بهل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ه-ل1 sîga, 14 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.جعلبنودعوألهبهلحججنَبْتَهِلْنفسلعنجيأعلوبعدعلم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 14

▶ Ağı aç (3B)

بهل

ب - ه - ل

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Bahil hayvanlara arkadaş olmuş kimse demektir. İbtihal etmek; muhalifle kavilleşip haksız olana beddua ederek haklının kavgasız ortaya çıkmasına denir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bahil hayvanlara arkadaş olmuş kimse demektir. İbtihal etmek; muhalifle kavilleşip haksız olana beddua ederek haklının kavgasız ortaya çıkmasına denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.850 harf
باب الهاء واللام والباء معهما ه ل ب، ه ب ل، ل ه ب، ب ه ل، ب ل ه مستعملات ل ب ه مهمل هلب: الهُلْبُ: ما غَلُظَ من الشِّعَر كَشَعر ذَنَبِ النّاقَةِ. ورَجُلٌ أَهْلَبُ: غليظُ شَعر ذِراعيه وجَسَدِه. وفَرَسُ مَهْلوبٌ: هُلِبَ ذَنَبُه، أي: اسْتُوصِل جَزّاً وهَلَبَتْنا السّماءُ، أي: بلَّتنا بشيء من ندىً أو نحوه. هبل: الهِبِلُّ: الشَّيْخُ الكبيرُ والمُسَنُّ من الإِبل، قال: أنا أبو نعامةَ الشَّيْخُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR379 harf
البَهلُ: اليسيرُ. قال الأمويّ: البَهْلُ من المال: القليلُ. والبَهْلُ: اللعنُ. يقال: عليه بَهْلَةُ الله وبُهْلَتُهُ، أي لعنة الله. وناقةٌ باهِلٌ: لا صِرارَ عليها. والجمع بُهّلٌ. ويقال: بَهَلْتُهُ وَأَبْهَلْتُهُ، إذا خَلَّيْتَهُ وإرادتَهُ. والمُباهَلَةُ: الملاعنة. والابْتِهَالُ: التضرّعُ. ويقال في قوله تعالى: "ثمّ نَبْتَهِلْ" أي نُخلِص في الدعاء. والبُهْلولُ من الرجال: الضحّاكُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.625 harf
ه ل ب هلب ، هبل ، لهب ، بله ، بهل : مستعملات . هلب : قال ابن شميل يقال : إنه لَيَهلِبُ الناسَ بلسانه : إذا كان يَهجُوهم ويَشْتُمهُم ، يقال : هو هَلاّبٌ : أي هَجّاء ، ورجلٌ مُهلَّب : أي مَهْجُوّ . وقال الليث : الهُلْب : ما غَلُظ من الشّعر ، كشَعر ذَنَبِ الناقة . ورجلٌ أهلبُ : إذا كان شعرُ أخْدَعَيه وجَسَدِه غلاظاً . فرسٌ مَهلوب : قد هُلِبَ ذنَبُه : استُؤصِلَ جَزّاً . ويقال : هَلَبَتْنا السماء :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.573 harf
(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي) (بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو. (بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي
Maddenin bağlantısı

(باب الباء والهاء وما بعدهما في الثلاثي) (بهو) الباء والهاء والواو أصلٌ واحد، وهو البيتُ وما أشبَهَهُ. فالبَهْو البيتُ المقدَّم أمامَ البيوت. والبَهْو كِنَاس الثَّور. ويقال البَهْو مَقِيل([1]) الولد بين الورِكَين من الحَامِلِ. ويقال لجَوْف الإنسان وغيره البَهْو. (بهي) الباء والهاء والياء أصلٌ واحد، وهو خُلُوّ الشيءِ وتعطُّله. يقال بيتٌ باهٍ إذا كان خالياً لا شيء فيه. ويقولون: "المِعْزَى تُبْهِي ولا تُبْنِي" وذلك أنّه لا يُتَّخَذ من شُعورها بيوتٌ، وهي تَصْعَدُ الخِيَمَ فتمزِّقُها. وفي بعض الحديث: "أَبْهُوا الخَيْل" أي عطِّلوها.وربما قالوا بَهِيَ البَيْتُ بَهَاءً، إذا تَخَرَّقَ. (بهأ) الباء والهاء والهمزة أصلٌ واحد، وهو الأُنْس. تقول العرب: بَهأْتُ بالرَّجُلِ إذا أنِسْتَ به. قال الأصمعيُّ في كتاب الإبل: ناقةٌ بَهَاءٌ ممدود، إذا كانت قد أَنِسَتْ بالحالب. قال: وهو من بهأتُ إذا أنست به. والبَهاء الحُسْن والجمال؛ وهو من الباب، لأنّ الناظر إليه يأْنَس. (بهت) الباء والهاء والتاء أصلٌ واحدٌ، وهو كالدَّهَش والحَيْرة. يقال بُهِتَ الرجل يُبْهَتُ بَهْتاً. والبَهْتَةُ الحيرة. فأمّا البُهْتان فالكذب. يقول العرب: يا لَلبَهيتة، أي يا لَلكذِب. (بهث) الباء والهاء والثاء ليس بأصل، وقد ([2]) سُمِّي الرجل بُهثَة. (بهج) الباء والهاء والجيم أصلٌ واحد، وهو السرور والنَّضْرة، يقال نباتٌ بهيجٌ، أي ناضِرٌ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وَأَنْبَتْنَا فيهَا مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ﴾ [ق 7]. والابتهاج السُّرورُ من ذلك أيضاً. (بهر) الباء والهاء والراء أصلان: أحدهما الغَلَبة والعُلوّ، والآخر وَسَط الشيء. فأمّا الأوّل [فقال] أهلُ اللغة: البَهْر الغَلَبة. يقال ضوءٌ باهر. ومن ذلك قولهم في الشتم: بَهْراً، أي غَلَبَةً ([3]). قال : وَجَدّاً لقَومِي إذْ يَبيعُون مُهْجتي *** بجاريةٍ بَهْراً لَهُمْ بَعْدَها بَهْرَا([4])يدعُو عليهم. وقال ابنُ أبي ربيعة: ثم قالوا تُحِبُّها قلت بَهْراً *** عَدَدَ الرَّمْلِ والحصَى والتُّرابِ([5]) فقال قومٌ: معناها بهراً لكم. وقال آخرون: معناها حُبّاً قد غَلَبَ وبَهَر. وقال آخرون: معناه قلت ذلك مُعْلِناً غير كاتم له. قال: ومنه ابتُهر فلان بفلانة أي شُهِر بها. ويقال ابتُهر بالشيء شُهِرَ به وغَلَبَ عليه. ومنه القَمر الباهر، أي الظاهر. والعربُ تقول: "الأزواج ثلاثة: زوجُ بَهْرٍ، وزوجُ دَهْرٍ، وزوجُ مَهر". البَهْر يقال للذي يَبْهَر العُيونَ بحُسْنه، ومنه من يُجعَل عُدَّة للدّهر ونَوائبه، ومنهم مَن ليس فيه إلا أنْ يُؤخَذَ منه المَهْر. وإلى هذا الباب يرجع قولُهم: ابتُهِرَ فلانٌ بفلانة. وقد يكون ما يُدَّعى من ذلك كَذِباً. قال تميم: ... حين تختلف العَوالي *** وما بي إنْ مَدَحْتُهُمُ ابتِهارُ([6])أي لا يغلِب في ذلك دعوةُ كَذِبٍ. وقال الكميت: قَبِيحٌ بمثْلِيَ نَعْتُ الفَتا *** ةِ إمّا ابتهاراً وإمّا ابتيارا([7])و[أما] الأصل الآخَر فقولهم لوسَط الوادي ووَسَطِ كلِّ شيءٍ بُهْرَةٌ. ويقال ابهَارَّ الليلُ، إذا انَتصَفَ. ومنه الحديث: "أن النبي صلى الله عليه وآله وسلم سارَ ليلةً حَتّى ابهَارَّ الليل". والأباهر في ريش الطائر. ومن بعض ذلك اشتقاقُ اسم بَهْرَاء([8]). فأمّا البُهار الذي يُوزَن به فليس أصله عندي بَدَوِيّاً. (بهز) الباء والهاء والزاء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبَة والدَّفْعُ بعُنْفٍ. (بهس) الباء والهاء والسين كلمةٌ واحدٌةٌ، يقال إنّ الأسَدَ يسمَّى بَيْهساً. (بهش) الباء والهاء والشين. شيئان: أحدهما شِبْه الفَرَح، والآخر جِنْسٌ من الشَّجَر. فالأول قولهم بَهَش إليه إذا رآه فسُرَّ به وضَحِك إليه. ومنه حديث* الحسن: "أنّ النبي صلى الله عليه وآله وسلم كان يُدْلِعُ لـه لسانَه فَيَبْهَش الصبيّ له([9])". ومنه قوله: * وإذا رأيتَ الباهِشِين إلى العُلَى([10]) * والثاني البَهْش، وهو المُقْل ما كانَ رطباً، فإذا يَبِس فهو خَشْل. وقال عُمَرُ، وبَلَغَه أنّ أبا موسى قَرأ حَرفاً بلغةِ قومِه، فقال: "إنّ أبا موسى لم يكُنْ مِنْ أَهْل البَهْش". يقول: إنه ليس من أهل الحجاز، والمقْلُ ينبُتُ، يقول: فالقرآنُ نازِلٌ بلُغة الحجازِ لا اليَمَن. (بهظ) الباء والهاء والظاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو قولهم بَهَظه الأمرُ، إذا ثَقُل عليه. وذا أَمْرٌ باهظ. (بهق) الباء والهاء والقاف كلمةٌ واحدة، وهو سوادٌ يعترِي الجلدَ، أو لونٌ يخالِفُ لونَه. قال رؤبة: * كأنَّه في الجِلْدِ تَوْلِيعُ البَهَقْ([11]) * (بهل) الباء والهاء واللام. أصول ثلاثة: أحدها التّخلية، والثاني جِنْسٌ من الدُّعَاء، والثالث قِلَّةٌ في الماء. فأمّا الأوّل فيقولون: بَهَلْتُه إذا خَلَّيْتَه وإرادَتَه. ومن ذلك النّاقة الباهِلُ، وهي التي لا سِمَة عليها. ويقال [التي] لاصِرَارَ عليها. ومنه حديث المرأة([12]) لِبعلها: "أبثَثْتُكَ مكتومي، وأطعمتُك مأْدومي، وأَتَيْتُك باهلاً غَيْرَ ذاتِ صِرَارٍ"، وقد أراد تطليقها. وأمّا الآخَر فالابتهال والتضرُّع في الدُّعاء. والمباهلةُ يرجع إلى هذا، فإنَّ المُتَبَاهِلَين يدعُو كلُّ واحدٍ منهما على صاحِبِه. قال الله تعالى: ﴿ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللهِ عَلَى الكَاذِبِينَ﴾ [آل عمران 61]. والثالث البَهْل وهو الماء القَلِيل. (بهم) الباء والهاء والميم: أن يبقى الشّيءُ لا يُعْرَفُ المأْتَى إليه. يقال هذا أمرٌ مُبْهَم. ومنه البُهْمةُ: الصخرة التي لا خَرْق فيها، وبها شُبِّه الرّجُل الشُّجَاعُ الذي لا يُقدَرُ عليه من أيِّ ناحيةٍ طُلِب. وقال قوم: البُهْمةُ جماعةُ الفرسان. ومنه البَهيمُ: اللَّونُ الذي لا يخَالِطُه غيرُه، سواداً كانَ أو غيرَه. وأبْهَمْتُ البابَ: أغلقْتُه. ومما شَذَّ عن هذا الباب: الإبهام من الأصابع. والبَهْم صِغارُ الغَنم. والبُهْمَى نبْتٌ، وقد أبْهَمَتِ الأرضُ كثُرَتْ بُهْمَاهَا. قال: لها مُوفِدٌ وَفاهُ وَاصٍ كأنّه *** زَرَابيُّ قَيْلٍ قَدْ تُحُومِيَ مُبْهمُ([13])(بهن) الباء والهاء والنون كلمةٌ واحدة، وفيها أيضاً ردّة([14]) يقال البَهْنانة المرأة الضَّحّاكة، ويقال الطّيِّبة الرِّيح. وقوله: ألاَ قالَتْ بَهَانِ ولم تأبَّقْ *** بَلِيتَ ولا يَليقُ بك النَّعيمُ([15])فإنّه أراد الاسمَ الذي ذكرناه، فأخرجه على فَعَالِ. --------------ــــ ([1]) في اللسان والمحكم، كما ذكر مصحح اللسان: "مقبل" وهو الموضع الذي تقبل منه القابلة الولد عند الولادة؛ وأراها الصواب، لكن كذا جاءت في الأصل والمجمل والقاموس والتهذيب والتكملة. ([2]) في الأصل: "فقد". وقد ذكر في المجمل: "وفلان لبهثة، أي لزنية". وللمادة معان أخرى في اللسان. ([3]) في الأصل: "غلب". وفي اللسان: "بهرا له، أي تعسا وغلبة". ([4]) البيت لابن ميادة، كما في اللسان (5: 148). جدا، أي قطعاً، دعاء عليهم. ورواية اللسان: "تفاقد قومي"، أي فقد بعضهم بعضاً. ([5])ديوان عمر 117 واللسان (5: 148). وفي الديوان: "عدد النجم". ([6]) كذا ورد منقوص الأول. وفي الأصل" ابتهارا"، صوابه ما أثبت من اللسان (بهر)، ولم يرو صدره في اللسان. ([7])البيت في اللسان (5: 152-154). ([8])هم بنو عمرو بن الحاف. انظر المعارف 51 والاشتقاق 321. ([9]) في اللسان: "وفي الحديث أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يدلع لسانه للحسن بن علي"، فإذا رأى حمرة لسانه بهش إليه". ([10]) لعبد القيس بن خفاف البرجمي من قصيدة في المفضليات (2: 184-185) واللسان (1: 206-207) وعجزه: * غبراً أكفهم بقاع ممحل * ([11]) ديوان رؤبة 104 واللسان (بهق، ولع). ورواية الديوان واللسان: "كأنها في الجلد". ([12]) هي امرأة دريد بن الصمة، كما سبق في مادة (أدم 72). ([13]) أنشده في اللسان (20: 285). والموفد، هنا: السنام. والواصي: النبت المتصل. والقيل: الملك. والمبهم: ذو البهمى الكثيرة. ([14]) كذا في الأصل. ([15]) البيت في نوادر أبي زيد 16 واللسان (11: 283) منسوب إلى غامان بن كعب. وسماه في (16: 207): "عاهان بن كعب". وكلمة "لم" ساقطة من الأصل. وقد سبق البيت في (أبق 39).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR682 harf
- أصل البهل: كون الشيء غير مراعى، والباهل: البعير المخلى عن قيده أو عن سمة، أو المخلى ضرعها عن صرار. قالت امرأة: أتيتك باهلا غير ذات صرار (انظر: المجمل 1/138. وقائلة هذا امرأة دريد بن الصمة لما أراد طلاقها. انظر اللسان: بهل)، أي: أبحث لك جميع ما كنت أملكه لم أستأثر بشيء من دونه، وأبهلت فلانا: خليته وإرادته، تشبيها بالبعير الباهل. والبهل والابتهال في الدعاء: الاسترسال فيه والتضرع، نحو قوله عز وجل:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR754 harf
ب ه ل أبهل الناقة‏:‏ تركها عن الحلب وناقة باهل‏:‏ غير مصرورة يحلبها من شاء‏.‏ وأبهل الوالي الرعية‏.‏ واستبهلهم‏:‏ تركهم يركبون ما شاءوا لا يأخذ على أيديهم‏.‏ وأبهل عبده‏:‏ خلاه وإرادته ومالك بهلـلاً سبهلـلاً أي مخلًّـى فارغـاً‏.‏ ومنـه بهلـه‏:‏ لعنه وعليه بهلة الله‏.‏ وباهلت فلاناً مباهلة إذا دعوتما باللعن على الظالم منكمـا‏.‏ وتباهـلا وابتهـلا‏:‏ التعنـا ‏"‏ ثـم نبتهـل فنجعـل لعنـة اللـه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.103 harf
التَبَهُّل: العَناء بالطلب. وأَبهل الرجلَ: تَرَكه. ويقال: بَهَلْته وأَبْهَلْته إِذا خَلَّيْتَه وإِرادتَه. وأَبْهَل الناقةَ: أَهْمَلَها. الأَزْهري: عَبْهَل الإِبلَ أَي أَهْمَلَها مثل أَبْهَلَها، والعين مبدلة من الهمزة. وناقة باهِل بيِّنة البَهَل: لا صِرارَ عليها، وقيل: لا خِطام عليها، وقيل: لا سِمَة عليها، والجمع بُهَّل وبُهْل. وقد أَبْهَلتْها أَي تركتها باهلاً، وهي مُبْهَلة ومُباهِل للجمع (*
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR153 harf
* ب ه ل * * المُبَاهَلَةُ * الملاعنة و * الابْتِهَالُ * التضرع وقيل في قوله تعالى ﴿ثم نبتهل﴾ أي نخلص في الدعاء و * البَهْلُولُ * من الرجال بالضم الضحاك
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.449 harf
البهل من المال: القليل قاله الأموي، كذا في المجمل والمقاييس، وأنشد ابن سيده: وأعطاك بهلا منهما فرضيتـه وذو اللب للبهل الحقير عيوف البهل: اللعن يقال: بهله: أي لعنه. قال أبو عمرو: البهل: الشيء اليسير الحقير. والتبهل: العناء بما يطلب وفي المحكم: بالطلب. وأبهله: تركه وخلاه. أبهل الناقة: أهملها يحلبها من شاء، وفي التهذيب: عبهل الإبل: أهملها، مثل أبهلها، والعين
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.843 harf
بَهَلَ النَّاقَةَ 1 بَهَلَ النَّاقَةَ بهل الناقه بهل الناقة , [aor. بَهَلَ , inf. n. بَهْلٌ,] He left the she-camel without a صِرَار [bound upon her udder to prevent her being sucked]; (Bd in iii. 54;) as also ↓ ابلها: (S:) or he left her to be milked; or allowed her being milked: (Z, TA:) and ↓ the latter, he loosed her صِرَار, and left her young one at liberty to such her; (K;) and he left her
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR869 harf
بَهَلَ بَهَلَ A ( n. ac. بَهْل 1 ), a. Left free, left at large. بَهِلَ بَهِلَ A ( n. ac. بَهَل 4 ), a. Was free, at large. b. Was stupid, idiotical. أَبْهَلَ أَبْهَلَ IV , a. Left free, at large. b. Stupefied. اِنْبَهَلَ اِنْبَهَلَ VII , a. Became stupid; was stupefied. اِبْتَهَلَ اِبْتَهَلَ VIII a. [ Ila ], Asked, begged, implored, besought, supplicated. اِسْتَبْهَلَ اِسْتَبْهَلَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.884 harf
بهل بَهَلَ - يَبْهَلُ - ابْتَهَلَ - يَبْتَهِلُ بَهَلَ - يَبْهَلُ + كائن + إلى كائن + أمراً ، أو أن يكون أمر: يدعوه ويضرع ويتوسل إليه أن يفعل أمراً ابْتَهَلَ - يَبْتَهِلُ: على وزن " افتعل" من " بَهَلَ - يَبْهَلُ ": يجهد أن " يَبْهَلُ " بإرادة ذاتية واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكلام بالتوجه لآخر بالسؤال والدعاء والطلب"، وهي: ضَرَع َ -
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler14 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حجج

    1 ortak ayet · Hacebe kaş demektir

  2. لعن

    1 ortak ayet · Dışlama

  3. نسو

    1 ortak ayet · Kadınlar

  4. علو

    1 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  5. بنو

    1 ortak ayet · Oğullar

  6. دعو

    1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  7. بعد

    1 ortak ayet · Baid uzak demektir

  8. كذب

    1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  9. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  10. نفس

    1 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir

  11. جعل

    1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…

  12. علم

    1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ

    LanetleşelimSana ilim geldikten sonra; kim seninle tartışırsa de ki: Gelin oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım. Sonra la’netleşelim. Allah’ın lanetinin yalancıların üstüne olmasını dileyelim.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبهل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerلعن, دعو, ضرع
Zıt Kökصرر
Çekirdek Özet 1Bir şeyi bağsız, serbest ve kendi haline bırakmak; devenin memesini bağlamayıp sütünü kısıtlamadan herkese açık tutmak
Çekirdek Özet 2Yakarış ve duada tüm engelleri kaldırıp nefsi kayıtsız şartsız ilahi hükme arz etmek, haksız olan üzerine laneti serbestçe dilemek
Çekirdek Özet 3Deliller tükendiğinde fiziki çatışmaya girmeden nihai hükmü ve akıbeti tam bir samimiyetle doğrudan ilahi adalete havale etme usulü
Kritik Hata Riskiİbtihâl kavramını salt bir beddua veya öfke patlaması sanıp, meselenin delil zemininde ilahi adalete tam teslimiyetle terk ediliş olduğunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بهAçığa çıkma, sınırın veya kapalılığın ortadan kalkması, şaşırtıcı ve belirgin bir hal ile karşılaşma; بهت (şaşırtıp apışıp bırakmak), بهج (göz alıcı şekilde açılıp sevindirmek) ve zıddı olan بهم (kapalı kalmak) köklerinde görüldüğü gibi durumun üzerindeki perdenin kalkması veya belirsizleşmesiلÇekirdeğin taşıdığı açığa çıkma hareketine yönelme, akma ve bağdan bütünüyle kurtularak serbestçe yayılma niteliği eklenmiş; anlam kısıtları çözüp başıboş bırakma ve duada tüm iç tutamakları serbest bırakarak yönelme biçiminde daralmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaKişinin iç dünyasını, mahrem sığınağını veya bir nesnenin içsel yapısını temsil eder
هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesAçığa çıkışı, dikkatin en üst noktaya yönelmesini, gizlinin sesle ve nefesle ortaya serilmesini anlatır
لçoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaİradenin bir hedefe doğrultulmasını, otoriteye boyun eğişi ve sevk hareketini simgeler
بهلİçteki hali (ب) kısıtlamaları kaldırarak açık bir feryatla ortaya dökmek (ه) ve iradeyi doğrudan aşkın hükümranlığa sevk edip bırakmak (ل)İçsel olanın tüm koruma zırhlarından sıyrılarak en yüksek dikkatle ilahi hedefe kayıtsız şartsız salıverilmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSağılacak devenin memesinin bağlanmayıp serbest bırakılması (ناقة باهل), hayvanın veya kişinin üzerindeki bağ ve kısıtlamaların kaldırılarak kendi iradesine terk edilmesi (التخلية)
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa divanında geçen şu mısrada kök, zamanın kısıt tanımaksızın insanları yok etmeye yönelmesi ve üzerlerine salınması anlamında kullanılmıştır: في قروم سادة من قومه / نظر الدهر إليهم فابتهل
Erken Arapça kullanımDureyd b. es-Sımme'nin boşanmak istediği eşinin söylediği şu ifadede kök, kadının hiçbir şey saklamadan, tüm varlığını kısıtsızca kocasına açtığını anlatır: أبثثتك مكتومي وأطعمتك مأدومي وأتيتك باهلاً غير ذات صرار

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Esâsü’l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde بهل kökü, iç kısıtların ve kontrol bağlarının çözülmesi, serbest kalma ve dehşet anında ortaya çıkan denetimsiz yöneliş hareketleriyle semantik temas halindedir. İbranice bahal (בהל) kökü, kişinin zihinsel kontrolünü ve sükunet bağlarını kaybetmesi, "dehşete düşmek, aniden telaşlanmak, telaşla harekete geçmek" manasını taşır; bu hal içsel mukavemetin çözülüp iradenin kontrolsüzce açığa çıkmasıyla örtüşür. Arapçada kök, bedevi kültürünün somut dünyasında hayvanın memesindeki sargının çözülmesi (التخلية) ve kısıtsız bırakılması şeklinde fiziksel alana oturmuş, oradan da insanın içindeki bütün savunma ve tutunma bağlarını çözerek kendini bütünüyle duaya ve ilahi hükme teslim etmesi (mübâhele) yönünde soyutlaşmıştır. Doğu Sami (Akadca) kolunda doğrudan morfolojik denkliği gösterilemeyen bu yapı, Güney Batı Sami sahasında bağsızlık, terk ediş ve en üst derecede tazarru semantiğiyle özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDevenin memesindeki bağın çözülmesi somut halinden duada içsel direncin kaldırılmasına geçişSütü tutan bağın (صرار) kaldırılıp hayvanın serbest sağıma bırakılması, insanın da tüm nefsani savunmalarını kaldırıp hakikatin tespiti için ilahi cezaya açık hale gelmesine benzetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice bahal (בהל) kökü ile anlamsal bağİbranicede paniğe kapılma ve kontrolün çözülmesi anlamı, Arapçadaki koruyucu kısıtların kalkması ve dehşetengiz bir yakarışa durulması manasıyla ortak bir psikolojik çözülme çekirdeğine dayanırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik b-l / p-l akma ve çözülme matrisiİki sesli kök katmanında yer alan yayılma, dökülme ve sınır tanımama hareketinin üçüncü sesle özelleşmiş muhtemel yansımasıdırMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بهلAnlamlıBağı çözmek, serbest bırakmak, lanetleşmekSınırları ve engelleri kaldırarak serbest bırakmak; duada haddi aşacak derecede yalvarıp lanetleşmekHedef kök; Kur'an'da geçer
بلهAnlamlıSaflık, gaflet, zihinsel kayıtsızlıkZihnin hesap ve hile bağlarından arınarak engelsiz, savunmasız ve kendi halinde kalması haliKökün serbest kalma boyutu zihinsel boyuta yansımıştır; Kur'an'da geçmez
هبلAnlamlıKaybetmek, yas tutmak, aklını yitirmekSevilen bir bağın kopması neticesinde içine düşülen kontrolsüz acı ve akıl yitimiKoruyucu bağın kopuşunu ifade eder; Kur'an'da geçmez
هلبAnlamlıKılları yolmak, gür kıllı olmak, şiddetli yağmurBir şeyin üzerindekilerin dökülmesi, sıyrılması veya engelsiz şekilde sağanak halinde boşanmasıSınır tanımayan dökülme hareketi; Kur'an'da geçmez
لبهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde kullanılmayan terkipKitâbü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir; Kur'an'da geçmez
لهبAnlamlıAlev almak, parlamak, yalın ateşAteşin tutunacak yer bulup engelsizce parlaması, yükselmesi ve şiddetle yayılmasıKısıt tanımayan yayılma ortaklığı taşır; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بهلMerkezSerbest bırakma, ilahi hükme kayıtsız teslimiyetle laneti çağırmaKısıt ve koruma zırhlarını kaldırarak haksız olanın üzerine ilahi laneti samimiyetle dilemeTarafların beşeri savunmaları terk edip hakikatin tescilini ilahi adalete havale etmesi
لعنKomşuKovma, rahmetten uzaklaştırmaلعن doğrudan kovulma ve mahrumiyet neticesine odaklanırken, بهل bu neticeyi talep etmek için kişinin kendini ve muhatabını açık yargıya sunmasıdırSalt ilahi rahmetten uzak kalma hali
دعوKomşuÇağırma, talep etme, yönelmeدعو her türlü genel istek ve yakarışı kapsarken, بهل sadece tüm direnç noktaları terk edilerek yapılan en uç ve kesin yüzleşme çağrısıdırGenel nitelikli isteme ve seslenme
ضرعKomşuBoyun bükme, küçülme, tazarruضرع kulun acziyet ve zillet içinde yalvarmasını bildirirken, بهل deliller tükendiğinde karşılıklı olarak akıbeti Allah'a bırakmayı öne çıkarırZillet ve boyun büküş psikolojisi
صررZıtBağlamak, sıkmak, hapsetmekصرر sütün sağılmasını önlemek için memeyi bağlamak iken, بهل o bağı çözüp tamamen serbest bırakmaktırKısıtlama, engelleme ve kontrol altında tutma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبهلSerbest bırakmak, lanetleşmekBir şeyi kısıtsız bırakma somut halinden, yalancı üzerine ilahi laneti çekmeyi göze alma haline uzanırKesin
Latincedevotio, imprecatioKendini adamak, lanet dilemekDini bir hakikatin ispatı için kişinin kendini veya karşı tarafı lanete açık kılmasını karşılar; devenin memesini serbest bırakma nüansını içermezGüçlü
İngilizcemutual imprecation, unleashingKarşılıklı lanetleşme, serbest bırakmaHem dini yüzleşmede karşılıklı beddua etmeyi hem de üzerindeki kısıtları kaldırmayı ifade eder; tek bir kavramda iki anlam birleşmezGüçlü
AlmancaVerfluchung, FreilassungKarşılıklı lanetleme, serbest bırakmaDini restleşmedeki ilahi lanet talebini ve kısıtların kaldırılması durumunu iki ayrı kelimeyle karşılarGüçlü
Fransızcaimprécation mutuelle, relâchementKarşılıklı beddua, gevşetmeTeolojik yargı talebini ve bağların çözülmesini aktarır; Arapçadaki organik geçişi tam yansıtmazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نَبْتَهِلْ (İbtihâl / Mübâhele)Hakikatin ortaya çıkması için yalvararak yalancı taraf üzerine Allah'ın lanetini dilemekTeolojik tartışmanın delillerle sonuca bağlanamaması üzerine, tarafların en yakınlarını ortaya koyarak ilahi hakemliğe başvurması bağlamı (Âl-i İmrân 3:61)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamNübüvvetin sıdkı ve delil metodolojisiHz. Peygamber'in davasındaki kesin inancının kanıtı; muhatapların bu davetten çekinmesinin nübüvveti zımnen ikrar sayılıp sayılmayacağıHakikatin ispatında akli delillerden sonraki nihai ontolojik meydan okuma
FıkıhHüküm verme ve mülâane benzeri yargılamaDelil ve şahidin bulunmadığı durumlarda hasımların mübâhele yapmasının caiz olup olmadığı ve bunun kazai bir hüküm doğurup doğurmayacağıÇözümsüz kalan hak iddialarında kavgayı bitirip davayı ilahi mahkemeye havale etme
TefsirÂl-i İmrân 3:61 (Mübâhele Ayeti)Necran Hristiyanları ile yapılan münazaranın seyri ve ibtihâl lafzının tazarru ile lanet anlamlarını nasıl cem ettiğiİnatçı inkarı kırmak için en kıymetli varlıkları tehlikeye atma cesareti
HadisEhl-i Beyt'in fazileti ve rivayet şahitliğiHz. Peygamber'in mübâhele için Ali, Fâtıma, Hasan ve Hüseyin'i seçmesi rivayetleri etrafındaki fıkhi ve itikadi çıkarımlarSamimiyet iddiasında en yakınların canını ortaya koyacak derecede şeksiz teslimiyet

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniHakikatin nihai tesciliİbtihâl ve teslimiyetİlahi mahkemeyi hakem kılmaİnsani iddiaların tıkandığı yerde nefsi korumasız bırakıp sonucu doğrudan aşkın iradeye terk etmeKesin
İlmiMünazara ve metodoloji sınırıEpistemik son durakCedeli ve lafzi inadı tasfiyeBilgi ve akli delil sunulduktan sonra devam eden kibri, ontolojik bir samimiyet sınavıyla yüzleştirmeGüçlü
SiyasiTopluluklar arası uyuşmazlıkBarışçıl nihai restleşmeSavaşa başvurmadan haklılığı tescilMaddi güç ve cebir kullanmaksızın karşı tarafın manevi direncini kırıp geri adım atmasını sağlamaGüçlü
İktisadiMülkiyetin serbest bırakılmasıİbâha ve kısıtları kaldırmaOrtak faydaya açmaTıpkı devenin memesindeki bağın çözülüp sütünün kısıtsız sunulması gibi tekelci engelleri tasfiye etmeMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKısıtsız sınır koşulu (unconstrained boundary condition)Bir fiziksel veya matematiksel sistem üzerindeki yapay sınır şartlarının ve dirençlerin kaldırılarak sistemin doğal salınımına ve nihai dengesine bırakılmasıGüçlü
Beşeri bilimlerOyun teorisinde güvenilirlik taahhüdü (credible commitment)Tarafların blöf yapmadıklarını kanıtlamak amacıyla en yüksek maliyetli sonucu göze alarak karşı tarafı test etmesi ve çatışmasız çözümü dayatmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİbtihâli sadece "karşılıklı küfürleşme ve beddua etme" düzeyine indirgemek; kökün özündeki bağları çözme, serbest bırakma ve ilahi yargıya savunmasız teslim olma boyutunu unutmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu eylem, delillerin eksiksiz sunulmasının ardından hakikati bile bile reddedenlere karşı uygulanan son derece ahlaki, barışçıl ve ontolojik bir hakikat tescil usulüdür
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin bir şiddet, tahammülsüzlük veya kaba bir meydan okuma olarak yorumlanması; delil getirmeden körü körüne lanetleşmeye kalkışılması ve meselenin samimi hakikat arayışından çıkarılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Bu kök, Kur'an'ın hakikati ortaya koyarken akli delil, mantık ve insani ikna yollarının son sınırında cebre veya silaha değil, mutlak bir samimiyetle ilahi adalete sığınmayı esas aldığını gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i Kitap ile yapılan teolojik münazaraları, nübüvvetin meşruiyet zeminini ve inatçı inkar karşısında peygamberi duruşun anlatıldığı ayetlerde (özellikle Âl-i İmrân 3:61) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müslümanların farklı inanç mensuplarıyla ilişkilerinde tek çözümün fiziki çatışma olduğu yanılgısını düzeltir; delilden sonraki merhalenin şiddet değil, hakikate olan sarsılmaz inançla canını ortaya koymak olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDevenin memesindeki bağın çözülerek sütünün kısıtlamasız bırakılması; bir varlığın üzerindeki tüm engel ve kısıtların kaldırılarak kendi akışına terk edilmesi.
  • Soyut anlamİnsanın bütün nefsani savunma mekanizmalarını ve bahanelerini bir kenara bırakarak, hakikatin açığa çıkması uğruna nefsini ve muhatabını doğrudan ilahi adaletin tecellisine açması.
  • Sistematik karşılıkFikri ve ilmi delillerin tükendiği noktada kaba kuvvete başvurmadan, en yüksek varoluşsal bedeli göze alarak hakikatin ilahi mahkemece teyit edilmesini sağlayan nihai teslimiyet mekanizması.
  • LaTeX modeliB:(X×Y)∖C→ΔJ  ⟹  {x,y}→(T∪L)
  • LaTeX açıklamasıFormülde X ve Y hakikat iddiasında yüzleşen tarafları, C bu tarafların arkasına saklandığı beşeri savunma, inat ve kısıtlama bağlarını simgeler. ∖C işlemi, kökün çekirdeğindeki tüm bağların ve engellerin kaldırılması (تخلية) halini ifade eder. →Δ yönelimi, tarafların kayıtsız şartsız bir yakarış ve samimiyetle (ibtihâl) kendilerini doğrudan ilahi yargı alanına (J) arz etmelerini gösterir. Bu sürecin kaçınılmaz sonucu (  ⟹  ), taraflardan her birinin ({x,y}), hakikate sadakatine veya yalanına göre ilahi rahmet ve hakikat (T) ya da lanet ve mahrumiyet (L) tecellilerinden payına düşene muhatap olmasıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب