بوأ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-و-أ13 sîga, 135 mücavir kök, 16 ayet, 12 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حوزوَبَاءُوابَوَّأْنَامُبَوَّأَتَبُوءَبوأغضبفَبَاءُوامصرتَبَوَّءُوابَاءَقتلبقلقثأ

KökSîga 13Ayet 16Sure 12Mücavir 135

▶ Ağı aç (3B)

بوأ

ب - و - أ

KÖK
  • 17 geçiş
  • 16 ayet
  • 13 sîga
  • 11 sözlük

Bve bye’den dönüşmüştür. Bey bilekten sonraki el, el atmak hazırlamak anlamındadır. Bir de vurmak, çarpmak anlamında kullanılmaktadır. Dağdaki arı kovuğudur.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: بوء

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Bve bye’den dönüşmüştür. Bey bilekten sonraki el, el atmak hazırlamak anlamındadır. Bir de vurmak, çarpmak anlamında kullanılmaktadır. Dağdaki arı kovuğudur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.606 harf
باب اللفيف من الباء ب و أ، ب و و، ب أ و، ب أ ب أ، ب ب ب، ب و ب، ب ي ي، أ و ب، و أ ب، و ب أ، أ ب ي، أ ب و مستعملات بوأ: الباءةُ والمَباءة: منزل القوم حين يَتَبَوَّءُونَ في قِبَلِ وادٍ، أو سَنَد جَبَلٍ، ويقال: بل هو كلّ منزلِ يَنْزِلُه القَوْم، يقال: تَبَوَّءُوا منزلا.. وقال تعالى: "ولقد بوّأنا بني إسرائيل مُبَوَّأ صِدْق". وقال طرفة: طّيبو الباءةِ سـهـلٌ ولـهـم سُبُل إن شئت في وَعثٍ وَعِرْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR972 harf
المباءة: منزل القوم في كل موضع، ويسمى كِناس الثور الوحشي: مباءةً، وكذلك مَعطِن الإِبل. وتبوَّأْتُ منزلاً؛ أي نزلتُه، وبوَّأت للرجل منزلاً وبوّأته منزلاً بمعنى، أي هيَّأته ومكَّنت له فيه. واستباءه، أي اتَّخذه مباءة. وهو بِبيئَةِ سَوء، أي بحالة سوء، وإنه لحسن البيئة. وبوَّأت الرمح نحوه، أي سدَّدته نحوه. وَأَبَأْتُ الإِبل: رددتها إلى المباءة، وَأَبَأْتُ على فلان ماله، إذا أَرَحْتَ عليه إبله أو غنمه.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR15.477 harf
(باب الباء والواو وما معهما في الثلاثي) (بوأ) الباء والواو والهمزة أصلان: أحدُهما الرُّجوع إلى الشيءِ، والآخر تساوِي الشّيئين. فالأوّل الباءَة والمباءَة، وهي مَنزلة القوم، حيثُ يتبوّؤُون في قُبُلِ وادٍ [أ]و سَنَدِ جبل. ويقال قد تبوَّؤوا، وبوّأهم اللهُ تعالى مَنْزِلَ صِدْق. قال طرفة: طيّبُو البَاءةِ سهلٌ ولَهُمْ *** سُبُلٌ إنْ شِئْتَ في وَحْشٍ وَعِرْ([1])وقال ابن هَرْمَة: وبُوِّئَتْ في صَمِيم
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR864 harf
ب و أ بوأك الله مبوأ صدق‏.‏ وتبوأ فلان منزلاً طيباً‏.‏ ونزلوا في مباءتهم وباءتهم‏.‏ وأناخوا إبلهم في مباءتهـا وهـي معطنهـا‏.‏ وبنـو فلـان تبـوء عليهـم إبـل كثيـرة أي تـروح‏.‏ وأباء الله عليكم نعماً لا يسعها المراح‏.‏ وبوأت الرمح نحوه‏:‏ سددته‏.‏ قال‏:‏ بوأته الرمح شرراً ثـم قلـت لـه هذي المروءة لا لعب الزحاليق وهـم أكفـاء سواء ودماؤهم بواء‏.‏ وباء فلان بفلان‏:‏ صار كفاً له‏.‏ وأبأت
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.358 harf
باءَ إِلى الشيء يَبُوءُ بَوْءاً: رَجَعَ. وبُؤْت إِليه وأَبَأْتُه، عن ثعلب، وبُؤْته، عن الكسائي، كأَبَأْتُه، وهي قليلة. والباءة، مثل الباعةِ، والباء: النِّكاح. وسُمي النكاحُ باءةً وباءً من المَباءة لأَن الرجل يَتَبَوَّأُ من أَهله أَي يَسْتَمْكِنُ من أَهله، كما يَتَبَوَّأُ من دارِه. قال الراجز يصف الحِمار والأُتُنَ: يُعْرِسُ أَبْكاراً بها وعُنَّسا، أَكرَمُ عِرْسٍ، باءةً، إِذ أعْرَسا وفي حديث النبي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR343 harf
* ب و أ * * تَبَوّأَ * منزلا نزله و * بَوَّأَ * له منزلا و * بَوَّأَهُ * منزلا هيأه ومكن له فيه و * البَوَاءُ * بالفتح والمد السواء يقال دم فلان بواء لدم فلان إذا كان كفؤا له وفي الحديث ﴿أمرهم أن * يَتَباءَوْا *﴾ والصحيح أن * يَتَبَاوَءُوا * بوزن يتقاولوا و * بَاءُوا * بغضب من الله رجعوا به وكذا * باءَ * بإثمه من باب قال وتقول باء بحقه أقر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.296 harf
باء إليه: رجع، ومنه قوله تعالى: وباءوا بغضب من الله قال الأخفش: أي رجعوا، أي صار عليهم أو انقطع، وفي بعض النسخ بالواو بدل أو بؤت إليه وأبأته وهذه عن ثعلب وبؤته عن الكسائي وهي قليلة. والباءة بالمد والباء بحذف الهاء، والباهة، بإبدال الهمزة هاء، والباه بالألف والهاء، فهذه أربع لغات بمعنى النكاح لغة في الباءة، وإنما سمي به لأن الرجل يتبوأ من أهله، أي يستمكن منها كما يتبوأ من داره، كذا في العباب
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR19.352 harf
بَآءَ اـِلَيْهِ 1 بَآءَ اـِلَيْهِ بآء اليه بآء الية , (M, Mgh, * Msb, * K,) aor. يَبُوْءُ, (M, Mgh, Msb,) inf. n. بَوْءٌ, (M, Mgh,) He returned, went back, or came back, (M, Mgh, Msb, K,) to it, (M, K, *) namely, a thing: (M:) or he withdrew [from a person or persons, or a place,] to it, or him; or, perhaps, he made himself solely and peculiarly a companion, or an associate, to him, or it; syn.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR686 harf
Madde başı: بوءبَآءَ بَآءَ ( w ) U ( n. ac. بَوْء ) a. [ Ila ], Returned to. b. [ Bi & Ila ], Brought back to. c. [ Bi ], Confessed. بَوَّأَ بَوَّأَ II a. [ Bi ], Stopped, halted at, lodged, stayed in. b. Lodged. أَبْوَأَ أَبْوَأَ IV , a. brought back. b. Lodged. تَبَوَّأَ تَبَوَّأَ V a. [ acc. or Bi ], Entered into, took possession of. تَبَاْوَأَ تَبَاْوَأَ VI , a. Was equal, equivalent;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok31.959 harf
Madde başı: بوءبوء بَاءَ - يَبُوْءُ - بَوَّأَ - يُبَوِّئُ - َبَوَّأَ- يَتَبَوَّأُ باءَ - يَبُوْءُ + المكان أو الأمر+ لـِ كائن: يتعَيَّن ويتحدد له المكان أو الأمر الخاص به: يتحدد ويتقرر المرجع المكاني أو الأمري الخاص به: يتعين ويتقرر ويتحدد المكان أو الأمر الذي يعتبر مرجعاً خاصاً لازماً يرجع إليه لأخذ الأمر والتوجه والانطلاق منه في كل مرة. باءَ - يَبُوْءُ
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler135 mücavir (162 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. غضب

    4 ortak ayet · Kızgınlık

  2. مصر

    2 ortak ayet · Büyük şehir demektir

  3. أجر

    4 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  4. قتل

    4 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  5. بيت

    3 ortak ayet · Beyt ev demektir

  6. بصل

    1 ortak ayet · Soğan demektir

  7. بقل

    1 ortak ayet · Bakla

  8. حوز

    1 ortak ayet · Birleşen

  9. سهل

    1 ortak ayet · Sehl, ova demektir

  10. عدس

    1 ortak ayet · Ve onun mercimeği

  11. فوم

    1 ortak ayet · Ve onun sarmısağı

  12. قثأ

    1 ortak ayet · Ve onun salatalığı

Geçtiği ayetler(16)

  1. أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    YerleştiAllah’ın rızasına uyan kimse; hiç Allah’ın hışmına uğrayan gibi olur mu? Onun varacağı yer, cehennemdir. O, ne kötü dönüş yeridir.

  2. وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    YerleştiTekrar savaşmak için bir tarafa çekilme veya bir başka topluluğa katılma dışından her kim, o gün arkasını dönerse; muhakkak ki o, Allah katından bir gazaba uğramıştır. Onun yurdu cehennenmdir ve o, ne kötü bir sonuçtur.

Sîga sayfası: لَنُبَوِّئَنَّهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبوأ
YapıÜçlü
Özel DurumMutebâr / ecvef-i vâvî ve mehmûzül-lâm
Bağlamsal Yakın Köklerثوب, نزل, أوب
Zıt Kökظعن
Çekirdek Özet 1Bir yere dönüp yerleşmek, karargâh edinmek ve iki şeyin birbiriyle denk/hizalı hale gelmesi
Çekirdek Özet 2İnsanın fiilinin ve niyetinin sonucunu yüklenerek ona dönmesi veya ilahi lütufla layık olduğu güvenli bir mekâna/yurda yerleştirilmesi
Çekirdek Özet 3Amel ile ceza/mükâfat arasındaki tam ontolojik ve ahlaki denklik; varoluşsal yurtlanma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir «oturmak/iskân etmek» veya sadece «dönmek» sayıp, içerdiği karşılıklı denklik (kifâet/bavâ'), yöneliş ve amelin sorumluluğuyla bizzat yüzleşme nüansını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بوBir sınıra yönelme, bir alanın içine çekilme veya bir açıklıkta toplanma; nitekim geçiş ve sınır açıklığı anlamında بوب ve bir yerde hareketsiz kalıp işlevsizleşme anlamında بور köklerinde de bu sınırlı alan ve duraklama karakteri görülürأÇekirdeğin işaret ettiği yöneliş ve toplanma hareketine hemzenin getirdiği ani duruş, kesin tespiti ve tam temas niteliği eklenmiş; böylece hareket soyut bir yönelişten kesin bir konaklama, denklik ve sonucun kişiye tam intibak etmesi haline dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış güvenli alanKişinin sığındığı, içine girdiği, emniyet bulduğu veya yerleştiği içsel ve fiziksel mekânı temsil eder.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, bitiştirme, süreklilik sağlamaBirey ile mekân veya eylem ile onun karşılığı arasındaki kopmaz bağı, raptetmeyi ve irtibatı kurar.
أÖküz başı; güç, öncülük, yönelme, ilk hamleHareketi başlatan iradi gücü, doğrudan bir hedefe kilitlenmeyi ve hedefe varıştaki kesin duruşu ifade eder.
بوأÇadırın kazıkla sabitlenip emniyetli bir sığınağa dönüştürülmesi ve kişinin yöneldiği hedefle tam irtibatlanmasıDağınık ve devingen unsurların bir sınır içine çekilerek karargâha kavuşturulması, kişinin yöneldiği akıbete veya mekâna tam olarak bağlanıp denklenmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevelerin su başından döndükten sonra topluca çöktürüldüğü ağıl ve dinlenme yeri (el-mebâe); kabilenin vadi ağzında veya dağ eteğinde yurt tutması; mızrağın hedefe dosdoğru hizalanıp nişan alınması (tebvîü'r-rumh)
Cahiliye şiiri kullanımıTarafetü'bnu'l-Abd bir beytinde kavminin sığınağının ve konaklama yerinin nezahetini överken kökü şöyle kullanır: طَيِّبُو البَاءَةِ سَهْلٌ وَلَهُمْ / سُبُلٌ إِنْ شِئْتَ فِي وَعْثٍ وَعِرْ
Erken Arapça kullanımİbn Herme'nin şiirinde soylu bir kadının kabilesi içindeki yerleşik konumu tasvir edilirken kök şu şekilde yer alır: وَبُوِّئَتْ فِي صَمِيمِ مَعْشَرِهَا / فَتَمَّ فِي قَوْمِهَا مُبَوَّؤُهَا

Kaynak Lisânü'l-Arab; Mekâyîsü'l-Luğa; Kitâbü'l-ʿAyn; Esâsü'l-Belâga.

Sami etimolojik katman

Arapça بوأ kökü, Sami dil ailesinde yerleşme, geri dönme, bir barınağa girme ve iki şeyin birbiriyle karşılaşarak denklenmesi ana ekseni üzerinde şekillenir. İbranicede bo' (בוא) kökü «gelmek, girmek, varmak, içeri adım atmak» anlamıyla en temel hareket fiillerinden biridir ve bir yere intikal edip orada bulunmayı anlatır. Fenike ve Ugarit metinlerinde de benzer şekilde içeri girme ve bir hedefe ulaşma işlevini yüklenir. Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde bâ'a fiili «girmek, içeri süzülmek» manasını korur. Arapçada ise kök, sırf fiziksel bir «gelme/girme» hareketinden öteye geçerek iki semantik çatala ayrılmıştır: İlki yönelinen yerin bir yurt ve karargâh haline gelmesi (mebâe, tebevve'), ikincisi ise bir eylemin failine dönüp ona tam denk gelmesi, böylece denkliğin (kifâet/bavâ') kurulmasıdır. Kökün İbranicedeki genel hareket anlamı, Arap çöllerinde devenin sığınağı ve kabilenin vadideki yerleşkesiyle somutlaşarak varoluşsal bir sığınma ve karşılıklılık kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; HALOT; Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönبوأ kökünden türeyen mebâe, tebevve', bavâ'Fiziksel barınma ve ağıla dönüş anlamından, amel ve sorumluluğu yüklenip onunla denkleşerek dönme anlam alanına evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice בוא (bō / bā'), Ugaritçe bw', Ge'ez bâ'a«İçeri girmek, varmak, gelmek» ilksel Sami eyleminin Arapçada ikamet, denklik ve sığınma nüanslarıyla özelleşmesidir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik ortak hareket matrisiVeri bulunamadıMuhtemel

Kaynak Gesenius Hebrew Lexicon; David Cohen; Mekâyîsü'l-Luğa.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بوأAnlamlıDönmek, yerleşmek, denk olmakKişinin bir mekâna yerleşmesi veya fiilinin sonucuna denk olarak geri dönmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
بأوAnlamlıBöbürlenmek, kibirlenmekİnsanın kendini üstün görüp başkalarına karşı büyüklük taslaması (el-be'v)Hedef kökle anlam zıtlığı taşır; Kur'an'da geçmez
وبأAnlamlıVeba, salgın, havanın ağırlaşmasıBir yerin havasının bozulup yaşanmaz ve ölümcül hale gelmesi (el-vebâ)Mebâenin (sağlıklı barınak) zıddı olan bozuk ortam; Kur'an'da geçmez
وأبAnlamlıGeniş olmak, utanmak, öfkelenmekKabın geniş ve derin olması; öfkeden veya utançtan içine çekilmekİçine alma ve çekilme yönüyle ortak alan; Kur'an'da geçmez
أبوAnlamlıBabalık, asıl, kaynakBir şeyin üremesine, yetişmesine kaynaklık eden ata, köken ve sahipGüvenli barınak ve hami olma fikriyle örtüşür; Kur'an'da geçer
أوبAnlamlıDönüp gelmek, rücu etmekAyrılınan yere veya hedefe yönelerek geri dönüş yapmak (el-evbe, meâb)بوأ kökünün «rücu» boyutuyla doğrudan anlamsal ikizidir; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بوأMerkezDönmek, yerleşmek, denklenmekBir amelin sorumluluğuyla dönüp onunla eşitlenmeyi veya uygun bir mekânı karargâh kılmayı ifade eder.Hem fiziksel yerleşimi hem de soyut ceza/mükâfat denkliğini cemeder.
ثوبKomşuGeri dönmek, karşılık almakBir eylemin semeresi olarak kişiye geri dönen mükâfat veya bedeldir.ثوب sonucun kişiye akmasına, بوأ ise kişinin o sonuca bizzat dönüp onunla özdeşleşmesine bakar.
نزلKomşuİnmek, konaklamakYüksekten aşağıya inip bir yerde geçici veya kalıcı olarak durmaktır.نزل dikey iniş ve konaklamayı anlatırken بوأ uygunluk, hazırlanma ve sığınak edinmeyi vurgular.
أوبKomşuRücu etmek, yönelmekSürekli ve iradi bir biçimde ilk noktaya veya yaratıcıya yönelişi bildirir.أوب dönüşün kendisini ve sürekliliğini, بوأ ise dönüşün varıp yerleştiği nihai denklik zeminini belirtir.
ظعنZıtGöçmek, yola çıkmakBulunulan yerden çadırları toplayıp ayrılmak, göç etmektir.Karargâh kurup yerleşmenin ve sığınak edinmenin doğrudan zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبوأDönmek, yerleşmek, denk olmakAmelin sonucuna bizzat dönüp onunla eşitlenmek ve bir yeri güvenli karargâh edinmekKesin
LatinceHabitare / IncurrereYerleşmek / Maruz kalıp üstlenmekHabitare kökün iskân ve yurtlanma yönünü, incurrere ise bir suçun cezasını üstlenip ona maruz kalma yönünü verir; ikisini aynı anda karşılayan tek bir kök yoktur.Güçlü
İngilizceTo settle / To incurYerleşmek / Üzerine çekmek, maruz kalmakTo settle mekânsal karargâhı verir; to incur ise gazap veya günahı üzerine çekip onun dengi haline gelmeyi açıklar.Güçlü
AlmancaSich ansiedeln / Auf sich ladenYerleşmek / Üzerine yüklenmekAnsiedeln güvenli bir alana yerleşmeyi, auf sich laden ise bir günah veya sorumluluğun altına bizzat girmeyi ifade eder.Güçlü
FransızcaÉtablir / EncourirYerleştirmek / Uğramak, üstlenmekÉtablir sağlam bir zemin inşa edip yerleşmeyi, encourir ise işlenen fiilin kaçınılmaz cezai sonucuna çarptırılmayı karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Collins English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Mef'ûlün bih olarak gazap ve günahla kullanımı (بَاءَ بِغَضَبٍ / تَبُوءَ بِإِثْمِي)Günahı, vebali ve ilahi gazabı yüklenip onun dengi olarak dönmekSuç işleyen inkârcıların veya haksız yere kan dökenlerin ahiretteki kaçınılmaz akıbeti bağlamı (Bakara 2:61, Mâide 5:29).
Mekânın tef'îl babında nesne olması (بَوَّأْنَا لِإِبْرَاهِيمَ / وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ)Bir topluluğu güvenli, elverişli ve şerefli bir yurda yerleştirmek, karargâh sağlamakİbrahim'e Beyt'in yerinin hazırlanması ve inanan kavimlerin yeryüzünde iktidar ve mesken sahibi kılınması bağlamı (Hac 22:26, A'râf 7:74).
Tefe''ül babında kullanımı (تَتَبَوَّآ لِقَوْمِكُمَا / تَبَوَّؤُ الدَّارَ)İradi olarak kendine yurt edinmek, barınak ve karargâh seçip orayı sahiplenmekMısır'da evlerin mescid ve sığınak kılınması ile Medineli Ensar'ın imanı ve şehri yurt edinmesi bağlamı (Yûnus 10:87, Haşr 59:9).
Cennet makamı ile kullanımı (لَنُبَوِّئَنَّهُمْ مِنَ الْجَنَّةِ غُرَفًا)Salih amellerin dengi ve karşılığı olan ebedi derecelere kavuşturulmakSabreden ve tevekkül eden müminlerin hak ettikleri mükâfata erişmeleri bağlamı (Ankebût 29:58).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAdalet ve ceza nazariyesiKulun ilahi gazapla dönmesi (bâe bi-gadabin), amelin zatıyla mı yoksa sırf ilahi iradeyle mi cezalandırıldığı meselesi; cezanın amele ontolojik denkliği.Amel ile ceza arasındaki mutlak adalet ve ayrılmaz irtibat.
FıkıhKısas ve diyet hükümleriKatilin maktule denk sayılması (demühümâ bavâ') kuralı; kısasın ancak hukuki ve şahsi denklik (kefâet) zemininde icra edilebilmesi ilkesi.Kısasta hayat hakkı ve cezai eşitlik/denklik.
TefsirMekân tahsisi ve istihlâf ayetleriTebvî' kavramının sadece fiziksel bir konut temini değil, tevhidin yaşanacağı bir hayat alanının (mescid, Medine, Cennet) inşası ve lütfedilmesi olduğu.Tevhide ve amele uygun meşru varoluş zemini.
HadisNikâh ve sülûk edebiyatıEvliliğe güç yetirme bağlamında geçen el-bâe lafzı; kişinin cinsel ve iktisadi olarak bir aile yuvası kurup barınak temin edebilme iktidarı.Sorumluluk alma gücü ve meşru aile ocağı kurma ehliyeti.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi sorumluluk ve amellerin karşılığıAmel-ceza denkliği (Bavâ')Yükümlülüğün failine intibak etmesiKişinin işlediği isyan veya itaatin neticesini sırtlayarak onun tam muhatabı haline gelmesidir.Kesin
İlmiBilginin zihinde ve hayatta yerleşmesiKarargâh kılma / Tesis etmeİlim için emin zemin oluşturmaBilginin havada kalmayıp sağlam aksiyomlar ve uygulama zeminleri üzerine oturtulmasıdır.Güçlü
SiyasiYeryüzünde iktidar ve yurt edinmeİstihlâf ve istikrarlı egemenlikTopluma güvenli yurt sağlamaBir topluluğun tehditlerden arındırılmış, sınırları belirli ve adil bir vatana yerleştirilmesidir.Kesin
İktisadiMülkiyet ve barınma hakkıTemel barınak ve geçim gücü (Bâe)Yaşam alanının güvenceye alınmasıBireyin aile kurabilmesi, mülk edinebilmesi ve ekonomik olarak kendi ocağını idame ettirebilmesidir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDenge durumu (Equilibrium) ve Çekici Havza (Attractor Basin)Dinamik bir sistemdeki değişkenlerin dış etkiler veya enerji tüketimi sonrasında nihai olarak kararlı bir duruma, dinlenme noktasına veya enerji çukuruna yerleşmesi; sistemin durum vektörünün kendisine denk gelen çekim alanına yönelip orada sabitlenmesi hareketidir.Güçlü
Beşeri bilimlerHukuki Sorumluluk (Liability) ve Sosyolojik Yurtlanma (Habitation)Bireyin hukuken kendi fiilinin doğrudan faili ve taşıyıcısı sayılarak kusuruyla eşitlenmesi; sosyolojik olarak ise göçebelik veya belirsizlik halinden çıkıp bir mekânı kimliğin ve kültürün taşıyıcısı olan bir karargâha dönüştürmesidir.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir gayrimenkul edinme, basitçe bir eve taşınma veya salt fiziki bir dönüş hareketi olarak algılamak.
Kur'an içi daha geniş anlamبوأ fiili, fiziksel iskânın ötesinde; ontolojik bir denklik kurmayı, amelin kaçınılmaz vebaliyle bütünleşmeyi (bâe bi-ismî), inananlara tevhidin icra edileceği meşru bir varoluş alanı hazırlamayı (bevve'nâ) ve imanı bizzat bir yurt gibi kuşanmayı kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen «gazapla dönme» ifadeleri sıradan bir öfkeye uğrama zannedilir; oysa kişinin kendi ameliyle ilahi gazabın dengi ve taşıyıcısı haline geldiği ahlaki ve hukuki hakikat gözden kaçar. Benzer şekilde yeryüzünde yerleştirilme (tebvî') ayetleri sadece seküler bir iskân gibi okunur, ilahi emanetin ve mesuliyetin zemini olduğu unutulur.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ahlak ve ceza felsefesindeki mutlak adalet ve denklik ilkesini kurar. Kulun amellerinin havada kaybolmadığını, failin bizzat o amelin vebalini kuşanıp onunla denkleşerek hesap alanına döneceğini bildirir; ayrıca müminlerin yeryüzündeki varoluşlarının tesadüfi değil, ilahi bir hazırlama ve yurtlandırma (tebvî') olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnkârcıların ve zalimlerin cezayı hak edişlerini anlatan akıbet ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:112, Enfâl 8:16); peygamberlerin ve ümmetlerin yeryüzünde yurt sahibi kılınışını bildiren kıssalarda (Yûnus 10:93, A'râf 7:74) ve Kâbe'nin inşası ile Cennet derecelerini açıklayan ayetlerde (Hac 22:26, Nahl 16:41).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Mekânı ve barınmayı sadece fiziki bir inşaat olarak gören sığ materyalist bakışı düzeltir; mekânın ancak ahlaki ve ilahi bir meşruiyetle (mübevvee sıdk) emniyetli bir sığınağa dönüşebileceğini vazeder. Ayrıca günahın failden bağımsız harici bir yük değil, failin bizzat kendine biçtiği varoluşsal bir elbise ve denklik olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDevelerin çöldeki hareketten sonra su başında veya ağılda dinlenmeye çekilmesi, kabilenin vadi eteğinde korunaklı bir karargâh edinmesi ve mızrağın hedefe tam olarak hizalanması.
  • Soyut anlamAmelin doğurduğu ahlaki ve hukuki vebalin bizzat failine rücu ederek onunla mutlak bir denklik oluşturması; kişinin layık olduğu varoluşsal zemin veya makamla buluşturulması.
  • Sistematik karşılıkHukuk ve kelamda amelin failine zimmetlenmesi ve cezanın suçla tam simetrisi; siyasette ve sosyolojide ise meşruiyet zeminine dayalı vatan ve yurt inşası.
  • LaTeX modeliS(a)×M→fRo¨yle kiR≅C(a)
  • LaTeX açıklamasıModelde a bireyin iradi eylemini, S(a) bu eylemin fail üzerindeki ahlaki/hukuki durumunu, M bulunulan veya yönelinen mekân/alan potansiyelini temsil eder. f dönüşüm fonksiyonu olup yönelme ve yerleşme hareketidir. Bu hareketin vardığı nihai sonuç olan R (akıbet, yurt veya karargâh), amelin nesnel karşılığı olan C(a) ile tam bir izomorfik denklik (≅) içindedir; fail neyi işlemişse vardığı menzil onun tam dengi (bavâ') olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب