بضع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ض-ع6 sîga, 57 mücavir kök, 6 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.دلوبِضَاعَتُنَابِبِضَاعَةٍبعربِضْعِبضعكيلبِضَاعَةًأهلقولميرغلم

KökSîga 6Ayet 6Sure 2Mücavir 57

▶ Ağı aç (3B)

بضع

ب - ض - ع

KÖK
  • 7 geçiş
  • 6 ayet
  • 6 sîga
  • 13 sözlük

Bud parça et demektir. Sürüden ayrılan koyunlar. Üçten fazla, ondan az.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bud parça et demektir. Sürüden ayrılan koyunlar. Üçten fazla, ondan az.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.030 harf
باب العين والضاد والباء معهما ع ض ب، ب ع ض، ض ب ع، ب ض ع مستعملات ع ب ض، ض ع ب مهملان عضب: العَضْبُ: السيف القاطع. عَضَبَهُ يَعْضِبُهُ عَضْباً، أي قطعه. وشاة عضباء: مكسورة القرن. وقد عَضِبَتْ عَضَباً، وأعضبتها إعضاباً، وعَضَبْتُ قَرْنَها فانعضب، أي: انكسر. ويقال العَضَبُ يكون في أحد القرنين. وناقة عضباء أي: مشقوقة الأذن، ويقال: هي التي في أحد أُذُنَيْها شق وسمّيت ناقة رسول الله صلّى الله عليه
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.108 harf
البِضاعَةُ: طائفةٌ من مالِكَ تبعثُها للتجارة. تقول: أَبْضَعْتُ الشيءَ واسْتَبْضَعْتُهُ، أي جعلتُه بضاعَةً. والباضِعَةُ: الشَجَّةُ التي تَقْطع الجلدَ وتَشُقّ اللحمَ وتُدمي، إلاَّ أنه لا يسيل الدمُ؛ فإن سال فهي الدامية. والباضِعَةُ أيضاً: الفِرْقُ من الغنمُ. قال الأصمعي: سيفٌ باضِعٌ، إذا مرَّ بشيء بَضَعَهُ، أي قطع منه بَضْعَةً. وبِضْعٌ في العدد بكسر الباء، وبعض العرب يفتحها، وهو ما بين الثلاث إلى
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.916 harf
باب العين والضاد مع الباء عضب ، ضبع ، بضع ، بعض : مستعملة عضب : قال الشافعي في المناسك : ( وإذا كان الرجل معضوباً لا يستمسك على الراحلة فحجَّ عنه رجلٌ في تلك الحالة فإنّه يَجْزِيه ) . والمعضوب في كلام العرب : المخبول الزَّمِن الذي لا حَراكَ به . يقال عضبَتْهُ الزَّمانةُ تَعضِبه عَضباً ، إذا أقعدته عن الحركة وأزمنَتْه . وقال أبو الهيثم : العَضَب : الشَّلَل ، والعَرَج والخبَل . وقال شمر : يقال عضبت
Maddenin bağlantısı

باب العين والضاد مع الباء عضب ، ضبع ، بضع ، بعض : مستعملة عضب : قال الشافعي في المناسك : ( وإذا كان الرجل معضوباً لا يستمسك على الراحلة فحجَّ عنه رجلٌ في تلك الحالة فإنّه يَجْزِيه ) . والمعضوب في كلام العرب : المخبول الزَّمِن الذي لا حَراكَ به . يقال عضبَتْهُ الزَّمانةُ تَعضِبه عَضباً ، إذا أقعدته عن الحركة وأزمنَتْه . وقال أبو الهيثم : العَضَب : الشَّلَل ، والعَرَج والخبَل . وقال شمر : يقال عضبت يَده بالسيف ، إذا قطعتَها . وتقول : لا يَعضِبُك الله ، ولا يَعضِب الله فلاناً ، أي لا يَخْبِله الله وإنَّه لمعضوب اللسان ، إذا كان مقطوعاً عَييّاً فَدْماً . وفي مثلٍ : ( إنَّ الحاجة ليَضِبُها طلبُها قبلَ وقتها ) . يقول : يقطعها ويُفسدها . والعَضَب في الرمح : الكسر ؛ ويقال عَضِب قَرنُه عَضَباً . قال : وتدعو العربُ على الرجل فتقول : ماله عضَبَه الله يدعون عليه بقطع يده ورجله . وروى أبو عبيدة عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بإسناده ، أنه ( نَهَى أن يضحَّى بالأعضَبِ القَرْنِ والأذُن ) ، قال أبو عبيد : الأعضب : المكسور القرن الداخل قال : وقد يكون العَضَب في الأذن أيضاً . فأما المعروف ففي القَرْن وأنشد للأخطل : إنَّ السيوفَ غُدوَّها ورواحَها تركت هوازنَ مثلَ قرنِ الأعضَب قال أبو عبيد : وأمّا ناقة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) التي كانت تسمَّى العضْباء ، فليس من هذا ، إنما ذاك اسمٌ لها سمِّيت به . وقال أبو عمرو : يقال عضبتُه بالعصا ، إذا ضربتَه بها ، أعضِبُه عضْباً . ويقال عضبتُه بالرُّمح أيضاً ، وهو أن يشغَله عنه . وقال غيره : عَضَب عليه ، أي رجَع عليه . وفلانٌ يُعاضِب فلاناً ، أي يرادّه . وقال الأصمعيّ : إنك لتَعضِبُني عن حاجتي ، أي تقطعني عنها . وقال الليث : العَضْب : القَطْع ؛ يقال عضَبَه يَعضِبُه ، أي قَطَعه . والعَضْب : السيف القاطع . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للغلام الحادِّ الرأس الخفيف الجسم : عَضْب ، ونَدْبٌ ، وشَطْب ، وشَهْب ، وعَصْب ، وعَكْب ، وسَكْب . أبو حاتم عن الأصمعيّ : يقال لولد البقرة إذا طلع قرنُه ، وذلك بعدما يأتي عليه حولٌ : عَضْب ، وذلك قبل إجذاعه . وقال الطائفيّ : إذا قُبِض على قرنه فهو عَضْبٌ ، والأنثى عَضبة ، ثم جَذَع ، ثم ثَنِيٌّ ، ثم رَباعٍ ، ثم سَدَسٌ ، ثم التَّمَم والتَّمَمة . فإذا استجمعت أسنانُه فهو عَمَمٌ . ضبع : شمر عن ابن الأعرابيّ : الضَّبْع من الأرض : أكمة سوداءُ مستطيلة قليلاً . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّ رجلاً أتاه فقال : ( يا رسولَ الله أكلَتْنا الضَّبُع ) قال أبو عبيد : الضَّبُع هي السنة المُجْدبة . وأنشد : أبَا خُراشةَ أمّا أنتَ ذا نفرٍ فإنّ قوميَ لم تأكلهمُ الضَّبُعُ والضَّبُع : الأنثى من الضِّباع . ويقال للذكر ضِبعانٌ ويجمع ، ضُبْعاً وضِباعاً ومَضْبَعة . وأمّا الضَّبْعُ بسكون الباء فهو العَضُدُ ؛ يقال أخَذ بضَبْعيه ، أي بعضُديه . أبو عبيد عن أبي عمرو قال : الاضطباع بالثوب : أن يُدخل رداءه تحت يده اليمنى ثم يُلقِيَه على عاتقه الأيسر ، كالرجل يريد أن يعالجَ أمراً فيتهيّأ له . يقال قد اضطبعتُ بثوبي . وهو مأخوذ من الضَّبْع ، وهو العضُد . أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا لوى الفرسُ حافرَه إلى عَضُدِه فذلك الضَّبْع ، فإذا هَوَى بحافره إلى وحشيِّه فذلك الخِناف . ويقال ضَبَعت الناقة تَضبَع ضَبْعاً ، وضبّعت تضبيعاً ، إذا مدَّت ضَبْعَيها في سيرها واهتزَّت . ويقال ضَبَع الرجُل يَضْبَعُ ضَبْعاً ، إذا رفَعَ يديه بالدُّعاء . ومنه قول الراجز : وماتَنِي أيدٍ علينا تَضْبَعُ ويقال ضابعناهم بالسيوف ، أي مددنا أيديَنا إليهم بالسُّيوف ومدُّوها إلينا . وقال الراجز : لا صُلحَ حتّى تضبعوا ونضبعا ويقال ضَبَعَوا لنا من الطَّريق ضَبْعاً ، أي جعلوا لنا فيه قسماً ، كما تقول : ذَرعوا لنا طريقاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : ضَبَع القومُ للصُّلح ، أي مالوا إليه وأرادوه . قال شمر : ولم أسمعْ هذا إلاّ لأبي عمرو ، وهو من نوادره . وقال الأصمعي : مرّت النَّجائبُ ضوابعَ . وضَبْعها : أن تَهوى بأخفافها إلى العَضُد إذا سارت . أبو سعيد : الضَّبْع : الجَور . وفلان يَضْبَع ، أي يجور . سلمة عن الفراء قال : الضُّبْع : فناء الإنسان ، يقال كنّا في ضُبْعٍ فلانٍ ، أي فنائه . قال : والضَّبُع : السنة المُهلِكة . أبو عبيد عن الأصمعيّ : يقال للناقة إذا أرادت الفحل : قد ضَبِعَتْ ضَبَعةً . وقال الليث : يقال أضبعَتْ فهي مُضْبِعة . قال : والمَضبَعة : اللحم الذي تحت الإبط من قُدُم . وفرسٌ ضابع وجمعه ضوابع ، وهو الكثير الجري . وضُبَيعة : قبيلة في ربيعة . وضُبَاعة : اسم امرأة . وفي ( نوادر الأعراب ) : حِمارٌ مضبوع ، ومخنوق ، ومذءوب ، أي به خُنَاقِيَّةٌ وذئبة ، وهما داءان . ومعنى المضبوع دعاءٌ عليه أن تأكله الضبع . بضع : أبو عبيد عن الأصمعي وأبي زيد : إذا شرِب حتى يروى قال بَضَعت أبضَع ، وقد أبضَعَني . وقال أبو زيد : بضَعتُ به ومنه بُضوعاً . وقال الأصمعي : أعطيته بَضعةً من اللحم وجمعها بِضَع ، إذا أعطاه قطعةً مجتمعة . ومثلها الهَبرة . وقال الليث : بضَعت اللحم بَضْعاً وبضّعته تبضيعاً ، إذا قطّعته ، وإنّ فلاناً لشديد البَضْعة حسَنُها ، إذا كان ذا جِسمٍ وسِمَن . قال : والبضيع : اللحم أيضاً وأنشد : خاظي البضيع لحمُه خَظَا بَظَا قال : وَبَضعتُ من صاحبي بُضوعاً ، إذا أمرتَه بشيء فلم يفعله ، فدخَلَك منه ما سئمت من أن تأمره أيضاً بشيء . سلمة عن الفراء : بَضْعة وبَضْع مثل تَمْرة وتَمْر ، وبَضْعة وبَضَعات مثل تَمْرة وتَمَرات ، وبَضْعة وبِضَع مثل بَدْرة وبِدَر ، وبضعة وبِضاع مثل صحفة وصحاف . أبو عبيد عن الأصمعي : البضيع : الجزيرة في البحر . والبضيع : اللَّحْم . قال ساعدة الهذلي : سادٍ تجَرَّم بالبَضِيعِ ثمانيا يُلوِي بِعَيقات البحور ويُجنَبُ سادٍ مقلوب من الإسآد ، وهو سَيْر الليل . تجَرَّم في البَضِيع ، أي أقام في الجزيرة . يُلوِي بعَيْقات ، أي يذهب بما في ساحات البحر . ويُجنَب ، أي يُصيبه الجَنوب . ويقال جبهتُه تتبضَّع ، أي تسيل عرقاً . قاله الأصمعيُّ . وقال أبو ذؤيب : إلاّ الحميمَ فإنه يتبضَّعُ قال : يتبضَّع : يتفتَّح بالعرق ويسيل متقطِّعاً قال : والبُضَيع : اسم موضع وأنشد لحسان : فالبُضَيع فحَوملِ وقال الله : ( فَلَبِثَ فِى السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ ) ( يُوسُف : 42 ) قال الفراء : البِضع : ما بين الثلاثة إلى ما دون العشرة . وقال شمر : البِضْع لا يكون أقلَّ من ثلاث ولا أكثرَ من عَشرة . وقال أبو زيد : أقمت عنده بِضْع سنين . وقال بعضهم : بَضْع سنين . وقال أبو عبيدة : البِضْع : ما لم يبلغ العَقْدَ ولا نصفَه ، يريد ما بين الواحد إلى أربعة . وقال الليث : البِضْع : ما بين ثلاثة إلى عشرة . ويقال البضع سبعة . وقال أبو زيد : يقال له بضعة وعشرون رجلاً وله بضع وعشرون امرأة . وقال الله عزّ وجلّ : ( وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُّزْجَاةٍ ) ( يُوسُف : 88 ) البضاعة : السِّلعة ، وأصلها القطعة من المال الذي يُتْجَر فيه ، وأصلها من البَضْع وهو القَطْع . وقال أبو العباس : البِضاعة : جزء من أجزاء المال . قال : والبِضْع من أربعٍ إلى تسع . قال : وقال الفراء : يقال للسُّيوف بَضَعة واحدها باضع وللسِّياط خَضَعة ، واحدها خاضع . قال : والباضع في الإبل مثل الدَّلاّل في الدُّور . قال : واختلف الناس في البُضْع ، فقال قوم : هو الفرج ، وقال قوم : هو الجماع . أبو عبيد عن أبي عبيدة : بضَعتُه بالكلام وأبضَعته ، وهو أن تبيِّن له ما تنازعه حتَّى يشتفيَ كائناً من كان . وقال الأصمعيّ : يقال مَلك فلانٌ بُضْعَ فلانة ، إذا ملك عُقدَة نكاحها ، وهو كناية عن موضع الغِشْيان . وقال بعضُهم : ابتضعَ فلانٌ وبَضَع ، إذا تزوَّج . والمباضعة : المباشرة ، يقال باضَعَها مباضعَةً ، إذا جامَعَها ، والاسم البُضْع . الليث : يقال بضعتُه فانبضَع وبَضَع ، أي بيّنته فتبيَّنَ . قال : والباضعة من الغنم : قطعةٌ انقطعَتْ عنها ، تقول فِرْقٌ بَواضع . أبو عبيد عن الأصمعي وغيره : الباضعة من الشجاج : التي تشُجُّ اللحم تَبضَعه بعد الجلد وبعد المتلاحِمة . أبو سعيد : هو شريكي وبَضِيعي ، وهم بُضَعائي وشركائي . وقال أوس بن حجر يصف قوساً : ومَبضوعةً من رأسِ فَرعِ شظيّةٍ يعني قوساً بَضَعَها ، أي قطَعها . ويقال أبضَعْت بضاعة للبيع كائنة ما كانت . بعض : قال الله جلّ وعزّ في قصة مؤمن آل فرعون وما أجراه على لسانه فيما وعظَ به آل فرعون : ( رَّبِّكُمْ وَإِن يَكُ كَاذِباً فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى ) ( غَافر : 28 ) . أخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنّه قال في تفسير قوله : ( صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى ) ( غَافر : 28 ) ، قال : كل الذي يعدكم ، أي إن يكنْ موسى صادقاً يُصبْكم كل الذي ينذركم ويتوعّدكم به ، لا بعضٌ دونَ بعض ، لأنّ ذلك من فعل الكُهَّان ، وأمّا الرسل فلا يوجد عليهم وعدٌ مكذوب . وأنشد : فياليتَه يُعفَى ويُقرِعُ بيننا عن الموت أو عن بعض شكواه مُقْرِعُ ليس يريد عن بعض شكواه دونَ بعض ، بل يريد الكلّ ، وبعض ضدُّ كلّ . وقال ابن مُقْبل يخاطب ابنَتيْ عَصَر : لولا الحياءُ ولولا الدِّين عِبتُكما بِبعض ما فيكما إذْ عِبْتُما عَوَري أراد : بكلّ ما فيكما ، فيما يقال . وقال أبو إسحاق في قوله : ( كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى ) ( غَافر : 28 ) : من لطيف المسائل أن النبيَّ ج إذا وعَدَ وعداً وقعَ الوعدُ بأسْره ولم يقعْ بعضُه ، فمن أين جاز أن يقول بعضُ الذي يعدكم ، وحقُّ اللفظ كلّ الذي يعدِكم . وهذا بابٌ من النظر يذهب فيه المُناظِر إلى إلزام الحجّة بأيسر ما في الأمر . وليس في هذا نفيُ إصابة الكلّ ومثله قول القطاميّ : قد يُدرِك المتأنِّي بعضَ حاجته وقد يكون مع المستَعْجِلِ الزَّلَلُ وإنّما ذكر البعض ليوجب له الكلّ ، لا أنَّ البعضَ هو الكلّ ، ولكنّ القائل إذا قال أقلّ ما يكون للمتأني إدراك بعض الحاجة ، وأقل ما يكون للمستعجل الزَّلَل ، فقد أبانَ فضلَ المتأنّي على المستعجل بما لا يقدر الخصمُ أن يدفعَه . وكأنَّ مُؤمنَ آل فرعون قال لهم : أقلُّ ما يكون في صدقه أن يصيبكم بعضُ الذي يعدكم . وقال أبو العباس أحمد بن يحيى : أجمعَ أهلُ النحو على أنّ البعضَ شيءٌ من أشياء ، أو شيء من شيء ، إلاّ هشاماً ، فإنه زعم أن قول لبيد : أو يعتلقْ بعضَ النُّفوسِ حِمَامُها فادّعى وأخطأ أنّ البعض هاهنا جمع . ولم يكن هذا من عمله ، وإنّما أراد لبيد ببعض النفوس نفسه . قال : وأما جزم ( أو يعتلقْ ) فإنّه ردّه على معنى الكلام الأوّل ومعناه جزاء ، كأنّه قال : وإن أخرجْ في طلب المال أُصبْ ما أمّلت أو يعتلق الموتُ نفسي . وقال في قوله : ( صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى ) ( غَافر : 28 ) إنَّه كان وعدَهم شيئين من العذاب : عذاب الدنيا وعذاب الآخرة ، فقال : يصبكم هذا العذابُ في الدُّنيا ، وهو بعضُ الوعدَين ، من غير أن نَفَى عذابَ الآخرة . وقال الليث : يقال إنّ بعض العرب تصل ببعضٍ كما تصل بما . من ذلك قول الله : ) كَذِبُهُ وَإِن يَكُ صَادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِى ) ( غَافر : 28 ) . قال : وبعض كلِّ شيءٍ طائفة منه . ويقال جارية حُسَّانة يشبه بعضُها بعضاً . وبعَّضتُ الشيء تبعيضاً ، إذا فرَّقتَه أجزاء . وبعضٌ مذكّر في الوجوه كلّها . والبعوضة معروفة ، والجميع البَعوض . وقال الكسائيّ : قومٌ مبعوضون . وقد بُعِض القوم ، إذا آذاهم البعوض . وأبعَضُوا : إذا كان في أرضهم بعوض . وأرضٌ مَبْعَضة ورمل البعوضة معروفة بالبادية . وقال أبو حاتم : قلت للأصمعيّ : رأيت في ( كتاب ابن المقفّع ) : ( العلم كثيرٌ ولكنَّ أخْذَ البعض خيرٌ من تَرك الكُلّ ) . فأنكره أشدّ الإنكار وقال : الألف واللام لا تدخلان في بعض وكلّ ؛ لأنهما معرفة بغير ألف ولام ، وفي القرآن : ( شَآءَ اللَّهُ وَكُلٌّ ) ( النَّمل : 87 ) قال أبو حاتم : ولا تقول العربُ الكلَّ ولا البعضَ ، وقد استعمله الناسُ حتى سيبويه والأخفش في كتبهما ، لقلة علمهما بهذا النحو ، فاجتنِبْ ذلك فإنه ليس من كلام العرب .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.220 harf
(باب الباء والضاد وما يثلثهما) (بضع) الباء والضاد والعين أصولٌ ثلاثة: الأوّل الطائفة من الشّيء عضواً أو غيره، والثاني بُقْعة، والثالث أن يشفى شيء بكلامٍ أو غيره. فأمّا الأول فقال الخليل: بَضَعَ الإنسانُ اللّحْمَ يبْضعُهُ بضْعاً و[بضّعَه] يبضّعُه تبْضيعاً، إذا جَعَلَه قِطَعاً. والبَضْعة القِطْعة وهي الهَبْرَة. ويقولون: إنّ فلاناً لَشَديدُ البَضِيع والبَضْعة، إذا كانَ ذا جسمٍ ولحمٍ سمينٍ. قال: *
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR911 harf
- البضاعة: قطعة وافرة من المال تقتنى للتجارة، يقال: أبضع بضاعة وابتضعها. قال تعالى: ﴿هذه بضاعتنا ردت إلينا﴾ [يوسف/65] وقال تعالى: ﴿ببضاعة مزجاة﴾ [يوسف/88]، والأصل في هذه الكلمة: البضع وهو جملة من اللحم تبضع (قال ابن مالك في مثلثه: تزوج وقطع لحم بضع *** وجمع بضعة كذا، والبضع من واحد لتسعة، والبضع *** نكاحها أو موضع الإيعاب)، أي: تقطع. يقال: بضعته فابتضع وتبضع، كقولك: قطعته وقطعته فانقطع وتقطع،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR998 harf
ب ض ع بضع من الشاة بضعة إذا قطع قطعة وبضع الخشبة‏.‏ قال أوس في صفة القوس‏:‏ وفلـان جيـد البضعـة إذا كـان لحيمـاً كقولـك جيـد الكدنـة‏.‏ وهـو خاظـى البضيـع أي سميـن‏.‏ وعندي بضعة عشر من الرجال وبضع عشرة من النساء الذكور بالتاء والإناث بطرحها على سنـن حكـم العـدد‏.‏ وأقمـت عنـده بضـع سنيـن وهـو ما بين الثلاث والعشر‏.‏ وشجة باضعة وهي التي تبلغ اللجم‏.‏ وسمعت للسيوف بضعه وللسياط خضعه أي صـوت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.618 harf
بَضَعَ اللحمَ يَبْضَعُه بَضْعاً وبَضَّعه تَبْضِيعاً: قطعه، والبَضْعةُ: القِطعة منه؛ تقول: أَعطيته بَضع من اللحم إِذا أَعطيته قِطعة مجتمعة، هذه بالفتح، ومثلها الهَبْرة، وأَخواتها بالكسر، مثل القِطْعةِ والفِلْذةِ والفِدْرةِ والكِسْفةِ والخِرْقةِ وغير ذلك مما لا يُحصى. وفلان بَضْعة من فلان: يُذْهَب به إِلى الشبَه؛ وفي الحديث: فاطِمةُ بَضْعة منِّي، من ذلك، وقد تكسر، أَي إِنها جُزء مني كما أَن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR634 harf
* ب ض ع * * البِضاعَةُ * بالكسر طائفة من مالك تبعثها للتجارة تقول * أَبْضَعَ * الشيء و * استَبْضَعَهُ * أي جعله بضاعة وفي المثل * كمُسْتَبْضِعِ * تمر إلى هجر وذلك أن هجر معدن التمر و * الباضِعَةُ * الشجة التي تقطع الجلد وتشق اللحم وتدمي إلا أنه لا يسيل الدم فان سأل فهي الدامية و * بِضْعُ * في العدد بكسر الباء وبعض العرب يفتحها وهو ما بين الثلاث إلى التسع تقول بضع سنين وبضعة عشر رجلا وبضع عشرة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.903 harf
البضع، كالمنع: القطع يقال: بضعت اللحم أبضعه بضعا: قطعته. كالتبضيع، شدد للمبالغة. والبضع: الشق، يقال: بضعت الجرح، أي شققته، كما في الصحاح. والبضع: تقطيع اللحم وجعله بضعة بضعة. ومن المجاز: البضع: التزوج. ومن المجاز أيضا: البضع: المجامعة، كالمباضعة والبضاع، ومنه الحديث: وبضعه أهله صدقة، أي المباشرة، وفي المثل: كمعلمة أهلها البضاع. والبضع التبيين: يقال: بضع، أي بين كالإبضاع. والبضع، أيضا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.879 harf
بَضَعَهُ 1 بَضَعَهُ ضعة بضع بضعه بضعة , (S, Msb,) aor. بَضَعَ , (Msb,) inf. n. بَضْعٌ, (S, Mgh, Msb, K,) He cut it; (S, Mgh, Msb, K;) namely, flesh, or flesh-meat: (S, TA:) and it (a sword) cut a piece off from it; namely, a thing: (As, S:) and he cut it in pieces; namely, flesh, or flesh-meat: (K, TA:) and ↓ بضّعهُ, inf. n. تَبْضِيعٌ, has the first of these significations: (K: [but only the inf.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR795 harf
بَضَعَ بَضَعَ A ( n. ac. بَضْع 1 ), a. Cut, cut up, chopped, minced. b. Compressed. c. [ n. ac. بُضُوْع 27 ], Comprehended. بَضَّعَ بَضَّعَ II , a. see I (a) . بَاْضَعَ بَاْضَعَ III , a. see I (b) . أَبْضَعَ أَبْضَعَ IV , a. Gave in marriage. تَبَضَّعَ تَبَضَّعَ V , a. Purchased goods, stock; traded. اِنْبَضَعَ اِنْبَضَعَ VII , a. Was cut off. اِسْتَبْضَعَ اِسْتَبْضَعَ X , a. see
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR37.955 harf
بضع بَضَعَ - يَبْضَعُ - بِضْع - بِضاعَة بَضَعَ - يَبْضَعُ + كائن + شيئاً + من شيء: يقتطع مجموعة أو زمرة منه: يعد ويحصي جزءاً من مجموعة أشياء ثم يعزلها ويحجزها للتصرف بها ويترك الباقي كما هو بِضْع: على وزن " فـِعـْل": اسم فعل بمعنى مفعول من " بَضَعَ - يَبْضَعُ ": عدد من الأشياء مقسوم ومعزول عن باقي الأشياء، ومعد للتعامل معه: لفظ اختصار
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler57 mücavir (70 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كيل

    2 ortak ayet · Kile ölçü birimidir

  2. أهل

    3 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  3. سنه

    2 ortak ayet · Seneler

  4. مير

    1 ortak ayet · Ve erzak getiririz

  5. بعر

    1 ortak ayet · Bair deve sürüsü demektir

  6. زجو

    1 ortak ayet · İter

  7. قول

    5 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  8. دلو

    1 ortak ayet · Delv(dal) : Kova demektir

  9. رحل

    1 ortak ayet · Rıhle : “Hayvan eğeri” demektir

  10. ورد

    1 ortak ayet · Gül demektir

  11. سجن

    1 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir

  12. غلم

    1 ortak ayet · Ğulam, Genç, delikanlı demektir

Geçtiği ayetler(6)

Sîga sayfası: بِضَاعَتَهُمْ
  1. وَقَالَ لِفِتْيَانِهِ اجْعَلُوا بِضَاعَتَهُمْ فِي رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَا إِذَا انْقَلَبُوا إِلَى أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ

    Onların parasıYusuf uşaklarına dedi ki: Karşılık olarak getirdiklerini de yüklerinin içine koyun. Olur ki ailelerine dönünce bunu anlarlar da geri dönerler.

  2. وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ قَالُوا يَاأَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا …

    Onların parasıYüklerini açyıkları vakit; karşılık olarak götürdüklerinin kendilerine iade edilmiş olduğunu gördüler. Dediler ki: Ey babamız, daha ne isteriz, işte mallarımız da bize geri verilmiş, onunla ailemize yine zahire getiririz. Kardeşimizi koruruz ve bir deve yükü zahire artırırız. Esasen bu, az bir ölçektir.

Sîga sayfası: بِضَاعَتُنَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبضع
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبعض, قطع, جزء
Zıt Kökجمع
Çekirdek Özet 1Bütün bir etten veya gövdeden kesilerek ayrılmış, bağımsız ve dolgun parça
Çekirdek Özet 2Ticari değer taşıyan sermaye ve takas metası ile üç ila dokuz arasındaki sınırlı zaman dilimi
Çekirdek Özet 3Bir bütünden koparılarak bağımsız işlev ve dolaşım kabiliyeti kazandırılmış pay
Kritik Hata RiskiTicari meta anlamındaki kelimeyi salt kâğıt para gibi düşünmek veya sayısal belirsizliği sınırsız bir çokluk sanmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بضDolgunluk, sızma, etli ve sulu bir dokunun dışarıya vermesi veya ayrışması; بضض kökünde görülen beyaz ve dolgun et dokusu, ince deriden suyun sızması haliعBoğaz harfinin getirdiği ses derinliği ve açıklıkla, dolgun dokudan fiziken kesilip koparılan, hacimli ve bağımsız bir parçanın ayrışması anlamı pekişmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir yapının, bedenin veya bütünün iç alanı ve kapalı mevcudiyeti
ضOlta, bitki; sıkıştırma, baskı, ezilme (türetilmiş imge)Dokuya uygulanan basınç, etli ve sıkışık yapının zorlanması
عGöz; kaynak, açılma, açığa çıkmaİçeridekinin dışarı fırlaması, kaynağın açılması, görünür kılınma
بضعBir bünyenin veya bütünün içindeki sıkı dokudan bir parça kesilip ayrılarak bağımsız bir varlık olarak dışarıya çıkarılması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKesilen hayvanın gövdesinden ayrılan dolgun et parçası (el-hebre); etin bıçakla dilimlenip parçalara bölünmesi ve sürüden ayrılan bağımsız koyun kümesi.
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ, muallakasında cesedin etrafında uçuşan kuşlar ve kurutulmuş deri içindeki kesilmiş et parçalarını tasvir ederken bu kökü kullanır: دماً عِنْدَ شِلْوٍ تَحْجُِلُ الطَّيْرُ حَوْلَهُ / وبَضْعَ لِحَامٍ في إهابٍ مقَدَّدِ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in kendi kızı için söylediği فاطمة بضعة مني (Fâtıma benden bir parçadır) hadisindeki kullanım ile tüccarların sefere çıkarken ana servetlerinden ayırıp dolaşıma soktukları mala "biḍā‘ah" denmesi.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa, Lisānü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dilinde kesmek, bölmek, bir bütünden pay ayırmak ve kazanç sağlamak fiilleri *b-ṣ-ʿ kök katmanıyla temsil edilir. İbranicede yer alan בָּצַع (bāṣaʿ) biçimi ekmek bölmek, parçalamak ve ticari kazanç elde etmek veya haksız kazanç sağlamak anlamlarını doğrudan taşır. Süryanicedeki ܒܨܰܥ (bṣaʿ) fiili ise yarmak, bölmek ve çatlatmak manasındadır. Arapçada kökün بضع şeklindeki gelişimi, ilksel somut anlam olan et kesme ve ayırma eylemini korumuş; buradan hem sınırlı bir sayı/zaman dilimine (üç ile dokuz arası) hem de bütünden ticari kâr ve takas amacıyla ayrılan meta veya sermaye parçasına doğru semantik bir uzmanlaşma göstermiştir. Bu durum, Sami dillerinde kesme ile ticari pay alma arasındaki ortak kavramsal bağın Arapçada korunduğunu doğrular.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبضعGövdeden et kesip ayırmak; oradan pay, takas metası ve sınırlı zaman aralığı türetimiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice בָּצַع (bāṣaʿ), Süryanice ܒܨܰܥ (bṣaʿ)Parçalara ayırma, bölme, kazanç sağlama ve pay çıkarma ortak semantik tabanıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin bir Afro-Asyatik dışı veya geniş aile bağı doğrulanmamıştırVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-Arab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بضعAnlamlıKesip ayırmak, dolgun et parçası, metaBütünden işlevsel bir pay çıkarma ve sınırlı sayıHedef kök; Kur'an'da geçer
بعضAnlamlıBütünden bir parça, cüz, paySoyut veya somut bir bütünün her bir parçasıHedef kökle ortak ikili çekirdek ve anlam akrabalığı; Kur'an'da geçer
ضبعAnlamlıSırtlan; koltuk altı; kollarını uzatmakKolu ileri uzatarak adım atma veya yırtıcı hayvanKur'an'da geçmez
ضعبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmel kök
عبضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmel kök
عضبAnlamlıKeskin kılıç, kesmekBıçak veya kılıçla kesip koparma eylemiKesme anlamında hedef kökle anlamsal örtüşme; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بضعMerkezParça, meta, süreBütünden fiziken kesilerek ayrılan, dolgun, bağımsız işlev ve değer yüklenmiş birimTicari mal veya birkaç yıllık kesin sınır
بعضKomşuCüz, parçaبعض her türlü soyut veya somut parçayı kapsar; بضع ise bağımsızlaştırılmış ve hacimli paydırKapsam bakımından daha genel cüz
قطعKomşuKesmek, ayırmakقطع eylemin kesip ayırma hareketine odaklanır; بضع kesilen parçanın etli ve faydalı özüne bakarKoparma ve ayırma fiili
جزءKomşuPay, hisseجزء matematiksel ve sistemsel pay dağılımıdır; بضع fiziki sermaye veya somut et parçasıdırSistematik hisse veya taksimat
جمعZıtToplamak, bütünlemekبضع parçalayıp dolaşıma sokarken, جمع unsurları birleştirip tek gövde haline getirirDağınık olanı tek bünyede toplama

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبضعKesilmiş et parçası, meta, sınırlı sayıBütünden koparılan değer yüklü pay, takas malı ve birkaç yılKesin
Latincepars, merx, aliquotParça, ticari eşya, birkaçPars genel parçayı, merx ticari metayı, aliquot ise sınırlı belirsiz sayıyı karşılarGüçlü
İngilizceportion, merchandise, severalParça, ticari mal/sermaye, birkaçKökün hem somut et/pay yönünü hem emtia yönünü hem de 3-9 arası sayı yönünü ayrı ayrı karşılarGüçlü
AlmancaStück, Handelsgut, etlicheParça, ticaret eşyası, birkaçStück fiziki parçayı, Handelsgut sermaye malını, etliche ise sınırlı çokluğu verirGüçlü
Fransızcamorceau, marchandise, quelquesParça/dilim, ticari eşya, birkaçMorceau kesilmiş somut parçayı, marchandise dolaşımdaki sermayeyi yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Larousse.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بِضَاعَةTicaret metası, takas sermayesi, ödeme vasıtasıHz. Yusuf'un kardeşlerinin zahire almak için getirdikleri ve kuyuya atıldığında tüccarların onu bir meta saydıkları bağlam (Yûsuf 12:19, 12:62, 12:65, 12:88)
بِضْعÜç ila dokuz (veya on) arasındaki sınırlı zaman dilimiZindanda kalış süresi ve Bizans'ın Perslere karşı zafer kazanacağı sınırlı geleceği belirten bağlam (Yûsuf 12:42, Rûm 30:4)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı
FıkıhNikâh ve ticaret hukukuBüd' (nikâh bağı ve mehir hakkı) ile ibdâ' (kâr ortaklığı olmaksızın malı sermaye olarak teslim etme akdi) kavramlarıHukuki yetki ve ticari sermaye transferi
TefsirGaybi ihbar ve süre tespitiRûm suresinde geçen sürenin on yılı aşmayan kesin bir vadeyi ifade etmesiSayısal aralığın üç ile dokuz arasında sınırlandırılması
HadisRivayet metinleri ve ahlakİmanın şubeleri (yetmiş küsur) ve Hz. Peygamber'in nesep bağı anlatımıOrganik parça ve onlar basamağındaki sınırlı küsurat

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGaybi vaat ve sürelerBelirlenmiş mühletİmtihanın sınırını çizmeVaadin ne hemen ne de çok uzak bir gelecekte, somut bir vade içinde tahakkuk edeceğini gösterirGüçlü
İlmiSınırlı matematiksel aralıkKesikli küme [3,9]Ölçülebilir belirsizlikSayısal olarak kesin tekil bir rakam vermeden alt ve üst sınırı tayin eden aralık mantığı kurarGüçlü
SiyasiDevletler arası güç dengesiDönüşüm süresiİktidar döngüsü vadesiRûm suresindeki kullanımda jeopolitik kırılmanın birkaç yıllık somut vadede gerçekleşeceğini bildirirGüçlü
İktisadiTicaret ve takasTedavüldeki sermayeDeğer saklama ve takasBütünden ayrılarak dolaşıma sokulan, ihtiyaç duyulan temel gıdaya dönüştürülebilir likit malKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAyrık sonlu aralık (discrete finite interval)Bir bütünden ayrılan ve alt-üst sınırı kesin olarak tanımlanmış [a,b] kapalı tamsayı aralığı yapısıGüçlü
Beşeri bilimlerSermaye tahsisi ve likit varlık (capital allocation)Ana servet bütününden kesilerek piyasaya arz edilen ve takas fonksiyonu kazandırılan bağımsız iktisadi birimGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece modern para/nakit şeklinde anlamak veya zaman anlamını sınırsız bir belirsizlik saymak
Kur'an içi daha geniş anlamBir bütünden koparılan her türlü faydalı, takas edilebilir nesne ve sınırları belirli kısa bir ömür/süre kesiti
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Yusuf kıssasındaki iktisadi döngünün ayni sermaye niteliğini ıskalamak ve Rûm suresindeki mucizevi gayb ihbarını muğlaklaştırmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Hem iktisadi ilişkilerin takas ve sermaye dinamiklerini hem de Kur'an'ın zaman ve vade algısındaki somut ölçülülüğü kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yûsuf suresindeki erzak temini, kuyuya atılma ve zindan sahneleri ile Rûm suresinin girişindeki tarihsel ve siyasi kehanet ayetinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ticaret sermayesinin salt madeni paradan ibaret olmadığını ve vahiydeki tarihsel vadelerin belirsiz değil, sınırlı bir süreye işaret ettiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBütün bir etten veya gövdeden kesilerek ayrılmış dolgun ve bağımsız parça.
  • Soyut anlamBütünden koparılarak bağımsız hareket ve işlev yeteneği kazandırılmış sınırlı birim, pay ve zaman aralığı.
  • Sistematik karşılıkİktisadi bünyede tedavüle giren ayni sermaye payı ve zaman matrisinde sonlu bir aralık tahsisi.
  • LaTeX modeliW→δBo¨yle kiB⊂W,0<μ(B)<μ(W)  ⟹  ϕ(B)
  • LaTeX açıklamasıFormülde W ana bütünü (gövde, servet veya zaman ekseni), δ kesip ayırma veya parçalama operatörünü, B ayrılan bağımsız parçayı (بضع), μ büyüklük/hacim ölçüsünü ve ϕ bu parçanın bütünden bağımsız olarak yüklendiği yeni işlevi (ticari takas, sermaye veya vade fonksiyonu) temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب