إسماعيل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: إ-س-م3 sîga, 74 mücavir kök, 12 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كفلوحدإِسْمَاعِيلَيسعإسماعيلسحقإبراهيمنبأدرسيعقوبيونس

KökSîga 3Ayet 12Sure 8Mücavir 74

▶ Ağı aç (3B)

إسماعيل

إ - س - م

KÖK
  • 12 geçiş
  • 12 ayet
  • 3 sîga
  • 0 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Ve İsmail

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءسماعيل

Notlarım

Sözlükler(0)

Bu kök için sözlük maddesi yok.

Sîgalar(3)

Mücavir kökler74 mücavir (94 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سحق

    6 ortak ayet · Suhk : Eskimiş, yıpranmış elbise demektir

  2. إبراهيم

    7 ortak ayet · İbrahim

  3. سبط

    4 ortak ayet · Ve oymaklar

  4. يعقوب

    5 ortak ayet · Ve Yakup

  5. يسع

    2 ortak ayet · Ve Elyasa

  6. عيسى

    3 ortak ayet · İsa

  7. يونس

    2 ortak ayet · Ve Yunus

  8. كفل

    2 ortak ayet · Üstüne oturulan keçe demektir

  9. نبأ

    4 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  10. سلم

    3 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir

  11. وحد

    3 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  12. بيت

    2 ortak ayet · Beyt ev demektir

Geçtiği ayetler(12)

Sîga sayfası: وَإِسْمَاعِيلَ
  1. … وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

    Ve İsmailHani; Biz Beyti insanlar için bir toplantı yeri ve emin bri mahal yapmıştık. Siz de İbrahim’in makamından bir namazgah edinin. İbrahim ile İsmail’e de evimi tavaf edenler, orada kalanlar rüku ve secde edenler için temizleyin, diye ahid vermiştik.

  2. … مِنْ بَعْدِي قَالُوا نَعْبُدُ إِلَهَكَ وَإِلَهَ آبَائِكَ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ

    Ve İsmailYoksa Ya’kub ’a ölüm geldiğinde siz orada mıydınız? Hani o, oğullarına: Benden sonra neye ibadet edeceksiniz? demişti. Onlar da: Senin İlah’ına ve ataların İbrahim’in, İshak’ın İlah’ına tek ilah olarak ibadet edeceğiz. Ve biz O’na teslim olmuşuz, demişlerdi.

  3. … بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا …

    Ve İsmailBiz; Allah’a, bize indirilmiş olana, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub ’a, ve torunlarına indirilmiş olanlara, Musa’ya, İsa’ya verilenlere, peygamberlere Rabbları tarafından verilmiş olanlara iman ettik. Onların hiçbirinin arasını diğerinden ayırmayız. Biz ona teslim olmuşlardanız, deyin.

  4. أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطَ كَانُوا هُودًا أَوْ نَصَارَى قُلْ …

    Ve İsmailYoksa siz: İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğulları Yahudi veya Hristiyan idiler mi, diyorsunuz? Siz mi daha iyi biliyorsunuz yoksa Allah mı? Allah tarafından yanında bulunan şehadeti gizleyenden daha zalim kim vardır? Allah sizin yaptıklarınızdan gafil değildir, de.

  5. … بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَالنَّبِيُّونَ …

    Ve İsmailDe ki: Allah’a iman ettik. Ve bize indirilene, İbrahim, İsmail, İshak, Ya’kub ve oğullarına indirilenlere, Musa’ya, İsa’ya ve peygamberlere; Rabbları tarafından verilenlere de iman ettik. Onların hiç birisi arasında fark gözetmeyiz. Ve biz, O’na teslim olanlarız.

  6. … إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ …

    Ve İsmailNuh’a, ondan sonra gelen peygamberlere, İbrahim’e, İsmail’e, İshak’a, Ya’kub’a ve torunlarına, İsa’ya, Eyyüb’a, Yunus’a, Harun’a ve Süleyman’a vahyettiğimiz gibi, şüphesiz sana da vahyettik. Davud’a da Zebur’u verdik.

  7. وَإِسْمَاعِيلَ وَالْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطًا وَكُلًّا فَضَّلْنَا عَلَى الْعَالَمِينَ

    Ve İsmailİsmail’i, el-Yesa’ı, Yunus’u ve Lüt’u da. Her birini alimlerden üstün kıldık.

  8. وَإِسْمَاعِيلَ وَإِدْرِيسَ وَذَا الْكِفْلِ كُلٌّ مِنَ الصَّابِرِينَ

    Ve İsmailİsmail’e, İdris’e ve Zülkifl’e de. Onların her biri sabredenlerdendi.

Sîga sayfası: إِسْمَاعِيلَ
Sîga sayfası: وَإِسْمَاعِيلُ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökإسماعيل
YapıÖzel ad
Özel DurumArapçalaşmış (muarreb), yabancı kökenli (alemi gayrimunsarif)
Bağlamsal Yakın Köklerإسحاق, إبراهيم, يعقوب
Zıt KökBelirgin fark tespit edilmedi
Çekirdek Özet 1İbrânîce ve kadim Sâmî dillerinde «Tanrı işitir / Tanrı işitti» anlamına gelen mürekkep özel isim
Çekirdek Özet 2İlahi vaadin, duaya verilen icabetin ve vahye mutlak teslimiyetin peygamberi şahsiyeti
Çekirdek Özet 3İbrâhimî tevhid hattında kurban edilme rızası, Kâbe'nin inşası ve nebevî silsilenin Hicaz kolunun kurucu ata figürü
Kritik Hata Riskiİsmin Arapça türemiş bir kök sanılması veya Tevrat anlatısındaki dışlanmış/yabanî nitelemesinin Kur'an'daki sâdık ve seçkin nebi profiliyle karıştırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
إسİsim mürekkep bir yabancı özel ad olduğundan yerli bir biliteral çekirdeğe dayanmaz; Sâmî kökende fiil kökü olan سمع ve ilah ismi olan إيل unsurlarının birleşimidirماعيلMürekkep ismin tamamlayıcı unsurları olup yerel Arapça harf ilavesi kuralı işletilemez

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
اöküz başı; güç, öncülük, başlangıçİlahi iradenin ilk hareketi, kudret ve çağrının başlangıç noktası
سdiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSabır, metanet, dayanma ve ilahi emre sımsıkı tutunma
مsu; akış, çokluk, derinlikBereket, teslimiyetin akışı, ilahi rahmetin kuşatıcılığı
اöküz başı; güç, öncülük, başlangıçTevhid hattındaki öncülük ve kurban edilme anındaki sarsılmaz irade
عgöz; görme, bilme, kaynakHakikati müşahede, ilahi muradı idrak ve bâtınî kavrayış
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaİmar etme, Kâbe'nin temellerini fiilen yükseltme ve amel
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaİnsanları tevhid çizgisine sevk etme, ilahi otoriteye bağlanma
إسماعيلÇoklu unsurların ilahi çağrı ve teslimiyet ekseninde birleşmesiDuanın işitilmesiyle başlayan, sabır ve amel ile yükselip ilahi otoriteye boyun eğen nebevî yürüyüş

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKelime fiziksel bir nesne kökü olmayıp antik Sâmî onomastiğinde «Tanrı duayı işitti / işitir» anlamına gelen teoforik bir şahıs adıdır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şairleri ve nesep alimleri tarafından Kuzey Araplarının (Musta'ribe / Adnânîler) atası olarak anılmış; şiirlerde cömertlik, asalet ve Kâbe ile olan kadim bağ bağlamında zikredilmiştir.
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi kitabelerde ve erken Arap kabile hafızasında Beytullah'ın bânilerinden biri ve İbrâhim'in büyük oğlu olarak yerleşik bir saygınlığa sahiptir.

Kaynak Lisânü'l-Arab, Tehzîbü'l-Luğa ve İbn Hişâm es-Sîretü'n-Nebeviyye.

Sami etimolojik katman

Sâmî diller ailesinin Kuzeybatı kolunda yer alan İbrânîce ve Ârâmîce zemininde teşekkül etmiş teoforik bir isimdir. İbrânîce formunda «işitmek, dinlemek, icabet etmek» anlamındaki šāmaʿ fiili ile kadim Sâmî tanrı ismi veya genel tanrı unvanı olan ʾĒl kelimesinin birleşmesinden meydana gelmiştir (Yišmāʿēʾl / יִשְׁמָעֵאל). Kelimenin birebir anlamı «Tanrı işitir / Tanrı işitsin / Tanrı işitti» şeklindedir; İbrâhim'in ve Hâcer'in yakarışlarına ilahi bir lütuf olarak bahşedilen çocuğu remzeder. Arapçaya erken dönemlerde Sâmî akrabalık ve temas hatları üzerinden girmiş, gayrimunsarif özel isim kalıbına intibak ettirilerek إسماعيل telaffuzuyla yerleşmiştir. Arap dilcileri kelimenin Arapça asıllı olmadığını, acemî/muarreb bir alem olduğunu ittifakla belirtmişlerdir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Gesenius' Hebrew Grammar; Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'ān.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönMuarreb / Acemî isimArapça سمع köküyle anlamsal bir bağ kurulsa da yapısal olarak türemiş değil, yabancı dilden intikal etmiş birleşik bir addır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbrânîce Yišmāʿēʾlšāmaʿ (işitmek) fiilinin geniş zamanı ile ʾĒl (Tanrı) isminin birleşimi; «Tanrı işitir» demektir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAntik Yakındoğu teoforik isim geleneğiAkadca Išme-Dagan veya Išme-El gibi kadim Mezopotamya şahıs isimleriyle aynı morfo-semantik kurguya sahiptir.Güçlü

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'ān.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
إسماعيلAnlamlıTanrı işitirPeygamber ismi, İbrâhim'in oğlu ve Kâbe'nin bânilerinden biriKur'an'da geçer; hedef kök

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
إسماعيلMerkezNübüvvet, teslimiyet ve vaadDuaya icabet olarak doğan, kurban edilmeyi kabullenen ve Kâbe'yi inşa eden ilk oğulİlahi işitilmenin ve mutlak rızanın şahsı
إسحاقKomşuNübüvvet ve müjdeİleri yaşta müjdelenen, İsrâiloğulları peygamberlik hattının kurucu atası olan ikinci oğulMüjde ve nebevî silsilenin batı/kuzey kolu
إبراهيمKomşuTevhid önderliği ve babalıkBütün peygamberlerin ve tevhid milletinin ortak piri, hanîf önderİki nebevî kolun birleştiği asıl kök
يعقوبKomşuNübüvvet ve sabırİsmail'in yeğeni, İshak'ın oğlu; İsrâiloğulları kabilelerinin atasıNebevî silsilenin devamı
Belirgin fark tespit edilmediZıtBelirgin fark tespit edilmediBelirgin fark tespit edilmediÖzel isimlerde doğrudan anlamsal zıtlık bulunmaz

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaإسماعيلTanrı'nın işittiği peygamberKur'an'da sâdıku'l-va'd, nebi ve resul olarak anılan peygamberKesin
LatinceIsmaelIshmaelKitab-ı Mukaddes geleneğindeki İbrâhim'in Hâcer'den doğan oğluKesin
İngilizceIshmaelIshmaelTeolojik metinlerde İbrâhimî hattın ilk oğlu; edebiyatta sürgün/dışlanmış kişi mecazı taşırKesin
AlmancaIsmaelIsmaelİbrâhimî gelenekteki nebevî şahsiyetKesin
FransızcaIsmaëlIsmaëlİbrâhim'in ilk oğlu, vahiy geleneğindeki peygamber şahsiyetKesin

Kaynak Oxford English Dictionary; Thesaurus Linguae Latinae.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Kâbe'nin inşası ve arındırılmasıBâni ve ibadet mekanı kurucusuİbrâhim ile birlikte Beytullah'ın temellerini yükseltme ve ibadet edenler için orayı temizleme bağlamı (Bakara 2:125, 2:127)
Kurban edilme ve adanmaMutlak teslimiyet timsali nebiRüyada kurban edileceği bildirildiğinde sabreden ve emre boyun eğen vefalı evlat bağlamı (Sâffât 37:102)
Nebevî hidayet silsilesiİlahi vahy ve risalet taşıyıcısıKendisine vahiy indirilen, diğer peygamberlerle birlikte zikredilen seçkin elçi bağlamı (Nisâ 4:163, En'âm 6:86)
Vaadinde sadakat ve ehline namazı emretmeErdem, zikir ve toplumsal önderlik«Sâdıku'l-va'd» olarak nitelendiği, ailesine namaz ve zekâtı emrettiği bağlam (Meryem 19:54-55)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvet ve kaza/kaderZebîhullah'ın (kurban edilmek istenen oğul) kim olduğu tartışması; İsmâil mi yoksa İshâk mı olduğu meselesiSabır, teslimiyet ve peygamberlerin masumiyeti
FıkıhHac, kurban ve vakıf ahkamıHac menâsikinin temellendirilmesi, Kâbe'nin statüsü, kurban ibadetinin meşruiyeti ve Hicr-i İsmâil'in namazdaki hükmüMâbed hukuku ve ibadet mahalli kuralları
Tefsirİbrâhim kıssası ve Kâbe tefsiriSâffât sûresindeki sabırlı oğul tasviri ile Bakara sûresindeki inşa faaliyeti arasındaki kronolojik ve semantik uyumVahye tam teslimiyet ve tevhidin kurumsallaşması
HadisNesep ve fazilet rivayetleriHz. Peygamber'in nesebinin İsmâil'e dayandırılması, Arap dilinin zuhuru ve Kâbe'nin faziletleriArap kimliğinin nebevî kökeni ve tebliğ sürekliliği

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve ibadetMâbed bânisi ve kurban adayıİbadetin merkezileştirilmesiKâbe'yi inşa ederek tevhid ibadetinin sabit yeryüzü merkezini kurma işleviKesin
İlmiNebevî pedagojiTeslimiyet ve sabır bilinciVahyin uygulanabilirliğini göstermeBabasının emri karşısında «Emrolunduğun şeyi yap, beni sabredenlerden bulacaksın» diyerek bilginin amelî teslimiyete dönüşmesiGüçlü
SiyasiÜmmet inşasıHicaz ve Mekke hattının meşruiyetiİttifak ve toplumsal barış odağıCürhümîlerle kurulan akrabalık üzerinden Hicaz bölgesinde adalet ve barış temelli bir çekirdek toplum kurmaGüçlü
İktisadiZekât ve imarHarem iktisadı ve dayanışmaEhline namaz ve zekâtı emretmeMâbed çevresinde toplanan topluluğun arınmasını ve iktisadi paylaşımı (zekât) sistemli kılmaMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri beslemeli alıcı-cevaplayıcı sistem (Feedback transducer)Bir sinyalin (dua) algılanması, işlenmesi ve buna mükemmel bir fonksiyonel çıktı (icabet ve inşa) ile karşılık verilmesi dinamiğiMuhtemel
Beşeri bilimlerKurucu fedakarlık ve meşruiyet inşası (Foundational covenant)Bir medeniyetin veya kurumun kuruluş aşamasında bireysel varoluşun ortak ülkü uğruna feda edilebilirliği üzerinden üretilen kurucu toplumsal meşruiyetGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİsmâil ismini ve şahsiyetini yalnızca nesep zincirinde bir halka veya Eski Ahit teolojisindeki «çöle atılmış, dışlanmış gayrimeşru soy» algısıyla sınırlamak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da İsmâil; Kâbe'nin bânisi, vahiy alan tam yetkili bir resul, «sâdıku'l-va'd» (sözüne sadık), sabır timsali ve âlemlere üstün kılınmış büyük bir nebidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİslâm'ın ve son nebinin evrensel mesajını yerel/dışlanmış bir Arap geleneğine indirgemek; İbrâhimî tevhid mirasının asıl devam hattını gözden kaçırmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kıble, hac, kurban ve tevhid anlayışının tarihsel ve mekânsal zeminini doğrudan İbrâhim ve İsmâil hattı kurar. Bu isim bilinmeden İslâm'ın Kâbe merkezli ibadet mimarisi anlaşılamaz.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kâbe'nin temellerinin yükseltilmesi ve Mekke'nin harem kılınmasıyla ilgili ayetlerde (Bakara 2:125-129), nebevî silsile listelerinde ve kurban imtihanı anlatısında (Sâffât 37:101-107).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tevrat tahrifatı veya polemik kaynaklı «seçilmemiş / dışlanmış oğul» algısını kökten yıkar; onu ilahi vahye mazhar, vaadine vefalı ve rıza makamının zirvesinde bir nebi olarak konumlandırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlam«Tanrı işitti / işitir» anlamına gelen İbrânîce/Sâmî kökenli birleşik özel isim.
  • Soyut anlamİlahi çağrıya koşulsuz icabet, vahye mutlak teslimiyet, sabırla şekillenen kurban bilinci ve mâbed kuruculuğu.
  • Sistematik karşılıkİbrâhimî tevhid çağrısının Hicaz havzasındaki temsilcisi, son risalete bağlanan nebevî silsilenin kurucu atası ve hac ibadetinin amelî zemini.
  • LaTeX modeliS={D→pI∣R  ⟹  M}
  • LaTeX açıklamasıFormülde D ilahi makama yönelen duayı, p kabul sürecini, I ilahi işitmeyi ve icabeti temsil eder. R nebinin emre karşı mutlak teslimiyet ve rızasını, M ise bu teslimiyet üzerine yükselen mâbedi (Kâbe) ve nebevî meşruiyeti ifade eder. Model, işitilen yakarışın sarsılmaz teslimiyet üzerinden somut bir tevhid merkezine dönüşümünü simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا