حوز

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-و-ز1 sîga, 13 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وليصيرأويحوزحرفقتلمُتَحَيِّزًافيأجهمغضبدبريوم

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

حوز

ح - و - ز

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Birleşen

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.803 harf
باب الحاء والزاي و وايء معهما ح ز و، ح ز ي، ح ز أ، ح و ز، ح ي ز، ز ي ح، أ ز ح مستعملات حزو: حَزْوَى: مَوْضِعٌ بالباديةِ. حزي: الحازي: الكاهنُ: تقول: حزا يَحْزُو، وحَزَى يَحْزِي ويَتَحزَّى. وأنكر الضرير: تحزَّى تَحَزِيّا. قال: ومن تَحَزَّى عاطساً أو طرقا والحَزَى- مقصور- نباتٌ شِبْهُ الكَرفْسَ. من أحرار البقول، ولِريِحِهِ خَمْطَةٌ، تزعم العَرَبُ أنّ الجِنَّ لا تدخل بيتا فيه الحَزَى. والواحدة:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.456 harf
الحَوْزُ: الجمع. وكل من ضمَّ إلى نفسه شيئاً فقد حازَه حَوْزاً وحِيازَةً، واحْتازَهُ أيضاً. والحَوْزُ والحَيْزُ: السَوْقُ الليِّنُ. وقد حَاز الإبل يَحُوزُها ويَحيزُها. والأَحْوَزِيُّ مثل الأَحْوَذِيِّ، وهو السائقُ الخفيف، عن أبي عمرو. قال العجاج: يَحوزُهُنَّ وله حوزيُّ كما يَحوزُ الفِئَةَ الكَميُّ وأبو عبيد يرويه بالذال، والمعنى واحد، يعني به الثَوْرَ أنّه يطرُد الكلاب وله طاردٌ كن نفسه يطرده،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.411 harf
(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي) (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال: كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR439 harf
ح و ز حاز المال واحتازه لنفسـه وعليـك بحيـازة المـال‏.‏ وحـاز الأبـل‏:‏ ساقهـا إلـى المـاء وحوزهـا‏.‏ وهـذه ليلـة الحـوز‏.‏ وانحـاز عـن القـوم‏:‏ اعتزلهـم‏.‏ وانحاز إليهم وتحيز‏:‏ انضم ‏"‏ أو متحيزاً إلى فئة ‏"‏ وتحوزت الحية‏.‏ وتحوز الرجل للقيام‏.‏ ودخل عليه فما تحوز له عن فراشه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلان يحمي حوزة الإسلام‏.‏ وأنا في حيز فلان وكنفه‏.‏ وقال لمن نكح المرأة‏:‏ قد حازها‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.924 harf
الحَوْزُ السير الشديد والرُّوَيْد، وقيل: الحَوْز والحَيْزُ السوق اللين. وحازَ الإِبلَ يَحُوزُها ويَحِيزها حَوْزاً وحَيْزاً وحَوَّزَها: ساقها سوقاً رُوَيْداً. وسَوْقٌ حَوْزٌ، وصف بالمصدر، قال الأَصمعي: وهو الحوز؛ وأَنشد: وقد نَظَرْتُكُمُ إِينَاء صادِرَةٍ للوِرْدِ، طال بها حَوْزِي وتَنْساسِي ويقال: حُزْها أَي سُقْها سوقاً شديداً. وليلة الحَوْز: أَول ليلة تُوَجَّه فيها الإِبل إِلى الماء إِذا كانت
Maddenin bağlantısı

الحَوْزُ السير الشديد والرُّوَيْد، وقيل: الحَوْز والحَيْزُ السوق اللين. وحازَ الإِبلَ يَحُوزُها ويَحِيزها حَوْزاً وحَيْزاً وحَوَّزَها: ساقها سوقاً رُوَيْداً. وسَوْقٌ حَوْزٌ، وصف بالمصدر، قال الأَصمعي: وهو الحوز؛ وأَنشد: وقد نَظَرْتُكُمُ إِينَاء صادِرَةٍ للوِرْدِ، طال بها حَوْزِي وتَنْساسِي ويقال: حُزْها أَي سُقْها سوقاً شديداً. وليلة الحَوْز: أَول ليلة تُوَجَّه فيها الإِبل إِلى الماء إِذا كانت بعيدة منه، سميت بذلك لأَنه يُرْفَقُ بها تلك الليلة فَيُسار بها رُوَيْداً. وحَوَّزَ الإِبلَ: ساقها إِلى الماء؛ قال: حَوَّزَها، من بُرَقِ الغَمِيمِ، أَهْدَأُ يَمْشِي مِشْيَةَ الظَّلِيمِ بالحَوْز والرِّفْق وبالطَّمِيمِ وقول الشاعر: ولم تُحَوَّز في رِكابي العيرُ عَنى أَنه لم يشتدّ عليها في السَّوْق؛ وقال ثعلب: معناه لم يُحْمَل عليها. والأَحْوَزِيّ والحُوزِي: الحَسَن السِّياقة وفيه مع ذلك بعض النِّفار؛ قال العجاج يصف ثوراً وكلاباً: يَحُوزُهُنَّ، وله حُوزِيّ، كما يَحُوزُ الفِئَةَ الكَمِيّ والأَحْوَزِيُّ والحُوزِيّ: الجادْ في أَمره. وقالت عائشة في عمر، رضي الله عنهما: كان واللهِ أَحْوَزِيّاً نَسِيجَ وَحْدِه؛ قال ابن الأَثير: هو الحَسَن السِّياق للأُمور وفيه بعض النِّفار. وكان أَبو عمرو يقول: الأَحْوَزِيّ الخفيف، ورواه بعضهم: كان الله أَحْوَذِيّاً، بالذال، وهو قريب من الأَحْوَزِيّ، وهو السائق الخفيف. وكان أَبو عبيدة يروي رجز العجاج حُوذِيّ، بالذال، والمعنى واحد، يعني به الثورَ أَنه يَطْرد الكلابَ وله طارِدٌ من نفسه يَطْرده من نشاطه وحَدّه. وقول العجاج: وله حُوزِيّ أَي مَذْخُور سَيْرٍ لم يَبْتذله، أَي يغلبهن بالهُوَيْنا. والحُوزِيّ: المُتَنَزِّه في المَحِل الذي يحتمل ويَحُلُّ وحده ولا يخالط البيوت بنفسه ولا ماله. وانْحازَ القومُ: تركوا مَرْكَزهم ومَعْركة قتالهم ومالوا إِلى موضع آخر. وتَحَوَّز عنه وتَحَيَّزَ إِذا تَنَحَّى، وهي تَفَيْعَل، أَصلها تَحَيْوَز فقلبت الواو ياء لمجاورة الياء وأُدغمت فيها. وتَحَوَّزَ له عن فراشه: تَنَحَّى. وفي الحديث: كما تَحَوَّز له عن فِراشه. قال أَبو عبيدة: التَّحَوُّز هو التنحي، وفيه لغتان: التَّحَوّز والتَّحَيّز. قال الله عز وجل: أَو مُتَحَيِّزاً إِلى فئة؛ فالتَّحَوّز التَّفَعُّل، والتَّحَيُّز التَّفَيْعُل، وقال القطامي يصف عجوزاً استضافها فجعلت تَرُوغ عنه فقال: تَحَوَّزُ عَنِّي خِيفَةً أَن أَضِيفَها، كما انْحازَت الأَفْعَى مَخافَة ضارِبِ يقول: تَتَنَحَّى هذه العجوز وتتأَخر خوفاً أَن أَنزل عليها ضيفاً، ويروى: تَحَيَّزُ مني، وقال أَبو إِسحق في قوله تعالى: أَو مُتَحَيِّزاً إِلى فئة، نصب مُتَحَيِّزاً ومُتَحَرِّفاً على الحال أَي إِلا أَن يتحرف لأَن يقاتل أَو أَن يَنْحاز أَي ينفرد ليكون مع المُقاتِلة، قال: وأَصل مُتَحَيِّز مُتَحَيْوِز فأُدغمت الواو في الياء. وقال الليث: يقال ما لك تَتَحَوَّز إِذا لم يستقر على الأَرض، والاسم منه التَّحَوُّز. والحَوْزاءُ: الحَرب تَحُوز القوم، حكاها أَبو رياش في شرح أَشعار الحماسة في وقول جابر بن الثعلب: فَهَلاَّ على أَخْلاق نَعْلَيْ مُعَصِّبٍ شَغَبْتَ، وذُو الحَوْزاءِ يَحْفِزُه الوِتْر الوِتْر ههنا: الغضب. والتَّحَوُّز: التَّلبُّث والتَّمَكُّث. والتَّحَيُّز والتَّحَوُّز: التَّلَوّي والتقلُّب، وخص بعضهم به الحية. يقال: تَحَوَّزَت الحية وتَحَيَّزت أَي تَلَوَّت. ومن كلامه: ما لك تَحَوَّزُ كما تَحَيَّزُ الحية؟ وتَحَوَّزُ تَحَيُّز الحية، وتَحَوُّزَ الحية، وهو بُطْءُ القيام إِذا أَراد أَن يقوم؛ قال غيره: والتَّحَوُّس مثله، وقال سيبويه: هو تَفَيْعل من حُزْت الشيء، والحَوْز من الأَرض أَن يتخذها رجلٌ ويبين حدودها فيستحقها فلا يكون لأَحد فيها حق معه، فذلك الحَوْز. تَحَوَّز الرجل وتَحَيَّز إِذا أَراد القيام فأَبطأَ ذلك عليه. والحَوْز: الجمع. وكل من ضَمَّ شيئاً إِلى نفسه من مال أَو غير ذلك، فقد حازَه حَوْزاً وحِيازَة وحازَه إِليه واحْتازَهُ إِليه؛ وقول الأَعشى يصف إِبلاً: حُوزِيَّة طُوِيَتْ على زَفَراتِها، طَيَّ القَناطِرِ قد نَزَلْنَ نُزُولا قال: الحُوزِيَّة النُّوق التي لها خَلِفة انقطعت عن الإِبل في خَلِفَتها وفَراهتها، كما تقول: مُنْقَطِعُ القَرِينِ، وقيل: ناقة حُوزِيَّة أَي مُنْحازة عن الإِبل لا تخالطها، وقيل: بل الحُوزِيَّة التي عندها سير مذخور من سيرها مَصُون لا يُدْرك، وكذلك الرجل الحُوزِيُّ الذي له إِبْداءٌ من رأْيه وعقله مذخور. وقال في قول العجاج: وله حُوزِيّ، أَي يغلبهن بالهُوَيْنا وعنده مذخور لم يَبْتَذِله. وقولهم حكاه ابن الأَعرابي: إِذا طَلَعَتِ الشِّعْرَيانِ يَحُوزُهما النهار فهناك لا يجد الحَرُّ مَزِيداً، وإِذا طلعتا يَحُوزُهما الليل فهناك لا يجد القُرّ مَزيداً، لم يفسره؛ قال ابن سيده: وهو يحتمل عندي أَن يكون يضمُّهما وأَن يكون يسوقهما. وفي الحديث: أَن رجلاً من المشركين جَميعَ اللأْمَةِ كان يحوز المسلمين أَي يجمعهم؛ حازَه يَجُوزه إِذا قبضه ومَلَكه واسْتَبَدَّ به. قال شمر: حُزْت الشيء جَمَعْتُه أَو نَحَّيته؛ قال: والحُوزِيّ المُتَوَحِّد في قول الطرماح:يَطُفْن بِحُوزيِّ المَراتِع، لم تَرُعْ بوَادِيه من قَرْعِ القِسِيِّ، والكَنَائِن قال: الحُوزِيُّ المتوحد وهو الفحل منا، وهو من حُزْتُ الشيء إِذا جمعته أَو نَحَّيته؛ ومنه حديث معاذ، رضي الله عنه: فَتَحَوَّز كلٌّ منهم فَصَلَّى صلاة خفيفة أَي تَنَحَّى وانفرد، ويروى بالجيم، من السرعة والتسهل؛ ومنه حديث يأْجوج: فَحَوِّزْ عبادي إِلى الطُّور أَي ضُمَّهم إِليه، والرواية فَحَرِّزْ، بالراء، وفي حديث عمر، رضي الله عنه، قال لعائشة، رضي الله عنها، يوم الخَنْدَقِ: ما يُؤَمِّنُك أَن يكون بَلاء أَو تَحَوُّزٌ؟ وهو من قوله تعالى: أَو مُتَحَيِّزاً إِلى فئة، أَي مُنْضمّاً إِليها. والتَّحَوُّزُ والتَّحَيُّز والانْحِياز بمعنى. وفي حديث أَبي عبيدة: وقد انْحازَ على حَلْقَة نَشِبَت في جراحة النبي، صلى الله عليه وسلم، يوم أُحُدٍ أَي أَكَبَّ عليها وجمع نفسه وضَمَّ بعضها إِلى بعض. قال عبيد بن حرٍّ (* قوله « عبيد بن حر» كذا بالأصل): كنت مع أَبي نَضْرَة من الفُسْطاط إِلى الإِسْكنْدَرِيَّة في سفينة، فلما دَفَعْنا من مَرْسانا أَمر بِسُفْرته فَقُرِّبت ودعانا إِلى الغداء، وذلك في رمضان، فقلت: ما تَغَيَّبَتْ عنا منازلُنا؛ فقال: أَترغب عن سنة النبي، صلى الله عليه وسلم؟ فلم نزل مفطرين حتى بلغنا ماحُوزَنا؛ قال شمر في قوله ماحُوزَنا: هو موضعهم الذي أَرادوه، وأَهل الشام يسمون المكان الذي بينهم وبين العدوّ الذي فيه أَساميهِم ومَكاتِبُهُم الماحُوزَ، وقال بعضهم: هو من قولك حُزْتُ الشيء إِذا أَحْرَزْتَه، قال أَبو منصور: لو كان منه لقيل مَحازنا أَو مَحُوزنا. وحُزت الأَرض إِذا أَعلَمتها وأَحييت حدودها. وهو يُحاوِزُه أَي يخالطه ويجامعه؛ قال: وأَحسب قوله ماحُوزَنا بِلُغَةٍ غير عربية، وكذلك الماحُوز لغة غير عربية، وكأَنه فاعُول، والميم أَصلية، مثل الفاخُور لنبت، والرَّاجُول للرَّجل. ويقال للرجل إِذا تَحَبَّسَ في الأَمر: دعني من حَوْزك وطِلْقك. ويقال: طَوّل علينا فلانٌ بالحَوْزِ والطِّلْق، والطِّلق: أَن يخلي وجوه الإِبل إِلى الماء ويتركها في ذلك ترعى لَيْلَتَئِذٍ فهي ليلة الطِّلْق؛ وأَنشد ابن السكيت: قد غَرّ زَيْداً حَوْزُه وطِلْقُه وحَوْز الدار وحَيْزها: ما انضم إِليها من المَرافِقِ والمنافع. وكل ناحية على حِدَةٍ حَيِّز، بتشديد الياء، وأَصله من الواو. والحَيْز: تخفيف الحَيِّز مثل هَيْن وهَيِّن وليْن وليِّن، والجمع أَحْيازٌ نادر. فأَما على القياس فَحَيائِز، بالهمز، في قول سيبويه، وحَياوِزُ، بالواو، في قول أَبي الحسن. قال الأَزهري: وكان القياس أَن يكون أَحْواز بمنزلة الميت والأَموات ولكنهم فرقوا بينهما كراهة الالتباس. وفي الحديث: فَحَمَى حَوْزَة الإِسلام أَي حدوده ونواحيه. وفلان مانع لحَوْزَته أَي لما في حَيّزه. والحَوْزة، فَعْلَةٌ، منه سميت بها الناحية. وفي الحديث: أَنه أَتى عبدَ الله بن رَواحَةَ يعوده فما تَحَوَّز له عن فراشه أَي ما تَنَحَّى؛ التَّحَوُّز: من الحَوزة، وهي الجانب كالتَّنَحِّي من الناحية. يقال: تَحَوَّز وتَحَيَّز إِلا أَن التَّحَوُّز تَفَعُّل والتَّحَيُّز تَفَيْعُل، وإِنما لم يَتَنَحَّ له عن صدر فراشه لأَن السنَّة في ترك ذلك. والحَوْز: موضع يَحُوزه الرجل يَتَّخِذُ حواليه مُسَنَّاةً، والجمع أَحْواز، وهو يَحْمِي حَوْزته أَي ما يليه ويَحُوزه. والحَوْزة: الناحية. والمُحاوَزَةُ: المخالطة. وحَوْزَةُ المُلْكِ: بَْيضَتُه. وانْحاز عنه: انعدل. وانحاز القومُ: تركوا مركزهم إِلى آخر. يقال للأَولياء: انحازوا عن العدوّ وحاصُوا، وللأَعداء: انهزموا ووَلَّوْا مُدْبِرين. وتَحاوَز الفريقان في الحَرْب أَي انْحاز كلُّ فريق منهم عن الآخر. وحاوَزَه: خالطه. والحَوْز: الملْك. وحَوْزة المرأَة: فَرْجها؛ وقالت امرأَة:فَظَلْتُ أَحْثي التُّرْبَ في وجهِه عَني، وأَحْمِي حَوْزَةَ الغائب قال الأَزهري: قال المنذري يقال حَمَى حَوْزاتِه؛ وأَنشد يقول: لها سَلَف يَعُودُ بِكُلِّ رَيْع، حَمَى الحَوْزاتِ واشْتَهَر الإِفالا قال: السلَفُ الفحل. حَمَى حوزاتِه أَي لا يَدْنو فحل سواه منها؛ وأَنشد الفراء: حَمَى حَوْزاتِه فَتُركْنَ قَفْراً، وأَحْمَى ما يَلِيه من الإِجامِ أَراد بحَوْزاته نواحيه من المرعى. قال محمد بن المكرم: إِن كان للأَزهري دليل غير شعر المرأَة في قولها وأَحْمِي حَوْزَتي للغائب على أَن حَوْزة المرأَة فَرْجها سُمِعَ، واستدلالُه بهذا البيت فيه نظر لأَنها لو قالت وأَحْمي حَوْزتي للغائب صح الاستدلال، لكنها قالت وأَحمي حوزة الغائب، وهذا القول منها لا يعطي حصر المعنى في أَن الحَوْزَة فرج المرأَة لأَن كل عِضْو للإِنسان قد جعله الله تعالى في حَوْزه، وجميع أَعضاء المرأة والرجل حَوْزُه، وفرج المرأَة أَيضاً في حَوْزها ما دامت أَيِّماً لا يَحُوزُه أَحد إِلا إِذا نُكِحَتْ برضاها، فإِذا نكحت صار فَرْجها في حَوْزة زوجها، فقولا وأَحْمي حَوْزَة الغائب معناه أَن فرجها مما حازه زوجُها فملكه بعُقْدَةِ نكاحها، واستحق التمتع به دون غيره فهو إِذاً حَوْزَته بهذه الطريق لا حَوْزَتُها بالعَلَمية، وما أَشبه هذا بِوَهْم الجوهري في استدلاله ببيت عبد الله بن عمر في محبته لابنه سالم بقوله: وجِلْدَةُ بينِ العينِ والأَنْفِ سالِمُ على أَن الجلدة التي بين العين والأَنْف يقال لها سالم، وإِنما قَصَد عبدُ الله قُرْبَه منه ومحله عنده، وكذلك هذه المرأَة جَعَلَت فرجها حَوْزَة زوجها فَحَمَتْه له من غيره، لا أَن اسمه حَوْزَة، فالفرج لا يختص بهذا الاسم دون أَعضائها، وهذا الغائب بعينه لا يختص بهذا الاسم دون غيره ممن يتزوجها، إِذ لو طَلَّقها هذا الغائبُ وتزوجها غيره بعده صار هذا الفرجُ بعينه حَوْزَةً للزوج الأَخير، وارتفع عنه هذا الاسم للزوج الأَول، والله أَعلم. ابن سيده: الحَوْز النكاح. وحازَ المرأَةَ حَوْزاً: نكحها؛ قال الشاعر: يقولُ لَمَّا حازَها حَوْزَ المَطِي أَي جامعها. والحُوَّازُ: ما يَحُوزه الجُعَلُ من الدُّحْرُوج وهو الخُرْءُ الذي يُدَحْرِجُه؛ قال: سَمِينُ المَطايا يَشْرَبُ الشِّرْبَ والحِسا، قِمَطْرٌ كحُوَّاز الدَّحارِيجِ أَبْتَرُ والحَوْزُ: الطبيعة من خير أَو شر. وحَوْز الرجل: طَبيعته من خير أَو شر. وفي حديث ابن مسعود، رضي الله عنه: الإِثْمُ حَوَّازُ القلوب؛ هكذا رواه شمر، بتشديد الواو، من حازَ يَحُوز أَي يَجْمَعُ القلوبَ، والمشهور بتشديد الزاي، وقيل: حَوَّازُ القلوب أَي يَحُوز القلبَ ويغلب عليه حتى يَرْكَبَ ما لا يُحَب، قال الأَزهري: ولكن الرواية حَزَّاز القلوب أَي ما حَزَّ في القلب وحَكَّ فيه. وأَمر مُحَوَّزٌ: محكم. والحائِزُ: الخشبةُ التي تنصب عليها الأَجْذاع. وبنو حُوَيْزَة: قبيلة؛ قال ابن سيده: أَظن ذلك ظنّاً. وأَحْوَزُ وحَوّازٌ: اسمان. وحَوْزَةُ: اسم موضع؛ قال صخر بن عمرو: قَتَلْتُ الخالِدَيْن بها وعَمْراً وبِشْراً، يومَ حَوْزَة، وابْنَ بِشْرِ

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR277 harf
* ح و ز * * الحَوْزُ * الجمع وبابه قال وكتب وكل من ضم شيئا إلى نفسه فقد * حَازَهُ * و * احْتَازَهُ * أيضا و * الحَيِّزُ * بوزن الهين ما انضم إلى الدار من مرافقها وكل ناحية * حَيِّزٌ * و * الحَوْزَةُ * بوزن الجوزة الناحية و * انْحَازَ * عنه عدل وانحاز القوم تركوا مركزهم إلى آخر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.712 harf
الحوز: الجمع وضم الشيء، وكل من ضم شيئا إلى نفسه من مال أو غير ذلك فقد حازه حوزا، كالحيازة، بالكسر، والاحتياز. ويقال: حاز المال، إذا احتازه لنفسه. وعليك بحيازة المال، وحازه إليه واحتازه. الحوز: السوق اللين، كالحيز، وقد حاز الإبل يحوزها ويحيزها وحوزها: ساقها سوقا رويدا؛ قيل: الحوز: السوق الشديد. يقال: حزها أي سقها سوقا شديدا، ضد. الحوز: الموضع يحوزه الرجل تتخذ حواليه مسناة، والجمع الأحواز. قال أبو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.349 harf
حَازَهُ 1 حَازَهُ حاز حازه حازة , (S, A, Msb,) aor. يَحُوزُهُ, (Msb,) inf. n. حَوْزٌ and حِيَازَةٌ; (S, A, Msb, K;) as also حَازَهُ, [aor. يَحِيزُهُ,] inf. n. حَيْزٌ; (Msb;) He drew, collected, or gathered, it together; (S, A, Msb, K;) and so ↓ احتازهُ, (TA,) inf. n. اِحْتِيَازٌ; (K;) and ↓ حوّزهُ, inf. n. تَحْوِيزٌ: (TA:) he drew, collected, or gathered, it together (namely, property or wealth
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR621 harf
حَازَ حَازَ ( w ) U ( n. ac. حَوْز 1 , حِيَازة [ 23tI ] ), a. Got, possessed. b. Drove ( camels ). حَوَّزَ حَوَّزَ II , a. Took to water ( camels ). حَاْوَزَ حَاْوَزَ III . a. Associated, had relations with. تَحَوَّزَ تَحَوَّزَ V , a. Writhed, coiled up ( snake ). b. Turned back. تَحَاْوَزَ تَحَاْوَزَ VI , a. Separated. اِنْحَوَزَ اِنْحَوَزَ VII a. [ 'An ], Withdrew, retired
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR31.793 harf
حوز حَازَ - يَحُوْزُ (حَازَ - يَحِيْزُ) - تَحَيَّزَ - يَتَحَيَّزُ - مُتَحَيِّز حَازَ - يَحُوْزُ (حَازَ - يَحِيْزُ) + كائن + شيئاً : التقدير: حَازَ - يَحُوْزُ + كائن + شيئاً + إلى نفسه: يضمه إليه: يعين حدوده ومواصفاته ويفصله عن غيره ثم يقربه إليه فيضعه تحت تصرفه وسلطانه حَازَ - يَحُوْزُ + كائن + شيئاً + إلى كائن: يضمه إلى ملك وسلطان الكائن:
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler13 mücavir (19 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حرف

    1 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  2. فيأ

    1 ortak ayet · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir

  3. بوأ

    1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür

  4. غضب

    1 ortak ayet · Kızgınlık

  5. صير

    1 ortak ayet · Dönüşüm yeri

  6. أوي

    1 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir

  7. دبر

    1 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir

  8. بأس

    1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir

  9. جهم

    1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

  10. قتل

    1 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…

  11. ولي

    1 ortak ayet · Veli arka demektir

  12. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

Geçtiği ayetler(1)

Sîga sayfası: مُتَحَيِّزًا
  1. وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

    BirleşenTekrar savaşmak için bir tarafa çekilme veya bir başka topluluğa katılma dışından her kim, o gün arkasını dönerse; muhakkak ki o, Allah katından bir gazaba uğramıştır. Onun yurdu cehennenmdir ve o, ne kötü bir sonuçtur.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحوز
YapıÜçlü (ecvef)
Özel DurumOrta harfi illetli (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerحوط, حوذ, جمع, لجأ
Zıt Kökفرق
Çekirdek Özet 1Dağınık unsurları bir sınır veya merkez etrafında toplayıp koruma altına alma, kendine çekme ve kuşatma
Çekirdek Özet 2Dağılmayı önlemek amacıyla stratejik bir mevziye, korunaklı bir merkeze veya ana birliğe geri çekilip iltihak etme
Çekirdek Özet 3Bir varlığın bağımsız dağılışını sınırlandırarak onu belirli bir güvenlik, aidiyet ve mülkiyet dairesine dahil eden alan oluşumu
Kritik Hata RiskiKur'an'daki tekil kullanımın (Enfâl 8:16) savaştan mutlak kaçış ile stratejik manevra arasındaki yapısal ayrımını gözden kaçırıp taktiksel geri çekilmeyi firar sayma yanılgısı

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حوBir şeyi çevreleme, bükme, içine alma ve kuşatarak bir arada tutma. Nitekim حوط (çevreleme, surla çevirme), حوذ (kuşatıp hakimiyeti altına alma), حول (dönme, çevrilme) ve حوي (toplayıp biriktirme) köklerinde bu kuşatma ve çevreleme hareketi açıkça görülür.زKuşatılan ve toplanan şeyin keskin bir sınırla diğerlerinden ayrıştırılarak doğrudan tek bir merkeze, mülkiyete veya ordu birliğine bağlanması ve orada tahkim edilmesi anlamı eklenmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaBir alanı dış dünyadan ayıran koruyucu sınır, çevrelenmiş güvenli bölge
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaUnsurları birbirine bağlayan, iliştiren ve merkeze tutturan birleştirici güç
زKesici alet; kesme, ayırma, biçmeDağınık olanı sınır çizerek diğer unsurlardan net biçimde ayıran hareket
حوزÇit ile korunan alana çengelle bağlanıp diğer taraftan keskin bir sınırla ayrılmaDağınık unsurların kesilip dışarıdan ayrıştırılarak (ز) çitle çevrilmiş korunaklı bir sınıra (ح) sağlam bir bağla (و) dahil edilmesi ve orada toplanması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇölde dağınık otlayan veya suya giden develeri sağa sola kaçırmadan derleyip toplayarak yumuşak ya da kararlı bir sevk ile bir arada sürmek; bir arazinin etrafına set veya hendek çekerek sınırını belirlemek; yılanın tehlike karşısında kıvrılarak kendi içine toplanması (tahavvüz).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem bedevi şiirinde sürünün dağılmasını engelleyip koruyan ve onları güvende tutan maharetli çoban veya savaşta birliği toparlayan kahraman için kullanılır. Nitekim er-Râciz el-Accâc tarafından köpekleri püskürten yaban boğası tasvir edilirken şöyle denmiştir: يَحُوزُهُنَّ، وله حُوزِيّ / كما يَحُوزُ الفِئَةَ الكَمِيّ
Erken Arapça kullanımBir kimsenin kendi alanına, mülküne veya koruması altına aldığı bölgeye "havze" denilmiş, İslâm öncesinde ve erken dönemde kabilenin ya da toplumun savunduğu varlık alanı "havzetü'l-kavm" olarak anılmıştır. Ayrıca bir mecliste veya döşekte toparlanıp yer açmak için فما تحوّز عن فراشه denmiştir.

Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حوز kökü, temel olarak bir sınır çizerek sahip olma, mülk edinme, kuşatma ve içine alma semantik ekseninde yer alır. İbranicede mülk edinmek, tutmak ve zilyet olmak anlamlarına gelen אָחַז (ʔ-ḥ-z) kökü ile semantik bir kesişim gösterir; nitekim Arapçadaki احتاز (kendine çekip mülk edindi) formu bu tasarruf ve tutma fikrinin doğrudan karşılığıdır. Süryanicede ḥwz kökü ve türevleri (ḥwzā), bir bölgeyi, çevrelenmiş mülkü, belirli bir sınırla kuşatılmış toprağı ve idari mıntıkayı ifade eder. Arapçada kök hem dağınık nesneleri toplayıp sevk etme yönündeki dinamik çöl hareketini (develeri bir araya toplamak) hem de geometrik bir sınırla bir yeri ayırıp sahiplenme (havze, hayyiz) olgusunu bünyesinde muhafaza etmiştir. Kökün uğradığı semantik kayma, göçebe hayatın "sürüyü dağılmadan bir arada tutma" eyleminden, yerleşik hukuki ve felsefi alanda "belirli bir mekânı veya hakkı zilyetliği altına alma" olgusuna doğrudur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönح-و-ز / ح-ي-زDağınık olanı toparlayıp bir çatı veya sınır altına alma; fiilen mülk edinme (hiyâzet) ve bir mekana çekilme (tahayyüz).Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ḥwzā (çevrili alan, bölge), İbranice ʔ-ḥ-z (tutmak, mülk edinmek)Kuşatma, sahiplenme ve sınırlandırılmış bir alana dahil olma anlam alanı Sami dillerinde ortaktır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak Lisān al-ʿArab, Payne Smith Syriac Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حوزAnlamlıToplamak, kuşatmak, sınır içine almakHedef kök; dağınık olanı korunaklı bir merkezde birleştirmeKur'an'da geçer
حزوAnlamlıTahmin etmek, sezgiyle ölçmek, paylaştırmakHurma ağacındaki ürünü veya bir nesneyi göz kararıyla takdir etmeKur'an'da geçmez; hedef kökle zihinsel kuşatma bağı
وحزAnlamlıDürtmek, hafifçe batırmak, acı vermekSivri bir şeyle bir noktaya hafifçe saplama hareketiKur'an'da geçmez
وزحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilişiyle müstakil bir kök kaydedilmemiştirKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı
زحوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıArapçada bu dizilişle kullanılan bağımsız bir morfem bulunmazKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı
زوحAnlamlıUzaklaşmak, yerinden ayrılmak, zail olmakBir şeyin bulunduğu yerden kımıldayıp başka yere geçmesiKur'an'da geçmez; حوز kökünün zıddı yönde hareket (kalb/karşıtlık)

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حوزMerkezToplanma, sınır içine çekilmeDağınık unsurları korunaklı ve belirgin bir merkez etrafında toplayıp diğerlerinden ayırmaHem fiziksel toplanmayı hem de stratejik bir mevziye veya korumaya dahil olmayı kapsar
حوطKomşuKuşatma, çevrelemeVarlığın etrafına dışarıdan bir engel veya sur koyarak onu emniyete almaحوط nesneyi dışarıdan çevrelemeye odaklanırken حوز nesneleri bir araya toplayıp içeri çekmeye odaklanır
حوذKomşuHakimiyet kurma, sarıp kuşatmaBir şeyin çevresini sararak onun üzerinde tam bir denetim ve sevk kabiliyeti sağlamaKur'an'da şeytanın kuşatması için kullanılır (Mücâdele 58:19); denetim yönü toplanma yönünden baskındır
جمعKomşuBir araya getirmeDağınık şeyleri bir araya getirme genel eylemiSınır çekme ve özel bir koruma alanına dahil olma şartı aranmaksızın genel birleşmedir
لجأKomşuSığınma, iltica etmeTehlikeden kaçarak güvenli bir mekana veya şahsa dayanmaلجأ kökünde yalnızca sığınma öne çıkarken, حوز kökünde sığınılan birliğin bir parçası olarak toparlanma vardır
فرقZıtAyrılma, dağılma, parçalanmaBir bütünün parçalara ayrılması ve birbirinden uzaklaşmasıToplanıp sınır içine girmenin tam karşıtı olarak dağılma ve tek başına kalma hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحوزToplamak, sınırlamak, birliğe katılmakDağınık unsurları bir merkezde birleştirmek, stratejik olarak bir topluluğa çekilmekKesin
LatinceReceptus, aggregatio, occupatioGeri çekilme, bir araya toplanma, zilyetlik kurmaReceptus taktiksel geri çekilmeyi; aggregatio birleşmeyi; occupatio ise hukuki zilyetliği karşılarGüçlü
İngilizceRegrouping, fallback to a unit, possessionYeniden toparlanma, bir gruba katılma, zilyetlikStratejik bir mevziye çekilip birleşmeyi (regroup) iyi verir; mülkiyet ve mekan boyutunu da kapsarGüçlü
AlmancaSammeln, Anschluss an eine Gruppe, BesitzToparlanma, bir gruba iltihak etme, tasarrufAskeri anlamda yeniden düzen kurmak için geriye toplanmayı ve mekânsal aidiyeti karşılarGüçlü
FransızcaSe rallier, regroupement, possessionYeniden toplanıp birleşme, müfrezeden yana çekilmeAskeri birliğe iltihak etme ve kendi tarafına katılarak güç tazeleme nüansını yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Gesenius, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍAskeri strateji gereği dağılmayıp kendi ordusuna, destek birliğine veya korunaklı mevzisine yeniden toparlanmak üzere katılmaSavaş alanında hezimet korkusuyla arkasını dönüp kaçmanın yasaklandığı, ancak taktiksel manevra veya birliğe iltihakın istisna kılındığı askeri hukuk bağlamı (Enfâl 8:16)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHayyiz ve cisim teorisiCismin boşlukta kapladığı alan (hayyiz). Allah Teâlâ'nın mekândan ve bir hayyiz işgal etmekten münezzeh oluşu (tenzih) meselesi.Varlığın yer kaplaması, sınırla çevrili bir hacme yerleşmesi olarak felsefi ve kelami soyutlama.
FıkıhHiyâzet ve cihat hukuku1. Bir malı fiilen elde tutup zilyetliğini kurma (hiyâzetü'l-mülk/mîrâs). 2. Savaştan kaçışın (firâr) haramlığı karşısında taktiksel çekilmenin (tahayyüz) caizliği.Hukuki hak sahipliği (zilyetlik) ile askeri manevra meşruiyeti arasında iki ayrı teknik ıstılah.
TefsirEnfâl 8:16'nın yorumuSavaşta geri çekilmenin hangi hallerde "büyük günah" olan firar sayılacağı, hangi hallerde "tahayyüz" sayılarak meşru görüleceği.Müminlerin yalnız kalmayıp cemaat ve ana ordu ile irtibatını koruma iradesi olarak yoğunlaşma.
HadisSavaş taktikleri ve İslam havzasıHz. Peygamber'in Mûte savaşı sonrası geri çekilen orduya "Siz kaçak değilsiniz, bilakis siz bana dönenlersiniz (el-karrârûn, fe-ene fietüküm)" hitabı.Müminlerin sığınacağı ana merkezin (el-fie) bizzat Resûlullah ve İslam toplumu olduğu vurgusu.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniÜmmet vahdeti ve istikametHavzetü'l-İslamBireyin yalnızlaşıp savrulmasını engelleyerek cemaat güvenliğine bağlanmasını sağlamaBireysel inanç kırılganlığına karşı koruyucu bir inanç havzası inşa eder.Kesin
İlmiKavramsal çerçeve ve epistemolojiHayyiz / Alan tanımlamasıBilgi nesnelerinin keyfi dağılmasını önleyip belirli bir metodolojik sınıra yerleştirilmesiDüşüncenin sınırlarını ve kapsama alanını tayin eden kavramsal hacim oluşturur.Güçlü
SiyasiSavunma doktrini ve jeopolitikTaktiksel toparlanma ve pakt kurmaDağınık güçlerin ortak bir askeri-politik merkeze iltihak ederek gücünü konsolide etmesiGeri çekilmeyi bir yenilgi değil, güç biriktirme ve yeniden mevzilenme aracına dönüştürür.Kesin
İktisadiMülkiyet teorisi ve zilyetlikHiyâzet (ihraz ve tasarruf)Sahipsiz veya ortak kaynakların fiili tasarruf altına alınarak mülkiyete dönüştürülmesiEkonomik değerlerin dağılıp heba olmasını önleyen meşru kontrol mekanizmasıdır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTopolojide tıkız alt küme (compact set) veya çekim havzası (basin of attraction)Dinamik bir sistemdeki dağılma eğilimindeki parçacıkların belirli bir sınır eğrisi içine çekilerek kararlı bir yörünge merkezinde toplanması, faz uzayında belirli bir hacme (hayyiz) hapsolması.Güçlü
Beşeri bilimlerAskeri sosyolojide stratejik yeniden mevzilenme (tactical regrouping) ve hukukta fiili zilyetlikBireyin veya grubun dağılma tehdidi karşısında koordineli biçimde ana gövdeye iltihak etmesi; hukuki düzlemde ise bir nesne üzerinde fiili hakimiyet sahası kurma süreci.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca "taraf tutmak, önyargılı olmak" (modern Arapçadaki 'tahayyüz' = yanlılık/bias) veya "fiziki bir köşeye sinip pasifleşmek" biçiminde dar ve olumsuz bir anlama hapsetmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, pasif bir kaçış veya kör bir taassup değil; ana orduyla (fie) organik irtibatı koparmayan, nihai zafer için gücü bir merkezde yeniden toparlamayı hedefleyen bilinçli ve dinamik bir manevradır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataEnfâl 8:16 ayetinde savaştan her türlü geri çekilmeyi mutlak haram veya münafıklık alameti sayarak, taktiksel esnekliği, yeniden yapılanmayı ve kurumsal iltihakı imkansız kılan katı ve yıkıcı bir hamaset üretmek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın mücadele ve kriz anlarında bireysel dağılmayı mutlak surette yasaklarken, cemaatleşmeyi ve kurumsal merkezle irtibatı meşru bir stratejik zorunluluk olarak kodladığını tek bir kelimeyle (mütehayyizen) göstermesi bakımından hayati bir anahtardır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Savaş hukuku, askeri disiplin, toplumsal dayanışma, hezimet anında toparlanma ve cemaat bağımlılığını düzenleyen ayetlerde (özellikle Enfâl ve Âl-i İmrân surelerindeki cihat ahkamında) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müslümanın her durumda körü körüne öne atılması gerektiği yönündeki yüzeysel hamaseti düzeltir; güç dengelerini gözeterek ana gövdeye geri çekilip toparlanmanın bir korkaklık değil, meşru ve hikmetli bir harp prensibi olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDağınık deve sürüsünü etrafa kaçırmadan bir araya toplayıp çevirmek, bir arazinin etrafına sınır seti çekmek ve yılanın tehlike anında kendi merkezine kıvrılarak toparlanması.
  • Soyut anlamDağılma, hezimet veya zafiyet anında bireysel çözülmeyi reddederek emniyetli bir sınıra, korunaklı bir merkeze veya ana birliğe stratejik olarak iltihak etme iradesi.
  • Sistematik karşılıkParçalanmayı önleyen, unsurları meşru bir aidiyet havzasına bağlayan ve fiili kontrol ile güvenliği tek bir merkezde kenetleyen zilyetlik ve iltihak mekanizması.
  • LaTeX modeliS(t)={x∈Ω∣lim⁡t→t1∥x−CF∥<ϵ},ddtD(x,CF)<0
  • LaTeX açıklaması

Ω mücadele veya varlık uzayını, x hareket halindeki bireysel unsuru temsil eder. CF ana birliğin veya korunaklı merkezin (el-fie) konumudur. D(x,CF) fonksiyonu unsurun merkezden olan uzaklığını gösterir ve bu türevin sıfırdan küçük olması (ddtD<0), unsurun dağılmak yerine merkeze doğru yakınsadığını ifade eder. S(t) ise belirli bir t1 anında merkeze ϵ yarıçapı kadar yaklaşarak onunla bütünleşen, yani tahayyüz eden korunaklı alt kümeyi sembolize eder. Formülde hiçbir sözel ifade kullanılmamış, kökün ana merkeze yönelen toparlanma hareketi saf matematiksel topoloji diliyle modellenmiştir.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح