جفو

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ف-و2 sîga, 32 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بطلجُفَاءًحليضربجفوزبدجنبسيلتَتَجَافَىذهبمكثنفع

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 32

▶ Ağı aç (3B)

جفو

ج - ف - و

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 9 sözlük

CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir. CeFeVe den dönüşmüş olup boşaltma, boş bırakma anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir. CeFeVe den dönüşmüş olup boşaltma, boş bırakma anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.839 harf
باب الجيم والفاء و و ا ي ء معهما ج ف أ، ج أ ف، ف ج أ، ج ي ف، ف ي ج، ج و ف، ج ف و، ف ج و، و ج ف، ف و ج مستعملات جفأ: جَفَأَ الزَّبد يجفأ جفأً، والاسم: الجُفاءُ. وأجفأتِ القِدر زبدها، وجفأت به، أي: رمت به وطرحته. وجفأتُ الرَّجل، أي: احتملته وضربت به الأرض. والجُفاءُ: الزَّبدُ فوق الماء، قال الله عز وجل: "لا أما الزَّبدُ فيذهب جُفاء". جأف: الجأفُ: ضربٌ من الفزعِ والخَوفِ. قال العجّاج: كأنّ تحتي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.036 harf
(باب الجيم والفاء وما يثلثهما في الثلاثي) (جفل) الجيم والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو تجمُّع الشيء، وقد يكون بعضُه مجتمعاً في ذَهاب أو فِرار. فالجفْل: السَّحاب الذي هَرَاقَ ماءَه. وذلك أنّه إذا هَرَاقه انجفَلَ([1]) ومَرّ. وريحٌ مُجْفِلٌ وجافِلَةٌ، أي سريعةُ المَرّ. والجُفال: ما نفاه السَّيلُ من غثائِه. ورُوي عن رؤبةَ الشّاعر أنّه كان يقرأ: ﴿فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَالاً([2])﴾ [الرعد 17].
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR403 harf
ج ف و جفاني فلان‏:‏ فعل بي ما ساءني واستجفيته‏.‏ والـأدب صناعـة مجفـو أهلهـا‏.‏ وجفـت المـرأة ولدهـا فلـم تتعاهـده‏.‏ وثـوب جـاف‏:‏ غليظ وقد جفا ثوبه‏.‏ وهو من جفاة العرب‏.‏ وجفا السرج عن ظهر الفرس وجنب النائم عن الفراش وتجافى ‏"‏ تتجافى جنوبهم عن المضاجع ‏"‏ وأجفاه صاحبه وجافاه‏.‏ قال‏:‏ وتشتكي لو أننا نشكيهـا غمـز حوايـا قلما نجفيها وجافى عضديه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أصابته جفوة الزمان
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR170 harf
* ج ف و * * الجَفَاءُ * ممدود ضد البر وقد * جفَوتُهُ * أجفوه * جَفَاءً * فهو * مجْفُوٌّ * ولا تقل جفيت و * تَجافَى * جنبه عن الفراش أي نبا و * استَجْفَاهُ * عده * جَافِيا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR3.840 harf
: ( و ( *!جَفَا *!جَفاءً *!وتَجافى : لم يَلْزَمْ مَكَانَهُ ) ، كالسَّرْجِ يَجْفُو عن الظَّهْرِ ، وكالجَنْبِ يَجْفُو عن الفِراشِ ، قالَ الشاعِرُ : إِنَّ جَنْبي عن الفِراشِ لَنابِ *!كتَجافِي الأَسَرِّ فَوْقَ الظِّرابِوالحُجَّةُ في أَنَّ جفا يكونُ لازِماً مِثْل *!تَجافَى قولُ العجَّاج يَصِفُ ثوْراً وحْشِيّاً : وشَجَرَ الهُدَّابَ عَنْه *!فَجَفَا يقولُ : رَفَعَ هُدْب الأَرْطى بقَرْنِه حتى تَجافَى
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.620 harf
جَفَا 1 جَفَا جف جفا , (K,) aor. جَفُوَ , (TA,) inf. n. جَفَآءٌ; and ↓ تجافى; It did not keep, or cleave, to its place. (K.) You say, جَفَا جَنْبُهُ عَنِ الفِرَاشِ, (Mgh,) and عَنْهُ ↓ تجافى, (S, Mgh,) His side did not rest, or was restless, or uneasy, upon the bed; or shrank from it; (S, Mgh;) and heaved, or rose, from it: (Mgh:) or the former, his side did not keep, or cleave, to its place upon
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR803 harf
جَفَا جَفَا U ( n. ac. جَفَآء [ 22A ] , جَفَاوَة [ 22t ] ), a. Treated harshly, tyrannized over, vexed. b. Recoiled, turned away from; slipped, shifted ( saddle ). c. Was rough, rude, repulsive. جَفَّوَ جَفَّوَ II , a. see I (b) . b. Trimmed, pruned, lopped. جَاْفَوَ جَاْفَوَ III , a. Removed, took away. b. Was rude, obnoxious to. أَجْفَوَ أَجْفَوَ IV , a. Took off, removed. b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.284 harf
جفو جَفَا - يَجْفُو - تَجافـَى - يَتَجَافـَى جَفَا - يَجْفُوْ + الكائن أو الشيء + عن مكان أو شيء أو أمر: ينفر ويبتعد عن الإلف واللصيق والود: يبتعد عن الكائن أو المكان الأصلي الذي نشأ منه وكان يلزمه ويستقر فيه عادة تَجَافـَى - يَتَجافـَى: على وزن " تفاعل " من " جَفَا - يَجْفُوْ " يتبادل كائنان فعل " جَفَا - يَجْفُوْ " كل مع الآخر بإرادة
Maddenin bağlantısı

جفو جَفَا - يَجْفُو - تَجافـَى - يَتَجَافـَى

جَفَا - يَجْفُوْ + الكائن أو الشيء + عن مكان أو شيء أو أمر: ينفر ويبتعد عن الإلف واللصيق والود: يبتعد عن الكائن أو المكان الأصلي الذي نشأ منه وكان يلزمه ويستقر فيه عادة تَجَافـَى - يَتَجافـَى: على وزن " تفاعل " من " جَفَا - يَجْفُوْ " يتبادل كائنان فعل " جَفَا - يَجْفُوْ " كل مع الآخر بإرادة ذاتية : يبتعد كائنان كل منهما عن الآخر بعد أن كانا متلازمين في مكان وأصل واحد واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الابتعاد والانفصال عن اللصيق الإلف، بمسافة ابتعاد قريبة"، وهي: شَطَنَ - يَشْطُنُ، دَبَرَ - يَدْبُرُ (دَبَرَ - يَدْبِرُ)، شَتَّ - يَشِتُّ، نَبَا - يَنْبُو ،نَشَزَ - يَنْشُزُ، جَفا - يَجْفو يفرق لفظاً: جَفَأَ - يَجْفَأُ + كائن + شيئاً: يرميه وينثره ويطرحه بعيداً لعدم نفعه جَفَا - يَجْفُوْ + الكائن أو الشيء + عن مكان أو شيء أو أمر: ينفر ويبتعد عن الإلف واللصيق والود

تتجافى ﴿تتجافى جنوبهم عن المضاجع يدعون ربهم خوفا وطمعا ومما رزقناهم ينفقون(16)﴾ السجدة مختار الصحاح ● [جفا] ج ف ا: الجَفَاءُ ممدود ضد البر وقد جفَوتُهُ أجفوه جَفَاءً فهو مجْفُوٌّ ولا تقل جفيت و تَجافَى جنبه عن الفراش أي نبا و استَجْفَاهُ عده جَافِيا معجم الفرائد القرآنية: ج ف و " تَتَجَافَى" في قوله تعالـى " تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُـونَ رَبَّهُمْ خَوْفـاً وَطَمَعـا" (16) السجدة . الجَفوُ : الارتفاع والتباعد، وتجافى جنبه عن الفراش أي نبا عنه . الراغب ملخص اللسان 1. جَفَا الشيءُ يَجْفُو جَفَاءً وتَجافَى: لَمْ يلزم مكانَه، 2. وأَجْفَيْتُه أَنا: أَنزلته عن مكانه؛ 3. وجَفَا جنْبُه عن الفراش وتَجافَى: نَبَا عنه ولم يطمئنّ عليه. 4. أَنه كان يُجافي عَضُدَيْه عن جَنْبَيْهِ في السجود أَي يباعدهما. 5. اقْرَؤُوا القرآن ولا تَجْفُوا عنه أَي تعاهدوه ولا تبعدوا عن تلاوته. 6. وجَفا الشيءُ عليه ثَقُل، 7. الجفاءُ: ترك الصلة والبرّ؛ 8. مَنْ بَدَا جَفَا، أَي من سكن البادية غلُظ طبعه لقلة مخالطة الناس، 9. والجَفاءُ غِلَظ الطبع. 10. جُفاء السيل وهو ما يقذفه من الزَّبَدِ والوسخ ونحوهما. 11. وجَفَيْت البَقْلَ واجْتَفَيْته: اقتلعته من أُصوله كجَفأَه واجْتَفأَه. 12. مَسَّ حَوايانا فَلم نُجْفِيها أَي فلَمَّا نرفع الحَوِيَّة عن ظهرها. 13. وجَفَا السرجُ عن ظهر الفرس وأَجْفَيْته أَنا إِذا رفعته عنه، 14. . وتَجافَى جَنْبُه عن الفراش أَي نَبَا، 15. واسْتجفاه أَي عدّه جافياً. 16. تَتَجافى جُنُوبُهم عن المضاجع: إِنهم كانوا يصلون في الليل، 17. رجل جافِي الخِلْقة وجافِي الخُلُق إِذا كان كَزّاً غليظَ العِشْرة والخُرْقِ في المعاملة والتحامُلِ عند الغضب والسَّوْرةِ على الجليس. 18. ليس بالجافي المُهِين أَي ليس بالغليظ الخِلْقة ولا الطبع أَو ليس بالذي يجفو أَصحابه، 19. لا تَزْهَدَنَّ في جَفاءِ الحِقْوِ أَي لا تَزْهَدْ في غلظ الإِزار، 20. الجُفاية السفينة الفارغة، 21. وجَفا مالَه: لم يُلازمه. 22. وأَجْفَى الماشيةَ، فهي مُجْفاة: أَتعبها ولم يَدَعْها تأْكل، لسان العرب ● - جفا: جَفَا الشيءُ يَجْفُو جَفَاءً وتَجافَى: لَمْ يلزم مكانَه، كالسَّرْجِ يَجْفُو عن الظَّهْر وكالجَنْب يَجْفُو عن الفِراشِ؛ قال الشاعر:إِنَّ جَنْبي عن الفِراش لَنابِ، كتَجافِي الأَسَرِّ فَوْقَ الظِّرابِ والحُجَّةُ في أَن الجَفاءَ يكون لازماً مثل تَجافَى قولُ العجاج يصف ثوراً وحشيّاً: وشَجَرَ الهُدَّابَ عَنْه فَجَفَا يقول: رفع هُدْب الأَرْطى بقَرْنه حتى تجافى عنه. وأَجْفَيْتُه أَنا: أَنزلته عن مكانه؛ قال: تَمُدُّ بالأَعْناق أَو نتَلْوِيها وتَشْتَكي لَوْ أَنَّنا نُشْكِيها مَسَّ حَوايانا فَلم نُجْفِيها أَي فلَمَّا نرفع الحَوِيَّة عن ظهرها. وجَفَا جنْبُه عن الفراش وتَجافَى: نَبَا عنه ولم يطمئنّ عليه. وجافَيْت جَنْبي عن الفراش فتَجافى، وأَجْفَيْت القَتَب عن ظهر البعير فَجَفا، وجَفَا السرجُ عن ظهر الفرس وأَجْفَيْته أَنا إِذا رفعته عنه، وجافاه عنه فتَجافى. وتَجافَى جَنْبُه عن الفراش أَي نَبَا، واسْتجفاه أَي عدّه جافياً. وفي التنزيل: تَتَجافى جُنُوبُهم عن المضاجع؛ قيل في تفسير هذه الآية: إِنهم كانوا يصلون في الليل، وقيل: كانوا لا ينامون عن صلاة العَتَمة، وقيل: كانوا يصلون بين الصلاتين صلاةِ المغربِ والعشاءِ الأَخيرةِ تَطَوُّعاً. قال الزجاج: وقوله تعالى : فلا تعلم نفس ما أُخْفِيَ لهم من قُرَّةِ أََعْيُنٍ، دليل على أَنها الصلاة في جوف الليل لأَنه عملٌ يَسْتَسِرُّ الإِنسان به. وفي الحديث: أَنه كان يُجافي عَضُدَيْه عن جَنْبَيْهِ في السجود أَي يباعدهما. وفي الحديث: إِذا سَجَدْتَ فَتَجافَ، وهو من الجَفاءِ البُعْدِ عن الشيء، جفاه إِذا بعد عنه، وأَجْفاه إِذا أَبعده؛ ومنه الحديث: اقْرَؤُوا القرآن ولا تَجْفُوا عنه أَي تعاهدوه ولا تبعدوا عن تلاوته. قال ابن سيده: وجَفا الشيءُ عليه ثَقُل، لما كان في معناه، وكان ثَقُل يتعدى بعلى، عدَّوْه بعلى أَيضاً، ومثل هذا كثير، والجَفا يقصر ويمدّ خلاف البِرّ نقيض الصلة، وهو من ذلك. قال الأَزهري: الجفاء ممدود عند النحويين، وما علمت أَحداً أَجاز فيه القصر، وقد جَفَاه جَفْواً وجَفَاءً. وفي الحديث: غير الْغَالي فيه والْجافي؛ الجفاءُ: ترك الصلة والبرّ؛ فأَما قوله: ما أَنا بالجافي ولا المَجْفِيِّ فإِن الفراء قال: بناه على جُفِيَ، فلما انقلبت الواو ياء فيما لم يسمَّ فاعله بني المفعول عليه؛ وأَنشد سيبويه للشاعر: وقَدْ عَلِمَتْ عِرْسِي مُلَيْكَةُ أَنَّني أَنا الليثُ مَعْدِيّاً عليه وعادِيَا وفي الحديث عن أَبي هريرة قال: قال النبي، صلى الله عليه وسلم: الحياءُ من الإِيمان والإِيمانُ في الجنة والبَذَاءُ من الجَفَاء والجَفاءُ في النار؛ البَذاء، بالذال المعجمة: الفُحْش من القول. وفي الحديث الآخر: مَنْ بَدَا جَفَا، بالدال المهملة، خرج إِلى البادية، أَي من سكن البادية غلُظ طبعه لقلة مخالطة الناس، والجَفاءُ غِلَظ الطبع. الليث: الجَفْوة أَلْزَم في تَرْكِ الصِّلَة من الجَفاءِ لأَن الجَفاء يكون في فَعَلاته إِذا لم يكن له مَلَقٌ ولا لَبَقٌ. قال الأَزهري: يقال جَفَوْته جَفْوَة مرّةً واحدة، وجفاءً كثيراً، مصدر عام، والجَفاء يكون في الخِلْقة والخُلُق؛ يقال: رجل جافِي الخِلْقة وجافِي الخُلُق إِذا كان كَزّاً غليظَ العِشْرة والخُرْقِ في المعاملة والتحامُلِ عند الغضب والسَّوْرةِ على الجليس. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: ليس بالجافي المُهِين أَي ليس بالغليظ الخِلْقة ولا الطبع أَو ليس بالذي يجفو أَصحابه، والمهين يروى بضم الميم وفتحها، فالضم على الفاعل من أَهان أَي لا يهين من صحبه، والفتح على المفعول من المَهانة والحَقارة، وهو مَهِين أَي حقير. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: لا تَزْهَدَنَّ في جَفاءِ الحِقْوِ أَي لا تَزْهَدْ في غلظ الإِزار، وهو حثٌّ على ترك التنعم. وفي حديث حُنَيْنٍ: خرج جُفَاءٌ من الناسِ؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية، قالوا: ومعناه سَرَعانُ الناس وأَوائِلُهم، تشبيهاً بجُفاء السيل وهو ما يقذفه من الزَّبَدِ والوسخ ونحوهما. وجَفَيْت البَقْلَ واجْتَفَيْته: اقتلعته من أُصوله كجَفأَه واجْتَفأَه. ابن السكيت: يقال جَفَوْته، فهو مَجْفُوّ، قال: ولا يقال جَفَيْت، وقد جاء في الشعر مَجْفِيّ؛ وأَنشد: ما أَنا بالجافِي ولا المَجْفِيِّ وفلان ظاهرُ الجِفْوة، بالكسر، أَي ظاهر الجَفاء. أَبو عمرو: الجُفاية السفينة الفارغة، فإِذا كانت مشحونة فهي غامِدٌ وآمِدٌ وغامِدة وآمِدة. وجَفا مالَه: لم يُلازمه. ورجل فيه جَفْوة وجِفْوة وإِنه لَبَيِّن الجِفْوة، بالكسر، فإِذا كان هو المَجْفُوّ قيل به جَفْوة. وقولُ المِعْزَى حين قيل لها ما تصنعين في الليلة المَطِيرة فقالت: الشَّعْر دُقاقٌ والجِلْدُ رُقاق والذَّنَبُ جُفاءٌ ولا صَبْر بي عن البَيْت؛ قال ابن سيده: لم يفسر اللحياني جُفاء، قال: وعندي أَنه من النُّبُوِّ والتباعد وقلة اللُّزُوق. وأَجْفَى الماشيةَ، فهي مُجْفاة: أَتعبها ولم يَدَعْها تأْكل، ولا عَلَفها قبلَ ذلك، وذلك إِذا ساقها سوقاً شديداً. مقاييس اللغة: (جفو) الجيم والفاء والحرف المعتل يدلُّ على أصلٍ واحد: نبوّ الشيء عن الشيء. من ذلك جفَوْتُ الرّجُلَ أجْفُوه، وهو ظاهر الجِفْوة أي الجَفَاء. وجَفَا السَّرْجُ عن ظهر الفَرَس وأجفيته أنا. وكذلك كلُّ شيءٍ إذا لم يَلْزَم [شيئاً] يقال جَفَا عنه يَجفُو. قال أبو النَّجم يصف راعِياً: صُلْبُ العصا جافٍ عن التغَزُّلِ *** كالصَّقرِ يَجْفُو عن طِرَادِ الدُّخَّلِ يقول: لا يُحسِن مُغازَلة النساء، يجفُو عنهن كما يَجْفُو الصّقْر عن طراد الدُّخَّل، وهو ابن تَمْرة. والجَفاء: خلاف البِرّ([8]). والجُفَاء: ما نفاه السَّيل، ومنه اشتقاق الجَفَاء. وقد اطّرد هذا الباب حتى في المهموز، فإنه يقال جَفأتُ الرجلَ إذا صرَعْتَه فضربتَ به الأرض. واجتفَأْتُ البقْلَةَ إذا أنت اقتلعتها من الأرض. وأجْفَأَتِ القِدْرُ بزَبَدها إذا ألْقَتْه، إجْفاءً. ومنه قوله صلى الله عليه وآله وسلم: "ما لم تصطبِحُوا أو تغتبِقُوا أو تجْتَفِئوا بها بَقْلاً"، في رواية من يرويها بالجيم. ومن هذا الباب تجَفَّأَت البلادُ، إذا ذَهب خَيْرُها. وأنشد: *ولما رأت أنَّ البلادَ تجفَّأَتْ *** تشكّتْ إلينا عَيْشَها أمُّ حَنْبَلِ([9]) أي أُكِل بَقْلُها. القاموس المحيط: و جَفَا جَفاءً وتَجافَى لَمْ يَلْزَمْ مَكانَهُ. واجْتَفَيْتُه أزَلْتُه عن مَكَانِهِ. وجَفَا عليه كذا ثَقُلَ. والجَفَاءُ: نَقيضُ الصِّلَةِ، ويُقْصَرُ، جَفَاهُ جَفْواً وجَفَاءً. وفيه جَفْوَةٌ، ويُكْسَرُ، أيْ: جفاءٌ، فإن كانَ مَجْفُوًّا، قيل: به جَفْوَةٌ. وجَفَا مالَهُ: لم يُلازِمْهُ، و السَّرْجَ عن فَرَسِه: رَفَعَه، كأَجْفاهُ. ورجلٌ جافي الخِلْقَةِ والخُلُقِ: كَزٌّ غَليظٌ. واسْتَجْفَى الفِراشَ وغيرَهُ: عَدَّهُ جافياً. وأجْفَى الماشِيَةَ: أتْعَبَها، ولم يَدَعْها تأكُلُ. تاج العروس: ( جفا جفاء وتجافى لم يلزم مكانه ) كالسرج يجفو عن الظهر وكالجنب يجفو عن الفراش قال الشاعر ان جنبى عن الفراش لناب * كتجافي الاسر فوق الضراب والحجة في ان جفا يكون لازما مثل تجافى قول العجاج يصف ثورا وحشيا * وشجر الهداب عنه فجفا * يقول رفع هدب الارطى بقرنه حتى تجافى عنه ( ولجتفيته أزلته عن مكانه وجفا عليه كذا ) أي ( ثقل ) لما كان في معناه وكان ثقل يتعدى بعلى عدو بعلى أيضا ومثل هذا كثير ( والجفاء ) خلاف البرو ( نقيض الصلة ) ممدود ( ويقصر ) عن الليث قال الازهرى الجفاء ممدود عند النحويين وما علمت أحدا أجاز فيه القصر ولذا اقتصر عليه الجوهرى وقد ( جفاه جفوا وجفاء ) فهو مجفو ولا نقل جفيت فاما قول الراجز * ما أنا بالجافى ولا المجفى * فان الفراء قال بناه على جفى فلما انقلبت الواو ياء فيما لم يسم فاعله بنى المفعول عليه وفى الحديث البذاء من الجفاء والجفاء في النار وفى الحديث الاخر من بدا جفا أي غلظ طبعه لقلة مخالطة الناس ( وفيه جفوة ويكسر أي جفاء ) قال الليث الجفوة ألزم في ترك الصلة من الجفاء وفلان ظاهر الجفوة بالكسر أي الجفاء ( فان كان مجفوا قيل به جفوة ) بالفتح ( وجفا ما له لم يلازمه و ) جفا ( السرج عن فرسه رفعه ) عنه ( كالجفاه ) هكذا في النسخ وهو خلاف ما عليه الاصول بان جفا لازم ففى الصحاح جفا السرج عن ظهر الفرس وأجفيته انا إذا رفعته عنه وفى المحكم وأجفيت القتب عن ظهر البعير فجفا فكلا مهما صريح في ان جفا لازم فالذي ذهب إليه المصنف خطأ ظاهر وشاهد أجفاه قول الراجز أنشد الجوهرى تمد بالاعناق أو تلويها * وتشتكى لو اننا نشكيها * مس حوايا قلما نجفيها أي قلما نرفع الحوية عن ظهرها ( و ) الجفاء يكون في الخلقة والخلق يقال ( رجل جافى الخلقة و ) جافى ( الخلق ) أي ( كز غليظ ) العشرة خرق في المعاملة متحامل عند الغضب والسورة على الجليس وفى صفته صلى الله عليه وسلم ليس بالجافى المهين أي ليس بالغليظ الخلقة والطبع أي ليس بالذى يجفو أصحابه المهين تقدم في النون ( واستجفى الفراش وغيره عده جافيا ) أي غليظا أو خشنا ( وأجفى الماشية ) فهى مجفاة ( أتعبها ) وفى الصحاح تبعها ( ولم يدعها تأكل ) ولا علفها قبل ذلك وذلك إذا ساقها سوقا شديدا عن أبى زيد * ومما يستدرك عليه جافى جنبه عن الفراش فتجافى وجافى عضديه عن جنبيه باعدهما وجفاه بعد عنه ومنه قول محمد بن سوقة لما قل مالى جفاني اخواني وأجفاه أبعده ومنه الحديث اقرؤا القرآن ولا تجفوا عنه أي لا تبعدوا عن تلاوته وجفاه فعل به ما ساءه واستجفاه طلب منه ذلك والادب صناعة مجفو أهلها وجفت المرأة ولدها لم تتعاهده وفي الحديث من حج ولم يزرنى فقد جفا أي فعل ما يسؤنى وجفا ثوبه غلظ وكذلك القلم إذا غلظ قطه وهو من جفاة العرب وأصابته جفوة الزمن وجفواته وهو مجاز والجفوة المرة الواحدة من الجفاء والجفاء كغراب ما يرمى به الوادي أو القدر من الغثاء وأجفت القدر زبدها رمته وكذلك جفت وأجفت الارض صارت كالجفاء في ذهاب خيرها قال الراغب أصل كل ذلك الواو دون الهمزة وجفاء الناس سرعانهم وأوائلهم شبهوا بجفاء السيل

Sîgalar(2)

Mücavir kökler32 mücavir (40 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. زبد

    1 ortak ayet · Zebed köpük demektir

  2. سيل

    1 ortak ayet · Sel demektir

  3. ضجع

    1 ortak ayet · Yataktır

  4. مكث

    1 ortak ayet · Oturup bekleyen adam demektir

  5. حلي

    1 ortak ayet · Hilye takı demektir

  6. ودي

    1 ortak ayet · İki dağ arasındaki yamaçlardır

  7. وقد

    1 ortak ayet · Onun yakıtı

  8. طمع

    1 ortak ayet · “Teve’a” olgunlaşmış, koparılmaya hazır hurma demektir

  9. ربو

    1 ortak ayet · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…

  10. جنب

    1 ortak ayet · Yan demektir

  11. بطل

    1 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…

  12. نفع

    1 ortak ayet · Fayda eder

Geçtiği ayetler(2)

  1. تَتَجَافَى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

    Yerinde duramazOnların yanları yataklarından uzaklaşır. Korku ve ümid ile Rabblarına yalvarırlar. Verdiğimiz rızıklardan da infak ederler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجفو
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (nâkıs vāvî; kök içi geçişkenlikle hemzeli جفأ)
Bağlamsal Yakın Köklerنبو, بعد, غلظ
Zıt Kökوصل
Çekirdek Özet 1Bir cismin oturduğu yüzeyle temasını kesip yukarı kalkması, aralık bırakması
Çekirdek Özet 2İstirahat zeminini terk ederek ibadete yönelme ve sel veya eriyik üstündeki köpüğün atılması
Çekirdek Özet 3Bünyeye tutunamayan, faydasız ve safsızlık niteliğindeki unsurların kendiliğinden tasfiyesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca ahlaki bir kabalık veya vefasızlık sayıp köpük, cüruf ve yüzeyden dikey kopuş dinamiğini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جفZeminden veya yüzeyden kabarma, sıyrılma, nemini yitirerek sertleşip ayrılma mânâsını taşır; جفن ve جفف köklerinde de kılıfın veya göz kapağının yüzeyden kalkması ve kuruma hareketi görülür.وVāv harfinin kattığı yönelim ve süreklilikle bir cismin zeminle temasını keserek araya boşluk koyması, dikey olarak kalkması veya köpük gibi savrulup atılması mânâsını pekiştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, yükselmeBir ağırlığın yerinden kaldırılarak yukarı doğru harekete geçirilmesini imler.
فAğız; açıklık, kenar, dışa açılma, nefes vermeYüzeyler arasında bir aralık, yarık veya temas boşluğu meydana gelmesini temsil eder.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, uzanma, süreklilikAyrılma ve mesafelenme hâlinin bir yönelime dönüşerek devam etmesini sağlar.
جفوBir kütlenin veya bedenin yerinden kalkarak zeminle arasına açıklık koyması ve bu temassızlık hâlinin cismi dışarı itecek veya boşlukta bırakacak şekilde sürmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamEyerin atın sırtına tam oturmayıp havada kalması (جفا السرج عن ظهر الفرس), yatan kimsenin bedeninin döşekten teması kesmesi ve kaynayan kazanın veya kabaran selin cüruf ve köpüğü kenara savurmasıdır.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Ebü'n-Necm el-İclî çobanın sertliğini ve kadınlara iltifat etmekten uzak duruşunu şöyle tasvir eder: صُلْبُ العصا جافٍ عن التغَزُّلِ / كالصَّقرِ يَجْفُو عن طِرَادِ الدُّخَّلِ
Erken Arapça kullanımErken dönem recez şairi el-Accâc kirpiklerin ve göz kapaklarının birbirinden ayrılıp açılmasını şu mısra ile şahitlendirir: وشجرَ الهُداب عنه فجفا / بسلهبين فوق أنفٍ أذلفا

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisānü'l-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça جفو kökü, Sami dillerinde genel olarak bir yüzeyin kabarması, şişmesi, temas hâlindeki iki cismin birbirinden ayrılması ve fazlalık olan unsurların dışarı atılması semantik alanında konumlanır. İbranicede gūp̄ / gāp̄āh kök grubuyla bir gövdenin yükselmesi, kapanması veya sınır çizerek dış dünyadan ayrılması anlamı korunmuştur. Doğu Sami kolunda yer alan Akadcada gapāšu kökü hacimce kabarmak, şişip yükselmek ve zeminden taşmak manasında kullanılır. Süryanicede ise gaph biçimi kanat açarak gövdeden ayrılma ve gerilme fiilini taşır. Arapçada bu ilksel kök, bir yandan eyerin sırttan veya bedenin yataktan kalkması gibi fiziksel temassızlığı (tecâfî), diğer yandan eriyen madenin veya coşan selin faydasız köpüğünü kenara fırlatması anlamındaki hemzeli جفأ formuyla birleşerek özgün ve çift yönlü bir gelişim göstermiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönجف ikili çekirdeğinden türeyerek dikey ayrılma, kabarma ve dışlama anlamı kazanmıştır.Kök içi hemzeli varyantı olan جفأ ile sel köpüğü ve maden cürufunun atılması bağlamında doğrudan geçişlidir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca gapāšu (şişmek, kabarmak), İbranice gūp̄ (kütlece ayrışmak), Süryanice gaph (açılmak).Erken Sami katmanındaki kabarma ve hacim kazanarak zeminden kopma hareketi Arapçada yüzey temassızlığına evrilmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جفوAnlamlıZeminden kalkma, temas etmeme, tortuyu atmaBedenin yataktan, eyerin sırttan ayrılması; sel veya tencere köpüğünün dışarı fırlatılması.Hedef köktür; Kur'an'da 2 yerde geçer.
جوفAnlamlıİç, oyuk, boşluk, derinlikBir nesnenin veya bedenin iç kısmındaki geniş açıklık ve oyuk alan.Hedef kökün yüzeyler arası bıraktığı boşluk ile iç boşluk anlamca akrabadır; Kur'an'da geçer.
فجوAnlamlıİki nesne arasını açmak, genişlik bırakmakİki dağ veya iki sınır arasında açılan geniş vadi ve açıklık; yayın kirişten uzak durması.Hedef kökle tam bir kalb (harf değişimi) ve anlam ortaklığı taşır; Kur'an'da geçer.
فوجAnlamlıAkın eden insan topluluğu, dalga dalga geçişKendi içinde kümelenip hızla bir istikamete yönelen büyük insan cemaatleri.Ayrışma ve kütlesel hareket boyutuyla temas taşır; Kur'an'da geçer.
وجفAnlamlıHızla koşmak, şiddetle sarsılmak, çarpmakBineğin yerinde duramayarak hızlanması; korkuyla yüreğin yerinden oynarcasına çarpması.Zeminde sabit duramama ve dikey/yatay sarsıntı hareketini paylaşır; Kur'an'da geçer.
وفجAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جفوMerkezZeminden kalkma, teması kesme, tortuyu atmaYüzeye oturmama, boşluk bırakma ve faydasız olanın dışarı savrulmasıdır.Eyerin ata basmaması, bedenin yataktan kalkması ve sel köpüğünün savrulması.
نبوKomşuTemas etmeme, hedeften sekme, yerine oturmamaKılıcın hedefe işlemeyip geri tepmesi veya mekânın kişiyi barındıramamasıdır; جفو ise yüzeyle araya bilinçli veya yapısal bir aralık koymaktır.Hedefe uymama ve çarpıp geri dönme vurgusu baskındır.
بعدKomşuMesafe koyma, uzaklaşmaMekânda veya zamanda iki nokta arasındaki salt uzunluktur; جفو ise temas hâlindeki yüzeyin dikey veya dinamik olarak ayrılmasıdır.Doğrusal uzaklık hâlidir.
غلظKomşuKatılık, sertlik, kabalıkMaddede yoğunluk ve mizaçta yumuşaklığın zıddı olan katılıktır; جفو ise sertliği ilgisizlik, temassızlık ve boşluk bırakma üzerinden yansıtır.Hacimsel yoğunluk ve esneklik yoksunluğudur.
وصلZıtBitişme, kavuşma, rabt olmaİki ayrı parçanın birbiriyle temas ederek bütünleşmesi ve irtibatın sürmesidir.Kopukluğu giderme, temas ve ilgi kurma hâlidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجفوZeminden ayrılmak, boşluk bırakmak, cüruf atmakBir yüzeyle teması kesmek, yatağı terk etmek ve selin süprüntüyü dışlaması.Kesin
Latinceabhorrere, respuereGeri çekilmek, temas etmemek, tükürüp atmakAbhorrere uyumsuzluk nedeniyle geri durmayı, respuere ise tencerenin köpüğü fırlatıp atması gibi reddetmeyi karşılar.Güçlü
İngilizceto detach, to pull away, drossTeması kesmek, geri çekilmek, cüruf/köpükTo detach ve pull away yatağı terk etme hareketini, dross ise eriyikten atılan faydasız cürufu karşılar.Kesin
Almancaabstoßen, sich abwenden, Schlackeİtmek, teması kesmek, cürufAbstoßen bedenin yüzeyden kalkmasını ve dışlamayı, Schlacke ise ergitme sonucu ayrılan faydasız atığı ifade eder.Güçlü
Fransızcase détacher, rejeter, écumeAyrılmak, püskürtüp atmak, köpükSe détacher yüzeyle teması kesmeyi, rejeter ve écume sel ve maden tortusunun fırlatılmasını karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins-Robert French Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَتَجَافَىBedenin yatakla temasını kesmesi, konfor alanını terk etmeGecenin sükûnetinde yatağın rehavetinden kopup korku ve ümitle Rabbe yalvaran müminlerin hâli (Secde 32:16).
جُفَاءًSelin veya eritilen cevherin yüzeye attığı faydasız köpük, süprüntü, cürufHak ile batılın mücadelesinde batılın geçici bir kabarıklık gösterip nihayetinde zayi olması, faydalı olanın ise dipte kalması (Ra'd 13:17).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBatılın ontolojik temelsizliğiBatılın sel köpüğü gibi hacimli görünse de zâtî bir varlığa ve devamlılığa sahip olmaması meselesi.Hakikatin kalıcılığı karşısında geçici ve fuzuli arazların yok oluşu.
FıkıhSecdede organların ayrılması ve teheccüdNamazda secdede karnın uyluklardan, dirseklerin yanlardan uzak tutulması (istihbâb-ı tecâfî) ve gece kalkışının hükmü.Beden uzuvlarının birbirine ve zemine yapışmayıp aralıklı ve zinde tutulması.
TefsirTemsilî anlatımlar ve takva tasvirleriSecde 32:16 ve Ra'd 13:17'deki fiziki sahnelerin ahlaki ve ontolojik hakikatlere delalet biçimi.Maddi temasın kesilerek manevi rabıtanın kurulması; zâhirî kabarıklığın aldatıcılığı.
Hadisİlimden ve cemaatten uzaklaşma (cefâ)Çöl hayatına çekilerek medeni inceliği ve cemaat zeminini terk edenlerin kabalaşması rivayetleri.İnsanın terbiye ve hakikat zemininden koparak duyarsızlaşması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniGece ibadeti ve nefis terbiyesiRehavet zemininden kopuşBedensel ataleti kırarak manevi uyanıklığı sağlamaBedenin döşekten iradi olarak ayrılması, ilahi huzurda teyakkuzun şartıdır.Kesin
İlmiEpistemolojik ayıklamaSafsata ve kuruntunun tasfiyesiHakiki bilgiyi zihinsel tortulardan arındırmaZihne hücum eden temelsiz zanlar sel köpüğü gibi atılır; geriye kalıcı bilgi kalır.Güçlü
SiyasiToplumsal düzen ve meşruiyetParazit yapıların dışlanmasıKamusal fayda üretmeyen unsurların tasfiyesiTopluma yük olan ve sadece gürültü üreten odaklar cüruf gibi sistem dışına itilir.Güçlü
İktisadiMadencilik ve katma değer üretimiCürufun cevherden ayrılmasıHammaddenin saflaştırılması ve verimlilikEritilen cevherin üzerindeki köpüğün atılmasıyla saf ve kalıcı değer elde edilir.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz ayrışması ve cüruf tasfiyesiMetalurji ve akışkanlar dinamiğinde yoğunluk farkı sebebiyle hafif ve safsızlık içeren fazın (köpük) yüzeye çıkıp atılması.Kesin
Beşeri bilimlerKonfor alanını terk etmeBireyin veya grubun alışılageldik statükodan ve atalet zemininden iradi olarak temasını kesip eyleme geçmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü sadece ahlaki bir kusur olan "vefasızlık", "kabalık" ve "gönül kırma" (cefa) mânâsına hapsetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün asıl fiziksel çekirdeğini oluşturan "zeminle teması kesme, aralık bırakma" ile "faydasız köpüğün savrulup atılması" yasasını birlikte kavramak.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataSecde 32:16'daki tecâfî eyleminin fiziki ve iradi zemin terkini kavrayamamak ve Ra'd 13:17'deki köpük meselini varoluşsal bir yasa yerine sıradan bir benzetme saymak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık düzeninde hak ile batılın ayrışma mekanizmasını gösterir; hakikatin zeminde kalıcı olduğunu, kabaran batılın ise cüruf gibi atılacağını fiziksel yasalarla temellendirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Gece ibadetini ve takva sahiplerinin vasıflarını bildiren ayetler ile tabiat kanunları üzerinden hak-batıl karşıtlığını anlatan temsil ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Manevi yükselişin konforu koruyarak gerçekleşebileceği zannını yıkar; ayrıca bâtılın dönemsel kabarmasını güç sanan yanılgıyı onun özünde atılacak bir köpük olduğunu göstererek düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir cismin temas ettiği yüzeyden ayrılarak havaya kalkması, aralık bırakması; kaynayan sıvının veya selin üzerindeki posa ve köpüğü kenara fırlatması.
  • Soyut anlamRehavet ve konfor zeminini iradi olarak terk etmek; öz değeri bulunmayan, sadece hacimsel kabarıklık üreten aldatıcı unsurları sistemden dışlamak.
  • Sistematik karşılıkDinamik tasfiye ve bilinçli aralanma mekanizması; saf cevherin kalması için cürufun yüzeye çıkarak bertaraf edilmesi.
  • LaTeX modelid(x,y)>0∧z=u∪v→  f  u(v→∅)
  • LaTeX açıklamasıFormülde x hareket eden faili (bedeni), y istirahat zeminini (yatağı), aralarındaki d(x,y)>0 ifadesi ise yüzeyle temasın iradi olarak kesilmesini temsil eder. İkinci kısımda z ham karışımı, u kalıcı ve faydalı cevheri (hakkı), v ise faydasız köpük ve cürufu (bâtılı) simgeler; f ilahi tasfiye ve eritme sürecini gösterir ve bu sürecin sonunda cüruf olan v yokluğa savrulurken geriye yalnızca zâtî değeri olan u kalır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج