بيت

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ي-ت32 sîga, 101 mücavir kök, 54 ayet, 29 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قومغيرأنسبيتبُيُوتِطوفالْبَيْتَنحتبُيُوتًاعتقبوأبوب

KökSîga 32Ayet 54Sure 29Mücavir 101

▶ Ağı aç (3B)

بيت

ب - ي - ت

KÖK
  • 73 geçiş
  • 54 ayet
  • 32 sîga
  • 13 sözlük

Beyt ev demektir. “Beyt” yapı demektir. Mesken ev demektir. Yani beyt herhangi bir yapıya ad olarak kullanılabilir. Marife gelen beyt Kabe’dir. İbrahim(AS)den beri insanlar burayı ziyaret etmektedir. Dünyada insanların ziyaret ettiği bu kadar eski başka bir bina yoktur. Ayrıca dünyadaki kara parçalarının ağırlık merkezi de Mekke’dir. Yani bütün insanlar için en kolay gidebilecekleri merkezdir. Bunun için seçilmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Beyt ev demektir. “Beyt” yapı demektir. Mesken ev demektir. Yani beyt herhangi bir yapıya ad olarak kullanılabilir. Marife gelen beyt Kabe’dir. İbrahim(AS)den beri insanlar burayı ziyaret etmektedir. Dünyada insanların ziyaret ettiği bu kadar eski başka bir bina yoktur. Ayrıca dünyadaki kara parçalarının ağırlık merkezi de Mekke’dir. Yani bütün insanlar için en kolay gidebilecekleri merkezdir. Bunun için seçilmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.194 harf
باب التاء والباء و و ء ي معهما ت و ب، ب ي ت، أ ت ب، ت أ ب مستعملات توب: تُبْتُ إلى اللهِ تَوْبةً ومَتاباً، وأنا أَتوبُ إلى اللهِ ليَتُوبَ عليَّ قابلُ التَّوْبِ، أي قابل التَّوْبةِ، تطرَح الهاءَ. والتَّوْبةُ: الاستِحياءُ، يقال: ما طعامُكَ بطَعامِ تَوْبةٍ، أي لا يُستَحيى منه ولا يُحْتَشَمُ. بيت: البَيْتُ من بُيُوت النّاس، وبَيْتٌ من أبيات الشِّعْر. وبُيُوتاتُ العَرَب: أحياؤها. وبَيَّتُّ بَيْتاً
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR836 harf
البَيْتُ معروف، والجمع بُيوتٌ وأَبْياتٌ وأَبايِيتُ. وتصغيره بُيَيْتٌ وبِيَيْتٌ أيضاً بكسر أوله. والعامة تقول بُوَيتٌ. والبَيْتُ أيضاً: عيالُ الرجل. وفلان جاري بَيْتَ بَيْتَ، أي ملاصقاً، بُنِيا على الفتح لأنّهما اسمان جُعلا واحداً. وقول الشاعر: وبَيْتٍ على ظَهْرِ المَطيّ بَنَيْتُهُ=بأسْمَرَ مشقوق الخياشيم يَرْعَفُ يعني بَيْتَ شِعْرٍ كتَبَهُ بالقلم. والبائِتُ: الغابُّ. يقال: خبر بائِتٌ. وكذلك
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.828 harf
ت ب ( وايء ) توب ، تبا ، بيت ، أبت ، أتب ، تأب . ( تبا ) : ثعلب عن ابن الأعرابي : تبا إذا غَزا وغَنِمَ وسَبَى . توب : قال الليث : تابَ الرجلُ إلى الله يَتوبُ تَوْبَةً ومَتاباً ، والله التَّوابُ يتوبُ على عبده ، والعبد تَائِبٌ إلى الله ، وقال الله جلّ وعزّ : ( الذَّنبِ وَقَابِلِ ) ( غافر : 3 ) أراد التَّوْبة ، قلت : أصل تَابَ عاد إلى الله ورجع وأنابَ وتَابَ الله عليه ، أي عاد عليه بالمغفرة ، وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.004 harf
(باب الباء والياء وما يثلثهما) (بيت) الباء والياء والتاء أصلٌ واحد، وهو المأْوَى والمآب ومَجْمَع الشّمْل. يقال بيتٌ وبُيوتٌ وأبياتٌ. ومنه يقال لبيت الشِّعر بيتٌ على التشبيه لأنه مَجْمَع الألفاظِ والحروفِ والمعاني، على شرطٍ مخصوصٍ وهو الوَزْن. وإيَّاهُ أراد القائل: وبَيتٍ على ظَهْرِ المَطِيّ بَنَيْتُه *** بأسمَرَ مَشْقُوق الخياشِيم يَرْعُفُ([1])أراد بالأسمر القلم. والبيت: عِيالُ الرّجُل والذين
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.714 harf
- أصل البيت: مأوى الإنسان بالليل؛ لأنه يقال: بات: أقام بالليل، كما يقال: ظل بالنهار ثم قد يقال للمسكن بيت من غير اعتبار الليل فيه، وجمعه أبيات وبيوت، لكن البيوت بالمسكن أخص، والأبيات بالشعر. قال عز وجل: ﴿فتلك بيتوهم خاوية بما ظلموا﴾ [النمل/52]، وقال تعالى: ﴿واجعلوا بيوتكم قبلة﴾ [يونس/78]، ﴿لا تدخلوا بيوتا غير بيوتكم﴾ [النور/27]، ويقع ذلك على المتخذ من حجر ومدر وصوف ووبر، وبه شبه بيت الشعر، وعبر
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR845 harf
ب ي ت ماله بيت ليلة وبيته ليلة‏.‏ وفلان لا يستبيت أي لا يملك البيتة‏.‏ وتبيت الطعـام‏:‏ أكلتـه عنـد المضجع وشر الطعام المتبيت‏.‏ وبيته العدو ومن عادته البيات‏.‏ وبيت الأمر‏:‏ دبره ليلاً ‏"‏ إذ يبيتون ما لا يرضى من القول ‏"‏ وهذا أمر قد بيت بليل‏.‏ وخفت بيوت أمر‏.‏ قال جرير أعـد لبيـوت الهمـوم إذا سـرت جمالية حرفاً وميساً مفرداً وبت عنده في مبيت صدق وبيتوتة طيبة‏.‏ وأباتك الله إباتة حسنة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.695 harf
البَيْتُ من الشَّعَر: ما زاد على طريقةٍ واحدة، يَقَع على الصغير والكبير؛ وقد يقال للمبنيّ من غير الأَبنية التي هي الأَخْبِيَةُ بَيْتٌ؛ والخِباءُ: بيت صغير من صوف أَو شعر، فإِذا كان أَكبرَ من الخِباء، فهو بيتٌ، ثم مِظَلَّة إِذا كَبِرَتْ عن البيت، وهي تسمى بيتاً أَيضاً إِذا كان ضَخْماً مُرَوَّقاً. الجوهري: البيتُ معروف. التهذيب: وبيت الرجل داره، وبيته قَصْره، ومنه قول جبريل، عليه السلام: بَشِّرْ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR548 harf
* ب ي ت * جمع * البَيْتِ بُيُوتٌ * و * أبيْاتٌ * و * أبَابيِتُ * عن سيبويه مثل أقوال وأقاويل وتصغيره * بُيَيْتٌ * و * بِيَيْتٌ * بضم أوله وكسره والعامة تقول بويت و * البيتُ * أيضا عيال الرجل وقول الشاعر % وبيت على ظهر المطي بنيته % بأسمر مشقوق الخياشيم يرعف % يعني بيت شعر كتبه بالقلم و * البائتُ * و * البَيُّوتُ * الغاب يقال خبز بائت و * باتَ * الرجل يبيت ويبات * بَيْتُوتَةً * و * بَاتَ * يفعل
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.147 harf
البيت من الشعر : ما زاد على طريقة واحدة ، يقع على الصغير والكبير ، قد يقال للمبني من المدر ، م وهو معروف ، والخباء : بيت صغير من صوف أو شعر فإذا كان أكبر من الخباء، فهو بيت ، ثم مظلة إذا كبرت عن البيت، وهي تسمى بيتا أيضا إذا كان ضخما مزوقا . وقال ابن الكلبي: بيوت العرب ستة: قبة من أدم، ومظلة من شعر، وخباء من صوف، وبجاد من وبر، وخيمة من شجر، وأقنة من حجر ، وسوط من شعر ، وهو أصغرها. وقال البغدادي:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR21.626 harf
بَاتَ 1 بَاتَ بات بآت آتي , (T, S M, &c.,) aor. يَبِيتُ and يَبَاتُ, (S, Msb, K,) inf. n. بَيْتُوتَةٌ (Lth, T, S A, Msb, K) and مَبِيتٌ (Msb, K) and مَبَاتٌ (Msb) and بَيْتٌ and بَيَاتٌ, (K,) has two meanings: in that which more commonly obtains, the action is restricted to the night: (Msb:) it is by night, or in night; not in sleep: (M:) you say, بَاتَ يَفْعَلُ كَذَا, meaning He did such a thing
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR938 harf
بَاتَ بَاتَ ( y ) A , I ( n. ac. بَيْت 1 , مَبِيْت [ 18 ] , بَيَاْت 22 ), a. [ Fī ], Passed, spent the night in. b. [ Bi or 'Ind ], Passed the night at, with. c. Continued ( doing ). بَيَّتَ بَيَّتَ II , a. Built, constructed. b. Did by night. أَبْيَتَ أَبْيَتَ IV , a. Made to pass the night. b. Gave a night's lodging to. اِسْتَبْيَتَ اِسْتَبْيَتَ X , a. Asked for shelter for
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR41.687 harf
بيت بَاتَ - يَبِيْتُ - بَيات - بَيْت - بُيوْت - بَيَّتَ - يُبَيَّتُ بَاتَ - يَبيْتُ + كائن + في مكان: يمكث ويبقى في مكان آمن ومريح ومستور وخاصة طوال الليل. باتَ - يَبيْتُ + كائن + يفعل أمراً + لـِ كائن: يمكث ويبقى في مكان آمن ومريح ومستور طوال الليل يفعل أمراً لأجل الكائن بَيات: على وزن " فـَعال": اسم فعل مبالغة من " باتَ - يَبيْتُ ":
Tamamını oku

Sîgalar(32)

Mücavir kökler101 mücavir (341 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. طوف

    7 ortak ayet · Çeper demektir

  2. نحت

    3 ortak ayet · Yontulmuş taş demektir

  3. أهل

    8 ortak ayet · Hilal yeni ay demektir

  4. عتق

    2 ortak ayet · Eski

  5. طهر

    4 ortak ayet · Akar temiz sudur

  6. قلد

    2 ortak ayet · Anahtardır

  7. بوأ

    3 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

  8. غير

    7 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  9. جبل

    4 ortak ayet · Dağ anlamındadır

  10. دخل

    6 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  11. أنس

    10 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  12. بوب

    3 ortak ayet · Bab kapı demektir

Geçtiği ayetler(54)

  1. … فِي الْأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

    EvlerDüşününüz ki; O, sizi Ad kavminden sonra halifeler yaptı, yeryüzüne sizi yerleştirdi. Ovalarından köşkler yapıyor, dağlarından evler yontuyorsunuz. Artık Allah’ın nimetlerini anın. Yeryüzünde fesadçılar olarak taşkınlık yapmayın.

  2. وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى وَأَخِيهِ أَنْ تَبَوَّأَا لِقَوْمِكُمَا بِمِصْرَ بُيُوتًا وَاجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ قِبْلَةً وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

    EvlerMusa ve kardeşine de vahyettik ki: Mısır’da kavminiz için evler hazırlayın; evlerinizi namazgah edinin namaz kılın. Ve mü’minlere müjdele.

  3. وَكَانُوا يَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا آمِنِينَ

    EvlerOnlar, dağlardan emin evler yontup oyarlardı.

  4. وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ

    EvlerVe Rabbın bal arısına vahyetti ki: Dağlarda, ağaçlarda ve hazırlanmış kovanlarda yuva edin.

  5. … مِنْ بُيُوتِكُمْ سَكَنًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنْ جُلُودِ الْأَنْعَامِ بُيُوتًا تَسْتَخِفُّونَهَا يَوْمَ ظَعْنِكُمْ وَيَوْمَ إِقَامَتِكُمْ وَمِنْ أَصْوَافِهَا وَأَوْبَارِهَا …

    EvlerAllah evlerinizi sizin için bir huzur ve sükun yeri yaptı ve size hayvan derilerinden; gerek göç gününde gerek konduğunuz günde hafifçe taşıyacağınız evler; yünlerinden, yapağılarından, kıllarından bir zamana kadar giyimlik, döşemelik ve ticaret kumaşı verdi.

  6. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ بُيُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

    EvlerEy iman edenler; evlerinizden başka evlere, sahibleriyle alışkanlık kurup selam vermeden girmeyin. Bu, sizin için daha hayırlıdır. Olur ki iyice düşünürsünüz.

  7. لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ فِيهَا مَتَاعٌ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ وَمَا تَكْتُمُونَ

    Evlerİçinde menfaatınız bulunan ve oturulmayan boş evlere girmenizde birvebal yoktur. Ve Allah; açığa vurduğunuzu da, gizlediğinizi de bilir.

  8. … جُنَاحٌ أَنْ تَأْكُلُوا جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا فَإِذَا دَخَلْتُمْ بُيُوتًا فَسَلِّمُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبَارَكَةً …

    EvlerKöre bir sorumluluk yoktur. Topala da bir sorumluluk yoktur. Hastaya da bir sorumluluk yoktur. Kendi evlerinizde veya babalarınızın evlerinde veya annelerinizin evlerinde veya erkek kardeşlerinizin evlerinde veya kızkardeşlerinizin evlerinde veya amcalarınızın evlerinde veya halalarınızın evlerinde veya dayılarınızın evlerinde veya teyzelerinizin evlerinde veya anahtarlarına malik olduğunuz yerlerde veya dostlarınızın evlerinde izinsiz yemek yemenizde bir sorumluluk yoktur. Bir arada veya ayrı ayrı yemenizde bir sorumluluk yoktur. Evlere girdiğiniz zaman, Allah katından bereket, sağlık ve güzellik dileyerek kendinize selam verin. Allah

  9. وَتَنْحِتُونَ مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا فَارِهِينَ

    EvlerDağlarda ustalıkla evler oyar mısınız?

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبيت
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli olan ي)
Bağlamsal Yakın Köklerدار, سكن, حجر, أوي
Zıt Kökظعن
Çekirdek Özet 1Geceleyin sığınılan, toplanılan, güvenle barınılan ve etrafı çevrilmiş korunaklı mekân veya yapı
Çekirdek Özet 2İnsanın ve ailenin mahremiyet, istirahat ve ibadet alanı; tevhidin yeryüzündeki merkezi (Kâbe)
Çekirdek Özet 3Bireysel ve toplumsal hayatın kurucu hücresi; zihinsel ve gizli planların geceleyin tahkim edildiği odak
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir bina veya tuğla-harç yapısına indirgeyip geceleme, sığınma, güvenlik ve mahremiyet boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بيOrtaya çıkma, ayrışma, toplanma veya belirginleşme hareketi; بين (ayrışıp belirginleşme), بيد (ortadan çekilme), بيع (mülkiyetin el değiştirmesi), بيض (beyazlık ve açığa çıkma)تBelirli bir sınır ve işaret koyarak sığınma, toplanma ve geceyi geçirme sınırını kesinleştirme anlamı kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadırİçeride olma, barınma, örtme, korunaklı bir iç alan oluşturma
يEl ve kolİş yapma, uzanma, kurma, inşa etme veya sığınma eylemini fiiliyata dökme
تİşaret, çarpıİm, kesin sınır, bağlayıcı akit, son nokta ve emniyet hududu
بيتEv, çadırKorunaklı bir iç alana çekilip el emeğiyle kurulan ve kesin sınırlarla belirlenen güvenli barınma eylemi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamGeceleyin vahşi hayattan, soğuktan ve tehlikelerden korunmak üzere sığınılan çadır, gölgelik, taştan veya kıldan barınak; geceyi bir yerde geçirme eylemi
Cahiliye şiiri kullanımıÜmeyye b. Ebi’s-Salt beytinde geceleyin kurulan veya dert edinilip gece boyu tasarlanan ağır meseleyi ifade etmek üzere şu şekilde zikreder: وأَجْعَلُ فُقْرَتَها عُدَّةً / إذا خِفْتُ بيُّوتَ أَمْرٍ عُضالِ
Erken Arapça kullanımUbeyd b. Hilâl’e ait mısrada gece gizlice tuzak kurma ve tertipleme anlamında kullanılmıştır: أَتَوْني فلم أرضَ ما بَيَّتُوا / وكانوا أَتَوْني بشيءٍ نُكُرْ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin en temel ve en yaygın müşterek miraslarından birini temsil eden بيت kökü, Proto-Semitik *bayt- (ev, barınak, geceleme yeri) biçimine kadar kesintisiz takip edilebilmektedir. Doğu Sami kolunda Akadca bītu(m) (ev, tapınak, mülk, hane), Batı Sami kolunda İbranice bayit (בַּיִת: ev, aile, sülale, tapınak), Aramice ve Süryanice baytā (ܒܝܬܐ: ev, konut, ibadethane), Ugaritçe bt (ev, mesken), Güney Sami kolunda Ge'ez (Etiyopya) bēt ve Güney Arabistan epigrafik metinlerinde byt biçiminde korunmuştur. Bütün Sami dillerinde kök, hem fiziksel yapıyı hem aileyi hem de kutsal mabedi (tanrının evi) ifade edecek biçimde anlam genişlemesine uğramıştır. Arapçada kökün fiil formu olan «bâte» (geceyi geçirdi) ve «tebyît» (gece gizlice iş çevirme, gece baskını yapma) türevleri, barınmanın asıl sebebinin gece karanlığındaki savunmasızlığı gidermek olduğu ilksel göçebe tecrübesine doğrudan işaret etmektedir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönGecelemek (beytûte), gece sığınılan mekân (beyt), gece planı yapmak (tebyît)İsim formu olan ev ile eylem formu olan geceleme arasında doğrudan bir sebep-sonuç bağı bulunurKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca bītu, İbranice bayit, Aramice/Süryanice baytā, Ugaritçe bt, Ge'ez bētTüm Sami dillerinde ev, hane, soy ve tapınak anlamlarını taşıyan Proto-Semitik ortak miras köktürKesin
Daha geniş dilsel ilişkiProto-Afroasyatik kök ihtimalleriBazı Berberice ve Çadik dillerindeki barınak ve geceleme adlarıyla muhtemel yapısal paralelliklerMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بيتAnlamlıEv, gecelemek, gece iş tasarlamakGece sığınılan barınak, hane, mabetHedef kök; Kur'an'da geçer
بتيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez
يبتAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıHarf dizilimi Arapçada kök olarak kullanılmaz; Kur'an'da geçmez
يتبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez
تبيAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez
تيبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بيتMerkezBarınak, geceleme ve sığınma yeriGeceleyin emniyet içinde sığınılan, toplanılan, mahremiyeti olan korunaklı mekân veya haneFiziksel binadan ziyade geceleme, sığınma ve hane halkının bir aradalığı esastır
دارKomşuYaşam alanı, mülk, yurtEtrafı çevrili, içinde birden fazla beyt (oda/ev) barındıran geniş yaşam havzası ve yurtدور kökünden dönme ve çevreleme vurgusu taşır; بيت onun içindeki özel birimdir
سكنKomşuHuzur ve sükûnet bulunan yerHareketsizliğe kavuşulan, telaşın dindiği, sükûnet ve huzur veren ikametgâhMekânın fiziksel boyutundan çok sağladığı dinginlik ve yerleşme durumu ön plandadır
حجرKomşuÖzel oda, yasaklı ve ayrılmış bölmeGirişi sınırlandırılmış, etrafı kesin çizgilerle çevrilmiş tekil oda veya özel hacimYasaklama, koruma ve dışarıdan soyutlama anlamı taşır
أويKomşuSığınma, himaye altına girmeTehlikeden kaçıp himayesine girilen, şefkatle toplanılan merci veya melceMekânsal sınırdan ziyade himaye, sığınma ve merhametle toplanma eylemi esastır
ظعنZıtGöç etme, çadırı söküp yola çıkmaKonaklanan yeri terk edip sefere koyulma, açık alanda hareket halinde olmaYerleşiklik, gece sığınması ve mahremiyetin karşıtı olan intikal hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبيتGece sığınılan ev, hane, mabetGecelemek, toplanmak, mahremiyet ve hane halkını içeren çok katmanlı kavramKesin
LatinceDomus, MansioEv, hane, konaklama yeriDomus aile ve soy boyutunu karşılarken, mansio gece kalınan durağı karşılar; gece planı türevini içermezGüçlü
İngilizceHouse, Home, Abode, Nocturnal shelterEv, yuva, mesken, gece barınağıHouse fiziksel binayı, home duygusal ve ailevi yuvayı karşılar; geceleme fiilini tam olarak yansıtmazGüçlü
AlmancaHaus, Heim, NachtlagerEv, yurt, gece kalınan yerHaus yapıyı, Heim aidiyeti, Nachtlager gece konaklamasını verirGüçlü
FransızcaMaison, Foyer, DemeureEv, hane, ocakMaison fiziksel yapıyı, foyer ocak ve aile birliğini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْبَيْتِ / بَيْتِيَKâbe, Mescid-i HarâmTevhidin merkezi, ilk mabet ve ibadet yönelişi bağlamı (Bakara 2:125, Âl-i İmrân 3:96, Hac 22:26, Kureyş 106:3)
بُيُوت / بُيُوتِكُمْİnsanların özel meskenleri, aile yuvasıMahremiyet, izin alarak girme, aile hukuku ve yerleşim bağlamı (Nûr 24:27, Nûr 24:61, Ahzâb 33:33)
بَيَاتًاGeceleyin ansızın gelen azapToplumların gafil olduğu gece vaktinde helakin inmesi bağlamı (A'râf 7:4, A'râf 7:97, Yûnus 10:50)
يُبَيِّتُونَ / بَيَّتَGeceleyin gizli plan ve komplo kurmaMünafıkların veya inkârcıların karanlıkta gizlice toplanıp tertip yapması bağlamı (Nisâ 4:81, Nisâ 4:108)
بَيْتًا (Örümcek ağı)Dayanıksız ve çürük sığınakŞirk koşanların dayandığı sahte otoritelerin acizliğini tasvir bağlamı (Ankebût 29:41)
بَيْتًا (Cennette köşk)İlahi mükâfat ve ebedi barınakFiravun'un eşinin Allah katında talep ettiği manevi makam ve yakınlık bağlamı (Tahrîm 66:11)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBeytullah (Kâbe) ve ilahi nispetKâbe'nin Allah'a izafe edilmesinin mekân isnadı değil teşrif ve ta'zim amaçlı olmasıMecazi aidiyet ve tenzih eksenli yorum
FıkıhMesken dokunulmazlığı ve aile hukukuİsti'zân (izin isteme), mahremiyet sınırları, nafakada mesken temini ve kadının iddeti süresince evinde kalmasıHukuki ve dokunulmaz mahrem alan
TefsirKâbe'nin kadimliği ve örümcek evi meseliKâbe'nin yeryüzünün ilk beyti olması ve şirkin temelsizliğinin örümceğin eviyle örneklendirilmesiMaddi ve manevi sığınak mukayesesi
HadisEhl-i Beyt ve gece ibadetiHz. Peygamber'in ailesinin hukuki ve ahlaki konumu; geceleyin namazla geçirilen evin manevi nuruNebevi hane ve geceleyin ihya edilen ibadet

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kıble merkeziBeytullah (Kâbe)Birleştirici odak ve sığınakBütün müminlerin yöneldiği, yeryüzünün ilk ve en köklü tevhid merkezi işlevini görürKesin
İlmiKavramsal çerçeve ve metin yapısıBeytü'l-hikme / Şiir beytiDağınık unsurları bir araya getiren ölçülü yapıŞiirde beyt nasıl vezinle anlamı toplarsa, ilmi meclisler de bilgiyi derleyip korurGüçlü
SiyasiDevlet yönetimi ve kamusal teşkilatBeytülmâl / HanedanKamu kaynaklarının toplandığı güvenli merkezToplumun ortak hazinesinin korunduğu ve dağıtıldığı kurumsal emniyet odağıdırGüçlü
İktisadiMülkiyet, barınma ve hane ekonomisiTemel tüketim ve üretim birimi (hane)Servetin korunduğu ve neslin yetiştiği ekonomik hücreBireyin ve ailenin temel ihtiyaçlarını giderdiği asgari iktisadi sığınaktırKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKararlı potansiyel kuyusu (Potential well) ve hücre zarıMaddenin veya parçacığın dağılmadan bir arada tutulduğu, dış etkenlere karşı korunan kapalı ve dengeli durumGüçlü
Beşeri bilimlerÇekirdek aile ve mahrem alan dokunulmazlığıBireyin toplumsal baskı ve dış tehditlerden sıyrılarak kendisini yeniden ürettiği temel sosyolojik kurumKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiبيت kelimesini yalnızca gayrimenkul, tapulu mülk ya da taştan-betondan yapılmış fiziksel bir bina olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün özünde geceleyin sığınılan yer, bir araya toplanma, mahremiyet, gizli tasarılar ve tevhidin evrensel merkezi (Kâbe) bulunması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKâbe'ye dair ayetlerdeki tevhidî derinliğin yitirilmesi; isti'zân ayetlerindeki mahremiyet ilkesinin bina mülkiyetine indirgenmesi; gece yapılan gizli planların (تبييت) psikolojik ve ahlaki vehametinin gözden kaçması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem ferdi ahlak ve aile mahremiyetini kurduğu hem de evrensel ibadet coğrafyasını Kâbe merkezinde birleştirdiği anahtar bir köktür; ayrıca nifak ve gizli komploların psikolojisini de gece boyutuyla açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Hac ve kıble ayetlerinde (Bakara, Âl-i İmrân, Hac); sosyal hayat ve mahremiyet kurallarını belirleyen ayetlerde (Nûr, Ahzâb); münafıkların gece tuzaklarını ifşa eden ayetlerde (Nisâ); şirk eleştirisinde (Ankebût).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ev kavramının salt ekonomik bir tüketim nesnesi değil, ahlaki bir terbiye, güvenlik ve sükûn alanı olduğunu gösterir; müşriklerin güvendikleri sığınakların örümcek ağı kadar dayanıksız olduğunu ortaya koyarak sahte emniyet hissini yıkar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİnsanın geceleyin tehlikelerden korunmak, istirahat etmek ve ailesiyle toplanmak üzere sığındığı korunaklı çadır, barınak veya oda.
  • Soyut anlamDış tehditlere ve belirsizliklere karşı sınırları belirlenmiş güvenli mahrem alan; tevhid bilincinin ve zihinsel tasarıların toplandığı çekirdek odak.
  • Sistematik karşılıkHem mikro düzeyde toplumun çekirdeği olan ailenin koruma kalkanı hem de makro düzeyde ümmetin tevhid yönelişini sabitleyen Kâbe mihveri.
  • LaTeX modeliB={x∈U∣ϕ(x,tnight)≤θ∧ψ(x)=1}
  • LaTeX açıklamasıModelde B korunaklı beyt alanını, U tüm fiziksel ve sosyal evreni, x bu alanın içindeki unsurları temsil eder. ϕ(x,tnight) fonksiyonu gece vaktinde maruz kalınan dış tehlike ve savunmasızlık düzeyini gösterir; bu düzeyin belirlenen θ eşik değerinden küçük veya eşit olması güvenlik koşulunu sağlar. ψ(x)=1 ifadesi ise mekânın mahremiyet, toplanma ve dokunulmazlık sınırının tam olarak devrede olduğunu tanımlar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب