erkeklerToplumsal dayanışma, ahlaki himaye ve bekârların evlendirilmesi emri bağlamında (Nûr 24:32).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
FıkıhNikâh ve velayet hukukuVelinin izni olmaksızın kendi başına nikâh kıyma ehliyeti ve dul/bekâr kadının rızasının alınma biçimi tartışılmıştır.Fıkıhta kök daha çok evlilik geçirmiş ve kendi kararını verebilecek kadın anlamında daralarak ıstılahlaşmıştır.
TefsirToplumsal ıslah ve iffet emriAyetteki hitabın topluma ve velilere yönelik bir emir mi yoksa mendup bir tavsiye mi olduğu değerlendirilmiştir.Kadın-erkek, köle-hür ayrımı olmaksızın nikâhsız herkesi kapsayan evrensel bir sosyal sorumluluk alanı olarak yorumlanmıştır.
HadisBireysel korunma ve duaHz. Peygamber'in eşsiz ve yalnız kalmaktan Allah'a sığındığı rivayetlerde yer alır.Yalnızlığın getirdiği ahlaki, iktisadi ve ruhi zaafiyetten korunma yönünde anlam kazanır.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtri tamamlanma ve ahlaki muhafazaNikâh bağıyla çiftleşmeİffeti korumaBireyin yalnız kalarak manevi ve ahlaki sapmalara maruz kalmasını önler.Kesin
İlmiSosyal statü ve medeni durum sınıflandırmasıÇiftleşmemiş tekillik haliDurum tespitiBireylerin evlilik bağı altında olup olmadıklarını ve sosyal ihtiyaç derecelerini tasnif eder.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve sosyal himaye politikasıToplumun ve yönetimin vesayetiAile kurdurma mükellefiyetiİktidarın veya cemaatin bekâr bireyleri yalnız bırakmayıp evliliklerini kolaylaştırma sorumluluğudur.Güçlü
İktisadiAile ekonomisi ve yoksullukla mücadeleİktisadi zafiyeti giderme vasıtasıSosyal güvenlik sağlamaYalnız yaşayan bireylerin iktisadi zayıflığını evlilik ortaklığı ve ilahi vaatle giderme mekanizmasıdır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerÇiftleşmemiş elektron (valans boşluğu) / Asal tekillikAtomik bağ kurmamış serbest bir parçacığın yüksek reaktivite göstererek bir eşleşme bağı araması durumuna yapıca denktir.Güçlü
Beşeri bilimlerAtomize birey / Sosyal yalıtılmışlıkToplumsal dokudan kopuk, kurumsal bir koruma bağı altında bulunmayan yalın bireyin korunmasız kalması halidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca daha önce evlenip ayrılmış veya eşi ölmüş kadınlara (dul) hasretmek.
Kur'an içi daha geniş anlamCinsiyet farkı gözetmeksizin, daha önce evlenmiş olsun veya olmasın, hür ya da köle tüm eşsiz kimseleri içine alan genel bekârlık durumu.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki ilahi evlendirme emrinin yalnızca dullara yönelik olduğu zannıyla toplumdaki genç bekârların ve himayesiz kimselerin sorumluluğunun ihmal edilmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İslam toplum modelinin atomize ve yalnız bireyler üzerine değil, çiftleşme ve aile kurumu üzerine kurulduğunu, bekârlığın bireysel bir tercih olarak bırakılmayıp toplumsal bir dayanışma konusu yapıldığını gösterdiği için önemlidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nûr suresindeki toplumsal ahlak, iffetin korunması, fuhşiyatın önlenmesi ve sosyal güvenlik tedbirlerini içeren ayet grubunda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Evlenmek için mutlak zenginlik şartı arayan anlayışı düzeltir; fakir olsalar bile eşsizlerin evlendirilmesi gerektiğini ve rızkın bu birliktelikle genişleyeceğini temellendirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKovanından dumanla çıkarılıp çıplak ve savunmasız bırakılan arının veya yuvası olmayan yılanın tek başına kalışı.
  • Soyut anlamSosyal ve hukuki bir bağ olan evlilikten yoksun bulunarak toplumsal dokuda tekil ve himayesiz durumda olma hali.
  • Sistematik karşılıkToplumun en küçük kurumsal hücresi olan aileyi kurmak üzere, yalıtılmış bireylerin kolektif bir sorumlulukla birleştirilmesi ilkesi.
  • LaTeX modeliS={x∈U∣∄y∈U:(x,y)∈M}→  T  M′=M∪{(x,y)}
  • LaTeX açıklamasıEvrensel toplum kümesindeki U her bir birey x, evlilik bağı ilişkisi olan M içinde herhangi bir y eşine sahip değilse eşsizler kümesi olan S'in bir elemanıdır. Toplumsal sorumluluk ve müdahale operatörü olan T, bu yalıtılmış tekillikleri yeni bir evlilik bağı oluşturarak M′ genişletilmiş aileler kümesine dahil eder ve eşsizliği ortadan kaldırır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا