بور
ب - و - ر
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 4 sîga
- 12 sözlük
Bair işlenmemiş toprak, kır demektir. Ekilmemiş ham topraktır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bair işlenmemiş toprak, kır demektir. Ekilmemiş ham topraktır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.853 harfباب الراء والباء و ا ي ء معهما
ر ب و، ر و ب، ب ر و، و ر ب، ب و ر، و ب ر، ب ر ي، ر ي ب، ر أ ب، ر ب أ، ب ر أ، أ ر ب، ب أ ر، أ ب ر مستعملات
ربو:
ربا الجُرْحُ والأرضُ والمالُ وكلُّ شيء يَرْبو ربواً، إذا زاد.
وربا فلانٌ، أي: أصابه نَفَسٌ في جوفه. ودابّةٌ بها رَبْو.
والرّابِيةُ: ما ارتفع من الأرض.
والرَّبْوة: لغات: أرضٌ مُرْتفعةٌ، والجميعُ: الرُّبَى. ويُقال إنْ الرَّبوة في قوله تعالى: "إلى رَبوةٍ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.080 harfالبورُ: الرجلُ الفاسدُ الهالكُ الذي لا خير فيه. وامرأةٌ بورٌ، أيضاً حكاه أبو عبيدة. وقومٌ بورٌ: هَلكى. قال الله تعالى: "وكنتم قَوْماً بوراً"، وهو جمع بائِرٍ. وقد بارَ فلانٌ أي هلك. وأبارَهُ الله: أهلكه. ورجلٌ حائرٌ بائِرٌ، إذا لم يتَّجه لشيء. وهو إتْباعٌ لحائرٍ. وبارَهُ يَبورُهُ، أي جرَّبه واختبره، والابْتيارُ مثله. قال الكميت:
قَبيحٌ بمثليَ نَعْتُ الفَـتـا ةِ إِمَّا ابْتِهاراً وإمَّا ابتِيارا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR15.477 harf(باب الباء والواو وما معهما في الثلاثي)
(بوأ) الباء والواو والهمزة أصلان: أحدُهما الرُّجوع إلى الشيءِ، والآخر تساوِي الشّيئين.
فالأوّل الباءَة والمباءَة، وهي مَنزلة القوم، حيثُ يتبوّؤُون في قُبُلِ وادٍ [أ]و سَنَدِ جبل. ويقال قد تبوَّؤوا، وبوّأهم اللهُ تعالى مَنْزِلَ صِدْق. قال طرفة:
طيّبُو البَاءةِ سهلٌ ولَهُمْ *** سُبُلٌ إنْ شِئْتَ في وَحْشٍ وَعِرْ([1])وقال ابن هَرْمَة:
وبُوِّئَتْ في صَمِيم
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.203 harf- البوار: فرط الكساد، ولما كان فرط الكساد يؤدي إلى الفساد - كما قيل: كسد حتى فسد - عبر بالبوار عن الهلاك، يقال: بار الشيء يبور بوارا وبورا، قال عز وجل: ﴿تجارة لن تبور﴾ [فاطر/29]، ﴿ومكر أولئك هو يبور﴾ [فاطر/10]، وروي: (نعوذ بالله من بوار الأيم) (بوار الأيم أي: كسادها. الحديث في النهاية 1/161؛ والفائق مادة (بور)، واللسان (بور). وأخرجه الطبراني عن ابن عباس أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يقول:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR697 harfب و ر
فلان لـه نـوره وعليـك بـوره أي هلاكـه.
وقـوم بور.
وأحلوا دار البوار ونزلت بوار على الكفار.
قال أبو مكعت الأسدي: قتلـت فكان تظالما وتباغياً إن التظالـم فـي الصديـق بـوار لو كان أول ما أتيت تهارشت أولاد عرج عليك عنـد وجـار جعلها علماً للضباع فاجتمع التعريف والتأنيث.
وبنو فلان بادوا وباروا وأبادهم الله وأبارهم.
وهو حائر بائر.
وإنه لفي حور وبور.
وبرت الناقة فأنا أبورها
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.718 harfالْبَوارُ: الهلاك، بارَ بَوْراً وبَواراً وأَبارهم الله، ورجل بُورٌ؛ قال عبدالله بن الزَّبَعْري السَّهْمي:
يا رسولَ الإِلهِ، إِنَّ لِساني
رَائِقٌ ما فَتَقْتُ، إِذْ أَنا بُورُ
وكذلك الاثنان والجمعُ والمؤنث. وفي التنزيل: وكنتم قَوْماً بُوراً؛ وقد يكون بُورٌ هنا جمع بائرٍ مثل حُولٍ وحائلٍ؛ وحكى الأَخفش عن بعضهم أَنه لغة وليس بجمعٍ لِبائرٍ كما يقال أَنت بَشَرٌ وأَنتم بَشَرٌ؛ وقيل: رجل بائرٌ وقوم
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR644 harf* ب و ر * * البُورُ * الرجل الفاسد الهالك الذي لا خير فيه وامرأة بور أيضا وقوم بور هلكى قال الله تعالى ﴿وكنتم قوما بورا﴾ وهو جمع * بائرٍ * مثل حائل وحول وقيل إنه لغة لا جمع لبائر كما يقال أنت بشر وأنتم بشر و * بارَ * فلان يبور * بَوَارا * بالفتح هلك و * أبارَهُ * الله أهلكه ورجل حائر * بائِرٌ * إذا لم يتجه لشيء وهو اتباع لحائر و * البَوْرُ * كالثور الأرض التي لم تزرع وهو في الحديث و * بار *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.238 harfالبور، بالفتح: الأرض قبل أن تصلح للزرع، وهو مجاز، وعن أبي عبيد: هي الأرض التي لم تزرع، وقال أبو حنيفة: البور: الأرض كلها قبل أن تستخرج حتى تصلح للزرع أو الغرس، وفي كتاب النبي صلى الله عليه وسلم لأكيدر دومة: ولكم البور والمعامي وأعفال الأرض . قال ابن الأثير: وهو بالفتح مصدر وصف به، ويروى بالضم، وهو جمع البوار، وهي الأرض الخراب التي لم تزرع. أو هي التي تجم سنة لتزرع من قابل.
والبور: الاختبار
البور، بالفتح: الأرض قبل أن تصلح للزرع، وهو مجاز، وعن أبي عبيد: هي الأرض التي لم تزرع، وقال أبو حنيفة: البور: الأرض كلها قبل أن تستخرج حتى تصلح للزرع أو الغرس، وفي كتاب النبي صلى الله عليه وسلم لأكيدر دومة: ولكم البور والمعامي وأعفال الأرض . قال ابن الأثير: وهو بالفتح مصدر وصف به، ويروى بالضم، وهو جمع البوار، وهي الأرض الخراب التي لم تزرع. أو هي التي تجم سنة لتزرع من قابل. والبور: الاختبار والامتحان، كالابتيار. وباره بورا وابتاره، كلاهما: اختبره. ويقال للرجل إذا قذف امرأة بنفسه أنه فجر بها: فإن كان كاذبا فقد ابتهرها، وأن كان صادقا فهو الابتيار، بغير همزة، افتعال من: برت الشيء أبوره: اختبرته، وقال الكميت: قبيح بمثلي نعت الفـتـا ةإما ابتهارا وإما ابتيارا. يقول: إما بهتانا وإما اختبارا بالصدق، لاستخراج ما عندها. والبور: الهلاك، بار بورا. وأباره الله تعالى: أهلكه، وفي حديث أسماء: في ثقيف كذاب ومبير ، أي مهلك يسرف في إهلاك الناس، وفي حديث علي: لو عرفناه أبرنا عترته، وقد ذكر في أبر. وبنو فلان بادوا وباروا. ومن المجاز: البور: كساد السوق، كالبوار، فيهما، قد بار بورا وبوارا. والبور: جمع بائر، كصاحب وصحب، أو كنائم ونوم، وصائم وصوم، فهو على هذا اسم للجمع. البور بالضم: الرجل الفاسد والهالك، الذي لا خير فيه، كذا في الصحاج، وقال الفراء في قوله تعالى: وكنتم قوما بورا : البور مصدر يستوي فيه الاثنان والجمع والمؤنث. قال أبو عبيدة: رجل بور، ورجلان بور، وقوم بور، وكذلك الأنثى، ومعناه هالك. قال شيخنا: وأنشدنا الإمام ابن المسناوي، رضي الله عنه، لبعض الصحابة، وإخاله عبد الله بن رواحة: يا رسول المليك إن لساني راتق ما فتقت إذ أنا بور. ونسبه الجوهري لعبد الله بن الزبعري السهمي، وقد يكون بور هنا جمع بائر، مثل حول وحائل، وحكى الأخفش عن بعضهم أنه لغة، وليس بجمع لبائر، كما يقال: أنت بشر، وأنتم بشر. البور: ما بار من الأرض وفسد فلم يعمر بالزرع والغرس، كالبائر والبائرة، وقال الزجاج: البائر في اللغة: الفاسد الذي لا خير فيه، قال: وكذلك أرض بائرة: متروكة من أن يزرع فيها. نزلت بوار على الناس، كقطام: اسم الهلاك قال أبو مكعت الأسدي: قتلت فكان تباغيا وتظالـمـا إن التظالم في الصديق بوار. وفحل مبور، كمنبر: عارف بالناقة بحاليها: أنها لاقح أم حائل. وقد بارها، إذا اختبرها. والبوري والبورية والبورياء والباري والبارياء والبارية، كل ذلك الحصير المنسوج، وفي الصحاح: التي من القصب. وإلى بيعة ينسب أبو علي الحسن بن الربيع بن سليمان البواري، البجلي الكوفي، شيخ البخاري ومسلم، وقال عبد الغني بن سعيد: روى عنه أبو زرعه وأبو حاتم، وقال ابن سعد: توفي سنة 221. قيل: هو الطريق، فارسي معرب، قال الأصمعي: البورياء بالفارسية، وهو بالعربية باري وبوري وأنشد للعجاج يصف كناس الثور: كالخص إذ جلله الباري. قال: وكذلك البارية.
وفي الحديث: أنه كان لا يرى بأسا بالصلاة على البوري ، قالوا: هي الحصير المعول بالقصب، ويقال فيه: بارية وبورياء. يقال: رجل حائر بائر، يكون من الكساد، ويكون من الهلاك، وفي التهذيب: رجل حائر بائر، إذا لم يتجه لشيء، ضال تائه، وهو إتباع، وزاد في غيره: ولا يأتمر رشدا، ولا يطيع مرشدا، وقد جاء ذلك في حديث عمر رضي الله عنه. وبار: ة بنيسابور، منها الحسين بن نصر أبو علي الباري النيسابوري حدث عن الفضل بن أحمد الرازي، وعنه أبو بكر بن الحسن الحيري، وتوفي بعد سنة ثلاثين وثلاثمائة. وسوق البار: د، باليمن بين صعدة وعثر، وقيل: شرقي ثوران، يسكنها بنو رزاح من خولان قضاعة. وباري، بسكون الياء: ة ببغداد، من أعمال كلواذي، بها متنزهات وبساتين. وبارة: كورة بالشام من نواحي حلب، ذات بساتين، ويسمونها زاوية البارة. بارة: إقليم من أعمال الجزيرة الخضراء بالأندلس، فيه جبال شامخة، والنسبة إلى الكل باري. من المجاز: ابتارها، إذا نكحها، كآرها. وبورة: بالضم: د بمصر بين تنيس ودمياط، ليس له الآن أثر، منها السمك البوري المشهور ببلاد مصر، ويعرف في اليمن بالسمك العربي. بنو البوري: فقهاء كانوا بمصر والإسكندرية، منهم: هبة الله بن معد أبو القاسم القرشي، الدمياطي، المدرس، عن أبي الفرج بن الجوزي، مات في حدود الستمائة، وابن أخيه محمد بن عبد العزيز أبو الكرم الرئيس، وغيرهما مثل محمد بن عمر بن حصن البوري، قال عبد الغني بن سعيد: حدثونا عنه، وهو من القدماء. بور: بلا هاء: د، بفارس، ويقال فيه بالباء الأعجمية أيضا. أبو بكر بور بن أضرم المروزي شيخ البخاري، مشهور بكنيته، هكذا ذكره الحافظ. بور بن محمد، كتب عنه أبو إسحاق المستملي. وبور بن عمار، جد أبي الفضل أحمد بن محمد بن محمود، البلخيان، أخذ أبو الفضل هذا عن محمد بن علي بن طرخان وغيره، ذكره غنجار. بور بن هانئ من أهل مرو، عن ابن المبارك. وآخرون. بورى، كشورى: ة قرب عكبراء، وإياها عنى أبو فراس بقوله: ولا تركت المدام بين قرى الك رخ فبورى فالجوسق الخرب. منها أبو البركات محمد بن أبي المعالي بن البوراني، عن أبي الحسين يوسف، وعنه الرشيد محمد بن أبي القاسم، ويقال فيه أيضا: ابن البوري. بورى كزورى أمرا من زار من الأعلام، منهم: بورى بن السلطان صلاح الدين يوسف، كان فاضلا، وله ديوان شعر. والبورانية: طعام ينسب إلى بوران بنت الحسن بن سهل التي قال فيها الحريري: وبوران بفرشها، زوج أمير المؤمنين المأمون الخليفة العباسي. والقاضي أبو بكر محمد بن أحمد البوراني شيخ شيخ أبي الحسين محمد بن أحمد بن محمد بن جميع، الغساني الصيداوي، أبو الحسن عبد الله بن محمد بن عبد الواحد بن بورين: محدثان، الأخير عن إبراهيم بن موسى، وعنه الأبهري. والبويرة، تصغير بورة: ع كان به نخل لبني النضير، وهو من منازل اليهود، وفيه يقول حسان بن ثابت: وهان على سراة بني لؤي حريق بالبويرة مستطير. وقال جبل بن جوا التغلبي: وأوحشت البويرة مـن سـلام وسعد وابن أخطب فهي بور. وباره يبوره بورا: جربه واختبره، ومنه الحديث: كنا نبور أولادنا بحب علي رضي الله عنه .
من المجاز: بار الناقة يبورها بورا، إذا عرضها على الفحل، لينظر: ألاقح هي أم لا، لأنها إذا كانت لاقحا بالت في وجهه، أي الفحل، إذا تشممها، كذا في الصحاح. بار عمله، إذا بطل، ومنه قوله تعالى: ومكر أولئك هو يبور ، وقال الفراء: يقال: أصبحت منازلهم بورا، أي شيء فيها، وكذلك أعمال الكفار تبطل. من المجاز: بار الفحل الناقة وابتارها، إذا تشممها، ليعرف لقاحها من حيالها، وأنشد قول مالك ابن زغبة: بضرب كآذان الفراء فضـولـه وطعن كإيزاغ المخاض تبورها. قال أبو عبيدة: كإيزاغ المخاض يعني قذفها بأبوالها، وذلك إذا كانت حوامل، شبه خروج الدم برمي المخاض أبوالها، وقوله: تبورها، أي تختبرها أنت، حتى تعرضها على الفحل: ألاقح هي أم لا. من المجاز: بارت السوق، وبارت البياعات، إذا كسدت، تبور، ومن هذا قيل: نعوذ بالله من بوار الأيم، وهو أن تبقى في بيتها لا تخطب، والأيم: التي لا زوج لها. من أمثالهم: أرسله ببوريه بالضم إذا ترك الرجل ورأيه يفعل ما يشاء ولم يؤدب. ومما يستدرك عليه: البائر: المجرب، وقد بار يبور بورا، إذا جرب، قاله الأصمعي. وفي المثل: إنهم لفي حور وبور بالضم فيهما، وفسروه بالنقصان. ومن المجاز: بر لي ما عند فلان، أي اعلمه وامتحن لي ما في نفسه، مأخوذ من بار الفحل الناقة. ومحمد بن الفضل البلخي، يعرف ببور، والفضل بن عبد الجبار بن بور المروزي، عن ابن شميل. ومحمد بن الحسن بن بور البلخي. وجبير بن بور البلخي. ومحمد بن عبيد الله بن مهدي العامري، يعرف ببور: محدثون. قال ابن سيده: وابن بور حكاه ابن جني في الإمالة، والذي ثبت في كتاب سيبويه: ابن نور بالنون، وهو مذكور في موضعه. وبور، بالضم: ناحية متسعة من بلاد الروم. وعبد الله بن محمد بن الربيع الباري ليس من بار نيسابور، وهو قرابة قحطبة بن شبيب، ذكره الأمير. وباران: من قرى مرو، منها: حاتم بن محمد بن حاتم الباراني المحدث. والحسن بن أبي الربيع البواراني، من رجال الستة. قلت: وبورين: من قرى نابلس، ومنها: البدر حسن بن محمد البوريني الحنفي، من المتأخرين، ترجمه النجم الغزي في الذيل، وأثنى عليه توفي سنة 1034. وبانبورة: ناحية بالحيرة، من أرض العراق. وبارنبار: بلدة قرب دمياط، على خليج أشموم وبسراط، وقد دخلتها، وهي في الديوان بورنبارة. وباور: موضع باليمن، منه: أبو عبد الله الحسين بن يوحن الباوري اليمني، مات بأصبهان. وباورى: مدينة ببلاد الزنج يجلب منها العنبر.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.886 harfبَارَ
1 بَارَ بار بآر آر , (S, M, Msb,) aor. يَبُورُ, (Msb,) inf. n. بَوَارٌ (Lth, T, S, M, K) and بَوْرٌ, (M, K,) or بُورٌ, (Msb,) He, (S,) or it, (Msb,) perished. (Lth, T, S, M, Msb, K.) You say, بَادُوا وَ بَارُوا [They became extinct, and perished]. (A.) ― -b2- [Hence,] بَارَتِ الأَرْضُ (tropical:) The land was, or became, in a bad, or corrupt, state, and uncultivated; (K, * TA;) was unsown.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR796 harfبَارَ
بَارَ ( w ) U ( n. ac. بَوْر 1 , بُوْر 3 , بَوَاْر 22 ),
a. Perished.
