بيض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ي-ض8 sîga, 74 mücavir kök, 12 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.غيرخرجبِيضٌبَيْضَاءُتَبْيَضُّبيضسودضممبَيْضَاءَبَيْضٌجيبجنحابْيَضَّتْسوأ

KökSîga 8Ayet 12Sure 10Mücavir 74

▶ Ağı aç (3B)

بيض

ب - ي - ض

KÖK
  • 12 geçiş
  • 12 ayet
  • 8 sîga
  • 13 sözlük

Biid yumurta demektir. Beyaz rengin adı olmuştur.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Biid yumurta demektir. Beyaz rengin adı olmuştur.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.635 harf
باب الضاد والباء و و ا ي ء معهما ض ي ب، ب ي ض، أ ب ض، ض ب أ ضيب: الضَّيْبُ شيءٌ من دَوابِّ البَرِّ على خِلْقةٍ الكلب، ولستُ على يَقينٍ منه. بيض: البَيضُ معروف، ودجاجة بَيُوضٌ، وهُنَّ بُيُضٌ للجماعةِ مثل حُيُد جمعُ حَيُود، وهي التي تحيد عنك. وبَيْضَةُ الحديد معروفة، وبَيْضَةُ الاسِلام: جماعاتُهم. والجارية بيضة الخِدْرِ لأنّها في خِدْرها مَكنونةٌ، قال امرؤ القيس: وبَيْضَةِ خِدْرٍ لا يرامُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.288 harf
البَياضُ: لون الأبْيَضِ. وقد قالوا بَياضٌ وبَياضَةٌ، كما قالوا مَنْزٍِلٌ ومَنْزِلَةٌ. وقد بَيَّضْتُ الشيءَ تَبْيِيضاً، فابْيَضَّ ابْيِضاضاً، وابْياضَّ ابْيِيضاضاً. وجمع الأبيضِ بيضٌ. وبايَضَهُ فباضَهُ يَبيضُهُ، أي فاقَهُ في البياضِ. ولا تقل يَبوضُهُ. وهذا أشدُّ بَياضاً من كذا، ولا تقل أَبْيَضُ منه. والأَبْيَضُ: السيفُ، والجمع البِيضُ. والبيضانُ من الناس: خلاف السودانِ. قال ابن السكِّيت:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.885 harf
ض ب ( و ا ي ء ) ضوب ، ضيب ، بيض ، ضبأ ، أبض ، ضبا : بغير همز . ضوب ضيب : أبو العباس عن سلَمة عن الفراء : ضابَ الرجلُ : إذا استَخفَى . وباض : إذا أَقامَ بالمكان . قال وقال ابن الأعرابيّ : ضابَ : إذا خَتَل عَدُوّاً . وقال ابن المظفَّر : بلغني أن الضَّيْب شيء من دَوابّ البحر ، ولستُ على يقينٍ منه . وقال أبو تراب : سمعتُ أبا الهَمَيْسَع الأعرابيَّ يُنشد : إنْ تَمنَعي صَوْبَكِ صَوْبَ المَدْمَعِ يَجرِي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.004 harf
(باب الباء والياء وما يثلثهما) (بيت) الباء والياء والتاء أصلٌ واحد، وهو المأْوَى والمآب ومَجْمَع الشّمْل. يقال بيتٌ وبُيوتٌ وأبياتٌ. ومنه يقال لبيت الشِّعر بيتٌ على التشبيه لأنه مَجْمَع الألفاظِ والحروفِ والمعاني، على شرطٍ مخصوصٍ وهو الوَزْن. وإيَّاهُ أراد القائل: وبَيتٍ على ظَهْرِ المَطِيّ بَنَيْتُه *** بأسمَرَ مَشْقُوق الخياشِيم يَرْعُفُ([1])أراد بالأسمر القلم. والبيت: عِيالُ الرّجُل والذين
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.687 harf
- البياض في الألوان: ضد السواد، يقال: ابيض يبيض ابيضاضا وبياضا، فهو مبيض وأبيض. قال عز وجل: ﴿يوم تبيض وجوه وتسود وجوه فأما الذين اسودت وجوههم أكفرتم بعد إيمانك فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون *** وأما الذين ابيضت وجوههم ففي رحمة الله﴾ [آل عمران/106 - 107]. والأبيض: عرق سمي به لكونه أبيض، ولما كان البياض أفضل لون عندهم كما قيل: البياض أفضل، والسواد أهول، والحمرة أجمل، والصفرة أشكل، عبر به عن الفضل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.153 harf
ب ي ض اجتَمَعَ لِلْمَرأَةِ الأَبْيَضَانِ: الشَّحْمُ والشباب وهو لا يشرب إلا الأبيضين‏.‏ قال‏:‏ ولكنـه يأتـي لـي الحول كاملاً ومـا لـي إلاّ الأبيضين شراب يريد بالأبيضين اللبن والماء‏.‏ وما رأيته مد أبيضان أي يومان‏.‏ ودجاجة بيوض ودجاج بيض وغراب بائض‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان يحوط بيضة الإسلام وبيضة قومه‏.‏ وباض بني فلان وابتاضهم‏:‏ دخل في بيضتهـم‏.‏ وأوقعـوا بهـم فابتاضوهم أي استأصلوا بيضتهم‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok18.617 harf
البياض: ضد السواد، يكون ذلك في الحيوان والنبات وغير ذلك مما يقبله غيره. البَيَاضُ: لون الأَبْيَض، وقد قالوا بياض وبَياضة كما قالوا مَنْزِل ومَنْزِلة، وحكاه ابن الأَعرابي في الماء أَيضاً، وجمع الأَبْيَضِ بِيضٌ، وأَصله بُيْضٌ، بضم الباء، وإِنما أَبدلوا من الضمة كَسْرَةً لتصحَّ الياء، وقد أَباضَ وابْيَضَّ؛ فأَما قوله: إِن شَكْلي وإِن شكْلَكِ شَتَّى، فالْزمي الخُصَّ واخْفِضِي تَبْيَضِضِّي فإِنه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.133 harf
* ب ي ض * * البَيَاضُ * لون * الأبْيَضِ * وقد قالوا بياض و * بياضةٌ * كما قالوا منزل ومنزلة وقد * بَيَّضَ * الشيء * تَبْييضا * * فابيَضَّ ابْيِضاضاً * و * ابْيَاضَّ ابْيِيضَاضا * وجمع الأبيض * بِيْضٌ * و * بَايَضَهُ فباضَهُ * من باب باع أي فاقه في البياض ولا تقل يبوضة وهذا أشد * بَيَاضاً * من كذا ولا تقل أبيض منه وأهل الكوفة يقولونه ويحتجون بقول الراجز جارية في درعها الفضفاض أبيض من أخت بني إباض
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR23.097 harf
الأبيض: ضد الأسود ، من البياض، يكون ذلك في الحيوان والنبات وغير ذلك مما يقبله غيره، وحكاه ابن الأعرابي في الماء أيضا، ج بيض ، بالكسر، قال الجوهري: و أصله بيض، بالضم، أبدلوه بالكسر لتصح الياء . الأبيض، السيف ، نقله الجوهري، أي لبياضه. قال المتنحل الهذلي: شربت بجمه وصدرت عنه بأبيض صارم ذكر إباطي الأبيض: الفضة ، لبياضها، ومنه الحديث: أعطيت الكنزين الأحمر
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok22.400 harf
بَاضَهُ 1 بَاضَهُ باض باضه باضة , (S, K,) first pers. بِضْتُ, (M,) aor. يَبِيضُ, for which one should not say يَبُوضُ, [though it would be agreeable with a general rule respecting verbs denoting surpassingness,] (S, O,) He surpassed him in whiteness. (S, M, O, K.) -A2- بَاضَتْ, (S, M, Msb, K, except that in the M and Msb we find the masc. form, بَاضَ, followed by الطَّائِرُ,) aor. تَبِيضُ, (Msb,)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR994 harf
بَاضَ بَاضَ ( y ) I ( n. ac. بَيْض 1 ), a. Laid eggs. b. Surpassed in whiteness. c. [ Bi ], Stayed in. d. Rained. e. ( n. ac. بَيَاْض 22 ), Was white. بَيَّضَ بَيَّضَ II , a. Whitened; bleached; blanched; whitewashed. b. Tinned. c. Copied out. تَبَيَّضَ تَبَيَّضَ V , a. pass. of II. اِبْيَضَّ اِبْيَضَّ IX , a. Was white. بَيْض بَيْض 1 , ( pl. بُيُوْض 27 ), a. Egg. b. White
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR128.616 harf
بيض بَاضَ - يَبِيضُ - بَيْضَة - بَيْض باضَ - يَبيْضُ (باضَت - تَبِيْضُ) + الطائرة أو الدويبة + بيضاً: تضع بيضها بَيْضَة: على وزن " فـَعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " باضَ - يَبيْضُ": الذي تبيضه الطائرة أو الدويبة في المرة الواحدة بَيْض: جمع " بَيْضَة" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإثمار والإنتاج والولادة والتكاثر"، وهي: نَطَفَ -
Tamamını oku

Sîgalar(8)

Mücavir kökler74 mücavir (105 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سود

    3 ortak ayet · Kararan

  2. ضمم

    2 ortak ayet · Ve çek

  3. يدي

    5 ortak ayet · El ve kol demektir

  4. جيب

    2 ortak ayet · Cevb bir şeyi yerleştirmek için açılan kuyu, çukur demetir

  5. خرج

    4 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  6. نزع

    2 ortak ayet · Gerilmiş yay demektir

  7. جنح

    2 ortak ayet · Kanat demektir

  8. شرب

    2 ortak ayet · İçecek

  9. خيط

    1 ortak ayet · Hayt iplik demektir

  10. رفث

    1 ortak ayet · Rft(te) ufalanmak, dağılmak anlamındadır

  11. غير

    3 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  12. سوأ

    3 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

Geçtiği ayetler(12)

  1. وَاضْمُمْ يَدَكَ إِلَى جَنَاحِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ آيَةً أُخْرَى

    BeyazElini de koltuğunun altına koy ki; diğer bir mucize olarak kusursuz, bembeyaz çıksın.

  2. وَأَدْخِلْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ فِي تِسْعِ آيَاتٍ إِلَى فِرْعَوْنَ وَقَوْمِهِ إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا فَاسِقِينَ

    BeyazVe elini koynuna sok. Firavun ve kavmine gönderilen dokuz mucizeden biri olarak kusursuz, bembeyaz çıksın. Şüphesiz ki onlar; fasık bir kavim idiler.

  3. اسْلُكْ يَدَكَ فِي جَيْبِكَ تَخْرُجْ بَيْضَاءَ مِنْ غَيْرِ سُوءٍ وَاضْمُمْ إِلَيْكَ جَنَاحَكَ مِنَ الرَّهْبِ …

    BeyazElini koynuna sok, lekesiz bembeyaz çıksın. Ellerini kendine çek, korkun kalmasın. Bu ikisi, Firavun ve erkanına karşı Rabbından iki burhandır. Doğrusu onlar, fasıklar güruhudur, denildi.

  4. بَيْضَاءَ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِينَ

    BeyazKi bembeyazdır, içenlere zevk verir.

Sîga sayfası: وَابْيَضَّتْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبيض
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerوضح, نور, نصع, زهر
Zıt Kökسود
Çekirdek Özet 1Işığı ve lekesizliği yansıtan beyaz renk; korunmuş, dokunulmaz öz ve yumurta biçimi
Çekirdek Özet 2Mahşerde yüzlerin aklanması, Musa'nın mucizevi nuru ve cennet nimetlerinin katıksız arılığı
Çekirdek Özet 3Varlıkta ve ahlakta kirlilikten arınmışlık; fıtratın lekesiz biçimde korunup dışa yansıması
Kritik Hata RiskiBeyazlığı salt etnik veya kromatik bir ten rengine indirgeyerek kökün Kur'an'daki ahlaki arılık, beraat ve korunmuş öz boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بيBelirme, ayrışma, net bir alan tutma ve dışa vurma; nitekim بين kökünde açıkça ayrılma ve zahir olma, بيع kökünde açığa çıkarıp el değiştirme, بيت kökünde ise barınma sınırını belirleme anlamı esastır.ضKökün çekirdeğindeki belirme ve sınırlanma hareketine sertlik, parlaklık, lekesiz bir yüzey ve koruyucu bir kabuk karakteri eklenerek kavram beyazlık rengine ve korunaklı yumurta biçimine özgülenmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaKökün muhafaza edilen içsel bir özü, saklı bir çekirdeği ve barınma alanını kuran başlangıç hareketidir.
يel ve kol; iş, yapma, uzanmaSaklı özün etkin biçimde tutulmasını, işlenmesini ve dışa doğru yönelerek açığa çıkmasını sağlar.
ضolta, bitki (türetme: ص imgesinin ses yoğunlaşması); yakalama, sıkıştırma ve sert sınır oluşturmaİçteki özü çepeçevre sarıp dış etkilere karşı kapatan, sert bir kabuk ve berrak bir sınır çizen son dokunuştur.
بيضİçeride barınan özün etkin bir biçimde tutulup dış etkilere karşı sert ve parlak bir sınırla kuşatılmasıKuşatılmış ve korunmuş bir özün (yumurta/miğfer) lekesiz, berrak ve ışığı bütünüyle yansıtan bir parlaklıkla dışa vurması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKuşların sert kabuklu yumurtası (بَيْضَة), başı koruyan demir miğfer (بَيْضَةُ الحَدِيد), saf süt ve yağ ikilisi (الأَبْيَضَان) ve siyahın zıddı olan lekesiz açık renk.
Cahiliye şiiri kullanımıİmruülkays bir beytinde korunaklı çadırında el değmemiş kadını lekesiz bir yumurtaya benzeterek şöyle niteler: / وبَيْضَةِ خِدْرٍ لا يرامُ خِبـاؤهـا / تَمَتَّعْتُ من لَهْوٍ بها غيرَ مُعْجَلِ
Erken Arapça kullanımİbn Kays er-Rukayyât şiirinde asalet ve lekesizlik anlamında kullanmıştır: / أمك بيضاء من قضاعة في الـ / ـبيت الذي يستظل في طنبه / Ayrıca Araplar bir kavmin asıl merkezine, can damarına ve dokunulmaz yurduna بَيْضَةُ القَوْم veya بَيْضَةُ الإِسْلَام demişlerdir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu İmrüilkays.

Sami etimolojik katman

Arapça بيض kökü, Sami dil ailesinde yumurta, kabuk ve lekesiz parlaklık dairesiyle doğrudan bağlantılı ortak bir mirasa dayanır. İbranicede yumurta anlamındaki bēṣāh (ביצה) ve Aramice/Süryanicede bēʿtā / baytā (ܒܰܝܥܬܳܐ / ביעתא) biçimleri, Batı Sami kolunda kökün özellikle sert bir zarla korunan tohum/yumurta ve bunun pürüzsüz açık rengi semantik ekseninde yerleşik olduğunu gösterir. Fonetik olarak Arapçadaki ض sesi, Güney ve Batı Sami dillerindeki tipik ötümlü sürtünmeli/patlamalı denkliklerle uyumludur. Arapçada kök hem korunaklı biyolojik cismi (بَيْضَة) hem de bütün renk skalasında en arı ve ışıltılı kutbu (بَيَاض) adlandıracak biçimde genişlemiş, fiziksel lekesizlikten ahlaki ve ontolojik beraate doğru semantik bir derinleşme kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönRenk ile korunaklı form arasındaki çift yönlü geçişRenk anlamındaki بَيَاض ile korunan nesne anlamındaki بَيْضَة birbiriyle doğrudan irtibatlıdır; lekesiz olan korunur, korunan öz ise lekesiz kalır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice bēṣāh ve Süryanice bēʿtā paralelliğiBatı Sami leksikonunda yumurta ve kabuk rengi üzerinden ortak kök varlığı doğrulanmaktadır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik parlaklık ve ak renk kökleriAile genelinde parıldama ve ak tohum kavramlarında benzer yansımalar bulunsa da düzenli ses denkliği belirli katmanlarla sınırlıdır.Muhtemel

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بيضAnlamlıBeyazlık, yumurta, miğfer, bir topluluğun özüLekesiz açıklık ve korunmuş merkezHedef köktür; Kur'an'da 12 kez geçer.
بضيKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız bir kök olarak kaydedilmemiştir; Kur'an'da geçmez.
يبضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik Arapçada mühmel kabul edilen diziliştir; Kur'an'da geçmez.
يضبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyondur; Kur'an'da geçmez.
ضبيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıBağımsız üçlü kök olarak kullanımı tespit edilmemiştir; Kur'an'da geçmez.
ضيبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıMühmel kombinasyondur; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بيضMerkezRenk, lekesizlik, korunmuşlukIşığın, saflığın, lekesizliğin ve korunmuş özün rengiTemel renk, ahlaki berraklık ve ahiret aklanması.
وضحKomşuBelirginlik ve aşikâr olmaبيض renkteki ve özdaki berraklığı vurgularken, وضح bir şeyin karanlıkta parlayarak açıkça görünmesini anlatırHakikatin gün ışığı gibi ortaya çıkması.
نورKomşuAydınlık ve ışıkبيض rengin kendisine ve lekesiz yüzeyine odaklanırken, نور etrafa yayılan aydınlatıcı kuvvete işaret ederVarlığı görünür kılan ışıma.
نصعKomşuKatıksız saflıkنصع beyazlığın veya arılığın en ileri derecesini niteler; بيض ise rengin ve durumun asıl adıdırBulanıklıktan bütünüyle uzak duruluk.
زهرKomşuParıltı ve ışıltıزهر beyazlığın göz alıcı ışıltısını ve canlılığını bildirir; بيض ise rengin özünü ve lekesizliğini kurarIşığın yüzeyde parıldaması.
سودZıtKaralık, leke ve kederبيض aklanmayı, beraati, nuru ve sevinci; سود kararmayı, lekelenmeyi, suçluluğu ve hüznü temsil ederOntolojik ve ahlaki zıt kutup.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبيضBeyaz olmak, yumurta, korunmuş özRengin adı, aklanma süreci ve dış etkilere kapalı saf cevherKesin
Latincealbus, candidusBeyaz, parıldayan ak, lekesizAlbus mat beyazlığı, candidus ise parıldayan, lekesiz akı ve dürüstlüğü karşılar; ancak yumurta anlamını içermezGüçlü
İngilizcewhite, egg, unblemishedBeyaz, yumurta, lekesizRenk ile yumurta kavramı ayrık köklerle verilir; masumiyet ve berraklık boyutu mecazen karşılanırGüçlü
Almancaweiß, Ei, makellosBeyaz, yumurta, kusursuz/lekesizRenk ve biyolojik form farklı kelimelerle karşılanır; ahlaki duruluk mecaz yoluyla kurulurGüçlü
Fransızcablanc, œuf, immaculéBeyaz, yumurta, lekesizBlanc rengi ve saflığı ifade eder; Kur'an'daki mahşer aklanması derinliğini tam olarak taşımazGüçlü

Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden, TLFi.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَيْضَاءَKusursuz nur ve mucizevi parlaklıkHz. Musa'nın elinin hastalıksız, lekesiz bir ışık saçması bağlamı; A'râf 7:108, Şuarâ 26:33, Neml 27:12.
بَيْضَاءَCennet içeceğinin arılığı ve berraklığıCennet şarabının lekesiz, bembeyaz ve berrak vasfı bağlamı; Sâffât 37:46.
تَبْيَضُّ / ابْيَضَّتْMahşer günü yüzlerin aklanması, sürur ve beraatİman ve salih amel ehlinin ilahi rahmetle aklanıp müjdelenmesi bağlamı; Âl-i İmrân 3:106, Âl-i İmrân 3:107.
الْأَبْيَضُFecrin doğuşu, tan yerinin ağarmasıOruca başlama vaktinde siyah ipliğin beyaz iplikten ayırt edilmesi bağlamı; Bakara 2:187.
بَيْضٌSaklı yumurta gibi saf ve el değmemişlikCennet ehlinin eşlerinin korunmuşluk ve arılık vasfı bağlamı; Sâffât 37:49.
بَيْضٌTabiatın çeşitliliği içinde beyaz yollarDağlardaki farklı renk ve katmanlar arasındaki beyaz çizgiler bağlamı; Fâtır 35:27.
وَابْيَضَّتْKederden dolayı gözlerin perdelenmesi, görme kaybıHz. Ya'kub'un hüznünün derinliğinden gözlerine ak düşmesi bağlamı; Yûsuf 12:84.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ve haşir ahvaliYüzlerin aklanması (تَبْيَضُّ وُجُوهٌ) saadet ehlinin tescili, günah kirinden beraat ve rıza makamı olarak ele alınırİlahi beraat ve ebedi kurtuluş.
Fıkıhİbadet vakitleri ve giyimFecr-i sâdıkın belirlenmesi (الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ), ihram ve kefende beyazın mendupluğu, eyyâm-ı bîz oruçlarıİbadette sınır tayini ve maddi/hükmi temizlik.
TefsirNübüvvet mucizeleri ve cennet tasvirleriHz. Musa'nın elinin alaca hastalığından arî bir nur olarak parlaması ve cennet nimetlerinin katıksızlığıHastalıksız, saf ve apaçık delil.
HadisAhlaki temizlik ve sünnetBeyaz giysilerin temizliği, fıtratın korunması ve abdest azalarının kıyamette nurdan parlamasıManevi arınmanın dışa yansıyan nurlu alameti.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve ahiret muhasebesiBeraat ve arılıkGünah kirlerinden arınarak ilahi huzura lekesiz çıkmaİnsanın yaratılış saflığını koruyarak mahşerde yüzü ak biçimde beraat etmesidir.Kesin
İlmiHakikatin tecellisi ve delilBurhân-ı nâsır, apaçık beyyineŞüphe ve cehalet karanlığını yırtan kesin bilgiHz. Musa'nın elindeki nur gibi hakikatin itiraz edilemez açıklıkta ortaya çıkmasıdır.Güçlü
SiyasiToplumsal dokunulmazlık ve meşruiyetBeyzatü'l-İslamÜmmetin varlığını, bağımsızlığını ve can damarını korumaBir toplumun dağılmaktan muhafaza edilen stratejik çekirdeği ve egemenliğidir.Güçlü
İktisadiTicari ahlak ve şeffaflıkŞeffaf mübadeleGizli ayıptan ve aldatmadan arındırılmış piyasa düzeniİktisadi muamelelerin hilesiz, açık ve her iki tarafça berrak biçimde bilinmesidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTam yansıtma ve spektral bütünlük (Optik / Fizik)Fizikte beyaz ışık, tüm görünür spektrum dalga boylarının eksiksiz ve dengeli birleşimini, beyaz yüzey ise üzerine düşen ışığı soğurmadan bütünüyle geri yansıtmayı temsil eder; kökün lekesizlik ve arı yansıtma çekirdeğiyle tam yapısal örtüşme gösterir.Kesin
Beşeri bilimlerMasumiyet karinesi ve beraat-i zimmet (Hukuk)Hukukta kişinin suçluluğu sabit olana kadar masum (ak ve temiz) kabul edilmesi ve muhakeme neticesinde suçsuzluğunun 'aklanması', kökün ahlaki ve hukuki saflık ekseniyle birebir izomorfiktir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü salt görsel/biyolojik bir ten rengine veya modern ırk tasniflerindeki 'beyaz ırk' kategorisine indirgeyerek anlama yanılgısı.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da beyazlık; fiziksel bir rengin çok ötesinde ontolojik arılık, ilahi nur, cehalet ve şüphe karanlığının yarılması, fıtri saflık ve ahiret beraatidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYüzlerin aklanması ve kararmasını etnik bir üstünlük gibi görmek; Hz. Musa'nın mucizesini bir deri pigmenti bozukluğuyla karıştırmak; cennet tasvirlerindeki aşkın temizliği yüzeysel bir renge indirgemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın ontolojik ve ahlaki nizamında aydınlık ile karanlık, günah ile beraat, fıtrat ile tahrif arasındaki temel zıtlığı somutlaştıran anahtar kavramlardan biri olduğu için hayati önem taşır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mahşerdeki hesaplaşmayı bildiren ayetlerde (Âl-i İmrân 3:106-107), Hz. Musa'nın risalet delillerinde (A'râf 7:108), ibadet vakitlerinin belirlenmesinde (Bakara 2:187) ve cennet nimetlerinin vasıflarında (Sâffât 37:46, 49).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Beyazlığın soy veya ten rengine bağlı ırkî bir ayrıcalık olduğu hezeyanını yıkar; Kur'an'daki aklanmanın yalnızca şirk ve günahtan arınmış bir iman ve salih amelle kazanılabileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKuş yumurtası, başı koruyan demir miğfer ve ışığı soğurmadan bütünüyle yansıtan lekesiz ak renk.
  • Soyut anlamMaddi ve manevi kirlilikten arınma, fıtratın korunması, cehalet karanlığının yarılması ve ilahi huzurda beraat etme.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin veya varlığın dış tesirlerden korunarak özünü saf tutması ve bu arılığın dışa apaçık bir nur ve şeffaflık olarak yansıması durumu.
  • LaTeX modeliB=lim⁡D→0(LS)⋅Φ
  • LaTeX açıklamasıModelde B nihai aklanma ve beraat derecesini (بيض), L varlığa çarpan ilahi nur ve hakikat ışığını, S yüzeyin tutucu ve karartıcı direncini, D kirlilik, günah veya leke parametresini temsil eder. Kirlilik parametresi sıfıra yaklaştıkça (lim⁡D→0), varlığın ışığı soğurmaksızın yansıtma katsayısı mutlak değere ulaşır; Φ ise fıtri özü dış tahrifatlara karşı koruyan muhafaza faktörüdür (yumurta kabuğu ve beraat kalkanı).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب