ثقف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ث-ق-ف4 sîga, 49 mücavir kök, 6 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حربفتنثقفثَقِفْتُمُوهُمْقتلعزليَثْقَفُوكُمْشردتَثْقَفَنَّهُمْركسحبلكفف

KökSîga 4Ayet 6Sure 6Mücavir 49

▶ Ağı aç (3B)

ثقف

ث - ق - ف

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir. Sagfetmek savaşta düşmanı yakalamak, ele geçirmek demektir. Sakf Çekiç demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir. Sagfetmek savaşta düşmanı yakalamak, ele geçirmek demektir. Sakf Çekiç demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR427 harf
القاف والثاء والفاء معهما ث ق ف يستعمل فقط ثقف: قال أعرابي: إني لَثَقْفٌ لَقْفٌ راو رام شاعر. وثَفِقْتُ فلاناً في موضع كذا أي أخذناه ثَقفاً. وثقيفٌ: حي من قيس. وخلٌّ ثقيفٌ قد ثقف ثَقافةً. ويقال: خل ثِقِّيفٌ على قوله: خردل حريف، وليس بحسن. والثِّقافُ: حديدة تسوى بها الرماح ونحوها، والعدد أَثقِفةٌ، وجمعه ثُقُف. والثَّقْفُ مصدر الثَّقافة، وفعله ثَقِفَ إذا لزم، وثَقِفْتُ الشيء وهو سرعة تعلمه. وقلب
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR437 harf
ثَقُفَ الرجل ثَقْفاً وثَقافَةً، أي صار حاذقاً خفيفاً فهو ثَقْفٌ. ومنه المُثاقَفَةُ. والثِّقافُ: ما تُسَوَّى به الرماحُ. وتَثْقيفُها: تسويتها. وَثَقِفْتُهُ ثَقْفاً، أي صادفتُهُ. قال الشاعر: فإمَّا تَثْقَفوني فاقْـتُـلـونـي فإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بالي وَثَقِفَ أيضاً ثَقَفاً، مثال تَعِبَ تَعَباً: لغةٌ في ثَقُفَ، أي صار حاذقاً فطناً، فهو ثَقفٌ وثَقُفٌ. ابن الأعرابي: خَلٌّ ثِقِّيفٌ بالتشديد
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR967 harf
ق ث ف ثقف استعمل مِن وجوهه : ثقف . ثقف : قال ابن المظفّر : قال أعرابي : إني لَثَقْفٌ لَقْفٌ ، راوٍ رامٍ . أبو عبيد عن الأحمر : إنه لثَقف لَقْفٌ . وقال اللِّحياني : رجل ثَقف لَقْف وثِقف لَقِف ، وثَقيف لَقِيف ، بيِّن الثّقافة ، واللقافة وقد لقِفتُ الشيء والتقفْته . وقال ابن السكيت : رجل ثَقف لَقف : إذا كان ضابطاً لما يحويه قائماً به . وقال الليث : ثقِفنا فلاناً في موضع كذا ، أي : أخذناه ، ومصدرُه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.790 harf
(باب الثاء والقاف وما يثلثهما) (ثقل) الثاء والقاف واللام أصلٌ واحدٌ يتفرَّع منه كلماتٌ متقاربة، وهو ضِدّ الخِفّة، ولذلك سُمِّيَ الجنُّ والإنس الثَّقَلَين، لكثرة العدد. وأثقال الأرض كنوزُها، في قوله تعالى: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2]، ويقال هي أجسادُ بني آدمَ. قال الله تعالى: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7]، أي أجسادَكم. وقالت الخنساء: أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR449 harf
- الثقف: الحذق في إدراك الشيء وفعله، ومنه قيل: رجل ثقف، أي: حاذق في إدراك الشيء وفعله، ومنه استعير: المثاقفة (هي الملاعبة بالسلاح)، ورمح مثقف، أي: مقوم، وما يثقف به: الثقاف، ويقال: ثقفت كذا: إذا أدركته ببصرك لحذق في النظر، ثم يتجوز به فيستعمل في الإدراك وإن لم تكن معه ثقافة. قال الله تعالى: ﴿واقتلوهم حيث ثقفتموهم﴾ [البقرة/191]، وقال عز وجل: ﴿فإما تثقفنهم في الحرب﴾ [الأنفال/57]، وقال عز وجل:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR515 harf
ث ق ف ثقف القناة وعض بها الثقاف‏.‏ وطلبناه فثقفناه في مكان كذا أي أدركناه‏.‏ وثقفت العلـم أو الصناعـة فـي أوحى مدة‏:‏ إذا أسرعت أخذه‏.‏ وغلام ثقف لقف وثقف لقف وقد ثقف ثقافة‏.‏ وثاقفه مثاقفة لاعبه بالسلاح وهي محاولى إصابة الغرة في المسايفة ونحوها‏.‏ وفلان من أهل المثاقفة وهو مثاقف‏:‏ حسن الثقافة بالسيف بالكسر‏.‏ ولقد تثاقفوا فكان فلان أثقفهم‏.‏ وخل ثقيف وثقّيف‏.‏ وفي كتاب العين‏:‏ ثقيف
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.813 harf
ثَقِفَ الشيءَ ثَقْفاً وثِقافاً وثُقُوفةً: حَذَقَه. ورجل ثَقْفٌ (* قوله «رجل ثقف» كضخم كما في الصحاح، وضبط في القاموس بالكسر كحبر.) وثَقِفٌ وثَقُفٌ: حاذِقٌ فَهِم، وأَتبعوه فقالوا ثَقْفٌ لَقْفٌ. وقال أَبو زيادٍ: رجل ثَقْفٌ لَقفٌ رامٍ راوٍ. اللحياني: رجل ثَقْفٌ لَقْفٌ وثَقِفٌ لَقِفٌ وثَقِيفٌ لَقِيف بَيِّنُ الثَّقافةِ واللَّقافة. ابن السكيت: رجل ثَقْفٌ لَقْفٌ إذا كان ضابِطاً لما يَحْوِيه قائماً به.
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR276 harf
* ث ق ف * * ثَقُفَ * الرجل من باب ظرف صار حاذقا خفيفا فهو * ثَقْفٌ * مثل ضَخُم فهو ضَخْم ومنه * المُثَاقَفةُ * و * ثَقِفَ * كعضد و * الثِّقَافُ * ما تسوى به الرماح و * تثقيفُها * تسويتها و * ثَقِفَهُ * من باب فهم صادفه وخل * ثِقِّيفٌ * بالكسر والتشديد أي حامض جدا مثل بصل حريف
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.307 harf
ثقف، ككرم، وفرح، ثقفا بالفتح على غير قياس وثقفا، محركة: مصدر ثقف، بالكسر، وثقافة مصدر ثقف، بالضم: صار حاذقا خفيفا فطنا فهما فهو ثقف، كحبر، وكتف، وفي الصحاح: ثقف فهو ثقف، كضخم فهو ضخم، وقال الليث: رجل ثقف لقف، وثقف لقف، أي: راو شاعر رام، وقال ابن السكت: رجل لقف ثقف: إذا كان ضابطا لما يحويه قائما به، زاد اللحياني: ثقيف لقيف، مثل أمير، قالوا أيضا: ثقف وثقف، مثل ندس وندس، وحذر وحذر، إذا حذق وفطن،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.451 harf
ثَقُفَ 1 ثَقُفَ ثقف , aor. ثَقُفَ , inf. n. ثَقَافَةٌ; and ثَقِفَ, aor. ثَقَفَ , inf. n. ثَقَفٌ (S, K) and ثَقْفٌ; (K;) He (a man, S) became skilled, or skilful; and light, active, quick, or sharp; and intelligent, or sagacious. (S, K, TA.) ― -b2- ثَقُفَ, aor. ثَقَافَةٌ, is also said of vinegar (خَلٌّ), meaning It was, or became, very acid; and so ثَقِفَ. (TA. [But I suspect that this may have
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR755 harf
ثَقِفَ ثَقِفَ A ( n. ac. ثَقْف 1 , ثَقَف 4 ) ثَقُفَ U ( n. ac. ثَقَاْفَة 22t ) a. Was intelligent, quick, ingenious, clever. b. Came upon, overtook. c. Overcame, gained the mastery over. d. Thrust through, pierced. ثَقَّفَ ثَقَّفَ II , a. Straightened, made straight. b. Educated, trained. ثَاْقَفَ ثَاْقَفَ III , a. Competed, contended with. أَثْقَفَ أَثْقَفَ IV , a. see I (c) .
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler49 mücavir (69 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قتل

    4 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  2. شرد

    1 ortak ayet · Öyleyse ibret yap

  3. حيث

    2 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir

  4. ركس

    1 ortak ayet · Riks devenin burnunu ayağa bağlayan ve ortası binicinin…

  5. فتن

    2 ortak ayet · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir

  6. عدو

    2 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  7. حبل

    1 ortak ayet · Habl ip demektir

  8. يدي

    2 ortak ayet · El ve kol demektir

  9. كفر

    3 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  10. عزل

    1 ortak ayet · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…

  11. حرب

    1 ortak ayet · Harbe mızrak ucu demektir

  12. كفف

    1 ortak ayet · Avuç demektir

Geçtiği ayetler(6)

Sîga sayfası: ثَقِفْتُمُوهُمْ
  1. وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ …

    Onları ele geçirdinizVe onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.

  2. … وَيُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

    Onları ele geçirdinizDiğerlerinin de sizden ve kendi milletlerinden güvende olmayı istediklerini göreceksiniz. Fitneciliğe çağırıldıklarında ona can atarlar. Eğer sizden uzak durmazlar, barış teklif etmezler ve sizinle savaşmaktan geri durmazlarsa; onları tutun ve bulduğunuz yerde öldürün. İşte onların aleyhlerine, size apaçık ferman verdik.

Sîga sayfası: تَثْقَفَنَّهُمْ
Sîga sayfası: يَثْقَفُوكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökثقف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerأخذ, ظفر, درك, وجد
Zıt Kökأفلت
Çekirdek Özet 1Eğri bir nesneyi özel bir aletle doğrultup düzeltme, pürüzü giderme ve maharetle kıstırıp zapt etme
Çekirdek Özet 2Muharip veya kaçak unsurları savaş ortamında gözetleyip stratejik üstünlük ve maharetle ele geçirme
Çekirdek Özet 3Kör şiddet veya rastgele karşılaşma değil, sapmayı ve tehdidi kontrol altına alan planlı ve yetkin müdahale
Kritik Hata RiskiKökün salt «rastgele rastlayıp öldürmek» şeklinde yorumlanarak meşru savaş bağlamındaki gözetleme, kıstırma ve zapturapt nüansının yitirilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ثقNüfuz etme, ağırlık koyma, delme ve bir direnç noktasını baskı altına alarak sabitleme; nitekim ثقب kökünde sert bir cismi delip geçme, ثقل kökünde ise yerçekimi ve ağırlıkla baskın gelip sabitleşme manası esastır.فKenar, ağız ve çevreleme bildiren sesin eklenmesiyle, merkezî baskı ve nüfuz etme kabiliyeti nesnenin dış yüzeyindeki eğrilikleri mengene gibi kavrayıp düzeltmeye ve hedefi ustalıkla çevreleyip yakalamaya özelleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ثTüretme imge; ت işaret/sınır imgesinin ses yoğunlaşmasıyla nesne üzerindeki belirgin pürüz, baskı noktası veya eğrilik imgesidir.Hedefteki çıkıntı, eğrilik veya temas edilmesi gereken odak noktasını belirler.
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır, odaklanma.Nesnenin veya hedefin belirli bir hat ve sınır üzerine çekilerek sıkıştırılmasını temsil eder.
فAğız; açıklık, kenar, kıstırma, kavrama.İki taraftan sararak tutmayı, mengenenin çeneleri gibi kavramayı ve dış çeperi zapt etmeyi simgeler.
ثقفBir pürüzü ve eğriliği tespit edip odaklanmış bir hat üzerinde kenarlardan kavrayarak doğrultma ve zapt etme hareketi.Nesnenin kusurunu giderip hizaya sokma ve kaçanı ustalıkla kıstırıp kontrol altına alma bütünlüğünü oluşturur.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamEğrilmiş kargı, mızrak veya tahtaları «sekāf/sikāf» (ثقاف) adı verilen demir bir mengene veya delikli doğrultma aleti yardımıyla ateşe tutup eğriliğini gidererek dosdoğru kılmak; bir şeyi sıkıca tutup bırakmamak.
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi Adî b. er-Rıkā‘ mızrak düzeltme zanaatını tasvir ederken bu kökü asıl fiziksel anlamında kullanmıştır: نَظَرَ المثقِّفِ في كُعوب قناتِهِ / حَتَّى يقيم ثِقافُهُ منآدَها (Mızrak ustasının kargının boğumlarına dikkatle bakıp doğrultma aletiyle eğriliğini gidermesi hali). Erken dönemde ayrıca Amr b. Ma‘dîkerib’e nispet edilen dizede savaşta kıstırılma anlamında geçmektedir: فإمَّا تَثْقَفُوني فاقتُلوني / وإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بَالي

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Adî b. er-Rıkā‘.

Sami etimolojik katman

Arapça ثقف kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda güç, üstünlük sağlama, zorla tutma ve zapturapt altına alma matrisiyle bağlantılıdır. Kuzeybatı Sami dillerinden Aramice ve Süryanicede kökün soydaşı olan tqap / tqep (תְּקַף) kökü; «güçlü olmak, üstün gelmek, şiddetle tutmak, zapt etmek» anlamlarını taşır. İbranicede taqaf (תָּקַף) biçimi «kuvvetle hücum etmek, baskın çıkmak, üstesinden gelmek» anlamına gelir. Akadcada šaqāpu / daqāpu biçimleri itme ve baskı uygulama yönünü korur. Arapça bu genel semantik kökten iki özgül hat geliştirmiştir: Biri somut el işçiliğinde eğriliği doğrultma aletine (sikāf) ve bu işi yaparken gösterilen yüksek maharete, zihinsel kavrayış kıvraklığına (sekāfet/kültür) yönelmiş; diğeri ise savaş sanatında düşmanı gafil avlayıp, dikkat ve beceriyle kıstırarak kontrol altına alma (zafer ve esaret) eylemine evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönEğriliği giderme (tesviye), zihni kıvraklık (hızla kavrama) ve hasmı yakalamaKelime kargıyı doğrultma ameliyesinden zihinsel doğruluğa ve ardından çatışmada hedefi kıstırıp zapt etmeye genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAramice/Süryanice tqap (güç yetirme, zapt etme) ve İbranice taqaf (baskın gelme)Kök Sami dillerinde genel bir güç uygulama, üstün gelme ve tutma çekirdeğine dayanır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında doğrudan ve düzenli bir Afro-Asyatik soydaşlık formu tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ثقفAnlamlıEğriliği düzeltmek, maharetle kavramak, ele geçirmekHedef köktür; aletle doğrultma, zihnen çabuk anlama ve düşmanı kıstırma anlamlarına gelir.Kur'an'da geçer
ثفقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
قثفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
قفثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
فثقKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
فقثKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ثقفMerkezMaharetle yakalama, kıstırmaHasmı veya nesneyi dikkat, ustalık ve stratejiyle köşeye sıkıştırıp zapt etmeyi ifade eder.Yalnızca bulmayı değil, takip ve beceriyle kontrol altına almayı içerir.
أخذKomşuGenel yakalama ve almaDoğrudan teslim alma veya tutma eylemidir; ثقف kökündeki maharet, kıstırma ve eğriliği düzeltme arka planını zorunlu kılmaz.Kapsamı en geniş tutma fiilidir.
ظفرKomşuZafer bulma, ele geçirmeTırnak geçirme kökünden gelir; amaca ulaşıp üstünlük sağlamaya odaklanır, ثقف ise fiziksel kıstırma ve doğrultma tekniğini öne çıkarır.Sonuçtaki galibiyet boyutu baskındır.
دركKomşuYetişip yakalamaPeşinden koşup mesafeyi kapatarak erişmeyi anlatır; ثقف kökünde ise takip mesafesinden ziyade stratejik kıstırma ve kontrol esastır.Zamansal veya mekânsal yetişme ön plandadır.
وجدKomşuRastlamak, bulmakArama veya rastlantı sonucu karşılaşmayı bildirir; ثقف kökündeki hasmı alt edip zapturapt altına alma kastı bulunmayabilir.Karşılaşma anını anlatır.
أفلتZıtKaçıp kurtulmaKıstırılmış veya tutulmuş bir durumdan sıyrılarak denetim dışına çıkmayı ifade eder.Zapturaptın ve kontrolün tamamen yitirilmesidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaثقفDoğrultmak, zapt etmek, kıstırmakEğriliği giderme aracı sikāftan türeyerek zihni çevikliğe ve hasmı ustalıkla ele geçirmeye uzanır.Kesin
LatinceApprehendere, corrigereYakalamak, düzeltip hizalamakApprehendere kavramı zihnen ve bedenen kıstırıp tutmayı, corrigere ise mızrağı düzeltme gibi eğriliği doğrultmayı karşılar.Güçlü
İngilizceTo apprehend, to capture, to disciplineKıstırarak yakalamak, zapt etmekSalt to catch eylemini aşan, hukuki veya stratejik bir yetkinlikle kıstırıp kontrol altına alma yönünü ifade eder.Güçlü
AlmancaErgreifen, fassen, züchtigenEle geçirmek, kavramak, hizaya getirmekHedefi gözetleyerek yakalama ve terbiye edici/düzeltici bir zapturapt kurma nüansını taşır.Güçlü
FransızcaAppréhender, capturer, redresserDerdest etmek, doğrultmakHem bir kaçağı veya suçluyu yetkiyle yakalamayı hem de eğri bir nesneyi düzeltmeyi kapsar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ثَقِفْتُمُوهُمْSavaş meydanında veya çatışmada hasmı kıstırıp etkisiz hale getirmeMeşru müdafaa ve savaş hukuku bağlamında, düşmanın saldırı pozisyonunda yakalanıp etkisiz kılınması (Bakara 2:191, Nisâ 4:91).
تَثْقَفَنَّهُمْİhanet ve ahit bozma durumunda stratejik üstünlükle gafil avlayıp derdest etmeSavaş ortamında antlaşmayı bozanların caydırıcı bir hamleyle yakalanıp dağıtılması bağlamı (Enfâl 8:57).
ثُقِفُواKaçak, bozguncu veya ahit tanımaz unsurların hukuken ve fiilen kıstırılmasıİlahi zillet damgası yemiş veya toplum güvenliğini tehdit eden münafıkların bulundukları yerde zapturapt altına alınması (Âl-i İmrân 3:112, Ahzâb 33:61).
يَثْقَفُوكُمْDüşmanın müminleri zayıf anlarında kıstırıp tahakküm kurmasıİnkârcıların fırsat bulduklarında ellerini ve dillerini kötülükle uzatacakları potansiyel yakalama tehdidi (Mümtehine 60:2).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFıtrat ve akıl yetisiİnsanın ilahi delilleri kavramadaki zihni kıvraklığı ve sapkın itikatların doğrultulması (teskîf) tartışmaları.Akli kabiliyet, zekâ ve bâtıl fikirlerin eğriliğini tashih etme.
FıkıhSiyer ve savaş hukukuDüşmanın nerede ve hangi şartlar altında öldürülebileceği veya esir alınabileceği (haysü sekiftümûhum hükmü).Fiili çatışma esnasında düşmanı kıstırma, esir alma veya etkisiz kılma şartları.
TefsirAhit ve cihad ayetleriAyetlerdeki öldürme emirlerinin genel mi yoksa sadece saldırgan ve antlaşmayı bozan muhariplere mi has olduğu meselesi.Rastgele katletme değil; savaş alanında stratejik üstünlük sağlayarak ele geçirme.
HadisAskeri talim ve sahabe vasfıHicret yolculuğunda iz süren Abdullah b. Ebî Bekr için kullanılan «lekinun sekifun» (zeki, çevik) nitelemesi ve kılıç oyunu (müsākafe).Zihni ve bedeni çeviklik, silah kullanma mahareti ve hedefe kilitlenme.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtri istikamet ve irşatEğriliği gidermeBâtıl inanç ve ahlaki sapmaları vahiy ölçüsüyle doğrultmaEğri mızrağın mengene ile düzeltilmesi gibi, nefsin ve inancın tashih edilmesini temsil eder.Güçlü
İlmiZihni meleke ve metodolojiHızlı ve dakik kavrayış (sekāfet)Hakikati anında yakalama ve pürüzleri ayıklamaBilgiyi sadece ezberlemek değil, kavrayıp zihinde eksenine oturtma yeteneğidir.Kesin
SiyasiKamu düzeni ve güvenlikSuçluyu derdest etmeToplumsal barışı tehdit eden unsurları zapturapt altına almaKaçak, terör ve ihanet şebekelerini emniyet kuvvetlerinin yetkinlikle kıstırmasıdır.Güçlü
İktisadiPazar denetimi ve piyasaPiyasa aksaklıklarını gidermeTekelleşme ve spekülatif eğrilikleri regüle etmePiyasada oluşan haksız kazanç ve sapmaları denetim araçlarıyla hizaya çekme işlevidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri bildirimli kontrol ve hata kalibrasyonuKontrol mühendisliğinde bir sistemin referans ekseninden sapmasını algılayıp mengene/filtreleme etkisiyle sıfırlayan kalibrasyon süreciyle birebir örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerHukuki zapturapt ve ıslah teorisiKriminolojide failin kaçış alanının daraltılarak yakalanması (derdest) ve ardından ceza infaz kurumunda rehabilite edilerek (doğrultularak) topluma kazandırılmasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiModern Arapçada kökün yalnızca «kültür ve entelektüel birikim» (sekāfe) manasına hapsedilmesi, Kur'an'da ise kökün geçtiği yerlerin salt «katliam ve rastgele yakalama» zannedilmesidir.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, hem hedefin eğriliğini ve sapmasını tespit eden zihni bir teyakkuzu, hem de savaş halinde hasmı ustalıkla kıstırıp etkisiz bırakan caydırıcı bir güvenlik hamlesini birlikte kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBakara 191 gibi ayetlerin bağlamından koparılarak İslam'ın gayrimüslimleri «görüldüğü yerde vahşice avlamayı» emrettiği zannına yol açar; oysa kök kaçan muharibin meşru savaşta etkisiz kılınmasını ifade eder.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın savaş ve güvenlik doktrininde gücün gelişiüzel bir şiddet aracı olmadığını; planlı, stratejik, sapmayı giderici ve düşmanın saldırganlığını kıstırıp yok eden yüksek bir maharetle uygulandığını gösterdiği için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mekke müşrikleriyle yapılan savaş hükümleri (Bakara 2:191), Medine'deki antlaşma bozuculara dair yaptırımlar (Enfâl 8:57) ve toplumu içten çökertmeye çalışan münafıkların zapturapt altına alınması (Ahzâb 33:61) ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ayetlerde geçen öldürme ve yakalama ifadelerinin bir «sürek avı» veya sivillere yönelik kör bir şiddet olduğu yanılgısını düzeltir; eylemin sadece muharip ve taahhüdünü çiğneyen unsurlara karşı bir müdahale olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamEğri kargı ve mızrakları mengene (sikāf) ile sıkıştırıp ateşte doğrultmak; bir nesneyi kaçamayacak şekilde kıstırıp zapt etmek.
  • Soyut anlamBir sapmayı, tehdidi veya taşkınlığı yüksek zihni ve operasyonel maharetle kontrol altına alarak hizaya getirme, hedefi derdest etme.
  • Sistematik karşılıkGüvenlik sisteminde saldırgan unsurun hareket serbestisini sıfırlayan ve normatif eksenden sapmayı gideren geri bildirimli zapturapt mekanizması.
  • LaTeX modeliΩt∩St≠∅  ⟹  lim⁡Δt→0(∇ϕ(x)+K⋅[x(t)−x∗])=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ωt stratejik denetim ve operasyonel alanı, St ise normu çiğneyen veya tehdit oluşturan hasım kümesini temsil eder. Kesişim sağlandığında (kıstırma anı), durum vektörü x(t)'nin ideal istikamet ve düzen ekseni olan x∗'a göre sapması, düzeltici ve sabitleyici mengene/operasyon operatörü K vasıtasıyla dinamik olarak sıfıra yaklaştırılır; böylece tehdidin hareket serbestisi kısıtlanarak sistemik denge sağlanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ث