b. Was ruined, spoiled.
c. Was uncultivated, fallow, waste.
d. Was dull, slack ( market ).
e. Tried, examined.
بَوَّرَ
بَوَّرَ II ,
a. Left fallow.
أَبْوَرَ
أَبْوَرَ IV ,
a. Destroyed.
تَبَوَّرَ
تَبَوَّرَ V ,
a. Lamented.
اِبْتَوَرَ
اِبْتَوَرَ VIII ,
a. see I (e) .
b. Compressed, covered.
بَوْر
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR22.027 harfبور
بَارَ - يَبُورُ - بَوار - بائِر - بُوْر
بَارَ - يَبوْرُ + الكائن أو الأمر: يصير عقيماً وغير منتج وغير ذي ثمرة
بَارَ - يَبوْرُ + الكائن: صار عقيماً وغير منتج وغير ذي ثمرة
بارَ - يَبوْرُ + الأمر: ينتهي الأمر إلى الفشل وعدم الثمر
بَوار- البوار: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " بَارَ - يَبوْرُ ": انتهاء الفعل إلى الفشل وعدم الثمر
بائِر:
Mücavir kökler47 mücavir (65 toplam)
- قوم
4 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- تجر
1 ortak ayet · Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir
- سوأ
2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- صعد
1 ortak ayet · Bayır, yokuş yer demektir
- علن
1 ortak ayet · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir
- مكر
1 ortak ayet · Sinek kapan bitki demektir
- رجو
1 ortak ayet · Recv kuyunun çevresi demektir
- أبد
1 ortak ayet · Badiye çöl demektir
- رفع
1 ortak ayet · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
- نسي
1 ortak ayet · Çadırın kurulduğu yer demektir
- بدل
1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir
- حلل
1 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
Geçtiği ayetler(5)
قَالُوا سُبْحَانَكَ مَا كَانَ يَنْبَغِي لَنَا أَنْ نَتَّخِذَ مِنْ دُونِكَ مِنْ أَوْلِيَاءَ وَلَكِنْ مَتَّعْتَهُمْ وَآبَاءَهُمْ حَتَّى نَسُوا الذِّكْرَ وَكَانُوا قَوْمًا بُورًا
VerimsizlerOnlar da derler ki: Tenzih ederiz, Seni bırakır da başka dostlar edinmek bize yaraşmaz. Ama Sen, onlara ve babalarına nimetler verdin de, Seni anmayı unuttular ve helaki hak eden bir kavim oldular.
بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَى أَهْلِيهِمْ أَبَدًا وَزُيِّنَ ذَلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ وَظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَكُنْتُمْ قَوْمًا بُورًا
VerimsizlerHayır, siz; peygamberin ve mü’minlerin, ailelerine bir daha dönemeyeceklerini sanmıştınız. Bu, sizin kalblerinize güzel göründü de kötü zanda bulundunuz. Ve helake mahkum bir kavim oldunuz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بور |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فسد, هلك, كسد, حبط |
| Zıt Kök | عمر |
| Çekirdek Özet 1 | Toprağın sürülmeyip atıl kalması, metanın pazarda alıcısız kalarak sürümden düşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi vahye veya fıtrata dayanmayan eylem, plan ve ticaretin semeresiz kalıp yok oluşa sürüklenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Üretim ve dolaşım potansiyelinin işlevsizleşmesiyle ortaya çıkan ontolojik ve işlevsel çürüme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca doğrudan fiziksel ölüm veya yok olma ile sınırlayıp potansiyelin atıl kalarak çürümesi boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بو | Boşluk, açıklık, bir yere yerleşme veya sığınma arayışı; بوأ (bir yere yerleşmek, dönmek) ve بوب (kapı, geçit) köklerinde görüldüğü gibi bir mekanın veya durumun açılması ve sabitlenmesi | ر | Ra harfinin sağladığı akış, tekrarlanma ve nihai sınıra ulaşma etkisiyle boşluğun atıl kalması, mekanın ve imkânın işlenmeyerek çürümeye ve verimsizliğe terk edilmesi anlamı özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır | Kapalı bir hacim, barınak, potansiyelin toplandığı ve muhafaza edildiği içsel alan |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlama, bitiştirme, sabit kılma ve durumu devam ettirme |
| ر | İnsan başı | Üst nokta, yönelim, bilinç ve nihai sonuç |
| بور | Ev, çadır; çengel, çadır kazığı; insan başı | İçsel barınma ve üretim alanının dışa bağlanamaması, başa ve hedefe giden akışın kesintiye uğrayıp potansiyelin kendi içine kapanarak atıl kalması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sürülmeyen, tohum atılmayan, işlenmeyip boş bırakılan çorak ve atıl toprak; pazarda müşterisi çıkmayıp bekleyen ve bu sebeple bozulan meta |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Abdullah b. ez-Ziba‘râ, Müslüman olmadan önceki şirk halindeki manevi çöküntüsünü ve atıl kalışını tasvir ederken kökü kullanmıştır: يا رسولَ الإلهِ إنَّ لساني / رَاتقٌ ما فَتَقْتُ إذْ أنا بُورُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi kullanımında gebe olup olmadığını anlamak için devenin erkeğe yaklaştırılması sınamasına بور kökünden türetilen kelimelerle atıf yapılmış; ayrıca evlenemeyip evde kalarak kısmeti kapanan kadın için de بَوَارُ الأَيِّمِ ifadesi yerleşmiştir |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Kök Sami dilleri ailesinde temelde boş kalma, çukurlaşma, işlenmemiş alan ve kuyu kavramlarıyla bir semantik matris oluşturur. İbranicede בור (bōr) veya באר (be’ēr) sarnıç, çukur, zindan veya boş kuyu anlamına gelir; kök aynı zamanda işlenmemiş, ekilmemiş veya kaba, eğitilmemiş insanı ifade etmek üzere İbrani rabbinik literatüründe de (bōr) benzer bir atıllık nüansına sahiptir. Süryanicede bwr / bawrâ biçimi ekilmemiş, çorak, boş ve ıssız toprak anlamını muhafaza eder. Akadca burtu (kuyu, kaynak çukuru) kelimesi de aynı fiziksel çukur ve boşluk tabanından türemiştir. Arapçada kök, yalnızca bir boşluk veya çukur olmayı aşarak, bu boşluğun ve atıllığın doğurduğu iktisadi durgunluk, eylemsizlik, işlev kaybı ve bunun kaçınılmaz sonucu olan helak ve yok oluş aşamasına semantik bir sıçrama yapmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sürülmemiş toprak ve kesada uğrayan metadan manevi helake geçiş | Fiziksel atıllık ve işe yaramama durumu, süreç içinde ahlaki, iktisadi ve varoluşsal çöküşü ifade eden soyut bir kavrama dönüşmüştür | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice bōr (sarnıç, atıl arazi), Süryanice bawrâ (ekilmemiş toprak) | Çekirdek anlam toprağın veya çukurun boş, işlenmemiş ve terk edilmiş kalması ekseninde ortaklaşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin dışındaki dil aileleriyle doğrulanmış doğrudan bir köken bağı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-Arab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بور | Anlamlı | Atıl kalmak, helak olmak | Toprağın işlenmemesi, metanın satılmaması, helak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| برو | Anlamlı | Yontmak, şekil vermek | Ağacı veya oku yontarak fazlalıklarını gidermek | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt yönlü olarak ham nesneyi işleme eylemidir |
| وبر | Anlamlı | Tüy, kıl | Deve ve benzeri hayvanların üzerindeki yumuşak örtü | Kur'an'da geçer; örtme ve koruma işlevi taşır |
| ورب | Anlamlı | Eğrilik, gizli sakatlık | Bir şeyin düzgün olmaması, hile ve fesat barındırması | Kur'an'da geçmez; atıllığın doğurduğu bozulmayla semantik temas kurar |
| ربو | Anlamlı | Artmak, çoğalmak | Bir şeyin şişmesi, fazlalaşması, yüksek tepe | Kur'an'da geçer; hedef kökün zıddı olarak verim ve hacim artışıdır |
| روب | Anlamlı | Yoğurdun mayalanması, uyuşukluk | Sütün kıvam bağlaması veya insanın ağırlık ve rehavetle donuklaşması | Kur'an'da geçmez; eylemsizlik ve donukluk bakımından yakınlık taşır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بور | Merkez | Atıllık ve işlevsizlik sonucu helak | Potansiyelin hiç işletilmeyip çürütülmesiyle gelen yıkım | İmkân varken onu terk ederek semeresiz kalmak |
| فسد | Komşu | Bozulma ve ifsad | Bir düzen ve salah halinden sonra yapının çürümesi | Düzenin bozulması; بور ise baştan atıl bırakılmayı da içerir |
| هلك | Komşu | Yok oluş ve tükeniş | Varlığın sona ermesi ve fiziksel veya hükmi ölüm | هلك doğrudan yok oluşu anlatırken بور buna yol açan verimsiz süreci vurgular |
| كسد | Komşu | Pazar durgunluğu | Malın rağbet görmemesi ve ticaretin durması | كسد ticaretle sınırlı bir durağanlıktır; بور ise kesadın helake dönüşmüş nihai halidir |
| حبط | Komşu | Amellerin boşa gitmesi | Yapılan eylemin beklenmedik bir sebeple semeresiz kalması | حبط semerenin silinmesidir; بور zeminin verimsizliğidir |
| عمر | Zıt | İmar ve mamurluk | Bir yeri mamur kılmak, yaşanır ve üretken hale getirmek | Potansiyeli hayata geçirerek varlığı ayakta tutma hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بور | Atıl kalma, verimsizlik, helak | İşlenmemiş toprak, kesada uğramış mal ve işlevsizliğin doğurduğu yıkım | Kesin |
| Latince | Sterilis, interitus | Kısırlık, atıl kalma; yok oluş | Sterilis toprağın ve canlının verimsizliğini verirken interitus helak boyutunu karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Fallow, stagnation, ruin | Nadasa/atıl bırakılmış, durgunluk, çöküş | Fallow toprağın atıllığını, stagnation pazar kesadını, ruin ise helaki karşılar; üçü tek kelimede birleşmez | Güçlü |
| Almanca | Brachland, Verderben | İşlenmemiş toprak, mahvoluş | Brachland nadas veya atıl alanı imler, Verderben ise ahlaki ve fiziksel helaki anlatır | Güçlü |
| Fransızca | En friche, ruine | İşlenmemiş, atıl kalmış; yıkım | En friche zihnin veya arazinin işletilmemesini, ruine ise nihai çöküşü verir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بُورًا | Verimsiz, hayırsız ve helake müstahak topluluk | Fıtratı ve peygamberi rehberliği unutup nefislerine dalarak kendilerini çürümeye terk eden topluluklar (Furkân 25:18, Feth 48:12) |
| دَارَ الْبَوَارِ | Helak yurdu, nihai yıkım mekanı | Allah'ın nimetini nankörlükle değiştirip halkını felakete ve cehenneme sürükleyen inkârcı önderlerin akıbeti (İbrâhîm 14:28) |
| لَنْ تَبُورَ | Kesada uğramayan, batmayan, tükenmeyen kazanç | Allah'ın kitabını okuyan, namazı kılan ve infak edenlerin yaptığı ebedi ve garantili ticaret (Fâtır 35:29) |
| يَبُورُ | Boşa çıkmak, akamete uğramak, batmak | Kötülük tasarlayanların, tuzak kuranların hile ve planlarının semeresiz kalıp yok olması (Fâtır 35:10) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüsran, cehennem ve küfrün ontolojik karşılığı | Kâfirin amellerinin ahirette hiçbir fayda üretmemesi ve varoluşsal bir iflasla son bulması | Varlığın amaçsızlaşarak nihai helake yuvarlanması |
| Fıkıh | Atıl arazi (ardın bevâr) ve ziraat hukuku | İşlenmeyen arazinin ihyası, nadas süresi ve toprağı atıl bırakanın elinden mülkiyetin veya kullanım hakkının düşmesi | Ekonomik potansiyelin atıl tutulmasının gayrimeşruluğu |
| Tefsir | İbrâhîm 14:28 ve Fâtır 35:10, 29 tefsirleri | Dünyevi tuzakların ve fani emellerin batması ile ilahi ticaretin sürekliliğinin mukayesesi | Kesat ile helak arasındaki illiyet bağı |
| Hadis | İstiâze ve ahlak duaları | Evlenemeyip kısmeti tıkanan, toplumda atıl kalan kadın (bevârü'l-eyyim) ve malın değer kaybetmesi | Sosyal ve ekonomik işlevsizlikten Allah'a sığınma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Fıtratı işletmeme | İnsanın ilahi emaneti atıl bırakıp manevi olarak çürümesi | Vahiyden kopan kalp, sürülmemiş ve ekilmemiş çorak toprağa döner | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve tefekkür | İşlevsiz malumat | Üretime ve amele dönüşmeyen, zihinde çürüyen bilgi | Amelsiz ilim, zihinsel potansiyelin atıl kalarak bıkkınlık ve helake yol açmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamu düzeni | Liyakatsizlik ve nankörlük | İktidar nimetini adaletsizlikle çürütüp toplumu felakete sürükleme | Toplumsal potansiyeli harekete geçiremeyen rejimler halkı çöküşe (dâru'l-bevâr) götürür | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve ziraat | Kesad ve tefessüh | Sermayenin, malın ve toprağın dolaşımdan çekilerek çürümesi | Pazarın durması, malın elde kalarak bozulması ve arazinin ekilmemesi iflas getirir | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi ve atıl enerji (anergy) | Sisteme giren enerjinin iş yapamaz hale gelmesi, yararlı enerjinin tükenip sistemin çöküşe (termik ölüm) gitmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal atalet ve iktisadi durgunluk (stagflasyon) | Sosyal kurumların işlevini yitirip bürokratik hantallık içinde çürümesi, sermaye ve emeğin verimsizleşmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca doğrudan doğruya fiziksel ölüm veya anlık bir ceza/yıkım olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün asıl alanı, bir varlığın elindeki imkânı, toprağı, sermayeyi ve iradeyi işletmeyerek zaman içinde çürümesi, semeresiz kalması ve kendi eylemsizliğiyle helaki hazırlamasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarının yalnızca bir sonuca indirgenmesi; o sonuca götüren verimsizlik, eylemsizlik, pazar durgunluğu ve ahlaki atıllık süreçlerinin göz ardı edilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık, amel ve ahlak anlayışının üretkenlik ve işlevsellik üzerine kurulu olduğunu gösterir. Varlık potansiyelini hayata geçirmeyen insan veya toplum, fıtraten çürümeye ve yok olmaya mahkûmdur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcı toplumların iç çürümesini anlatan ayetlerde (Furkân 25:18, Feth 48:12), zalim önderlerin sonunu bildiren uyarılarda (İbrâhîm 14:28) ve ilahi ticaret ile fani tuzakları karşılaştıran pasajlarda (Fâtır 35:10, 29). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Helakin gökten aniden inen sebepsiz bir felaket olduğu zannını düzeltir; helakin, potansiyelin kullanılmaması, toprağın ekilmemesi ve ahlaki sermayenin kesada uğratılmasıyla başlayan biyolojik ve sosyolojik bir iflas süreci olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamEkilmeyen ve sürülmeyen toprağın atıl kalarak çoraklaşması, pazara çıkan malın alıcı bulamayarak depoda çürümesi.
- Soyut anlamİnsanın vahiy ve fıtrat kaynaklı varoluşsal sermayesini işletmeyerek hem dünyevi planlarını akamete uğratması hem de uhrevi varlığını nihai helake mahkûm etmesi.
- Sistematik karşılıkİktisadi ve ahlaki üretimden çekilen her türlü potansiyelin zamanla içe doğru çökerek entropik bir yok oluş üretmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde verili başlangıç potansiyelini (toprak, sermaye, fıtrat, akıl), atıllık, eylemsizlik veya nankörlük katsayısını, geçen süreyi temsil eder. Zaman ilerledikçe () işletilmeyen potansiyel üstel olarak sönümlenir ve sıfıra (, mutlak verimsizlik/kesad) yaklaşır; bu sınır durum kaçınılmaz olarak varoluşsal çöküş ve helak durumunu () netice verir.