حوز
ح - و - ز
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 10 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Birleşen
Notlarım
Sözlükler(10)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.803 harfباب الحاء والزاي و وايء معهما
ح ز و، ح ز ي، ح ز أ، ح و ز، ح ي ز، ز ي ح، أ ز ح مستعملات
حزو:
حَزْوَى: مَوْضِعٌ بالباديةِ.
حزي:
الحازي: الكاهنُ: تقول: حزا يَحْزُو، وحَزَى يَحْزِي ويَتَحزَّى. وأنكر الضرير: تحزَّى تَحَزِيّا. قال:
ومن تَحَزَّى عاطساً أو طرقا
والحَزَى- مقصور- نباتٌ شِبْهُ الكَرفْسَ. من أحرار البقول، ولِريِحِهِ خَمْطَةٌ، تزعم العَرَبُ أنّ الجِنَّ لا تدخل بيتا فيه الحَزَى. والواحدة:
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.456 harfالحَوْزُ: الجمع. وكل من ضمَّ إلى نفسه شيئاً فقد حازَه حَوْزاً وحِيازَةً، واحْتازَهُ أيضاً. والحَوْزُ والحَيْزُ: السَوْقُ الليِّنُ. وقد حَاز الإبل يَحُوزُها ويَحيزُها. والأَحْوَزِيُّ مثل الأَحْوَذِيِّ، وهو السائقُ الخفيف، عن أبي عمرو. قال العجاج:
يَحوزُهُنَّ وله حوزيُّ
كما يَحوزُ الفِئَةَ الكَميُّ
وأبو عبيد يرويه بالذال، والمعنى واحد، يعني به الثَوْرَ أنّه يطرُد الكلاب وله طاردٌ كن نفسه يطرده،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR11.411 harf(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي)
(حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR439 harfح و ز
حاز المال واحتازه لنفسـه وعليـك بحيـازة المـال.
وحـاز الأبـل: ساقهـا إلـى المـاء وحوزهـا.
وهـذه ليلـة الحـوز.
وانحـاز عـن القـوم: اعتزلهـم.
وانحاز إليهم وتحيز: انضم " أو متحيزاً إلى فئة " وتحوزت الحية.
وتحوز الرجل للقيام.
ودخل عليه فما تحوز له عن فراشه.
ومن المجاز: فلان يحمي حوزة الإسلام.
وأنا في حيز فلان وكنفه.
وقال لمن نكح المرأة: قد حازها.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.924 harfالحَوْزُ السير الشديد والرُّوَيْد، وقيل: الحَوْز والحَيْزُ السوق اللين. وحازَ الإِبلَ يَحُوزُها ويَحِيزها حَوْزاً وحَيْزاً وحَوَّزَها: ساقها سوقاً رُوَيْداً. وسَوْقٌ حَوْزٌ، وصف بالمصدر، قال الأَصمعي: وهو الحوز؛ وأَنشد:
وقد نَظَرْتُكُمُ إِينَاء صادِرَةٍ
للوِرْدِ، طال بها حَوْزِي وتَنْساسِي
ويقال: حُزْها أَي سُقْها سوقاً شديداً.
وليلة الحَوْز: أَول ليلة تُوَجَّه فيها الإِبل إِلى الماء إِذا كانت
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR277 harf* ح و ز * * الحَوْزُ * الجمع وبابه قال وكتب وكل من ضم شيئا إلى نفسه فقد * حَازَهُ * و * احْتَازَهُ * أيضا و * الحَيِّزُ * بوزن الهين ما انضم إلى الدار من مرافقها وكل ناحية * حَيِّزٌ * و * الحَوْزَةُ * بوزن الجوزة الناحية و * انْحَازَ * عنه عدل وانحاز القوم تركوا مركزهم إلى آخر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.712 harfالحوز: الجمع وضم الشيء، وكل من ضم شيئا إلى نفسه من مال أو غير ذلك فقد حازه حوزا، كالحيازة، بالكسر، والاحتياز. ويقال: حاز المال، إذا احتازه لنفسه. وعليك بحيازة المال، وحازه إليه واحتازه. الحوز: السوق اللين، كالحيز، وقد حاز الإبل يحوزها ويحيزها وحوزها: ساقها سوقا رويدا؛ قيل: الحوز: السوق الشديد. يقال: حزها أي سقها سوقا شديدا، ضد. الحوز: الموضع يحوزه الرجل تتخذ حواليه مسناة، والجمع الأحواز. قال أبو
الحوز: الجمع وضم الشيء، وكل من ضم شيئا إلى نفسه من مال أو غير ذلك فقد حازه حوزا، كالحيازة، بالكسر، والاحتياز. ويقال: حاز المال، إذا احتازه لنفسه. وعليك بحيازة المال، وحازه إليه واحتازه. الحوز: السوق اللين، كالحيز، وقد حاز الإبل يحوزها ويحيزها وحوزها: ساقها سوقا رويدا؛ قيل: الحوز: السوق الشديد. يقال: حزها أي سقها سوقا شديدا، ضد. الحوز: الموضع يحوزه الرجل تتخذ حواليه مسناة، والجمع الأحواز. قال أبو عمرو: الحوز: الملك، يقال: حازه يحوزه، إذا ملكه وقبضه واستبد به. قال ابن سيده: الحوز: النكاح. حاز المرأة حوزا، إذا نكحها، قال الشاعر: يقول لما حازها حوز المطي أي جامعها، ونسبه الصاغاني إلى الليث. قلت وفي الأساس، من المجاز: ويقال لمن نكح امرأة قد حازها. الحوز: الإغراق في نزع القوس، نقله الصاغاني. الحوز: محلة بأعلى بعقوبا منها عبد الحق بن محمود بن الفراش، الفقيه الزاهد البعقوبي الحوزي، سمع أبا الفتح بن شاتيل. الحوز: ة، بواسط في شرقيها يقال لها حوز برقة، منها خميس بن علي الحوزي شيخ أبي طاهر السلفي الأصبهاني. ومنها أيضا أبو طاهر بركة بن حسان الحوزي، سمع الحسن بن أحمد الغندجاني، وكذا علي بن محمد بن علي الحوزي كاتب الوقف، حدث عنه أبو عبد الله محمد بن الجلابي. وأبو جعفر عبد الله بن بركة الحوزي، عن أحمد بن عبيد الله الآمدي، وعنه ابن الدبيثي. وعبد الواحد بن أحمد الحوزي الحمامي، حدث عن أبي السعادات المبارك بن نغوبا، وعنه محمد بن أحمد بن حسن الواسطي. الحوز: ة، بالكوفة، منها الحسن بن علي بن زيد بن الهيثم الحوزي، عن محمد بن الحسين النحاس؛ وابنه يحيى حدث أيضا. الحوزة، بهاء: الناحية، يقال: فلان مانع حوزته، لما في حيزه. والحوزة فعلة منه، سميت بها الناحية، وفي الحديث: فحمى حوزة الإسلام ، أي حدوده ونواحيه، وهو مجاز. الحوزة: بيضة الملك. الحوزة: عنب ليس بعظيم الحب، نقله الصاغاني. الحوزة: فرج المرأة، وقالت امرأة: فظلت أحثي الترب في وجهه عني وأحمي حوزة الغـائب قال الأزهري: قال المنذري: يقال: حمى حوزاته، وأنشد: لها سلف يعـوذ بـكـل ريع حمى الحوزات واشتهر الإفالا
قال: السلف: الفحل، حمى حوزاته، أي لا يدنو فحل سواه منها، وأنشد الفراء: حمى حوزاته فتركن قفرا وأحمى ما يليه من الإجام أراد بحوزاته نواحيه من المرعى. قال صاحب اللسان: إن كان للأزهري دليل غير شعر المرأة في قولها: وأحمي حوزة الغائب، على أن حوزة المرأة فرجها سمع، واستدلاله بهذا البيت فيه نظر، لأنها لو قالت: وأحمي حوزتي للغائب، صح له الاستدلال، ولكنها قالت: وأحمي حوزة الغائب، وهذا القول منها لا يعطي حصر المعنى في أن الحوزة فرج المرأة. لأن كل عضو للإنسان قد جعله الله تعالى في حوزه، وجميع أعضاء المرأة والرجل حوزه، وفرج المرأة أيضا في حوزها ما دامت أيما لا يحوزه أحد إلا إذا نكحت برضاها، فإذا نكحت صار فرجها في حوزة زوجها، فقولها: وأحمي حوزة الغائب، معناه أن فرجها مما حازه زوجها فملكه بعقدة نكاحها، واستحق التمتع به دون غيره، فهو إذا حوزته بهذه الطريق لا حوزتها بالعلمية. وما أشبه هذا بوهم الجوهري في استدلاله ببيت عبد الله بن عمر في محبته لابنه سالم بقوله: وجلدة بين العين والأنف سالم على أن الجلدة التي بين العين والأنف يقال لها سالم، وإنما قصد عبد الله قربه منه ومحله عنده، وكذلك هذه المرأة جعلت فرجها حوزة زوجها فحمته له من غيره، لا أن اسمه حوزة، فالفرج لا يختص بهذا الاسم دون أعضائها، وهذا الغائب بعينه ممن يتزوجها، إذ لو طلقها هذا الغائب وتزوجها غيره بعده صار هذا الفرج بعينه حوزة للزوج الأخير، وارتفع عنه هذا الاسم للزوج الأول. والله أعلم. الحوز: الطبيعة من خير أو شر. حوزة: واد بالحجاز كانت عنده وقعة لعمرو بن معد يكرب مع بني سليم، قال صخر بن عمرو: قتلت الخالدين بها وعمـرا وبشرا يوم حوزة وابن بشر وأول ليلة توجه الإبل إلى الماء إذا كانت بعيدة تسمى ليلة الحوز، لأنه يرفق بها تلك الليلة فيسار بها رويدا. والطلق أن يخلي وجوه الإبل إلى الماء ويتركها في ذلك ترعى ليلتئذ فهي ليلة الطلق. وأنشد ابن السكيت: قد غر زيدا حوزه وطلقه قلت: وهو لبشير بن النكث الكلبي وآخره: من امرئ وفقه موفقه يقول: غره حوزه فلم يسق ولم يكن مثل امرئ وفقه موفقه فهيأ آلة الشرب. نقله الصاغاني. ويقال للرجل إذا تحبس في الأمر: دعني من حوزك وطلقك. ويقال: طول علينا فلان بالحوز والطلق، والطلق قبل القرب، وقد حوز الإبل تحويزا: ساقها إلى الماء، وقال: حوزها من برق الغمـيم أهدأ يمشي مشية الظلـيم بالحوز والرفق وبالطميم وكذلك حازها، كما في الأساس. والمحاوزة: المخالطة. المحاوزة: الوطء، نقله الصاغاني. والأحوزي: هو الأحوذي، بالذال المعجمة، وهو الجاد في أمره. وقالت عائشة في عمر رضي الله عنهما: كان والله أحوزيا نسيج وحده . وكان أبو عمرو يقول: الأحوزي: الخفيف، ورواه بعضهم بالذال، والمعنى واحد، وهو السابق الخفيف، كالحوز، وهو المنحاز في ناحية الجاد في أموره، قاله الصاغاني. الأحوزي: الأسود. الأحوزي: الحسن السياقة للأمور، وفيه بعض النفار، قاله ابن الأثير في تفسير قول عائشة رضي الله عنها، وقال الزمخشري: وهو مجاز، كالحوزي، بالضم، قال العجاج يصف ثورا وكلابا: يحوزهن وله حـوزي كما يحوز الفئة الكمي
وكان أبو عبيدة يروي رجز العجاج: حوذي، بالذال، والمعنى واحد، يعني به الثور أنه يطرد الكلاب وله طارد من نفسه يطرده من نشاطه وحده. وقال غيره: الحوزي: الجاد في أمره، كالأحوزي، أو الحوزي: المتنزه في المحل الذي يحتمل وحده وينزل وحده ولا يخالط البيوت بنفسه ولا ماله، وفي قول الطرماح: يطفن بحوزي المراتع لم ترع بواديه من قرع القسي الكنائن الحوزي هو المتوحد وهو الفحل منها، وهو من حزت الشيء، إذا جمعته أو نحيته. الحوزي: رجل رأيه وعقله مدخر، وفي اللسان: مذخور. الحوزي: الأسود. انحاز القوم: تركوا مركزهم، ومعركة قتالهم ومالوا إلى موضع آخر. وتحاوز الفريقان في الحرب: أي انحاز كل واحد منهما عن الآخر. وحواز القلوب، كشداد، في حديث ابن مسعود رضي الله تعالى عنه، ونصه: الإثم حواز القلوب . هكذا رواه شمر وقال: هو ما يحوزها، أي القلوب، ويغلبها. ونص شمر، ويغلب عليها حتى تركب مالا يحب. ويروى: حواز، بتشديد الزاي، وهو الأكثر في الروايات، والمشهور عند المحدثين جمع حازة، وهي الأمور التي تحز في القلوب وتحك وتؤثر كما يؤثر الحز في الشيء ويتخالج فيها، ويخطر من أن تكون معاصي، لفقد الطمأنينة إليها، وقال الليث: يعني ما حز في القلب وحك، ويروى: الإثم حزاز القلوب. بزاءين، الأولى مشددة وهو فعال من الحز. وكان ينبغي من المصنف أن يذكر الرواية المشهورة هناك ويقول هنا: ويروى حواز القلوب، كشداد، كما فعله غيره من المصنفين في اللغة ما عدا الصاغاني، والمصنف قلده في ذلك على عادته. وتحوز: تلوى وتقلب، وخص بعضهم به الحية، كتحيز، يقال: تحوزت الحية وتحيزت، أي تلوت. ومن كلامهم: مالك تحوز كما تحيز الحية. تحوز عنه وتحيز: تنحى، وفي الحديث: فما تحوز له عن فراشه . قال أبو عبيد: التحوز هو التنحي، وفيه لغتان: التحوز والتحيز، قال الله تعالى: أو متحيزا إلى فئة . والتحوز التفعل، والتحيز التفيعل. وقال أبو إسحاق في معنى الآية: أي إلا أن ينحاز أي ينفرد ليكون مع المقاتلة. وأصله متحيوز، قلبت الواو ياء لمجاورة الياء ثم أدغمت فيها؛ وقال الليث: يقال: مالك تتحوز، إذا لم تستقر على الأرض، وقال القطامي يصف عجوزا أنه استضافها فجعلت تروغ عنه فقال: تحوز عني خـيفة أن أضـيفـهـا كما انحازت الأفعى مخافة ضارب والحوزية بالضم: الناقة المنحازة عن الإبل لا تخالطها، أو هي التي عندها سير مذخور من سيرها مصون لا يدرك، وبه فسر رجز العجاج السابق ذكره وله حوزي: أي يغلبهن بالهوينى وعنده مذخور سير لم يبتذله، أو هي التي لها خلفة انقطعت عن الإبل في خلفتها وفراهتها، هكذا بفتح الخاء المعجمة وكسر اللام، ووقع في نسخة التكملة بكسر الخاء وسكون اللام، والأولى الصواب، وهذا كما تقول: منقطع القرين وبكل من الأقوال الثلاثة فسر قول الأعشى يصف الإبل: حوزية طويت على زفراتها طي القناطر قد نزلن نزولا
يقال: إن فيكم حويزاء عني، الحويزاء: الذخيرة تطويها عن صاحبك، نقله الصاغاني، كأنه يحوزها ويستبد بها دون صاحبه، والتصغير للتعظيم. وحوزان وحوزى كسكران وسكرى، قريتان، أما الأولى فمن قرى مرو الروذ، والرجالة الحوزانية منسوبون إليها. والحويزة: كدويرة: قصبة بخوزستان، بينها وبين واسط والبصرة، منها: أبو العباس أحمد بن محمد بن محمد بن سليمان العباسي الحويزي الفقيه الشاعر، تفقه ببغداد ومات سنة 550 وابنه حسن نشأ ببغداد وقرأ بها القرآن بالروايات على أبي الكرم الشهرزوري وسمع منه ومن أبي القاسم السمرقندي وكان يعرف الموسيقى، وهو شاعر محدث مقرئ، سكن واسط إلى أن مات بها سنة 573 وعبد الله بن الحسن الحويزي المحدثان. ومحمود بن إسماعيل الحويزاني الخطيب المحدث، من شيوخ بغداد، بعد الثمانين وستمائة قيل: منسوب إلى الحويزة هذه كأنه من تغيير النسب. وحويزة، كجهينة، ممن قاتل الحسين بن علي رضي الله عنهما، وعلى حويزة ما يستحق. وبدر بن حويزة محدث، روى عن الشعبي. قلت: وماوية بنت حويزة ويقال: حوزة، ذكرها الزبير بن بكار فقال: هي والدة عاتكة بنت مرة، وعاتكة أم عبد شمس بن عبد مناف وإخوته. نقله الحافظ. حواز، ككتان: رجل. الحواز، كرمان: الجعلان الكبار، نقله الصاغاني، وكأنه جمع حائز، والذي في اللسان وغيره: الحواز وهو ما يحوزه الجعل من الدحروج وهو الخرء الذي يدحرجه، قال: سمين المطايا يشرب الشرب والحسا قمطر كحواز الدحـاريج أبـتـر والحوزاء: الحرب التي تحوز القوم، أي تجمعهم وتضمهم، حكاها الرياشي في شرح أشعار الحماسة في قول جابر بن الثعلب: فهلا على أخلاق نعلي معصـب شغبت وذو الحوزاء يحفزه الوتر الوتر هنا: الغضب. وهلال بن أحوز قاتل جهم بن صفوان، الصحيح أن قاتل جهم بن صفوان هو سلم بن أحوز، وأما أخوه هلال فله ذكر في دولة بني أمية، هكذا حققه الحافظ. ومما يستدرك عليه: يقال: سوق حوز، وصف بالمصدر. وحوز العير تحويزا: حمل عليها، قاله ثعلب. والتحوز: التلبث والتمكث. والتحوز: بطء القيام، كالتحوس. والحوز من الأرض: أن يتخذها رجل ويبين حدودها فيستحقها فلا يكون لأحد فيها حق معه. وتحوز الرجل وتحيز: أراد القيام فأبطأ ذلك عليه. وحاز الشيء: نحاه، عن شمر. وحوزه تحويزا: ضمه. وانحاز على الشيء: ضم بعضه على بعض وأكب عليه. وحوز الدار وحيزها: ما انضم إليها من المرافق والمنافع، وكل ناحية على حدة حيز، وأصله حيوز، ويقال فيه: الحيز، بالتخفيف، كهين وهين، ولين ولين، والجمع أحياز، نادر، فأما على القياس فحيائز، بالهمز، في قول سيبويه، وحياوز، بالواو، في قول أبي الحسن، قال الأزهري: وكان القياس أن يكون أحوازا، بمنزلة الميت والأموات، ولكنهم فرقوا بينهما كراهة الالتباس. وحوزة الإسلام: حدوده، وهو مجاز. وحوزة الرجل: ما في حيزه. وأمر محوز، كمعظم: محكم، والحائز: الخشبة التي تنصب عليها الأجذاع، هكذا أورده صاحب اللسان. قلت: وهو بالجيم أشبه، وقد تقدم في موضعه. ويقال أنا في حيزه وكنفه، وهو مجاز. وبنو حويزة: قبيلة، قال ابن سيده: أظن ذلك ظنا. والمحاوزة: المطاردة. نقله الصاغاني. ويقال: ذهب لحوزيته، بالضم، أي لطيته، نقله الصاغاني. والماحوز: ذكره بعض الأئمة هنا، والصواب ذكره في م-ح-ز.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.349 harfحَازَهُ
1 حَازَهُ حاز حازه حازة , (S, A, Msb,) aor. يَحُوزُهُ, (Msb,) inf. n. حَوْزٌ and حِيَازَةٌ; (S, A, Msb, K;) as also حَازَهُ, [aor. يَحِيزُهُ,] inf. n. حَيْزٌ; (Msb;) He drew, collected, or gathered, it together; (S, A, Msb, K;) and so ↓ احتازهُ, (TA,) inf. n. اِحْتِيَازٌ; (K;) and ↓ حوّزهُ, inf. n. تَحْوِيزٌ: (TA:) he drew, collected, or gathered, it together (namely, property or wealth
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR621 harfحَازَ
حَازَ ( w ) U ( n. ac. حَوْز 1 , حِيَازة [ 23tI ] ),
a. Got, possessed.
b. Drove ( camels ).
حَوَّزَ
حَوَّزَ II ,
a. Took to water ( camels ).
حَاْوَزَ
حَاْوَزَ III .
a. Associated, had relations with.
تَحَوَّزَ
تَحَوَّزَ V ,
a. Writhed, coiled up ( snake ).
b. Turned back.
تَحَاْوَزَ
تَحَاْوَزَ VI ,
a. Separated.
اِنْحَوَزَ
اِنْحَوَزَ VII
a. [ 'An ], Withdrew, retired
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR31.793 harfحوز
حَازَ - يَحُوْزُ (حَازَ - يَحِيْزُ) - تَحَيَّزَ - يَتَحَيَّزُ - مُتَحَيِّز
حَازَ - يَحُوْزُ (حَازَ - يَحِيْزُ) + كائن + شيئاً : التقدير: حَازَ - يَحُوْزُ + كائن + شيئاً + إلى نفسه: يضمه إليه: يعين حدوده ومواصفاته ويفصله عن غيره ثم يقربه إليه فيضعه تحت تصرفه وسلطانه
حَازَ - يَحُوْزُ + كائن + شيئاً + إلى كائن: يضمه إلى ملك وسلطان الكائن:
Sîgalar(1)
Mücavir kökler13 mücavir (19 toplam)
- حرف
1 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
- فيأ
1 ortak ayet · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
- بوأ
1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür
- غضب
1 ortak ayet · Kızgınlık
- صير
1 ortak ayet · Dönüşüm yeri
- أوي
1 ortak ayet · Eveye kuş yuvası demektir
- دبر
1 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
- بأس
1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir
- جهم
1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- قتل
1 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- ولي
1 ortak ayet · Veli arka demektir
- يوم
1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَمَنْ يُوَلِّهِمْ يَوْمَئِذٍ دُبُرَهُ إِلَّا مُتَحَرِّفًا لِقِتَالٍ أَوْ مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ فَقَدْ بَاءَ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ
BirleşenTekrar savaşmak için bir tarafa çekilme veya bir başka topluluğa katılma dışından her kim, o gün arkasını dönerse; muhakkak ki o, Allah katından bir gazaba uğramıştır. Onun yurdu cehennenmdir ve o, ne kötü bir sonuçtur.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حوز |
| Yapı | Üçlü (ecvef) |
| Özel Durum | Orta harfi illetli (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حوط, حوذ, جمع, لجأ |
| Zıt Kök | فرق |
| Çekirdek Özet 1 | Dağınık unsurları bir sınır veya merkez etrafında toplayıp koruma altına alma, kendine çekme ve kuşatma |
| Çekirdek Özet 2 | Dağılmayı önlemek amacıyla stratejik bir mevziye, korunaklı bir merkeze veya ana birliğe geri çekilip iltihak etme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın bağımsız dağılışını sınırlandırarak onu belirli bir güvenlik, aidiyet ve mülkiyet dairesine dahil eden alan oluşumu |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'daki tekil kullanımın (Enfâl 8:16) savaştan mutlak kaçış ile stratejik manevra arasındaki yapısal ayrımını gözden kaçırıp taktiksel geri çekilmeyi firar sayma yanılgısı |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حو | Bir şeyi çevreleme, bükme, içine alma ve kuşatarak bir arada tutma. Nitekim حوط (çevreleme, surla çevirme), حوذ (kuşatıp hakimiyeti altına alma), حول (dönme, çevrilme) ve حوي (toplayıp biriktirme) köklerinde bu kuşatma ve çevreleme hareketi açıkça görülür. | ز | Kuşatılan ve toplanan şeyin keskin bir sınırla diğerlerinden ayrıştırılarak doğrudan tek bir merkeze, mülkiyete veya ordu birliğine bağlanması ve orada tahkim edilmesi anlamı eklenmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Bir alanı dış dünyadan ayıran koruyucu sınır, çevrelenmiş güvenli bölge |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Unsurları birbirine bağlayan, iliştiren ve merkeze tutturan birleştirici güç |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Dağınık olanı sınır çizerek diğer unsurlardan net biçimde ayıran hareket |
| حوز | Çit ile korunan alana çengelle bağlanıp diğer taraftan keskin bir sınırla ayrılma | Dağınık unsurların kesilip dışarıdan ayrıştırılarak (ز) çitle çevrilmiş korunaklı bir sınıra (ح) sağlam bir bağla (و) dahil edilmesi ve orada toplanması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çölde dağınık otlayan veya suya giden develeri sağa sola kaçırmadan derleyip toplayarak yumuşak ya da kararlı bir sevk ile bir arada sürmek; bir arazinin etrafına set veya hendek çekerek sınırını belirlemek; yılanın tehlike karşısında kıvrılarak kendi içine toplanması (tahavvüz). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi şiirinde sürünün dağılmasını engelleyip koruyan ve onları güvende tutan maharetli çoban veya savaşta birliği toparlayan kahraman için kullanılır. Nitekim er-Râciz el-Accâc tarafından köpekleri püskürten yaban boğası tasvir edilirken şöyle denmiştir: يَحُوزُهُنَّ، وله حُوزِيّ / كما يَحُوزُ الفِئَةَ الكَمِيّ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin kendi alanına, mülküne veya koruması altına aldığı bölgeye "havze" denilmiş, İslâm öncesinde ve erken dönemde kabilenin ya da toplumun savunduğu varlık alanı "havzetü'l-kavm" olarak anılmıştır. Ayrıca bir mecliste veya döşekte toparlanıp yer açmak için فما تحوّز عن فراشه denmiştir. |
Kaynak Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde حوز kökü, temel olarak bir sınır çizerek sahip olma, mülk edinme, kuşatma ve içine alma semantik ekseninde yer alır. İbranicede mülk edinmek, tutmak ve zilyet olmak anlamlarına gelen אָחַז (ʔ-ḥ-z) kökü ile semantik bir kesişim gösterir; nitekim Arapçadaki احتاز (kendine çekip mülk edindi) formu bu tasarruf ve tutma fikrinin doğrudan karşılığıdır. Süryanicede ḥwz kökü ve türevleri (ḥwzā), bir bölgeyi, çevrelenmiş mülkü, belirli bir sınırla kuşatılmış toprağı ve idari mıntıkayı ifade eder. Arapçada kök hem dağınık nesneleri toplayıp sevk etme yönündeki dinamik çöl hareketini (develeri bir araya toplamak) hem de geometrik bir sınırla bir yeri ayırıp sahiplenme (havze, hayyiz) olgusunu bünyesinde muhafaza etmiştir. Kökün uğradığı semantik kayma, göçebe hayatın "sürüyü dağılmadan bir arada tutma" eyleminden, yerleşik hukuki ve felsefi alanda "belirli bir mekânı veya hakkı zilyetliği altına alma" olgusuna doğrudur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ح-و-ز / ح-ي-ز | Dağınık olanı toparlayıp bir çatı veya sınır altına alma; fiilen mülk edinme (hiyâzet) ve bir mekana çekilme (tahayyüz). | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ḥwzā (çevrili alan, bölge), İbranice ʔ-ḥ-z (tutmak, mülk edinmek) | Kuşatma, sahiplenme ve sınırlandırılmış bir alana dahil olma anlam alanı Sami dillerinde ortaktır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Payne Smith Syriac Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حوز | Anlamlı | Toplamak, kuşatmak, sınır içine almak | Hedef kök; dağınık olanı korunaklı bir merkezde birleştirme | Kur'an'da geçer |
| حزو | Anlamlı | Tahmin etmek, sezgiyle ölçmek, paylaştırmak | Hurma ağacındaki ürünü veya bir nesneyi göz kararıyla takdir etme | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zihinsel kuşatma bağı |
| وحز | Anlamlı | Dürtmek, hafifçe batırmak, acı vermek | Sivri bir şeyle bir noktaya hafifçe saplama hareketi | Kur'an'da geçmez |
| وزح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilişiyle müstakil bir kök kaydedilmemiştir | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| زحو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişle kullanılan bağımsız bir morfem bulunmaz | Kitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| زوح | Anlamlı | Uzaklaşmak, yerinden ayrılmak, zail olmak | Bir şeyin bulunduğu yerden kımıldayıp başka yere geçmesi | Kur'an'da geçmez; حوز kökünün zıddı yönde hareket (kalb/karşıtlık) |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حوز | Merkez | Toplanma, sınır içine çekilme | Dağınık unsurları korunaklı ve belirgin bir merkez etrafında toplayıp diğerlerinden ayırma | Hem fiziksel toplanmayı hem de stratejik bir mevziye veya korumaya dahil olmayı kapsar |
| حوط | Komşu | Kuşatma, çevreleme | Varlığın etrafına dışarıdan bir engel veya sur koyarak onu emniyete alma | حوط nesneyi dışarıdan çevrelemeye odaklanırken حوز nesneleri bir araya toplayıp içeri çekmeye odaklanır |
| حوذ | Komşu | Hakimiyet kurma, sarıp kuşatma | Bir şeyin çevresini sararak onun üzerinde tam bir denetim ve sevk kabiliyeti sağlama | Kur'an'da şeytanın kuşatması için kullanılır (Mücâdele 58:19); denetim yönü toplanma yönünden baskındır |
| جمع | Komşu | Bir araya getirme | Dağınık şeyleri bir araya getirme genel eylemi | Sınır çekme ve özel bir koruma alanına dahil olma şartı aranmaksızın genel birleşmedir |
| لجأ | Komşu | Sığınma, iltica etme | Tehlikeden kaçarak güvenli bir mekana veya şahsa dayanma | لجأ kökünde yalnızca sığınma öne çıkarken, حوز kökünde sığınılan birliğin bir parçası olarak toparlanma vardır |
| فرق | Zıt | Ayrılma, dağılma, parçalanma | Bir bütünün parçalara ayrılması ve birbirinden uzaklaşması | Toplanıp sınır içine girmenin tam karşıtı olarak dağılma ve tek başına kalma hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حوز | Toplamak, sınırlamak, birliğe katılmak | Dağınık unsurları bir merkezde birleştirmek, stratejik olarak bir topluluğa çekilmek | Kesin |
| Latince | Receptus, aggregatio, occupatio | Geri çekilme, bir araya toplanma, zilyetlik kurma | Receptus taktiksel geri çekilmeyi; aggregatio birleşmeyi; occupatio ise hukuki zilyetliği karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Regrouping, fallback to a unit, possession | Yeniden toparlanma, bir gruba katılma, zilyetlik | Stratejik bir mevziye çekilip birleşmeyi (regroup) iyi verir; mülkiyet ve mekan boyutunu da kapsar | Güçlü |
| Almanca | Sammeln, Anschluss an eine Gruppe, Besitz | Toparlanma, bir gruba iltihak etme, tasarruf | Askeri anlamda yeniden düzen kurmak için geriye toplanmayı ve mekânsal aidiyeti karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Se rallier, regroupement, possession | Yeniden toplanıp birleşme, müfrezeden yana çekilme | Askeri birliğe iltihak etme ve kendi tarafına katılarak güç tazeleme nüansını yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Gesenius, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُتَحَيِّزًا إِلَى فِئَةٍ | Askeri strateji gereği dağılmayıp kendi ordusuna, destek birliğine veya korunaklı mevzisine yeniden toparlanmak üzere katılma | Savaş alanında hezimet korkusuyla arkasını dönüp kaçmanın yasaklandığı, ancak taktiksel manevra veya birliğe iltihakın istisna kılındığı askeri hukuk bağlamı (Enfâl 8:16) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hayyiz ve cisim teorisi | Cismin boşlukta kapladığı alan (hayyiz). Allah Teâlâ'nın mekândan ve bir hayyiz işgal etmekten münezzeh oluşu (tenzih) meselesi. | Varlığın yer kaplaması, sınırla çevrili bir hacme yerleşmesi olarak felsefi ve kelami soyutlama. |
| Fıkıh | Hiyâzet ve cihat hukuku | 1. Bir malı fiilen elde tutup zilyetliğini kurma (hiyâzetü'l-mülk/mîrâs). 2. Savaştan kaçışın (firâr) haramlığı karşısında taktiksel çekilmenin (tahayyüz) caizliği. | Hukuki hak sahipliği (zilyetlik) ile askeri manevra meşruiyeti arasında iki ayrı teknik ıstılah. |
| Tefsir | Enfâl 8:16'nın yorumu | Savaşta geri çekilmenin hangi hallerde "büyük günah" olan firar sayılacağı, hangi hallerde "tahayyüz" sayılarak meşru görüleceği. | Müminlerin yalnız kalmayıp cemaat ve ana ordu ile irtibatını koruma iradesi olarak yoğunlaşma. |
| Hadis | Savaş taktikleri ve İslam havzası | Hz. Peygamber'in Mûte savaşı sonrası geri çekilen orduya "Siz kaçak değilsiniz, bilakis siz bana dönenlersiniz (el-karrârûn, fe-ene fietüküm)" hitabı. | Müminlerin sığınacağı ana merkezin (el-fie) bizzat Resûlullah ve İslam toplumu olduğu vurgusu. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ümmet vahdeti ve istikamet | Havzetü'l-İslam | Bireyin yalnızlaşıp savrulmasını engelleyerek cemaat güvenliğine bağlanmasını sağlama | Bireysel inanç kırılganlığına karşı koruyucu bir inanç havzası inşa eder. | Kesin |
| İlmi | Kavramsal çerçeve ve epistemoloji | Hayyiz / Alan tanımlaması | Bilgi nesnelerinin keyfi dağılmasını önleyip belirli bir metodolojik sınıra yerleştirilmesi | Düşüncenin sınırlarını ve kapsama alanını tayin eden kavramsal hacim oluşturur. | Güçlü |
| Siyasi | Savunma doktrini ve jeopolitik | Taktiksel toparlanma ve pakt kurma | Dağınık güçlerin ortak bir askeri-politik merkeze iltihak ederek gücünü konsolide etmesi | Geri çekilmeyi bir yenilgi değil, güç biriktirme ve yeniden mevzilenme aracına dönüştürür. | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet teorisi ve zilyetlik | Hiyâzet (ihraz ve tasarruf) | Sahipsiz veya ortak kaynakların fiili tasarruf altına alınarak mülkiyete dönüştürülmesi | Ekonomik değerlerin dağılıp heba olmasını önleyen meşru kontrol mekanizmasıdır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Topolojide tıkız alt küme (compact set) veya çekim havzası (basin of attraction) | Dinamik bir sistemdeki dağılma eğilimindeki parçacıkların belirli bir sınır eğrisi içine çekilerek kararlı bir yörünge merkezinde toplanması, faz uzayında belirli bir hacme (hayyiz) hapsolması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Askeri sosyolojide stratejik yeniden mevzilenme (tactical regrouping) ve hukukta fiili zilyetlik | Bireyin veya grubun dağılma tehdidi karşısında koordineli biçimde ana gövdeye iltihak etmesi; hukuki düzlemde ise bir nesne üzerinde fiili hakimiyet sahası kurma süreci. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca "taraf tutmak, önyargılı olmak" (modern Arapçadaki 'tahayyüz' = yanlılık/bias) veya "fiziki bir köşeye sinip pasifleşmek" biçiminde dar ve olumsuz bir anlama hapsetmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, pasif bir kaçış veya kör bir taassup değil; ana orduyla (fie) organik irtibatı koparmayan, nihai zafer için gücü bir merkezde yeniden toparlamayı hedefleyen bilinçli ve dinamik bir manevradır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enfâl 8:16 ayetinde savaştan her türlü geri çekilmeyi mutlak haram veya münafıklık alameti sayarak, taktiksel esnekliği, yeniden yapılanmayı ve kurumsal iltihakı imkansız kılan katı ve yıkıcı bir hamaset üretmek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın mücadele ve kriz anlarında bireysel dağılmayı mutlak surette yasaklarken, cemaatleşmeyi ve kurumsal merkezle irtibatı meşru bir stratejik zorunluluk olarak kodladığını tek bir kelimeyle (mütehayyizen) göstermesi bakımından hayati bir anahtardır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Savaş hukuku, askeri disiplin, toplumsal dayanışma, hezimet anında toparlanma ve cemaat bağımlılığını düzenleyen ayetlerde (özellikle Enfâl ve Âl-i İmrân surelerindeki cihat ahkamında) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanın her durumda körü körüne öne atılması gerektiği yönündeki yüzeysel hamaseti düzeltir; güç dengelerini gözeterek ana gövdeye geri çekilip toparlanmanın bir korkaklık değil, meşru ve hikmetli bir harp prensibi olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDağınık deve sürüsünü etrafa kaçırmadan bir araya toplayıp çevirmek, bir arazinin etrafına sınır seti çekmek ve yılanın tehlike anında kendi merkezine kıvrılarak toparlanması.
- Soyut anlamDağılma, hezimet veya zafiyet anında bireysel çözülmeyi reddederek emniyetli bir sınıra, korunaklı bir merkeze veya ana birliğe stratejik olarak iltihak etme iradesi.
- Sistematik karşılıkParçalanmayı önleyen, unsurları meşru bir aidiyet havzasına bağlayan ve fiili kontrol ile güvenliği tek bir merkezde kenetleyen zilyetlik ve iltihak mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
mücadele veya varlık uzayını, hareket halindeki bireysel unsuru temsil eder. ana birliğin veya korunaklı merkezin (el-fie) konumudur. fonksiyonu unsurun merkezden olan uzaklığını gösterir ve bu türevin sıfırdan küçük olması (), unsurun dağılmak yerine merkeze doğru yakınsadığını ifade eder. ise belirli bir anında merkeze yarıçapı kadar yaklaşarak onunla bütünleşen, yani tahayyüz eden korunaklı alt kümeyi sembolize eder. Formülde hiçbir sözel ifade kullanılmamış, kökün ana merkeze yönelen toparlanma hareketi saf matematiksel topoloji diliyle modellenmiştir.