حصر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ص-ر6 sîga, 90 mücavir kök, 6 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نسكأُحْصِرْتُمْحَصِيرًاحصرلحفسبلأُحْصِرُواحَصِرَتْوَاحْصُرُوهُمْحرمصلوقتل

KökSîga 6Ayet 6Sure 5Mücavir 90

▶ Ağı aç (3B)

حصر

ح - ص - ر

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 6 sîga
  • 13 sözlük

Hisar kale duvarı demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hisar kale duvarı demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.660 harf
باب الحاء والصاد والارء معهما ح ص ر، ص ح ر، ص ر ح، ح ر ص، مستعملات فقط حصر: حَصِرَ حَصَراً: أي عَيَّ فلم يَقْدِر على الكلام. وحَصِرَ صدْرُ المء: أي ضاق عن أمرٍ حَصَراً. والحُصْرُ: اعتِقالُ البَطْن حُصِرَ، وبه حُصْرٌ، وهو مَحْصُور. والحِصار: مَوضع يُحْصَر فيه المَرءُ، حَصَروه حَصْراً، وحاصَرُوه، قال رؤبة: مِدْحةَ مَحْصُورٍ تَشَكَّى الحَصْرا دَجْرانَ لم يَشرَبْ هناك الخَمْرا دَجران: أيْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.840 harf
حَصَرَهُ يَحْصُرُهُ حَصْراً: ضيَّق عليه وأحاط به. والحَصيرُ: الضيِّق البخيل. والحَصيرُ: البارِيَّةُ. والحَصيرُ: الجَنْبُ. قال الأصمعيّ: هو ما بين العِرْقِ الذي يظهر في جَنْب البعير والفرس معترِضاً فما فوقَه إلى مُنْقَطَع الجنْب. والحَصيرُ: الملكُ، لأنَّه محجوب. قال لبيد: وقماقمٍ غُلْبِ الرِقابِ كأنَّهمجِنٌّ لدى بابِ الحصير قِيامُ والحَصيرُ: المَحْبِس. قال الله تعالى: "وَجَعَلْنا جَهَنَّمَ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.140 harf
ح ص ر حصر ، حرص ، صرح ، صحر ، رصح : مستعملة . حصر : قال الليث : الحَصَرُ : ضرْبٌ من العِيّ ، تقول : حَصِرَ فلانٌ فلم يقدر على الكلام ، وإذا ضَاقَ صدرُ المرء من أَمْرٍ قيل : حَصِرَ صَدْرُ المرء عن أمره يحصَر حَصَراً . قال الله : ( إِلاَّ ? لَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى ? قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَ ? قٌ أَوْ جَآءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَن يُقَ ? تِلُونَكُمْ ) ( النِّساء : 90 ) معناه :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.998 harf
(باب الحاء والصاد وما يثلثهما) (حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى: تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.199 harf
- الحصر: التضييق، قال عز وجل: ﴿واحصروهم﴾ [التوبة/5]، أي: ضيقوا عليهم، وقال عز وجل: ﴿وجعلنا جهنم للكافرين حصيرا﴾ [الإسراء/8]، أي: حابسا. قال الحسن: معناه: مهادا (انظر: الدر المنثور 5/245)، كأنه جعله الحصير المرمول كقوله: ﴿لهم من جهنم مهاد﴾ [الأعراف/41] فحصير في الأول بمعنى الحاصر، وفي الثاني بمعنى المحصور، فإن الحصير سمي بذلك لحصر بعض طاقاته على بعض، وقول لبيد: *ومعالم غلب الرقاب كأنهم**جن لدى باب
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.166 harf
ح ص ر حصرتهم حصراً‏:‏ حبستهم‏.‏ والله حاصر الأرواح في الأجسام‏.‏ وأحصر الحاج إذا حبسوا عن المضـيّ بمرض أو خوف أو غيرهما ‏"‏ فإن أحصرتم ‏"‏‏.‏ وحصر الرجل وأحصر‏:‏ اعتقل بطنه وبه حصـر‏.‏ وأعـوذ باللـه مـن الحصـر والأسـر‏.‏ وحاصرهـم العدو حصاراً‏.‏ وبقينا في الحصار أياماً أي فـي المحاصـرة أو فـي مكانهـا‏.‏ وحوصـروا محاصراً شديداً‏.‏ وحصر صدره وحصر لسانه‏.‏ وحصر في كلامه وفي خطبته‏:‏ عيّ‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.677 harf
الحَصَرُ: ضربٌ من العِيِّ. حَصِرَ الرجلُ حَصَراً مثل تَعِبَ تَعَباً، فهو حَصِرٌ: عَيِيَ في منطقه؛ وقيل: حَصِرَ لم يقدر على الكلام. وحَصِرَ صدرُه: ضاق. والحَصَرُ: ضيق الصدر. وإِذا ضاق المرء عن أَمر قيل: حَصِرَ صدر المرء عن أَهله يَحْصَرُ حَصَراً؛ قال الله عز وجل: إِلاَّ الذين يَصِلُون إِلى قوم بينكم وبينهم ميثاق أَو جاؤوكم حَصِرَتْ صُدورُهُم أَن يقاتلوكم؛ معناه ضاقت صدورهم عن قتالكم وقتال قومهم؛
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR873 harf
* ح ص ر * * حَصَرَهُ * ضيق عليه وأحاط به وبابه نصر و * الحَصيرُ * الضيق البخيل والحصير البالية والحصير أيضا المحبس قال الله تعالى ﴿وجعلنا جهنم للكافرين حصيرا﴾ و * الحَصَرُ * العي وهو أيضا ضيق الصدر يقال * حَصِر * صدره أي ضاق وبابهما طرب وأما قوله تعالى ﴿حصرت صدورهم﴾ فأجاز الأخفش والكوفيون أن يكون الماضي حالا ولم يجّوزه سيبويه إلا مع قد وجعل صحرت صدورهم على جهة الدعاء عليهم وكل من امتنع من شيء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR13.262 harf
الحصر، كالضرب والنصر، أي من بابها: التضييق. يقال: حصره يحصره حصرا، فهو محصور: ضيق عليه، ومنه قوله تعالى: واحصروهم أي ضيقوا عليهم الحصر، أيضا: الحبس. يقال: حصرته فهو محصور، أي حبسته، ومنه قول رؤبة: مدحة محصور تشكى الحصرا يعني بالمحصور المحبوس. وقيل: الحصر هو الحبس عن السفر وغيره، كالإحصار: وقد حصره حصرا فهو محصور وحصير، وأحصره، كلاهما: حبسه ومنعه عن السفر. وفي حديث الحج المحصر بمرض
Maddenin bağlantısı

الحصر، كالضرب والنصر، أي من بابها: التضييق. يقال: حصره يحصره حصرا، فهو محصور: ضيق عليه، ومنه قوله تعالى: واحصروهم أي ضيقوا عليهم الحصر، أيضا: الحبس. يقال: حصرته فهو محصور، أي حبسته، ومنه قول رؤبة: مدحة محصور تشكى الحصرا يعني بالمحصور المحبوس. وقيل: الحصر هو الحبس عن السفر وغيره، كالإحصار: وقد حصره حصرا فهو محصور وحصير، وأحصره، كلاهما: حبسه ومنعه عن السفر. وفي حديث الحج المحصر بمرض لا يحل حتى يطوف بالبيت . قال ابن الأثير: الإحصار أن يمنع عن بلوغ المناسك بمرض أو نحوه، قال الفراء: العرب تقول للذي يمنعه خوف أو مرض من الوصول إلى تمام حجه أو عمرته، وكل ما لم يكن مقهورا كالحبس والسحر وأشباه ذلك يقال

في المرض: قد أحصر. وفي الحبس إذا حبسه سلطان أو قاهر مانع: قد حصر، فهذا فرق بينهما. ولو نويت بقهر السلطان أنها علة مانعة ولم تذهب إلى فعل الفاعل جاز لك أن تقثول: قد أحصر الرجل. ولو قلت في أحصر من الوجع والمرض أن المرض حصره أو الخوف جاز أن تقول حصر. قال شيخنا: وإلى الفرق بينهما ذهب ثعلب، وابن السكيت، وما قاله المصنف من عدم الفرق هو الذي صرح به ابن القوطية وابن القطاع وأبو عمرو الشيباني. قلت: أما قول ابن السكيت، فإنه قال في كتاب الإصلاح: يقال: أحصره المرض، إذا منعه من السفر أو من حاجة يريدها. وأحصره العدو، إذا ضيق عليه فحصر،أي ضاق صدره.وفي التهذيب عن يونس أنه قال إذا رد الرجل عن وجه يريده فقد أحصر، وإذا حبس فقد حصر. وقال أبو عبيدة: حصر الرجل في الحبس، وأحصر في السفر من مرض أو انقطاع به. وقال أبو إسحاق النحوي: الرواية عن أهل اللغة أن يقال للذي يمنعه الخوف والمرض: أحصر، قال: ويقال للمحبوس: حصر. وإنما كان ذلك كذلك لأن الرجل إذا امتنع من التصرف فقد حصر نفسه، فكأن المرض أحبسه، أي جعله يحبس نفسه. قولك، حصرته إنما هو حبسته، لا أنه أحبس نفسه. فلا يجوز فيه أحصر. قال الأزهري: وقد صحت الرواية عن ابن عباس أنه قال لا حصر إلا حصر العدو . فجعله بغير ألف جائزا بمعنى قول الله عز وجل فإن أحصتم فما استيسر من الهدي . الحصر للبعير وإحصار شده بالحصار، والمحصرة، وسيأتي بيانهما، كاحتصاره. يقال: أحصرت الجمل، وحصرته: جعلت له حصارا. وحصر البعير يحصره ويحصره حصرا، واحتصره: شدة بالحصار. الحصر، بالضم: احتباس ذي البطن، ويقال فيه أيضا بضمتين كما في الأساس وشروح الفصيح. حصر، كمعنى، فهو محصور، وأحصر، ونقل عن الأصمعي واليزيدي: الحصر من الغائط، والأسر من البول. وقال الكسائي: حصر بغائطه وأحصر بضم الألف. وعن ابن بزرج: يقال للذي به الحصر: محصور وقد حصر عليه بوله يحصر حصرا أشد الحصر، وقد أخذه الحصر، وأخذه الأسر شيء واحد، وهو أن يمسك ببوله. يحصر حصرا فلا يبول قال: ويقولون: حصر عليه بوله وخلاؤه. الحصر، بالتحريك: ضيق الصدر، وقد حصر صدر المرء عن أهله، إذا ضاق، قال الله عز وجل: أو جاءكم حصرت صدورهم أن يقاتلوكم ، معناه ضاقت صدورهم عن قتالكم وقتال قومهم. وكل من بعل بشيء أو ضاق صدره بأمر فقد حصر، وقيل: ضاقت بالبخل والجبن وعبر عنه بذلك كما عبر بضيق الصدر وعن ضده بالبر والسعة. وقال الفراء: العرب تقول: أتانى فلان ذهب عقله يريدون قد ذهب عقله. قال الزجاج: جعال الفراء قوله حصرت حالا، ولا يكون حالا إلا بقد. وقال ثعلب: إذا أضمرت قد قربت من الحال وصارت كالاسم، وبها قرا من قرا حصرة صدورهم وقال أبو زيد: ولا يكون جاءني القوم ضاقت صدورهم إلا أن تصله بواو أو بقد، كأنك قلت جاءني القوم وضاقت صدورهم، أو قد ضاقت صدورهم. وقال الجوهري: وأما قوله أو جاءوكم حصرت صدورهم فأجاز الأخفش والكفيون أن يكون الماضي حالا ولم يجزه سيبويه إلا مع قد وجعل حصرت صدورهم على جهة الدعاء عليهم.

الحصر: البخل، وقد حصر، إذا بخل، ويقال: شرب القوم فحصر عليهم فلان، أي بخل وكل من امتنع من شيء لم يقدر عليه فقد حصر عنه. الحصر: العي في المنطق. تقول: نعوذ بك من العجب والبطر، ومن العي والحصر. وقد حصر حصرا إذا عيى. وفي شرح مفصل الزمخشري أن العي هو استحضار المعنى ولا يحضرك اللفظ الدال عليه، والحثر مثله إلا أنه لا يكون إلا لسبب من خجل أو غيره. قيل: الحصر: أن يمتنع عن القراءة فلا يقدر عليه. وكل من امتنع من شيء لم يقدر عليه فقد حصر عنه. قال شيخنا: كلام المصنف كالمتناقض، لأن قوله يمتنع يقتضي اختياره، وقوله: فلا يقدر، صريح في العجز، والأولى أن يقال: وأن يمنع من الثلاثي مجهولا. قلت: إذا أردنا بالامتناع العجز فلا تناقض. الفعل في الكل حصر، كفرح، حصرا، فهو محصور وحصر وحصير. والحصير: الضيق الصدر، كالحصور، كصبور. قال الأخطل: وشارب مربح بالكأس نادمني لا بالحصور ولا فيها بسآر. الحصير: البارية، وقد صاحب العين وكثير من الأئمة في ا معتل، وهو الصواب. وفي المصباح البارية: الحصير الخشن، وهو المعروف في الاستعمال، ثم ذكر لغاته الثلاثة، وقال غيره. الحصير: سفيفة تصنع من بردي وأسل ثم يفترش، سمي بذلك لأنه يلي وجه الأرض. وفي الحديث أفضل الجهاد وأكمله حج مبرور ثم لزوم الحصر بضم فسكون، جمع حصير، للذي يبسط في البيوت، وتضم الصاد وتسكن تخفيفا. وقيل سمي حصيرا لأنه حصرت طاقته بعضها مع بعض. وفي المثل: أسير على حصير . قال الشاعر: فأضحى كالأمير على سـرير وأمسى كالأسير على حصير. الحصير: عرق يمتد معترضا على جنب الدابة إلى ناحية بطنها. وبه فسر بعضهم حديث حذيفة: تعرض الفتن على القلوب عرض الحصير شبه ذلك لإطافته. الحصير: الحصير: لحمة كذلك، أي ما بين الكتف إلى الخاصرة. الحصير: العصبة التي بين الصفاف ومقط الأضلاع، وهو منقطع الجنب. وفي كتاب الفرق لابن السيد: وحصير الجنب: ما ظهر من أعالي ضلوعه. قيل الحصير: الجنب نفسه، سمي به لأن بعض الأضلاع محصور مع بعض، قاله الجوهري والأزهري. ومنه قولهم: دابة عريض الحصيرين. وأوجع الله حصيريه: ضرب شديدا، كما في الأساس، الحصير: الملك لأنه محجوب عن الناس أو لكونه حاصرا، أي مانعا لمن أراد الوصول إليه. قال لبيد: وقماقم غلب الرقاب كأنهم جن على باب الحصير قيام والمراد به النعمان بن المنذر. وروى: لدى طرف الحصير قيام.

أي عند طرف البساط للنعمان. في العباب: الحصير: السجن، قال الله تعالى وجعلنا جهنم للكافرين حصيرا أي سجنا وحبسا، قاله ابن السيد وغيره. ويقال: هذا حصيره، أي محبسه وسجنه. وقال الحسن: معناه مهادا، كأنه جعله الحصير المرمول كقوله: لهم من جهنم مهاد . قال في البصائر: فعلى الأول بمعنى الحاصر، وفي الثاني بمعنى المحصور. الحصير: المجلس، هكذا في سائر النسخ أي موضع الجلوس، وصوب شيخنا عن بعض أن يكون المحبس، وهو محل تأمل. ومن سجعات الأساس: وخلده الحصير في الحصير، أي في المحبس. قال شيخنا: ومن الأسجاع المحاكية لأسجاع الأساس، وإن فاتها الشنب. قول بعض الأدباء: أثر حصير الحصير في حصير الحصير، أي أثرت بارية الحبس في جنب الملك. الحصير: الطريق، عن ابن الأعرابي. الحصير: الماء. الحصير: الصف من الناس وغيرهم. الحصير: وجه الأرض، قيل: وبه سمي ما يفرش على الأرض حصيرا لكونه يلي وجهها. ج أحصرة وحصر، بمتين. وأنشد ابن الأعرابي في الحصر جمع حصير بمعنى الطريق: لما رأيت فجاج البيد قد وضحت ولاح من نجد عادية حـصـر وقد تسكن الصاد تخفيفا في جمع الحصير لما يفرش، كما تقدم. الحصير: فرند السيف الذي تراه كأنه مدب النمل. قال زهير: برجم كوقع الهندواني أخلص ال صياقل منه عن حصير ورونق. حصيراه: جانباه. الحصير: البخيل الممسك، كالحصر، ككتف. الحصير: الذي لا يشرب الشراب بخلا. يقال: شرب القوم فحصر عليهم فلان أي بخل. الحصير: جبل لجهينة وآخر في بلاد بني كلاب، أو ببلاد غطفان، وقيل هو بالضاد. الحصير: كل ما نسج من جميع الأشياء، سمي به لحصر بعض طاقاته على بعض، فهو فعيل بمعنى مفعول، وهو أعم من البارية. الحصير: ثوب مزخرف منقوش موش حسن، إذا نشر أخذت القلوب مآخذه لحسنه. وفي النهاية: لحسن صنعته، وزاد المصنف في البصائر: ووشيه. قال: وبه فسر بعضهم حديث حذيفة في الفتن السابق ذكره، شبه الفتن بذلك، لأن الفتنة تزين وتزخرف للناس والعاقبة إلى غرور. وأنشد المصنف في البصائر: فليت الدهر عاد لنا جـديدا وعدنا مثلنا زمن الحصير. أي زمنا كان بعضنا يزخرف القول لبعض فنتواد عليه. الحصير: الضيق الصدر، كالحصير والحصور. الحصير: واد من أوديتهم. الحصير: حصن باليمن من أبنية ملوكهم. الحصير: ماء من مياه نملى قرب المدينة المشرفة، ويقال فيه بالضاد، وسيأتي. الحصيرة، بهاء: جرين التمر، وهو الموضع الذي يحصر فيه، وذكره الأزهري بالضاد، وسيأتي. الحصيرة: اللحمة المعترضة في جنب الفرس: وهي ما بين الكتف إلى الخاصرة، تراها إذا ضمر، ولا يخفى أن هذا مع ما قبله في الحصير أو لحمة كذلك تكرار مخل لاختصاره البالغ. والحارث بن حصيرة الأزدي محدث، وهو أبو النعمان الكوفي عن عكرمة مولى ابن عباس، وعنه عبد الله بن نمير. قال الحافظ ابن حجر في تحرير المشتبه: وعلى ضعفه يكتب حديثه، يؤمن بالرجعة. ووثقه ابن معين والنسائي.

وذو الحصيرين: لقب عبد مالك، وفي بعض النسخ عبد الملك بن عبد الألة، بضم الهمزة وفتح اللام المخففة كعلة، وإنما نبه على وزنه لئلا يشتبه على أحد أنه عبد الإله، واحد الآلهة، وإنما لقب به لأنه كأن له حصيران منسوجان من جريد النخل مقيران أي مطليان بالقير، وهو الزفت، يجعل أحدهما بين يديه والآخر خلفه، ويسد بنفسه باب الطريق في الجبل إذا جاءهم عدو. والحصور، كصبور: النقة الضيقة الإحليل. وورد في بعض الأصول الجيدة: الأحاليل، بالجمع. وقد حصرت، بالفتح، وأحصرت. وحصر، مثل فرح، وأحصر بالضم. الحصور: من لا يأتي النساء وهو قادر على ذلك، وإنما يتركهن عفة وزهدا، وهذا أبلغ في المدح أو هو الممنوع منهن، من الحصر والإحصار أي المنع، أو هو من لا يشتهيهن ولا يقربهن. وهذا قول ابن الأعرابي. وقال الأزهري: الحصور: من حصر عن النساء فلا يستطيعهن، وقيل: سمي في قوله تعالى: وسيدا وحصورا لأنه حبس عما يكون من الرجال. وقال المصنف في البصائر في تفسير هذه الآية: الحصور: الذي لا يأتي النساء إما من العنة وإما من العفة والإجتهاد في إزالة الشهوة، والثاني أظهر في الآية، لأن بذلك يستحق الرجل المحمدة. قيل الحصور: المجبوب الذكر والأنثيين، وبه فسر حديث القبطي الذي أمر النبي صلى الله عليه وسلم عليا بقتله، قال: فرفعت الريح ثوبه. فإذا هو حصور. قالوا: وهذا أبلغ في الحصر لعدم آلة النكاح. وأما العاقر فإنه الذي يأتيهن ولا يولد له. الحصور أيضا: البخيل الممسك. وقيل: هو الذي لا ينفق على الندامى، كالحصر، ككتف، وقد جاء في حديث ابن عباس ما رأيت أحدا أخلق للملك من معاوية، كان الناس يردون منه أرجاء واد رحب، ليس مثل الحصر العقص .يعني ابن الزبير. الحصر: البخيل. والعقص: الملتوي الصعب الأخلاق. الحصور: الهيوب المحجم عن الشيء، وهو البرم أيضا، كما فسره السهيلي، وبه فسر بعض بيت الأخطل السابق ذكره. وشارب مربح... إلى آخره. هم ممن يفضلون الحصور، وهو الكاتم للسر في نفسه الحابس له لا يبوح به، كالحصر، ككتف. والحصراء: الرتقاء. والحصار، ككتان: اسم جماعة. منهم أبو جعفر بن الحصار المقري وغيره. الحصار، ككتاب وسحاب: وساد يرفع مؤخرها ويحشى مقدمها فيجعل كالرحل، أي كآخرته في رفع المؤخر، وقادمته في حشو المقدم، يلقى على البعير. وقيل هو مركب يركب به الراضة وقيل: هو كساء يطرح على ظهره يكتفل به، كالمحصرة، بالكسر. أوهي، أي المحصرة قتب صغير يحصر به البعير ويلقى عليه أداة الراكب، كالحصار أيضا. ومنه حديث أبي بكر أن سعدا الأسلمي قال: رأيته بالخذوات وقد حل سفرة معلقة في مؤخرة الحصار .

وبعير محصور: عليه ذلك، وقد حصره يحصره ويحصره واحتصره وأحصره. المحصرة، بفتح الميم: الإشرارة يخفف عليها الأقط. وأحصره المرض: منعه من السفر أو حاجة يريدها، قال الله عز وجل: فإن أحصرتم وحصر، في الحبس، أقوى من أحصر، لأن القرآن جاء بها، وقد تقدم. أو أحصره المرض والبول: جعله يحصر نفسه. وأصل الحصر والإحصار الحبس. يقال: حصرني الشيء وأحصرني، أي حبسني. والمحتصر: الأسد. ومحاصرة العدو، م، أي معروف. يقال: حاصرهم العدو حصارا ومحاصرة. وبقينا في الحصار أياما. وحوصروا محاصرة شديدة. وحصره يحصره حصرا استوعبه وحصله وأحاط به. وحصر القوم بفلان حصرا: ضيقوا عليه وأحاطوا به. ومنه قول الهذلي: وقالوا تركنا القوم قد حصروا بهولا غرو أن قد كان ثم لحيم. قد حصر على قومه كفرح: بخيل. قال شيخنا: وهو مستدرك، لأنه ذكره في معاني الحصر وفي معاني الحصور، وقد زعم الاختصار البالغ، وهذا تطويل بالغ، ومثله ما بعده. حصر عن المرأة: امتنع عن إتيانها، أي مع القدرة، أو عجز عنها، كما تقدمت الإشارة إليه في ذكر معاني الحصور. حصر بالسر: كتمه في نفسه ولم يبح به، وهو حصر وحصور. والحصري، بالضم. قال شيخنا: والمعروف ضبطه بضمتين كما في الطبقات: أبو الحسن علي ابن عبد الغني القيرواني الفهري المقرئ شيخ الفراء، أقرأ الناس بسبتة وغيرها، وله قصيدة مائتا بيت نظمها في قراءة نافع، توفي سنة 488 وقال ابن خلكان: هو ابن خالة أبي إسحاق إبراهيم الحصري صاحب زهر الآداب، وله شعر نفيس. قلت: وقد ترجم الذهبي أبا إسحاق الحصري هذا في تاريخه فقال: هو إبراهيم بن علي بن تميم القيرواني الشاعر المعروف بالحصري، وهو ابن خالة أبي الحسن علي الحصري الشاعر. توفي سنة 453 انتهى. وحدث عنه أبو عبد الله بن الزاهد، كما رأيته في مسلسلات ابن مسدي. الإمام برهان الدين أبو الفتوح نصر بن علي بن أبي الفرج بن الحصري المحدث، حدث عن النقيب أبي طالب محمد ابن محمد بن أبي زيد العلوي، وأبي زرعة طاهر بن أحمد المقدسيي. وانتقل إلى مكة وولى إمامة المقام بها، ثم منها إلى المهجم باليمن لنشر العلم، وبها توفي. وقبره يزار، يعرف بالشيخ برهان. وعنه أخذ الشيخ محمد بن إسماعيل الحضرمي وابن أخيه أبو محمد عبد العزيز ابن علي بن نصر بن الحصري، حدث عن الرضي أبي الحسن المؤيد بن محمد بن علي الطوسي. وآخرون عرفوا بالنسبة إليه، مثل سعيد بن أيوب بن ثواب البصري، وعلي بن أحمد، وأحمد بن هشام بن حميد. وعلي بن إبراهيم الصوفي وعبد الله بن عثمان بن زيدان، الحصريون. وأما جعفر بن أحمد الحافظ. الحصري فلحصري فلحصره وسكوته، في قصة ذكرها السمعاني في الأنساب، فراجعه. الإمام أبو علي الحسن بن حبيب بن عبد الملك الحصائري الدمشقي، محدث فقيه. حدث عن الربيع بن سليمان المرادي وأبي أمية الطرسوسي وغيرهما، وعنه أبو القاسم تمام بن محمد الرازي، وعبد الرحمن بن عمر بن نصر الشيباني، وقد روينا من طريقه رسالة الإمام الشافعي رضي الله عنه. ومما يستدرك عليه:

حصر الرجل كفرح: استحي وانقطع، كأنه ضاق به الأمر كما يضيق الحبس على المحبوس. ويقال للناقة: إنها لحصرة الشخب نشبة الدر. الحصر: نشب الدرة في العروق من خبث النفس وكراهة الدرة. والحصير: المحبوس، ذكره ابن السيد في الفرق. والحصار: المحبس، كالحصير. ومنه قولهم: بقينا في الحصار أياما، أي في المحاصرة أو محلها. وقوم محصرون، إذا حوصروا في حصن. ورجل حصر: كتوم للسر، قال جرير: ولقد تسقطني الوشاة فصادفوا حصرا بسرك يا أميم ضنينا. والحصير: الحابس. والله حاصر الأرواح في الأجسام. وأرض محصورة، ومنصورة، ومضبوطة، أي ممطورة. والحصار: مدينة عظيمة بالهند. والخطيب المعمر عبد الواحد ابن إبراهيم الحصاري، محدث، ولد سنة 910 وروى عاليا عن الشمس محمد بن إبراهيم العمري والشرف السنباطي، كلاهما عن الحافظ ابن حجر، روى عنه شيوخ شيوخ مشايخنا، ويقال له البرجي أيضا. وأبو حصيرة: صحابي قسم له النبي صلى الله عليه وسلم من وادي القرى. وذو الحصير: كأمير: كعب ابن ربيعة البكأئي، جاهلي. ومحله الحصير: ببخاراء، ينسب إليها بعض علمائنا. وحصرون بن بارص بن يهوذا: من ولد سيدنا يعقوب عليه السلام. والعلامة أبو بكر محمد بن إبراهيم بن أنوش الحصيري الحنفي الحافظ، روى عنه ابن ماكولا، توفي ببخاراء سنة 500.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.901 harf
حَصَرَهُ 1 حَصَرَهُ حصر حصره حصرة , (S, A,) aor. حَصُرَ (S, K) and حَصِرَ , (K,) inf. n. حَصْرٌ, (S, K,) He, or it, straitened him; (S, A, K;) so in the Kur ix. 5; (TA;) and encompassed, or surrounded, him. (S, A.) You say حَصَرَهُ, (S, Msb,) or حَصَرَ بِهِ, (K,) aor. حَصُرَ , (S, Msb,) inf. n. حَصْرٌ, (Msb,) It (a hostile party, ISk, S, Msb, or a people, K) encompassed him, or surrounded him,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.099 harf
حَصَرَ حَصَرَ I , U ( n. ac. حَصْر 1 ), a. Straitened, cramped, crowded together; pent up; hindered, prevented. b. [ Bi ], Surrounded, hemmed in, beset, encompassed. حَصِرَ حَصِرَ A ( n. ac. حَصَر 4 ), a. Was straitened; was faint, sick. b. [ Fī or 'An ], Was unable to; faltered in. c. Was avaricious. حَاْصَرَ حَاْصَرَ III , a. Besieged; blockaded. أَحْصَرَ أَحْصَرَ IV , a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR79.335 harf
حصر 1.BAB حَصَرَ - يَحْصُرُ - حَصِيْر - أَحْصَرَ - يُحْصِرُ ، أُحْصِرَ - يُحْصَرُ حَصَرَ - يَحْصُرُ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً: يحيط بمكانه ويسد عليه منافذ انطلاقه ومغادرته ليمنعه من الحركة أو الهرب حَصيْر: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " حَصَرَ - يَحْصُرُ ":اسم مكان منه: المكان الذي يُحصر فيه المرء ولا يستطيع فيه التحرك من
Tamamını oku

Sîgalar(6)

Mücavir kökler90 mücavir (112 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. لحف

    1 ortak ayet · Bıktırıcı şekilde ısrar etmek

  2. سبل

    3 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  3. حلق

    1 ortak ayet · Boğaz, halka demektir

  4. حرم

    2 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  5. سلخ

    1 ortak ayet · Hemen soyundu

  6. عفف

    1 ortak ayet · Haramdan kaçınırlar

  7. صلو

    2 ortak ayet · Namaz

  8. وجد

    2 ortak ayet · Su birikintisidir

  9. كمل

    1 ortak ayet · Tam

  10. رصد

    1 ortak ayet · “Rusde”, yaban hayvanın düşmesi için açılmış ve üstü…

  11. نسك

    1 ortak ayet · İbadet yeri

  12. قتل

    2 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

Geçtiği ayetler(6)

  1. لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ …

    EngellendilerSadakalarınızı, kendilerini Allah yoluna vermiş olup da yeryüzünde dolaşmayan ve tanımayanların; hayalarından dolayı onları zengin zannettikleri yoksullara verin. Onları yüzlerinden tanırsın. Yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz şüphesiz Allah onu bilir.

Sîga sayfası: أُحْصِرْتُمْ
Sîga sayfası: وَاحْصُرُوهُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحصر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerحبس, منع, قصر
Zıt Kökطلق
Çekirdek Özet 1Bir şeyi her yönden kuşatarak sıkıştırmak, hareket alanını daraltıp hapsetmek ve dışarıya çıkışını veya eyleme geçişini engellemek.
Çekirdek Özet 2İnsanın fiziksel, bedensel, ruhsal veya stratejik olarak bir sınır içine hapsedilerek serbest hareketten alıkonulması.
Çekirdek Özet 3Alan sınırlaması, abluka ve özdenetim mekanizması; varlığın yayılmasını durdurarak belirlenmiş bir çerçeveye mahkûm etme veya kendini dizginleme.
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca fiziksel hapis veya savaş ablukasıyla sınırlayarak nefsi dizginleme (iffet), ibadetten alıkonulma (ihsar) ve ruhsal sıkışma (sadır darlığı) boyutlarını göz ardı etmek.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حصSertleşme, toplanma, ayrışarak belirginleşme ve sınır çekme; nitekim حصب (çakıl taşları, taşlama), حصد (sapından kesip toplama), حصل (özün ortaya çıkıp toplanması), حصن (korunaklı kale içine alma) ve حصي (sayıp sınırlandırma, taşla kaydetme) köklerinde bu sıkı toplanma ve katılık esastır.رÇekirdekteki toplama ve sınır çekme hareketine süreklilik, akışkanlığın kesilmesi ve dış hatlardan içeriye doğru çevresel bir kuşatma niteliği ekleyerek hareketi tamamen kilitleyen bir hapsetme ve daraltma anlamı kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarÇevreleme, dış dünyadan ayırma, koruma ve geçişi engelleyen bir bariyer kurma.
صOlta, bitkiSıkıştırma, kıstırma, hedefi sabitleme ve kaçış noktalarını daraltarak yakalama.
رİnsan başıÜst sınır, tepe nokta, yönlendirici merkez ve bütünü etkileyen tayin edici konum.
حصرÇit ile çevirip sıkıştırarak merkeze hapsetmeBir nesne veya canlının etrafına aşılmaz sınırlar örerek onu kıstırmak, hareket kabiliyetini sıfırlamak ve tüm yönlerden kuşatarak belirlenmiş bir sınır içinde tutmak.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBedenin yan tarafı ve kaburgaların birbirine bitişip iç organları sıkıştırması (el-hasîr); sazların veya liflerin birbirine sıkıca örülerek geçirildiği zemin örtüsü (hasır); bağırsakların tutularak dışkının çıkamaması (kabızlık/el-husr).
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa, el-hasîr kelimesini hükümdarın kapısında durup içeri girişi engelleyen perdeci veya koruyucu anlamında ve ulaşılmazlığı tasvir ederken kullanmıştır: ومعالم غلب الرقاب كأنهم / جن لدى باب الحصير قيام
Erken Arapça kullanımİbn Meyyâde beytinde kökün if‘âl kalıbını meşguliyetlerin ve engellerin insanı alıkoyması bağlamında zikretmiştir: وما هَجْرُ ليلَى أن تكون تباعدَتْ / عَليكَ ولا أَنْ أَحْصَرتْكَ شُغُولُ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, el-Mufradāt (Lebîd Dîvânı).

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حصر kökü, ortak bir semantik taban olarak çevirme, sınırlama, etrafını duvarla örme ve kapalı bir alan oluşturma çekirdeğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde İbranice חָצֵר (ḥāṣēr) kelimesi etrafı çevrilmiş avlu, korunaklı yerleşim yeri veya ağıl anlamına gelirken; חָצַר (ḥāṣar) eylemi trompet çalma gibi sesin belirli bir boru içinde sıkışıp yönlendirilmesiyle de ilişkilendirilmiştir. Aramice ve Süryanice katmanında ḥṣr kökü benzer şekilde ağıl, avlu, çevrilmiş mekân ve sınırlama anlamlarını korur. Doğu Sami kolunda Akadca haṣāru / haṣēru sözcüğü koyunların kapatıldığı etrafı çevrili ağıl, çevrili alan demektir. Bu dilsel paralellikler, Proto-Sami kök düzeyinde kavramın göçebe ve erken yerleşik hayatta hayvanların veya insanların kaçmasını ve dışarıdan gelebilecek tehlikeleri önlemek amacıyla "çit veya taşla çevrilmiş emniyetli/kapalı alan" somut gerçekliğinden türediğini belgeler. Arapçada bu kök, dışarıdan çevirme eylemini (kuşatma) koruduğu gibi, içeriden daralma ve tıkanma (sadır darlığı, kekemelik, kabızlık ve şehveti hapsetme) anlamlarını da kapsayacak şekilde çift yönlü bir kısıtlama dinamiği kazanmıştır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Koehler-Baumgartner HALOT, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇevresel kuşatma ve sıkışmaÇit veya örgü ile çevirme (hasır), bedensel sıkışma (kaburga ve kabızlık) ve hareketi kısıtlayan dış abluka türevleri.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Sami *ḥṣrİbranice ve Aramicede avlu, ağıl (ḥāṣēr); Akadcada etrafı çevrilmiş hayvan barınağı (haṣāru). Mekânsal çevreleme ortak mirastır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik korunak/çit izleriÇevrilmiş alan ve korunak bildiren Afro-Asyatik kök yapılarıyla biçimsel paralellik taşır.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, CAD, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حصرAnlamlıKuşatmak, daraltmak, alıkoymakHedef köktür; dışarıdan veya içeriden hareketi kısıtlamayı ifade eder.Kur'an'da geçer
حرصAnlamlıŞiddetle arzulamak, üzerine düşmekBir nesneye veya amaca karşı aşırı tutkuyla bağlanıp dikkati onun üzerine yoğunlaştırmak.Kur'an'da geçer; zihinsel odaklanma ve tutku yönüyle bağlantılıdır
صحرAnlamlıAçık ve geniş alan, çıplak zeminGeniş düzlük, çöl, gizlilikten çıkıp açık alanda görünür olma hali.Kur'an'da geçmez; حصر kökünün tam zıddı bir mekânsal açılma (kalb/zıtlık) ilişkisidir
صرحAnlamlıAçık, net, saf ve yüksek olmakKatışıksız hale gelme, engellerden arınarak parıldama, yüksek ve belirgin köşk.Kur'an'da geçer; kuşatmanın kalkıp açıklığın belirmesiyle semantik kutup oluşturur
رحصAnlamlıTemel atmak, yumuşak ve nemli olmakDuvarın dibini sağlamlaştırmak; hamurun yumuşaması.Kur'an'da geçmez; sınırlayıcı duvarın inşasıyla uzaktan ilişkilidir
رصحAnlamlıUylukların ve kalçanın etsiz/basık olmasıBedensel dokunun incelip yapışık hale gelmesi.Kur'an'da geçmez; darlık ve basıklık çağrışımı taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حصرMerkezKuşatma, daraltma ve hapsetmeHareketi her yönden çevreleyerek, baskı uygulayarak ve alanı sıfırlayarak alıkoyma.Bütünsel kuşatma ve darlık.
حبسKomşuAlıkoymak, hapsetmekBir varlığı belirli bir noktada tutarak gitmesine engel olmak; ancak حصر kökündeki çevreleyen sıkıştırma ve darlık hissi zorunlu değildir.Durgunlaştırma ve tevkif etme.
منعKomşuYasaklamak, erişime engel olmakİstenen bir şeyin gerçekleşmesini veya bir yere ulaşılmasını araya güç koyarak önlemek; mekânsal çevreleme şart değildir.Önleyici bariyer koyma.
قصرKomşuKısaltmak, sınırlandırmakBoyutu, süreyi veya yetkiyi daraltıp kafi kılmak; حصر kökü gibi bütünüyle kuşatıp kilitlemez, boyutunu indirger.Haddinden kısmak ve sınırlamak.
طلقZıtSalıvermek, serbest bırakmakBağı çözmek, hiçbir sınır ve engel bırakmaksızın hareket serbestisi tanımak.Mutlak serbestiyet ve açılma.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحصرKuşatmak, hapsetmek, daraltmakMekânsal, bedensel ve ruhsal hareket kısıtlaması.Kesin
LatinceObsidere, coartare, continereKuşatmak, sıkıştırmak, içinde tutmakObsidere askeri ablukayı, coartare alan daraltmasını, continere ise nefsi dizginlemeyi karşılar.Güçlü
İngilizceBesiege, restrict, confine, restrainKuşatmak, kısıtlamak, sınırlamak, dizginlemekBesiege fiziki ablukayı, confine alıkoymayı, restrain ise nefsi tutmayı ifade eder; Arapçadaki organik doku birliğini tek kelime veremez.Güçlü
AlmancaBelagern, einschränken, einengen, zügelnKuşatmak, kısıtlamak, daraltmak, dizginlemekEinengen göğsün daralmasını ve mekân kısıtını, zügeln ise iffet bağlamındaki tutumu karşılar.Güçlü
FransızcaAssiéger, restreindre, confiner, contenirKuşatma altına almak, sınırlandırmak, hapsetmekKuşatma ve tecrit boyutunu verir; ancak sadır darlığı için ek ifadelere ihtiyaç duyar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أُحْصِرْتُمْDış etkenle ibadetten alıkonulmaHac ve umre ibadetini ifa etmek üzere yola çıkmışken düşman, hastalık veya meşru bir engelle yolun kesilmesi; Bakara 2:196.
أُحْصِرُواHizmet ve adanmışlık sebebiyle meşguliyet kısıtıKendilerini Allah yoluna adadıkları için yeryüzünde rızık aramak amacıyla serbestçe dolaşma imkânı bulamayan yoksullar; Bakara 2:273.
حَصِرَتْRuhsal takatsizlik ve göğüs darlığıİki taraf arasında kalıp savaşa ve kan dökmeye yüreği elvermeyen, iç dünyası sıkışıp eylemden geri duran topluluk; Nisâ 4:90.
حَصِيرًاAşılmaz kuşatıcı zindanİnkârcıları çepeçevre saran, kaçış ve kurtuluş imkânı bırakmayan cehennem veya kuşatma mahalli; İsrâ 17:8.
وَاحْصُرُوهُمْAskeri abluka ve hareket alanını daraltmaSavaş halinde düşmanın geçit yerlerini tutmak, hareket kabiliyetini yok etmek ve onları teslim olmaya zorlamak; Tevbe 9:5.
وَحَصُورًاNefsi heva ve şehvetten bütünüyle dizginlemeHz. Yahya’nın nefsani arzularına boyun eğmeyip kendini iffet, ibadet ve takva dairesinde sıkı bir özdenetimle koruması; Âl-i İmrân 3:39.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamCehennem azabının kuşatıcılığı ve iradeCehennemin bir zindan (hasîr) olarak kâfirleri kuşatması; ilahi kaza karşısında insanın hareket alanının tayini ve cebir-ihtiyar dengesi.Kaçınılmaz ontolojik kuşatma ve kurtuluşsuz hapis.
Fıkıhİhsâr hükümleri ve savaş hukukuHac yolunda düşman veya hastalık sebebiyle mahsur kalan (muhsar) kişinin kurban keserek ihramdan çıkma şartları; savaşta düşmanı kuşatma (muhasara) kuralları.Meşru mazeretle ibadetten alıkonulma ve askeri abluka.
TefsirHasûr ve sadır darlığı kavramlarıÂl-i İmrân 3:39'daki hasûr vasfının doğuştan gelen iktidarsızlık mı yoksa iradi bir iffet ve züht mü olduğu; Nisâ 4:90'daki darlığın psiko-sosyal tahlili.İffetli özdenetim ve savaş psikolojisinde içsel kilitlenme.
HadisDil tutukluğu ve fitneden çekilmeDualarda darlık, acizlik ve konuşamama (hasar) afetinden sığınma; fitne dönemlerinde kişinin evine çekilip kendini sınırlaması tavsiyeleri.Organik işlevsizlik, acizlik ve iradi izolasyon.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniNefs tezkiyesi ve ibadet disipliniHasûr (İffet ve Özdenetim)Şehevi sınırlandırmaİnsanın nefsani dürtülerini ilahi irade lehine baskılayarak aşkın hedeflere odaklanması.Kesin
İlmiMetodolojik çerçeve ve problem sınırlandırmaTahdîd (Kapsam Belirleme)Metodolojik kısıtlamaBir teorinin veya araştırmanın dağılmasını önlemek amacıyla araştırma nesnesini belirli parametrelerle sınırlandırma.Güçlü
SiyasiAskeri güvenlik ve caydırıcılıkMuhasara (Abluka ve Kuşatma)Tehdidi etkisiz kılmaToplumsal düzeni tehdit eden unsurların manevra alanını sıfırlayarak onları teslimiyete veya anlaşmaya zorlama.Kesin
İktisadiKaynak tahsisi ve sermaye hareketiİhtikâr veya Blokaj (Varlık Dondurma)Akışkanlığı durdurmaKaynakların piyasada serbest dolaşımının engellenmesi; infak veya üretim alanına kilitlenerek diğer alanlardan çekilmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSınır değer problemi ve sıkıştırma (Boundary Value / Compression)Fizikte bir gazın hacminin dış basınçla daraltılması veya matematikte bir fonksiyonun sınırlandırılmış kapalı bir aralığa (closed interval) hapsedilerek serbest değişkenliğinin yok edilmesi hareketiyle tam bir yapısal eşbiçimlilik taşır.Kesin
Beşeri bilimlerKurumsal tecrit ve oto-kontrol (Containment / Self-Regulation)Sosyolojide sapkın veya düşman unsurların çevrelenerek etkisizleştirilmesi (containment politikası); psikolojide ise bireyin fevri dürtülerini toplumsal veya ahlaki değerler lehine baskılayıp denetim altında tutması mekanizmasıdır.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca fiziksel duvarlarla yapılan askeri muhasara veya klasik cezaevi mantığındaki hapis uygulamasıyla sınırlandırılması; ahlaki ve psikolojik darlık boyutunun ıskalanması.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; fiziksel askeri ablukanın yanı sıra, ibadetten meşru sebeplerle alıkonulmayı, adanmışlık sebebiyle iktisadi hareketin kısıtlanmasını, ruhsal bıkkınlık ve sadır sıkışmasını, cehennemin ontolojik kuşatıcılığını ve kişinin nefsini haramdan alıkoymasını içine alan çok boyutlu bir sınırlama ilkesidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHz. Yahya hakkındaki hasûr nitelemesini fizyolojik bir yetersizlik veya kusur saymak; ihsâr ayetlerini sadece düşman ablukasına indirgeyip hastalık gibi içsel mazeretleri ibadet hukukundan dışlamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan hayatındaki sınırları, zorunluluk hallerini, ruhsal daralma anlarını ve nefis terbiyesini mekânsal ve bedensel bir metafor üzerinden nasıl kavramsallaştırdığını gösterir. Varlığın mutlak serbest olmadığını, ilahi takdir, toplumsal şartlar veya ahlaki bilinçle sürekli sınırlandığını açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbadetlerin ifa edilemediği zaruret hallerini düzenleyen fıkhi ayetlerde (Bakara 2:196); adanmış infak ehlinin durumunu bildiren sosyo-ekonomik ayetlerde (Bakara 2:273); savaş ve barış psikolojisini anlatan siyasi ayetlerde (Nisâ 4:90; Tevbe 9:5); peygamberlerin ahlaki kemalini tasvir eden ayetlerde (Âl-i İmrân 3:39) ve eskatolojik tehdit ayetlerinde (İsrâ 17:8).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini bağlılığı başıboş bir ruhaniyet zanneden anlayışı düzeltir; ahlakın ve takvanın özünün iradi bir sınırlandırma ve kendini tutma (hasûr) olduğunu gösterir. Ayrıca ibadette şekilciliğe takılanlara, niyet ve yöneliş tamam olduğu halde dış engellerle (ihsâr) durdurulanların ecirlerinin eksilmeyeceğini hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir varlığın çevresini çit, duvar veya iple sarıp dışarıyla bağını keserek onu dar bir alana sıkıştırmak, bağırsakları tutarak akışı durdurmak ve lifleri örerek hasır haline getirmek.
  • Soyut anlamSerbest hareket kabiliyetinin dışsal bir güç, meşru bir mazeret, psikolojik bir darlık veya iradi bir ahlaki disiplin yoluyla kısıtlanması, kontrol altına alınması ve belirlenen sınırların dışına çıkmasının engellenmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin sınır güvenliğini sağlayan, kaçakları ve aşırılıkları engelleyen, tehlikeli unsurları abluka ile etkisiz kılan, bireysel düzeyde ise enerjiyi heva yerine ulvi hedeflere kanalize eden kısıtlama ve denetim mekanizması.
  • LaTeX modeliSt={x∈Ω∣∀v∈Rn,  ∥x−c∥≤r}  ⟹  lim⁡r→0μ(St)=0veyax˙(t)=0,  ∀t≥t0
  • LaTeX açıklamasıFormülde Ω evrensel hareket ve serbest eylem uzayını; x kısıtlanan fail veya nesneyi; c kuşatmanın odak merkezini; r ise kuşatma çemberinin yarıçapını veya hareket serbestisini temsil eder. Yarıçapın küçülmesi (r→0) varlığın manevra hacmini (μ(St)) sıfıra yaklaştırarak mutlak bir darlık ve abluka oluşturur. Alternatif durum olan x˙(t)=0 ifadesi ise, failin hızının ve hareket kabiliyetinin belirli bir andan itibaren sıfırlanarak alıkonulmasını (ihsâr) ve nefsani dürtülerin durdurulmasını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح