بيد
ب - ي - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Beyd çöl, sahra demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(11)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Beyd çöl, sahra demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.893 harfباب الدال والباء و و ء ي معهما
د ب أ، ب د و، ب د أ، ب ي د، أ ب د، د أ ب، أ د ب، و ب د مستعملات
دباً:
الدُّبّاء: القَرْع والواحدة دُبّاءةٌ.
وفي الحديث عن النبيِّ صلّى اللهُ عليه وسَلَّم أنَّه نَهَى عن الدُّباءِ والحَنْتَم والنَّقير، وهي أوعيةٌ كانوا ينتبذون فيها وضَرِيَتْ فكان النَّبيذُ يغلي فيها سريعاً ويُسكِرُ فنَهاهم عن الانتِباذ فيها، ثم رخَّصَ -عليه الصلاة والسلام- في الانتِباذ فيها بشرط أن
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR289 harfالبَيداءُ: المفازة، والجمع بيد. وبادَ الشيءَ يَبيدُ بَيْداً وبُيوداً: هلك. وأبادَهُم اللهُ، أي أهلكهم. والبَيْدانةُ: الأَتانُ اسم لها. قال امرؤ القيس:
ويوماً على صَلْتِ الجَبينِ مُسَحَّجٍ ويوماً على بَيْدانَةٍ أُمِّ تَـوْلَـبِ
وبَيْدَ بمعنى غير. يقال: إنّه كثير المال، بَيْدَ أنّه بخيل.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.541 harfد ب ( وايء )
دبا ، داب ، وبد ، أدب ، أبد ، بدا ، بيد .
دبا : قال الليث : الدُّبَّاءُ القَرْعُ الواحدة دُبّاءَةٌ .
وفي الحديث عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نهى عن الدُّبَّاء والحنْتَم والنّقِير وهي أوعية كانوا ينتبذون فيها وضرِيَتْ فكان النبيذُ يغلى فيها سريعاً ويُسْكِر فنهاهم عن الانتِبَاذِ
فيها ، ثم رَخَّصَ عليه الصلاة والسلام في الانتبَاذ فيها بشرط أن يشربوا ما فيها وهو غيرُ مسكر . وقال :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.004 harf(باب الباء والياء وما يثلثهما)
(بيت) الباء والياء والتاء أصلٌ واحد، وهو المأْوَى والمآب ومَجْمَع الشّمْل. يقال بيتٌ وبُيوتٌ وأبياتٌ. ومنه يقال لبيت الشِّعر بيتٌ على التشبيه لأنه مَجْمَع الألفاظِ والحروفِ والمعاني، على شرطٍ مخصوصٍ وهو الوَزْن. وإيَّاهُ أراد القائل:
وبَيتٍ على ظَهْرِ المَطِيّ بَنَيْتُه *** بأسمَرَ مَشْقُوق الخياشِيم يَرْعُفُ([1])أراد بالأسمر القلم. والبيت: عِيالُ الرّجُل والذين
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR204 harfب ي د
نزلنـا بالبيـداء وقطعنـا بيـداً عـن بيـد.
وأبادهـم اللـه فبـادوا.
وفـي الحديـث: " بعث الله جبريل فقال يا بيداء بيدي بهم فيخسف بهم " وصاد عيراً وبيدانة.
وهو كثير المال بيد أنه بخيل.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR189 harf* ب ي د * * البَيْداءُ * بوزن البيضاء المفازة والجمع * بِيدٌ * بوزن بيض و * بَادَ * هلك وبابه باع وجلس و * أبَادَهُ * الله أهلكه و * بَيْدَ * كغير وزنا ومعنى يقال هو كثير المال بيد أنه بخيل
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.242 harfباد الشيء يبيد بوادا، هكذا في اللسان - وقد أنكره شيخنا بناء على أنه لم يذكره الجوهري ولا أرباب الأفعال، ولا لقتضاه قياس، وهذا وبيادا، بالفتح، وبيودا، بالضم، وبيدودة، وهذه عن اللحياني: ذهب وانقطع. وباديبيد بيدا، إذا هلك. وبادت الشمس بيودا: غربت، حكاه سيبويه. وأباده الله. أهلكه. وفي الحديث: فإذا هم بديار باد أهلها، أي هلكوا وانقرضوا. والبيداء: الفلاة والمفازة المستوية يجرى فيها الخيل، وقيل: مفازة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR4.505 harfبَادَ
1 بَادَ اـد باـد باد بادي , aor. يَبِيدُ, inf. n. بَيْدٌ (T, S, M, &c.) and بُيُودٌ (S, M, L, Msb, K) and بَيَادٌ (M, L, Msb, K) and بَيْدُودَةٌ (Lh, M, L, K) and بَوَادٌ (L, K) and بَوْدٌ, (CK,) the last but one disapproved by MF, (TA,) [and the last equally doubtful,] He, or it, perished; (T, S, A, Mgh, L, Msb;) went away; passed away; became cut off, or extinct; came to an end. (M, L,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR802 harfبَادَ
بَادَ ( y ) I ( n. ac. بَيْد 1 , بَيَاْد 22 , بُيُود [ 27 ] ,
بَيْدُوْدَة
بَيْدُوْدَة ),
a. Perished, became extinct.
b. Set ( sun ).
أَبْيَدَ
أَبْيَدَ IV ,
a. Destroyed, annihilated.
بَيْد
بَيْد 1 ,
a. Destruction, ruin.
بَاْيِد
بَاْيِد 21 ,
a. Lost, destroyed, done for.
بَيَّاْدِيّ
بَيَّاْدِيّ 28yi , P. , ( pl. بَيَّاْدَة 28t ),
a. Foot-soldier; infantry.
b. Footman.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR4.965 harfبيد
بَادَ - يَبِيْدُ
بَادَ - يَبِيْدُ + الكائن أو الشيء: يزول ويهلك ويفنى: يتخرب ويضمحل ويزول أصله ولا يبقى منه أثر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " هلاك وفناء الشيء وزواله، جسماً، أو أثراً وفعلاً" وهي:
فَنيَ - يَفْنى، هَلَكَ - يَهْلِكُ، زَهَقَ - يَزْهَقُ، بَادَ - يَبيْدُ، بَطَلَ - يَبْطُلُ، نَفِدَ - يَنْفَدُ
تبيد
{ ودخل جنته وهو ظالم لنفسه
Sîgalar(1)
Mücavir kökler7 mücavir (11 toplam)
- أبد
1 ortak ayet · Badiye çöl demektir
- ظنن
1 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
- دخل
1 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir
- جنن
1 ortak ayet · Bahçe demektir
- نفس
1 ortak ayet · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
- ظلم
1 ortak ayet · Zalimler
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
وَدَخَلَ جَنَّتَهُ وَهُوَ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ قَالَ مَا أَظُنُّ أَنْ تَبِيدَ هَذِهِ أَبَدًا
Çöl olurO, nefsine böylece zulmederek bahçesine girerken dedi ki: Bu bahçenin batacağını hiç sanmam.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بيد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi ya) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هلك, فني, دمر, بور |
| Zıt Kök | بقي |
| Çekirdek Özet 1 | Varlığın bütünüyle tükenip yok olması, çöl ve ıssızlıkta iz bırakmadan kaybolup gitmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın kendi kurduğu mamur düzenin ve servetin mutlak biçimde çökeceğini ve silineceğini inkâr etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Fanilik yasasının kaçınılmazlığı ve ontolojik tükenişin mülkiyet yanılsamasını sıfırlaması |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin sadece basit bir ölüm veya geçici bir bozulma sanılması; nihai ve izsiz ontolojik siliniş boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بي | Ayırma, açılma, mesafelenme ve bir durumdan başka bir duruma intikal etme çekirdeği (بين, بيع, بيت) | د | Kapı ve geçiş imgesini taşıyan dal harfi eklenerek mevcudiyet alanından mutlak yok oluş ve tükeniş alanına geçişi, izlerin bütünüyle silinerek yok olmasını neticelendirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış mekan | Varlığın içinde barındığı, sınırları belirli korunaklı alanı temsil eder |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma, tasarruf | Maddi ve somut tasarrufun, varoluşsal etkinliğin devamlılığını gösterir |
| د | Kapı; giriş, geçiş, dışarı çıkış, ayrılma | İçeriden dışarıya kesin geçişi, mevcut durumun dışına çıkıp geri dönülmez biçimde ayrılmayı simgeler |
| بيد | Mekandan dışarıya kesin geçiş ve yok oluş | Korunaklı mekanın ve varoluşsal tasarrufun nihai bir kapıdan geçerek tükenmesi, çölün ıssızlığında iz bırakmadan kaybolması hareketini ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin helak olup tamamen tükenmesi, izinin kaybolması; yolcusunu içinde yok eden, su ve bitkiden yoksun engin çöl ve sahra (el-Beydâ') |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi amcasının oğluna hitaben yaptığı eylemi açıklarken kökü istisna ve tükeniş bağlamında kullanmıştır: عمدا فعلت ذاك بيد أني / إخال لو هلكت لم ترنّي |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in hadisinde geçen istisna kullanımı ile kıyamet alametlerine dair rivayetlerde ordunun çölde batışı için yer alan sesleniş: نحن الآخرون السابقون يوم القيامة بيد أنهم أوتوا الكتاب من قبلنا / يا بيداء بيدي بهم |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab ve Asāsü’l-Belāġa.
Sami etimolojik katman
Arapça بيد kökü, Sami dillerinde genel olarak tükenme, yok olma, kaybolma ve harap olma anlamsal dairesiyle ilişkilidir. İbranicede yer alan ve kökten yok olma, felakete uğrama veya helak olma durumlarını niteleyen fonetik açıdan yakın biçimler ile Süryanicedeki kaybolma ve tükenme bildiren kullanımlar bu semantik katmanın ortak çekirdeğine işaret eder. Kökün çöl veya ıssız düzlük (beydâ') anlamına genişlemesi, bedevi Arap coğrafyasında insanın ve izlerin kaybolup helak olduğu uçsuz bucaksız coğrafi mekan algısıyla yakından bağlantılıdır. Kökün bir diğer kullanımı olan ve istisna bildiren edatlaşmış yapısı ise bir durumun önceki hükümden bütünüyle ayrılarak yok sayılması veya başkalık kazanması zemininde gelişmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Helak olma, tükenme, çölleşme, istisna olma | Bir varlığın bütünüyle zeval bulması ve izsizleşmesi ile çölün yutucu ıssızlığı arasında doğrudan semantik bağ vardır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede helak ve zeval kökleri | Merkezi Sami dillerinde yok olma, kaybolma ve varoluşsal sınırın sonuna gelme manaları ortaktır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış genişleme bağı güvenilir kaynaklarla tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بيد | Anlamlı | Helak olmak, yok olmak, tükenmek | Hedef köktür; varlığın ve izin tamamen silinmesi | Kur'an'da geçer |
| بدي | Anlamlı | Ortaya çıkmak, aşikar olmak | Çöle çıkmak, bedevilik, gizli iken görünür hale gelmek | Kur'an'da geçer; zıt yönde görünürlük |
| يبد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde mühmel kabul edilen diziliş | Kur'an'da geçmez |
| يدب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde mühmel kabul edilen diziliş | Kur'an'da geçmez |
| دبي | Anlamlı | Karınca gibi yavaşça yürümek, yayılmak | Çekirge yavrusu ve yerde kıpırdayarak hareket etme | Kur'an'da geçmez |
| ديب | Anlamlı | Zahmet çekmek, devamlı çalışmak | دأب kökünün teshil edilmiş veya dönüşmüş biçimi | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بيد | Merkez | Tükeniş ve yok oluş | Varlığın iz bırakmadan, çölleşircesine silinip gitmesi | Maddi ve kurumsal varlığın mutlak çöküşü |
| هلك | Komşu | Bozulma ve can verme | Bir şeyin işlevini yitirerek ölmesi veya dağılması | Canlılığın veya düzenin çözülmesi |
| فني | Komşu | Son bulma | Zaman ve imkan sınırına ulaşıp tükenme | Varlığın nihai sınırına gelip son bulması |
| دمر | Komşu | Yıkılma ve kırılma | Dış bir darbe ile altüst olma ve ezilme | Şiddetli ve fiziki yıkım |
| بور | Komşu | Atıl kalma ve çürüme | İşlenmeyen toprağın veya ticaretin kısır kalması | Verimsizlikten kaynaklanan çöküş |
| بقي | Zıt | Kalıcılık ve süreklilik | Değişimlere rağmen varlığını devam ettirme, sabit durma | Zamanın ve şartların ötesinde var kalma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بيد | Helak olmak, tükenmek, silinmek | İz bırakmaksızın zeval bulma ve sahrada kayboluş | Kesin |
| Latince | Perire, abolere | Yok olmak, tamamen silinmek | Varlığın geri dönüşsüz biçimde ortadan kalkması ve izinin silinmesi | Güçlü |
| İngilizce | Perish, vanish, become desolate | Helak olmak, yok olup gitmek, ıssızlaşmak | Çölleşme ve maddi sistemin tamamen çöküşü | Kesin |
| Almanca | Untergehen, vergehen, verwüsten | Batmak, yok olmak, ıssız kalmak | Hem varlıksal çöküşü hem de harabe haline gelmeyi içerir | Güçlü |
| Fransızca | Périr, s'anéantir, disparaître | Helak olmak, silinmek, yokluğa karışmak | İz bırakmayan ontolojik tükeniş durumunu ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَبِيدَ | Bağın, bahçenin ve maddi servetin bütünüyle helak olup yok olması | İnsanın sahip olduğu mamur mülkün ebedi kalacağını zannettiği kibri ve ahireti inkar psikolojisi bağlamında (Kehf 18:35) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fenâ ve adem teorisi | Varlıkların zeval bulması ve alemin ontolojik faniliği karşısında Allah'ın Bâkî oluşu | Dünyevi hiçbir nizamın ebedi kalamayacağı gerçeği |
| Fıkıh | Mülkiyetin düşüşü ve helak olan mallar | Zayi olan, helak olan veya telef edilen malın hukuki statüsü | Bir hakkın veya malın hukuken tamamen hükümsüzleşmesi |
| Tefsir | Kehf Suresi'ndeki iki bahçe sahibi kıssası | Bahçe sahibinin kendi kurduğu refahın asla çökmeyeceğine dair ontolojik yanılgısı | Gurur, gaflet ve ebediyet kuruntusunun eleştirisi |
| Hadis | İstisna edatı ve kıyamet alametleri rivayetleri | Hz. Peygamber'in sözlerinde istisna edatı olarak kullanımı ile beydâ çölünde helak olacak ordu | Gramatik sınır koyma ile coğrafi helak mekanı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ontolojik fani oluş | Fanilik kanunu | Kibri kırma | Yaratılmış her varlığın mutlak yok oluşa tabi olduğunu ihtar eder | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve termodinamik süreçler | Entropi ve çözülme | Nihai denge | Kapalı sistemlerin zamanla enerjisini tüketip harabeye dönüşmesi ilkesi | Güçlü |
| Siyasi | Medeniyetlerin ve iktidarların çöküşü | Çöküş ve inkıraz | Güç devrini sağlama | Hiçbir gücün ve imparatorluğun sonsuza kadar ayakta kalamayacağı gerçeği | Güçlü |
| İktisadi | Servetin ve sermayenin yok olması | Sermaye itlafı | Mülkiyet yanılsamasını giderme | Üretim araçlarının ve birikimin doğal veya toplumsal afetlerle sıfırlanması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Nihai tükeniş ve asimptotik sıfırlanma | Bir sistemin durum fonksiyonunun sıfıra yaklaşarak çözülmesi, entropik son durum | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ve medeni çöküş (İbn Haldun'un tavırlar nazariyesi) | Zenginleşen ve kibre kapılan toplumların içten içe çözülerek tarihten bütünüyle silinmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir ölüm veya tarımsal bir kuraklık derekesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir medeniyetin, refahın, mülkiyetin ve insanın güven bağladığı tüm sistemlerin iz bırakmadan çölleşmesi ve silinmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki kibirli bahçe sahibinin trajedisini sadece basit bir ekin kaybı sanmak; mülk sahibinin ontolojik ebediyet iddiasının ve tevhid karşıtı yanılgısının derinliğini kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun maddi gücün zirvesine ulaştığında kapıldığı ebediyet vehmini ve mülkün gerçek sahibini unutan teknolojik ve medeni kibrini kökünden sarstığı için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İki bahçe kıssasının anlatıldığı ve mülk-kibir ilişkisinin incelendiği Kehf Suresi bağlamında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyevi refahın, sermayenin ve kurumsal gücün kalıcı olduğu, kendi kendine yeteceği zannını yıkar; çölün yutuculuğu gibi mutlak bir tükenişin kaçınılmazlığını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamVarlığın, izin ve hayatın çölleşerek, kuruyup dağılarak bütünüyle silinmesi ve helak olması.
- Soyut anlamİnsanın kurduğu maddi ve iktisadi sistemlerin ebedi kalamayacağı gerçeği, kaçınılmaz ontolojik zeval.
- Sistematik karşılıkİktisadi ve siyasi sermayenin mutlak tükeniş yasası karşısında sıfırlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde insanın sahip olduğunu iddia ettiği dünyevi mülk ve güç fonksiyonunu, zamanı, kibrin zirve yaptığı anı temsil eder. ise bu mülke bağlanan ontolojik beka inancının ve sistemin mutlak yok oluş () ile neticelenmesini simgeler.