بضع
ب - ض - ع
KÖK- 7 geçiş
- 6 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Bud parça et demektir. Sürüden ayrılan koyunlar. Üçten fazla, ondan az.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bud parça et demektir. Sürüden ayrılan koyunlar. Üçten fazla, ondan az.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.030 harfباب العين والضاد والباء معهما
ع ض ب، ب ع ض، ض ب ع، ب ض ع مستعملات ع ب ض، ض ع ب مهملان عضب: العَضْبُ: السيف القاطع. عَضَبَهُ يَعْضِبُهُ عَضْباً، أي قطعه.
وشاة عضباء: مكسورة القرن. وقد عَضِبَتْ عَضَباً، وأعضبتها إعضاباً، وعَضَبْتُ قَرْنَها فانعضب، أي: انكسر. ويقال العَضَبُ يكون في أحد القرنين. وناقة عضباء أي: مشقوقة الأذن، ويقال: هي التي في أحد أُذُنَيْها شق وسمّيت ناقة رسول الله صلّى الله عليه
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.108 harfالبِضاعَةُ: طائفةٌ من مالِكَ تبعثُها للتجارة. تقول: أَبْضَعْتُ الشيءَ واسْتَبْضَعْتُهُ، أي جعلتُه بضاعَةً. والباضِعَةُ: الشَجَّةُ التي تَقْطع الجلدَ وتَشُقّ اللحمَ وتُدمي، إلاَّ أنه لا يسيل الدمُ؛ فإن سال فهي الدامية. والباضِعَةُ أيضاً: الفِرْقُ من الغنمُ. قال الأصمعي: سيفٌ باضِعٌ، إذا مرَّ بشيء بَضَعَهُ، أي قطع منه بَضْعَةً. وبِضْعٌ في العدد بكسر الباء، وبعض العرب يفتحها، وهو ما بين الثلاث إلى
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.916 harfباب العين والضاد مع الباء
عضب ، ضبع ، بضع ، بعض : مستعملة
عضب : قال الشافعي في المناسك : ( وإذا كان الرجل معضوباً لا يستمسك على الراحلة فحجَّ عنه رجلٌ في تلك الحالة فإنّه يَجْزِيه ) . والمعضوب في كلام العرب : المخبول الزَّمِن الذي لا حَراكَ به . يقال عضبَتْهُ الزَّمانةُ تَعضِبه عَضباً ، إذا أقعدته عن الحركة وأزمنَتْه .
وقال أبو الهيثم : العَضَب : الشَّلَل ، والعَرَج والخبَل .
وقال شمر : يقال عضبت
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.220 harf(باب الباء والضاد وما يثلثهما)
(بضع) الباء والضاد والعين أصولٌ ثلاثة: الأوّل الطائفة من الشّيء عضواً أو غيره، والثاني بُقْعة، والثالث أن يشفى شيء بكلامٍ أو غيره.
فأمّا الأول فقال الخليل: بَضَعَ الإنسانُ اللّحْمَ يبْضعُهُ بضْعاً و[بضّعَه] يبضّعُه تبْضيعاً، إذا جَعَلَه قِطَعاً. والبَضْعة القِطْعة وهي الهَبْرَة. ويقولون: إنّ فلاناً لَشَديدُ البَضِيع والبَضْعة، إذا كانَ ذا جسمٍ ولحمٍ سمينٍ. قال:
*
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR911 harf- البضاعة: قطعة وافرة من المال تقتنى للتجارة، يقال: أبضع بضاعة وابتضعها. قال تعالى: ﴿هذه بضاعتنا ردت إلينا﴾ [يوسف/65] وقال تعالى: ﴿ببضاعة مزجاة﴾ [يوسف/88]، والأصل في هذه الكلمة: البضع وهو جملة من اللحم تبضع (قال ابن مالك في مثلثه:
تزوج وقطع لحم بضع *** وجمع بضعة كذا، والبضع
من واحد لتسعة، والبضع *** نكاحها أو موضع الإيعاب)، أي: تقطع. يقال: بضعته فابتضع وتبضع، كقولك: قطعته وقطعته فانقطع وتقطع،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR998 harfب ض ع
بضع من الشاة بضعة إذا قطع قطعة وبضع الخشبة.
قال أوس في صفة القوس: وفلـان جيـد البضعـة إذا كـان لحيمـاً كقولـك جيـد الكدنـة.
وهـو خاظـى البضيـع أي سميـن.
وعندي بضعة عشر من الرجال وبضع عشرة من النساء الذكور بالتاء والإناث بطرحها على سنـن حكـم العـدد.
وأقمـت عنـده بضـع سنيـن وهـو ما بين الثلاث والعشر.
وشجة باضعة وهي التي تبلغ اللجم.
وسمعت للسيوف بضعه وللسياط خضعه أي صـوت
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.618 harfبَضَعَ اللحمَ يَبْضَعُه بَضْعاً وبَضَّعه تَبْضِيعاً: قطعه، والبَضْعةُ: القِطعة منه؛ تقول: أَعطيته بَضع من اللحم إِذا أَعطيته قِطعة مجتمعة، هذه بالفتح، ومثلها الهَبْرة، وأَخواتها بالكسر، مثل القِطْعةِ والفِلْذةِ والفِدْرةِ والكِسْفةِ والخِرْقةِ وغير ذلك مما لا يُحصى. وفلان بَضْعة من فلان: يُذْهَب به إِلى الشبَه؛ وفي الحديث: فاطِمةُ بَضْعة منِّي، من ذلك، وقد تكسر، أَي إِنها جُزء مني كما أَن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR634 harf* ب ض ع * * البِضاعَةُ * بالكسر طائفة من مالك تبعثها للتجارة تقول * أَبْضَعَ * الشيء و * استَبْضَعَهُ * أي جعله بضاعة وفي المثل * كمُسْتَبْضِعِ * تمر إلى هجر وذلك أن هجر معدن التمر و * الباضِعَةُ * الشجة التي تقطع الجلد وتشق اللحم وتدمي إلا أنه لا يسيل الدم فان سأل فهي الدامية و * بِضْعُ * في العدد بكسر الباء وبعض العرب يفتحها وهو ما بين الثلاث إلى التسع تقول بضع سنين وبضعة عشر رجلا وبضع عشرة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR13.903 harfالبضع، كالمنع: القطع يقال: بضعت اللحم أبضعه بضعا: قطعته.
كالتبضيع، شدد للمبالغة. والبضع: الشق، يقال: بضعت الجرح، أي شققته، كما في الصحاح.
والبضع: تقطيع اللحم وجعله بضعة بضعة. ومن المجاز: البضع: التزوج.
ومن المجاز أيضا: البضع: المجامعة، كالمباضعة والبضاع، ومنه الحديث: وبضعه أهله صدقة، أي المباشرة، وفي المثل: كمعلمة أهلها البضاع. والبضع التبيين: يقال: بضع، أي بين كالإبضاع. والبضع، أيضا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.879 harfبَضَعَهُ
1 بَضَعَهُ ضعة بضع بضعه بضعة , (S, Msb,) aor. بَضَعَ , (Msb,) inf. n. بَضْعٌ, (S, Mgh, Msb, K,) He cut it; (S, Mgh, Msb, K;) namely, flesh, or flesh-meat: (S, TA:) and it (a sword) cut a piece off from it; namely, a thing: (As, S:) and he cut it in pieces; namely, flesh, or flesh-meat: (K, TA:) and ↓ بضّعهُ, inf. n. تَبْضِيعٌ, has the first of these significations: (K: [but only the inf.
بَضَعَهُ 1 بَضَعَهُ ضعة بضع بضعه بضعة , (S, Msb,) aor. بَضَعَ , (Msb,) inf. n. بَضْعٌ, (S, Mgh, Msb, K,) He cut it; (S, Mgh, Msb, K;) namely, flesh, or flesh-meat: (S, TA:) and it (a sword) cut a piece off from it; namely, a thing: (As, S:) and he cut it in pieces; namely, flesh, or flesh-meat: (K, TA:) and ↓ بضّعهُ, inf. n. تَبْضِيعٌ, has the first of these significations: (K: [but only the inf. n. is there mentioned:]) or this latter signifies he cut it much, or in several pieces, or in many pieces. (Msb, TA. *) ― -b2- He slit it; or cut it lengthwise; (S, Mgh, Msb, K;) namely, flesh, or flesh-meat, (Msb,) or a wound, (S, TA,) and a vein, and a hide. (S.) ― -b3- [And hence,] بَضَعَهَا, (Sb, Msb, TA,) aor. بَضَعَ , (Msb,) inf. n. بَضْعٌ (K, TA) and بُضْعٌ, like شُكْرٌ and شُغْلٌ and كُفْرٌ, for فُعْلٌ is not rare as a measure of inf. ns., (Sb, TA,) or accord. to some it is an inf. n. of this verb, (Msb,) but accord. to others it is a simple subst., (TA,) (tropical:) Inivit eam; he lay with her, or compressed her; (Sb, Msb, K, TA;) as also ↓ باضعها, (Msb,) inf. n. مُبَاضَعَةٌ (S, Mgh, Msb, K) and بِضَاعٌ: (S, Msb, K:) because in the act which it signifies is a kind of slitting. (Mgh.) You say, مَلَكَ بُضْعَهَا, i. e. جِمَاعَهَا. (Msb.) And it is said in a prov., ↓ كَمُعَلِّمَةِ أُمَّهَا البِضَاعَ (tropical:) [Like her who teaches her mother المُجَامَعَة]. (S.) ― -b4- بَضْعٌ also signifies (tropical:) The taking in marriage: (K, TA:) and بُضْعٌ, as an inf. n., (assumed tropical:) The making a contract of marriage. (Msb.)
2 بَضَّعَ see 1.
3 بَاْضَعَ see 1, in two places.
ابضعها 4 ابضعها أبضع أبضعها ابضعها بضع , (Mgh, Msb, K,) inf. n. اـِبْضَاعٌ, (Mgh, Msb,) (tropical:) He gave her in marriage. (Mgh, Msb, K.) It is said in a trad., (TA,) تُسْتَأْمَرُ النِّسَآءُ فِى اـِبْضَاعِهِنَّ (tropical:) Women shall be consulted respecting the giving them in marriage: (T, Mgh, Msb, TA:) or, accord. to one relation, ↓ أَبْضَاعِهِنَّ, (Mgh, Msb,) which [virtually] means the same; (Msb;) but this is a pl., namely, of بُضْعٌ. (Mgh, Msb.) -A2- ابضع الشَّىْءَ He made the thing to be بِضَاعَة [i. e. an article of merchandise], (S, K, TA,) whatever it was; (TA;) as also ↓ استبضعهُ: (S, K:) or الشَّىْءَ ↓ اِسْتَبْضَعْتُ signifies I made [or took] the thing as بضاعة [an article of merchandise] for myself: and you say, أَبْضَعْتُهُ غَيْرِى [I made it, or gave it as, an article of merchandise to another than me]: (Mgh, Msb:) and ابضعهُ البِضَاعَةَ he gave him the article of merchandise. (TA.) Hence the phrase, in a trad. relating to El-Medeeneh, accord. to one relation, تُبْضِعُ طِيبَهَا, meaning (assumed tropical:) It gives the good that it possesses to its inhabitants; as explained by Z; but accord. to the relation commonly known, it is تَنْصَعُ, with ن and with the unpointed ص; [meaning “it purifies;”; (L in art.
نصع نصع نصع ;)] and there are two other relations, which are تَنْضَخُ and تَنْضَخُ. (TA.)
انبضع 7 انبضع انبضع It was, or became, cut, or cut off. (K, TA.)
ابتضع مِنْهُ 8 ابتضع مِنْهُ ابتضع منه ابتضع منة He took, or received, [merchandise] from him. (TA: [in which the word بِضَاعَةً requires to be supplied in the explanation, and is indicated by the context.])
اِسْتِبْضَاعٌ 10 اِسْتِبْضَاعٌ استبضاع denotes a kind of matrimonial connection practised by people in the Time of Ignorance; i. e., A woman's desiring sexual intercourse with a man only to obtain offspring by him: a man of them used to say to his female slave or his wife, أَرْسِلِى اـِلَى فُلَان فَآسْتَبْضِعِى مِنْهُ [Send thou to such a one, and demand of him sexual intercourse to obtain offspring]; and he used to separate himself from her, and not touch her, until her pregnancy by that man became apparent: and this he did from a desire of obtaining generous offspring. (IAth, TA.) -A2- See also 4, in two places.
بَضْعٌ بَضْعٌ بضع : see بِضْعٌ, first sentence, and near the end: and see also بَضْعَةٌ.
بُضْعٌ بُضْعٌ بضع Initus; sexual intercourse: (Mgh, Msb, K:) a subst., (Mgh, Msb, TA,) accord. to some; but accord. to others, an inf. n.; (Msb;) held by Sb to be the latter: (TA:) [see 1:] and marriage; or the taking in marriage; syn. نِكَاحٌ; (ISk, S, Msb, TA;) [which has also the first of the meanings given above;] as in the phrase مَلَكَ فُلَانٌ بُضْعَ فُلَانَةَ [explained above (see 1)]: (ISk, S:) or, (K,) in this phrase, (Mgh,) (tropical:) the pudendum muliebre; the vulva; (Az, Mgh, Msb, K, * TA;) and so in the saying, in a trad., عُتِقَ بُضْعُكِ فَاخْتَارِى (tropical:) Thy vulva hath become freed, therefore choose thou whether thou wilt remain with thy husband or separate thyself from him; (TA;) and in the saying, تُسْتَأْمَرُ النِّسَآءُ فِى أَبْضَاعِهِنَّ, accord. to those who thus relate it, others saying اـِبْضَاعِهِنَّ; (see 4;) أَبْضَاعٌ being pl. of بُضْعٌ. (Mgh, Msb.) ― -b2- Also (tropical:) The marriage-contract. (K.) ― -b3- And (tropical:) A dowry; or gift given to, or for, a bride: (K, TA:) pl. بُضُوعٌ. (TA.) So in the saying of 'Amr Ibn-Maadee-Kerib, وَفِى كَعْبٍ وَاـِخْوَتِهَا كِلَابٍ سَوَامِى الطَّرْفِ غَالِيَةُ البُضُوعِ [And among Kaab, and their brethren Kilلb, are females lofty in look, or] proud, and dear in respect of dowries. (TA.) ― -b4- Also (assumed tropical:) Divorce: (Az, K:) thus having two contr. significations. (K.) ― -b5- And (assumed tropical:) The authority possessed over a woman by her guardian who affiances her. (TA.) ― -b6- And (assumed tropical:) An equal; particularly as a suitor in a case of marriage: as in the saying, in a trad., هٰذَا البُضْعُ لَا يُقْرَعُ أَنْفُهُ (assumed tropical:) This equal‘s marriage shall not be refused, nor shall it be desired, or wished for; he shall not be rejected. (TA.)
بِضْعٌ بِضْعٌ بضع (S, Mgh, Msb, K, &c.) and ↓ بَضْعٌ, (S, Msb, K,) some of the Arabs pronouncing it with kesr, (S, Msb,) [A number under ten; and an odd number, meaning] a number between two round, or decimal, numbers; (AZ, K;) from one to ten [exclusive of the latter]; and from eleven to twenty [exclusive of the latter]; so accord. to Mebremلn; (K;) i. e. Mohammad Ibn-'Alee Ibn-Ismل'eel the Lexicologist, Mebremلn being his surname: (TA:) or from three to nine; (S, Msb, K [in the first and last the ns. being in the fem. gender; but in the second, masc.];) so accord. to Katلdeh; (Mgh;) from three to less than ten: (Fr [the ns. of number in the masc. gender]:) or not less than three nor more than ten; (Sh [the first n. of number in the fem. gender, and the second masc.];) from three to ten: (Mgh [the ns. of number in the masc. gender]:) or to seven: (Mujلhid, Mgh:) or to five: (AO, K [the n. of number in the fem. gender]:) or from one to four: (AO, O, K [the ns. of number in the masc. gender]:) or to five; an explanation ascribed to AO: (TA:) or from four to nine; (ISd, K [the ns. of number fem.];) and this is the signification preferred by Th: (TA:) or it signifies five: (Mukلtil [this n. of number masc.]:) or seven; (Mukلtil, K [in the K this n. of number being fem.];) so accord. to some: (AO:) or ten: (Ed-Dahhلk [this n. of number masc.]:) or an undefined number; غَيْرُ مَحْدُودٍ; so says Sgh; [and the like is said in the Msb;] in the K, erroneously, غَيْرُ مَعْدُودٍ; (TA;) because it means a portion, (Sgh, K,) which is undefined: (Sgh, TA:) it also signifies, with ten, [in like manner; i. e. ten and a number under ten; or the like: as] from thirteen to nineteen. (Msb.) When used as signifying from three to nine, (Mgh, Msb,) or to ten, or to seven, (Mgh,) [or to signify some number under ten, without another n. of number,] it is masc. and fem. without variation: (Mgh, Msb:) you say بِضْعُ رِجَالٍ From three to nine [&c.] men: and بِضْعُ نِسْوَةٍ from three to nine [&c.] women: (Msb:) and بِضْعُ سِنِينَ from three to nine [&c.] years: (S:) and فِى بِضْعِ سِنِينَ [in from three to nine, &c., years]: (Kur xxx. 3:) and فَلَبِثَ فِى السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ [And he remained in the prison from three to nine, &c., years]. (Kur xii. 42.) But when used to denote a number above ten, (Mgh, Msb,) with a masc. n. it is with ة, (↓ بِضْعَة,) and with a fem. n. it is without ة: (ISk, Mgh, Msb, K:) you say بِضْعَةَ عَشَرَ رَجُلًا From thirteen to nineteen [&c.] men: and بِضْعَ عَشْرَةَ امْرَأَةً from thirteen to nineteen [&c.] women: (S, Mgh, * TA:) like as you say ثَلَاثَةَ عَشَرَ رَجُلًا and ثَلَاثَ عَشْرةَ امْرَأَةً. (Mgh.) When you have passed the word denoting ten, (S, K,) [i. e.] to denote a number above twenty, (Msb,) it is not used: (S, Msb, K:) you do not say بِضْعٌ وَعِشْرُونَ, (S, K,) but نَيِّفٌ وَعِشْرُونَ; and so in the cases of the remaining numbers: (S:) or you do say بِضْعٌ وَعِشْرُونَ: (Sgh, K:) accord. to AZ, (Msb,) you say بِضْعَةٌ وَعِشْرُونَ رَجُلًا (Mgh, Msb, K) meaning Twenty and odd men: (AZ, TA:) and بِضْعٌ وَعِشْرُونَ امْرَأَةً (Mgh, Msb, K) meaning twenty and odd women: (AZ, TA:) but not the reverse: (K:) ISd says, we have not heard this, but there is no objection to it: (TA:) and Fr says, بِضْعٌ is not mentioned save with ten and twenty to ninety; (IB, K;) not with what exceeds this: (IB:) you do not say بِضْعٌ وَمِائَةٌ nor بِضْعٌ وَأَلْفٌ, (IB, K,) but مِائَةٌ وَنَيِّفٌ [and أَلْفٌ وَنَيِّفٌ]: (IB:) it occurs in trads. with عِشْرُونَ and with ثَلَاثُونَ. (TA.) ― -b2- بِضْعٌ and ↓ بَضْعٌ also signify A part, or portion, of the night: (K:) a time thereof. (Lh.) You say, مَضَى بِضْعٌ مِنَ اللَّيْلِ [A part, or portion, of the night passed]. (TA.) J mentions it with ص [in the place of ض]; and explains it by جَوْشٌ, q. v. (TA.)
بَضْعَةٌ بَضْعَةٌ ضعة بضع بضعه بضعة , (S, Msb, K,) with fet-h, other words of like meaning being with kesr, as قِطْعَةٌ and فِلْذَةٌ and فِدْرَةٌ, (S,) and sometimes with kesr, [↓ بِضْعَةٌ,] (K,) and ↓ بُضْعَةٌ also is mentioned, (TA,) of which the first is the most chaste, though EshShihلb asserts the second to be more common, (TA,) A piece, or lump, or portion cut off; (TA;) particularly of flesh, or flesh-meat, (S, Msb, K,) in a compact, or collective, state: (TA:) pl. ↓ بَضْعٌ, [or rather this is a coll. gen. n., of which بَضْعَةٌ is the n. un.,] and بِضَعٌ, (S, Msb, K,) as some say, (S,) but this is disallowed by 'Alee Ibn-Hamzeh, (TA,) [or it may be a correct pl. of بِضْعَةٌ agreeably with analogy,] and بِضَاعٌ, and بَضَعَاتٌ, (Msb, K,) and [quasi-pl. n.] بَضِيعٌ, which is extr., like رَهِينٌ and كَلِيبٌ and مَعِيزٌ [&c.]. (TA.) Hence the saying [of Mohammad] in a trad., فَاطِمَةُ بَضْعَةٌ مِنَّى يَرِيبُنِى مَا رَابَهَا وَيُؤْذِينِى مَا آذَاهَا (tropical:) Fلtimeh is a part of me: [that displeases and disquiets me which has displeased and disquieted her, and that hurts me which has hurt her:] or, accord. to one relation, he said بُضَيْعَةٌ [a little part]. (TA.) One says also, اـِنَّ فُلَانًا لَشَدِيدُ البَضْعَةِ حَسَنُهَا meaning Verily such a one is corpulent and fat. (TA.) ― -b2- See also بَضَعَةٌ.
بُضْعَةٌ بُضْعَةٌ ضعة بضع بضعه بضعة : see بَضْعَةٌ.
بِضْعَةٌ بِضْعَةٌ ضعة بضع بضعه بضعة : see بَضْعَةٌ: and, as a noun of number, see بِضْعٌ, latter half of the paragraph.
بَضَعَةٌ بَضَعَةٌ ضعة بضع بضعه بضعة The sound of cutting of swords: occurring in the saying, سَمِعْتُ لِلسِّيَاطِ خَضَعَةً وَلِلسُّيُوفِ بَضَعَةً I heard a sound of falling of the whips, and a sound of cutting of the swords: (TA:) but in the S and A in art. خضع, and by IB, خضعة and بضعة are written خَضْعَةٌ and ↓ بَضْعَةٌ; and IB explains the former as signifying the sounds of swords; and the latter, the sounds of whips. (TA in art. خضع.) [See also بَاضِعٌ.]
بِضَاعٌ بِضَاعٌ بضاع [The giving and receiving merchandise;] a subst. from أَبْضَعَهُ البِضَاعَةَ and اِبْتَضَعَ مِنْهُ; [or rather an inf. n. of which the verb, بَاضَعَ, is not used;] similar to قِرَاضٌ. (TA.)
بَضِيعٌ بَضِيعٌ ضيع بضيع Flesh. (As, S.) You say, دَابَّةٌ كَثِيرَةُ البَضِيعِ (As, S, TA) A beast abounding in what is distinct from the rest of the flesh of the thigh: n. un. with ة. (TA.) And رَجُلٌ خَاظِى البَضِيعِ (As, S) A fat man. (TA.) And سَاعِدٌ خَاظى البَضِيعِ [A fore arm, or an upper arm,] full of flesh. (IB.) [See also بَضْعَةٌ, of which it is a quasipl. n.]
بِضَاعَةٌ بِضَاعَةٌ بضاعه بضاعة Merchandise; or an article of merchandise; (TA;) a portion of one's property which one sends for traffic; (S;) a portion of property prepared for traffic, (Mgh, * Msb,) or with which one traffics; from بَضْعٌ signifying the act of “cutting,” or “cutting off;” and vulgarly pronounced بُضَاعَةٌ: (TA:) pl. بَضَائِعُ. (Msb, TA.)
بَاضِعٌ بَاضِعٌ باضع A sword that cuts off a piece of a thing that it strikes: (S, TA:) or a sharp, or cutting, sword: (K:) or a sword that cuts everything: (TA:) pl. بَضَعَةٌ: (K:) Fr says that بَضَعَةٌ signifies swords; and خَضَعَةٌ, whips: but some say the reverse. (TA.) [See also بَضَعَةٌ above.] ― -b2- [See also the next paragraph.] -A2- [A broker who acts as an intermediary between the sellers and buyers of camels;] the same with respect to camels as the دَلَّال with respect to houses: (O, L, K:) or one who carries the articles of merchandise of the tribe, and conveys those articles from place to place for sale: (Ibn-'Abbلd, Sgh, K:) it is said in the A that بَاضِعُ الحَىِّ signifies the person who carries the articles of merchandise of the tribe. (TA.)
بَاضِعَةٌ بَاضِعَةٌ باضع باضعه باضعة A wound by which the head is broken, (S, Mgh, Msb, K,) which cuts the skin, and cleaves the flesh (S, K) in a slight degree, (K,) and brings blood, but does not make it to flow: (S, K:) or which wounds the skin, and cleaves the flesh: (Mgh:) or which cleaves the flesh, but does not reach to the bone, nor cause the blood to flow: (Msb:) that from which the blood flows is termed دَامِيَةٌ [app. a mistake for دَامِعَةٌ]. (S, Msb.) -A2- A large flock (فِرْقٌ [in the CK, erroneously, فِرَق,]) of sheep or goats: (S, Sgh, K:) or a portion separated from the rest of the sheep or goats: (Lth, K:) pl. بَوَاضِعُ: you say, فِرَقٌ بَوَاضِعُ. (Lth.)
أَبْضَعُ أَبْضَعُ ذ as a corroborative after أَجْمَعُ: see أَبْصَعُ, with the unpointed ص. Az says that it is an evident mistranscription. (TA.)
مِبْضَعٌ مِبْضَعٌ مبضع A lancet; an instrument with which a vein is cut: (S, Mgh, * K, TA:) and [a currier's knife] with which leather is cut: (S, TA:) [pl. مَبَاضِعُ: accord. to the Mirkلt el-Loghah, as cited by Golius, it signifies a farrier's fleam; differing from مِشْرَطٌ, which signifies a surgeon's lancet: but this distinction is probably post-classical; for accord. to the TA, these two words signify the same.]
مَبْضُوعَةٌ مَبْضُوعَةٌ مبضوع مبضوعه مبضوعة [used as a subst.] A bow: a bow cut from a branch. (TA.)
مُسْتَبْضِعٌ مُسْتَبْضِعٌ مستبضع . It is said in a prov., كَمُسْتَبْضِعِ تَمْرٍ اـِلَى هَجَرٍ [Like the taker of dates as merchandise to Hejer]; because Hejer is [famous as] the place of production (مَعْدِن) of dates. (S.) مستبضع is here made trans. by means of الى because it has the meaning of حَامِل. (TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR795 harfبَضَعَ
بَضَعَ A ( n. ac. بَضْع 1 ),
a. Cut, cut up, chopped, minced.
b. Compressed.
c. [ n. ac. بُضُوْع 27 ], Comprehended.
بَضَّعَ
بَضَّعَ II ,
a. see I (a) .
بَاْضَعَ
بَاْضَعَ III ,
a. see I (b) .
أَبْضَعَ
أَبْضَعَ IV ,
a. Gave in marriage.
تَبَضَّعَ
تَبَضَّعَ V ,
a. Purchased goods, stock; traded.
اِنْبَضَعَ
اِنْبَضَعَ VII ,
a. Was cut off.
اِسْتَبْضَعَ
اِسْتَبْضَعَ X ,
a. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR37.955 harfبضع
بَضَعَ - يَبْضَعُ - بِضْع - بِضاعَة
بَضَعَ - يَبْضَعُ + كائن + شيئاً + من شيء: يقتطع مجموعة أو زمرة منه: يعد ويحصي جزءاً من مجموعة أشياء ثم يعزلها ويحجزها للتصرف بها ويترك الباقي كما هو
بِضْع: على وزن " فـِعـْل": اسم فعل بمعنى مفعول من " بَضَعَ - يَبْضَعُ ": عدد من الأشياء مقسوم ومعزول عن باقي الأشياء، ومعد للتعامل معه: لفظ اختصار
Mücavir kökler57 mücavir (70 toplam)
- كيل
2 ortak ayet · Kile ölçü birimidir
- أهل
3 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir
- سنه
2 ortak ayet · Seneler
- مير
1 ortak ayet · Ve erzak getiririz
- بعر
1 ortak ayet · Bair deve sürüsü demektir
- زجو
1 ortak ayet · İter
- قول
5 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- دلو
1 ortak ayet · Delv(dal) : Kova demektir
- رحل
1 ortak ayet · Rıhle : “Hayvan eğeri” demektir
- ورد
1 ortak ayet · Gül demektir
- سجن
1 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
- غلم
1 ortak ayet · Ğulam, Genç, delikanlı demektir
Geçtiği ayetler(6)
وَقَالَ لِفِتْيَانِهِ اجْعَلُوا بِضَاعَتَهُمْ فِي رِحَالِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَعْرِفُونَهَا إِذَا انْقَلَبُوا إِلَى أَهْلِهِمْ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ
Onların parasıYusuf uşaklarına dedi ki: Karşılık olarak getirdiklerini de yüklerinin içine koyun. Olur ki ailelerine dönünce bunu anlarlar da geri dönerler.
وَلَمَّا فَتَحُوا مَتَاعَهُمْ وَجَدُوا بِضَاعَتَهُمْ رُدَّتْ إِلَيْهِمْ قَالُوا يَاأَبَانَا مَا نَبْغِي هَذِهِ بِضَاعَتُنَا …
Onların parasıYüklerini açyıkları vakit; karşılık olarak götürdüklerinin kendilerine iade edilmiş olduğunu gördüler. Dediler ki: Ey babamız, daha ne isteriz, işte mallarımız da bize geri verilmiş, onunla ailemize yine zahire getiririz. Kardeşimizi koruruz ve bir deve yükü zahire artırırız. Esasen bu, az bir ölçektir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بضع |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بعض, قطع, جزء |
| Zıt Kök | جمع |
| Çekirdek Özet 1 | Bütün bir etten veya gövdeden kesilerek ayrılmış, bağımsız ve dolgun parça |
| Çekirdek Özet 2 | Ticari değer taşıyan sermaye ve takas metası ile üç ila dokuz arasındaki sınırlı zaman dilimi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir bütünden koparılarak bağımsız işlev ve dolaşım kabiliyeti kazandırılmış pay |
| Kritik Hata Riski | Ticari meta anlamındaki kelimeyi salt kâğıt para gibi düşünmek veya sayısal belirsizliği sınırsız bir çokluk sanmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بض | Dolgunluk, sızma, etli ve sulu bir dokunun dışarıya vermesi veya ayrışması; بضض kökünde görülen beyaz ve dolgun et dokusu, ince deriden suyun sızması hali | ع | Boğaz harfinin getirdiği ses derinliği ve açıklıkla, dolgun dokudan fiziken kesilip koparılan, hacimli ve bağımsız bir parçanın ayrışması anlamı pekişmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir yapının, bedenin veya bütünün iç alanı ve kapalı mevcudiyeti |
| ض | Olta, bitki; sıkıştırma, baskı, ezilme (türetilmiş imge) | Dokuya uygulanan basınç, etli ve sıkışık yapının zorlanması |
| ع | Göz; kaynak, açılma, açığa çıkma | İçeridekinin dışarı fırlaması, kaynağın açılması, görünür kılınma |
| بضع | Bir bünyenin veya bütünün içindeki sıkı dokudan bir parça kesilip ayrılarak bağımsız bir varlık olarak dışarıya çıkarılması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kesilen hayvanın gövdesinden ayrılan dolgun et parçası (el-hebre); etin bıçakla dilimlenip parçalara bölünmesi ve sürüden ayrılan bağımsız koyun kümesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ, muallakasında cesedin etrafında uçuşan kuşlar ve kurutulmuş deri içindeki kesilmiş et parçalarını tasvir ederken bu kökü kullanır: دماً عِنْدَ شِلْوٍ تَحْجُِلُ الطَّيْرُ حَوْلَهُ / وبَضْعَ لِحَامٍ في إهابٍ مقَدَّدِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in kendi kızı için söylediği فاطمة بضعة مني (Fâtıma benden bir parçadır) hadisindeki kullanım ile tüccarların sefere çıkarken ana servetlerinden ayırıp dolaşıma soktukları mala "biḍā‘ah" denmesi. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīsü’l-Luğa, Lisānü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Proto-Sami dilinde kesmek, bölmek, bir bütünden pay ayırmak ve kazanç sağlamak fiilleri *b-ṣ-ʿ kök katmanıyla temsil edilir. İbranicede yer alan בָּצַع (bāṣaʿ) biçimi ekmek bölmek, parçalamak ve ticari kazanç elde etmek veya haksız kazanç sağlamak anlamlarını doğrudan taşır. Süryanicedeki ܒܨܰܥ (bṣaʿ) fiili ise yarmak, bölmek ve çatlatmak manasındadır. Arapçada kökün بضع şeklindeki gelişimi, ilksel somut anlam olan et kesme ve ayırma eylemini korumuş; buradan hem sınırlı bir sayı/zaman dilimine (üç ile dokuz arası) hem de bütünden ticari kâr ve takas amacıyla ayrılan meta veya sermaye parçasına doğru semantik bir uzmanlaşma göstermiştir. Bu durum, Sami dillerinde kesme ile ticari pay alma arasındaki ortak kavramsal bağın Arapçada korunduğunu doğrular.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بضع | Gövdeden et kesip ayırmak; oradan pay, takas metası ve sınırlı zaman aralığı türetimi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice בָּצַع (bāṣaʿ), Süryanice ܒܨܰܥ (bṣaʿ) | Parçalara ayırma, bölme, kazanç sağlama ve pay çıkarma ortak semantik tabanı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dışı veya geniş aile bağı doğrulanmamıştır | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-Arab, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بضع | Anlamlı | Kesip ayırmak, dolgun et parçası, meta | Bütünden işlevsel bir pay çıkarma ve sınırlı sayı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بعض | Anlamlı | Bütünden bir parça, cüz, pay | Soyut veya somut bir bütünün her bir parçası | Hedef kökle ortak ikili çekirdek ve anlam akrabalığı; Kur'an'da geçer |
| ضبع | Anlamlı | Sırtlan; koltuk altı; kollarını uzatmak | Kolu ileri uzatarak adım atma veya yırtıcı hayvan | Kur'an'da geçmez |
| ضعب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmel kök |
| عبض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmel kök |
| عضب | Anlamlı | Keskin kılıç, kesmek | Bıçak veya kılıçla kesip koparma eylemi | Kesme anlamında hedef kökle anlamsal örtüşme; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بضع | Merkez | Parça, meta, süre | Bütünden fiziken kesilerek ayrılan, dolgun, bağımsız işlev ve değer yüklenmiş birim | Ticari mal veya birkaç yıllık kesin sınır |
| بعض | Komşu | Cüz, parça | بعض her türlü soyut veya somut parçayı kapsar; بضع ise bağımsızlaştırılmış ve hacimli paydır | Kapsam bakımından daha genel cüz |
| قطع | Komşu | Kesmek, ayırmak | قطع eylemin kesip ayırma hareketine odaklanır; بضع kesilen parçanın etli ve faydalı özüne bakar | Koparma ve ayırma fiili |
| جزء | Komşu | Pay, hisse | جزء matematiksel ve sistemsel pay dağılımıdır; بضع fiziki sermaye veya somut et parçasıdır | Sistematik hisse veya taksimat |
| جمع | Zıt | Toplamak, bütünlemek | بضع parçalayıp dolaşıma sokarken, جمع unsurları birleştirip tek gövde haline getirir | Dağınık olanı tek bünyede toplama |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بضع | Kesilmiş et parçası, meta, sınırlı sayı | Bütünden koparılan değer yüklü pay, takas malı ve birkaç yıl | Kesin |
| Latince | pars, merx, aliquot | Parça, ticari eşya, birkaç | Pars genel parçayı, merx ticari metayı, aliquot ise sınırlı belirsiz sayıyı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | portion, merchandise, several | Parça, ticari mal/sermaye, birkaç | Kökün hem somut et/pay yönünü hem emtia yönünü hem de 3-9 arası sayı yönünü ayrı ayrı karşılar | Güçlü |
| Almanca | Stück, Handelsgut, etliche | Parça, ticaret eşyası, birkaç | Stück fiziki parçayı, Handelsgut sermaye malını, etliche ise sınırlı çokluğu verir | Güçlü |
| Fransızca | morceau, marchandise, quelques | Parça/dilim, ticari eşya, birkaç | Morceau kesilmiş somut parçayı, marchandise dolaşımdaki sermayeyi yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Larousse.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بِضَاعَة | Ticaret metası, takas sermayesi, ödeme vasıtası | Hz. Yusuf'un kardeşlerinin zahire almak için getirdikleri ve kuyuya atıldığında tüccarların onu bir meta saydıkları bağlam (Yûsuf 12:19, 12:62, 12:65, 12:88) |
| بِضْع | Üç ila dokuz (veya on) arasındaki sınırlı zaman dilimi | Zindanda kalış süresi ve Bizans'ın Perslere karşı zafer kazanacağı sınırlı geleceği belirten bağlam (Yûsuf 12:42, Rûm 30:4) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Fıkıh | Nikâh ve ticaret hukuku | Büd' (nikâh bağı ve mehir hakkı) ile ibdâ' (kâr ortaklığı olmaksızın malı sermaye olarak teslim etme akdi) kavramları | Hukuki yetki ve ticari sermaye transferi |
| Tefsir | Gaybi ihbar ve süre tespiti | Rûm suresinde geçen sürenin on yılı aşmayan kesin bir vadeyi ifade etmesi | Sayısal aralığın üç ile dokuz arasında sınırlandırılması |
| Hadis | Rivayet metinleri ve ahlak | İmanın şubeleri (yetmiş küsur) ve Hz. Peygamber'in nesep bağı anlatımı | Organik parça ve onlar basamağındaki sınırlı küsurat |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Gaybi vaat ve süreler | Belirlenmiş mühlet | İmtihanın sınırını çizme | Vaadin ne hemen ne de çok uzak bir gelecekte, somut bir vade içinde tahakkuk edeceğini gösterir | Güçlü |
| İlmi | Sınırlı matematiksel aralık | Kesikli küme | Ölçülebilir belirsizlik | Sayısal olarak kesin tekil bir rakam vermeden alt ve üst sınırı tayin eden aralık mantığı kurar | Güçlü |
| Siyasi | Devletler arası güç dengesi | Dönüşüm süresi | İktidar döngüsü vadesi | Rûm suresindeki kullanımda jeopolitik kırılmanın birkaç yıllık somut vadede gerçekleşeceğini bildirir | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve takas | Tedavüldeki sermaye | Değer saklama ve takas | Bütünden ayrılarak dolaşıma sokulan, ihtiyaç duyulan temel gıdaya dönüştürülebilir likit mal | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık sonlu aralık (discrete finite interval) | Bir bütünden ayrılan ve alt-üst sınırı kesin olarak tanımlanmış kapalı tamsayı aralığı yapısı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sermaye tahsisi ve likit varlık (capital allocation) | Ana servet bütününden kesilerek piyasaya arz edilen ve takas fonksiyonu kazandırılan bağımsız iktisadi birim | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece modern para/nakit şeklinde anlamak veya zaman anlamını sınırsız bir belirsizlik saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir bütünden koparılan her türlü faydalı, takas edilebilir nesne ve sınırları belirli kısa bir ömür/süre kesiti |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yusuf kıssasındaki iktisadi döngünün ayni sermaye niteliğini ıskalamak ve Rûm suresindeki mucizevi gayb ihbarını muğlaklaştırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Hem iktisadi ilişkilerin takas ve sermaye dinamiklerini hem de Kur'an'ın zaman ve vade algısındaki somut ölçülülüğü kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf suresindeki erzak temini, kuyuya atılma ve zindan sahneleri ile Rûm suresinin girişindeki tarihsel ve siyasi kehanet ayetinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ticaret sermayesinin salt madeni paradan ibaret olmadığını ve vahiydeki tarihsel vadelerin belirsiz değil, sınırlı bir süreye işaret ettiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBütün bir etten veya gövdeden kesilerek ayrılmış dolgun ve bağımsız parça.
- Soyut anlamBütünden koparılarak bağımsız hareket ve işlev yeteneği kazandırılmış sınırlı birim, pay ve zaman aralığı.
- Sistematik karşılıkİktisadi bünyede tedavüle giren ayni sermaye payı ve zaman matrisinde sonlu bir aralık tahsisi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde ana bütünü (gövde, servet veya zaman ekseni), kesip ayırma veya parçalama operatörünü, ayrılan bağımsız parçayı (بضع), büyüklük/hacim ölçüsünü ve bu parçanın bütünden bağımsız olarak yüklendiği yeni işlevi (ticari takas, sermaye veya vade fonksiyonu) temsil eder.