ختم
خ - ت - م
KÖK- 8 geçiş
- 8 ayet
- 7 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ve mühürledi
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.175 harfباب الخاء والتاء والميم معهما
خ ت م، ت خ م، خ م ت مستعملات ختم: خَتَم يختِمُ خَتْماً أي: طَبَع فهو خاتِمِ.
والخاتَمُ: ما يوضع على الطينة، أسم مثل العالم، والخِتام: الطين الذي يُخْتَمَ به على كتابٍ. ويقال: هو الخَتْم يعني: الطين الذي يختم به.
وخِتامُ الوادي: أقصاه.
ويقرأ: "خاتمِهُ مِسْكٌ" أي خِتامه، يعني عاقبته ريحُ المسك، ويقال: بل أراد به خاتَمَه يعني خِتامَه المختُوم، ويقال: بل الخِتام والخاتم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR471 harfخَتَمْتُ الشيء خَتْماً فهو مَخْتومٌ، ومُخَتَّمٌ شدِّد اللمبالغة. وخَتَمَ الله له بخير. وخَتَمْتُ القرآنَ: بلغتُ آخره. واخْتَتَمْتُ الشيءَ: نقيض افتتحتُه. والخاتَمُ والخاتِمُ، بكسر التاء وفتحها. والخَيْتامُ والخاتامُ كلُّه بمعنىً؛ والجمع الخَواتيمُ. وتَخَتَّمْتُ، إذا لبستَه. وخاتِمَةُ الشيء: آخرُه. ومحمدٌ صلى الله عليه وسلم خاتِمُ الأنبياء عليهم الصلاة والسلام. والخِتامُ: الطينُ الذي يُخْتَمُ به.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.991 harfخ ت م
ختم ، متخ ، خمت ، تخم : مستعملة .
ختم : قال الليث : خَتَمَ يَخْتِمُ _ أي : طَبَعَ
والخَاتِمُ : الفاعِلُ ، والْخَاتَمُ : ما يوضع
عَلَى الطِّينة وهو اسْمٌ . . مِثْلُ ) ( الْعَالَم ) ( .
والْخِتَامُ : الذي يُخْتَمُ به على كِتابٍ .
وخِتَامُ الوادي : أَقصاه _ وخاَتِمَةُ السُّورَةِ :
آخِرُهَا . . وخَاتِمُ كلِّ شيء : آخِرُهُ .
ويقال : خَتَمْنَا زَرْعَنَا إذا سَقَيْتَهُ أَوَّلَ سَقْيَةٍ ،
فهو
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.123 harf(باب الخاء والتاء وما يثلثهما)
(ختر) الخاء والتاء والراء أصلٌ يدلُّ على تَوانٍ وفُتُورٍ. يقال تَخَتَّرَ الرجلُ في مِشيته، وذلك أن يَمشي مِشْية الكَسْلان. ومن الباب الخَتْر، وهو الغَدْر، وذلك أنّه إذا خَتَر فقد قعَد عن الوفاء. والخَتَّار: الغَدَّار. قال الله تعالى: ﴿وَمَا يَجْحَدُ بِآياتِنَا إلاَّ كُلُّ خَتَّارٍ كَفُورٍ﴾ [لقمان 32].
(ختع) الخاء والتاء والعين أصلٌ واحد يدلُّ على الهجوم
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.042 harf- الختم والطبع يقال على وجهين: مصدر ختمت وطبعت، وهو تأثير كنقش الخاتم والطابع. والثاني: الأثر الحاصل عن النقش، ويتجوز بذلك تارة في الاستيثاق من الشيء، والمنع منه اعتبارا بما يحصل من المنع بالختم على الكتب والأبواب، نحو: ﴿ختم الله على قلوبهم﴾ [البقرة/7]، ﴿ختم على سمعه وقلبه﴾ [الجاثية/23]، وتارة في تحصيل أثر عن شيء اعتبارا بالنقش الحاصل، وتارة يعتبر منه بلوغ الآخر، ومنه قيل: ختمت القرآن، أي: انتهيت
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.072 harfخ ت م
وضع الخاتم على الطعام والخاتم وهو الطابع وما ختامك طينة أم شمعة وختم الكتاب وعلى الكتاب.
ومن المجاز: ليس الخاتم والخاتم وتختم بالعقيق وختم صاحبه سمى باسم الطابع لأنه يختم به وختم القرآن وكل عمل إذا أثمه وفرغ منه.
والتحميد مفتتح القرآن والاستعاذة مختتمه.
وقد افتتـح عمـل كـذا واختتمـه وختـم الله على سمعه وقلبه.
ويقال للنحل إذا ملأ شورته عسلاً: قد ختم و " ختامه مسك " أي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.485 harfخَتَمَه يَخْتِمُه خَتْماً وخِتاماً؛ الأَخيرة عن اللحياني: طَبَعَه، فهو مَختوم ومُخَتَّمٌ، شُدِّد للمبالغة، والخاتِمُ الفاعِلُ، والخَتْم على القَلْب: أَن لا يَفهَم شيئاً ولا يَخرُج منه شيء كأَنه طبع. وفي التنزيل العزيز: خَتَم اللهُ على قلوبهم؛ هو كقوله: طَبَعَ الله على قلوبهم، فلا تَعْقِلُ ولا تَعِي شيئاً؛ قال أَبو إِسحق: معنى خَتَمَ وطَبَعَ في اللغة واحدٌ، وهو التغطية على الشيء والاستِيثاقُ من
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR459 harf* خ ت م * * خَتَم * الشيء من باب ضرب فهو * مَخْتُومٌ * و * مُخَتَّم * شدد للمبالغة و * خَتَمَ * الله له بخير وختم القرآن بلغ آخره و * اخْتَتَمَ * الشيء ضد افتتحه و * الخَاتَمُ * بفتح التاء وكسرها و * الخَيْتامُ * و * الخَاتَامُ * كله بمعنى والجمع * الخَوَاتِيمُ * و * تَخَتَّمَ * لبس الخاتم و * خاتِمةُ * الشيء آخره ومحمد ]ص[ خاتم الأنبياء عليهم الصلاة والسلام و * الخِتَامُ * الطين الذي يختم به
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.791 harf| | ( خَتَمه يَخْتِمه خَتْماً وخِتاماً ) | بالكَسْر ، وهذه عن اللِّحياني ، أي : | ( طَبَعَه ) ، فهو مَخْتوم ومُخَتَّم ، شُدّد | للمُبالَغة ، قاله الجَوْهَرِيّ . وقيل | الختم : إخفاءُ خَبَرِ الشيء يُجْمَع | أطرافِه عليه على وَجْه يَتَحَفَّظ به . | | ( و ) من المجاز : خَتَم ( عَلَى قَلْبِه ) | إِذا جَعَله لا يَفْهَم شَيْئاً ، ولا يَخْرُج | منه شَيْء ) ، كأنه طُبع . ومنه قوله | تعالى : ! 2 < ختم
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.943 harfخَتَمَهُ
1 خَتَمَهُ ختم ختمه ختمة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. خَتِمَ , (Msb, K,) inf. n. خَتْمٌ (S, Mgh, Msb, K) and خِتَامٌ, (Lh, K, TA,) with kesr, (TA,) [in the CK, erroneously, خَتَام,] i. q. طَبَعَهُ [He sealed, stamped, imprinted, or impressed, it]: (Msb, K:) or he put the خَاتَم [or signet] upon it: (Mgh:) namely, a thing, (S, Mgh,) or a writing or book and the like: and خَتَمَ عَلَيْهِ
خَتَمَهُ 1 خَتَمَهُ ختم ختمه ختمة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. خَتِمَ , (Msb, K,) inf. n. خَتْمٌ (S, Mgh, Msb, K) and خِتَامٌ, (Lh, K, TA,) with kesr, (TA,) [in the CK, erroneously, خَتَام,] i. q. طَبَعَهُ [He sealed, stamped, imprinted, or impressed, it]: (Msb, K:) or he put the خَاتَم [or signet] upon it: (Mgh:) namely, a thing, (S, Mgh,) or a writing or book and the like: and خَتَمَ عَلَيْهِ signifies the same [or he put a seal, or the impression of a signet, upon it]. (Msb.) Accord. to Er-Rلghib, خَتْمٌ and طَبْعٌ signify The impressing a thing with the engraving of the signet and stamp: and the former [as is indicated, but not plainly expressed, as distinguished from the latter,] is tropically used, sometimes, as meaning the securing oneself from a thing, and protecting [oneself] from it; in consideration of protection by means of sealing upon writings and doors: and sometimes as meaning the producing an impression, or effect, upon a thing from another thing; in consideration of the impress produced [by the signet]: and sometimes it is used as relating to (assumed tropical:) the reaching the end [of a thing]: (TA:) or the primary signification of خَتْمٌ is the act of covering over [a thing]: (Az, TA:) accord. to Zj, the proper meaning of خَتْمٌ and طَبْعٌ is the covering over a thing, and securing oneself from a thing's entering it: some say that the former signifies the concealing a notification of a thing, [as] by putting one's fingers over it, by way of guarding oneself thereby. (TA.) ― -b2- Hence, خَتْمُ الشَّهَادَةِ [The sealing of the testimony]; which is thus described by El-Hulwلnee: the witness, when he wrote his name upon a صَكّ [q. v.], caused his written name to be beneath a piece of lead, [i. e. covered it with a piece of lead,] and put upon it the impress of his signet, in order that there might be no falsification of it or substitution for it. (Mgh.) ― -b3- As to خَتْمُ الأَعْنَاقِ [The sealing of the necks], the case is related, in the “Risلleh Yoosufeeyeh,” to have been this: 'Omar sent Ibn-Honeyf to seal the عُلُوج [or unbelievers] of the Sawلd; and he sealed five hundred thousand of them, in classes; that is, he marked them twelve dirhems, and twenty-four, and forty-eight; tying a thong upon the neck of each, and putting upon the knot a seal of lead. (Mgh.) ― -b4- خَتْمٌ also signifies The protecting what is in a writing by marking [or stamping] a piece of clay [upon it, or by means of a seal of any kind]. (TA.) ― -b5- And you say, of a man, خَتَمَ عَلَيْكَ بَابَهُ [He sealed his door against thee]; meaning (tropical:) he turned away from thee, avoided thee, or shunned thee. (TA.) ― -b6- And خَتَمَ لَكَ بَابَهُ [He sealed for thee his door]; meaning (tropical:) he preferred thee to others. (TA.) ― -b7- خَتَمَ عَلَى قَلْبِهِ [which may be rendered He sealed his heart] means (tropical:) he made him to be such that he understood not, and such that nothing proceeded from him; or he made his heart, or mind, to be such that it understood not, &c. (K, TA.) خَتَمَ اللّٰهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ, in the Kur [ii. 6], is like the phrase in the same [xvi. 110 and xlvii. 18] طَبَعَ اللّٰهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ: (TA:) it points to what God has made to be usually the case when a man has ended in believing what is false and in committing that which is forbidden, so that he turns not his face to the truth; this occasioning, as its result, his becoming inured to the approval of acts of disobedience, so that he is as though this habit were impressed upon his heart: the assertion of ElJubbلee, that it means God hath put a seal upon their hearts, as a sign, to the angels, of their infidelity, is nought: (Er-Rلghib, TA:) الخَتْمُ is explained by IAar as meaning the preventing of the heart from believing. (L in art. خدع.) [See also طَبَعَ.] ― -b8- خَتَمَ الشَّىْءَ, inf. n. خَتْمٌ, also signifies [as indicated above] (assumed tropical:) He reached the end of the thing. (K.) And الشَّىْءَ ↓ اِخْتَتَمْتُ (assumed tropical:) [I ended, or finished, the thing,] contr. of اِفْتَتَحْتُهُ. (S, TA.) You say, خَتَمَ القُرْآنَ (assumed tropical:) He reached the end of the Kur-لn [in reciting it]; (S, Er-Rلghib;) [he recited the whole of the Kur-لn;] he completed [the recital of] the Kur- لn: (Mgh:) [and] he retained in his memory the last portion of the Kur-لn; meaning he retained the whole of it in his memory. (Msb.) It is said of Suleymلn El-Aamash, كَانَ يَقْرَأُ خَتْمًا, meaning (assumed tropical:) He used to recite the whole of the Kur-لn; at one time, according to the reading of Ibn-Mes'ood; at another time, from the edition of 'Othmلn. (Mgh.) ― -b9- You say also, خَتَمَ اللّٰهُ لَهُ بِخَيْرٍ (assumed tropical:) [May God make his end to be good]. (S.) ― -b10- خَتَمَ البَذْرَ (assumed tropical:) He covered over the sown seed: (Az, TA:) or خَتَمُوا عَلَى البَذْرِ (assumed tropical:) they turned up the earth over the sown seed, and then watered it: (Et-Tلïfee, TA:) or خَتَمَ الزَّرْعَ, (JK, K, TA,) aor. خَتِمَ , inf. n. خَتْمٌ, (TA,) (tropical:) he watered the seed-produce, or sown field, the first time; (JK, K, TA;) because, when it is watered, it is finished (خُتِمَ) with the رحا [app. رَحَا, which here seems to mean the “roller,” as being likened to a mill-stone, though I find no authority for this meaning]; (TA;) as also خَتَمَ عَلَيْهِ: (K:) or خَتَمُوا عَلَى زُرُوعِهِمْ means (assumed tropical:) they watered their sown fields while these were as yet كِرَاب [app. meaning clear of vegetation]. (JK, TA.) ― -b11- خَتَمَ النَّحْلُ (tropical:) The bees filled with honey the place in which they deposited it: (JK, A, TA:) or خَتْمٌ signifies bees' collecting some thin wax, thinner than the wax of the comb, and smearing with it the orifices of their خَلَايَا [or hives]. (M, K, TA.)
ختّمهُ 2 ختّمهُ ختم ختمه ختمة , inf. n. تَخْتِيمٌ, He sealed it, stamped it, &c., much. (TA.) ― -b2- [In modern Arabic, He put a خَاتَم, or signet-ring, upon his (another's) finger.]
تختّم 5 تختّم تختم ختم , or تختّم خَاتَمًا, (accord. to different copies of the S,) or تختّم بِخَاتَمٍ, (K, [agreeably with a trad. cited in the TA,]) He put on [i. e. put on his own finger] a خاتم [or signet-ring]. (S, K.) ― -b2- And تختّم (tropical:) He put on a turban: (K, TA:) or تختّم بِعِمَامَتِهِ he put on his turban in the manner of a نِقَاب [q. v.]; syn. تَنَقَّبَ بِهَا. (Z, TA.) The subst. [signifying the act or mode, of doing so] is ↓ تَخْتِمَةٌ [q. v. infrà]. (K.) ― -b3- تختّم بِأَمْرِهِ (assumed tropical:) He concealed his affair, or case. (Z, K.) ― -b4- تختّم عَنْهُ (tropical:) He feigned himself heedless of him, and was silent [to him]. (K, TA.)
8 اـِخْتَتَمَ see 1, in the latter half of the paragraph.
خَتْمٌ خَتْمٌ ختم inf. n. of 1 [q. v.]. (S, Mgh, Msb, K.) -A2- Also The impress produced by the engraving of a signet. (Er-Rلghib, TA.) ― -b2- See also خَاتَمٌ. ― -b3- أَعْطَانِى خَتْمِى means (tropical:) He gave me my sufficiency, or what sufficed me: because what suffices a man is the last [or utmost] of his desire, or demand. (TA.) -A3- Also (tropical:) Honey. (K, TA.) ― -b2- And (tropical:) The orifices of the خَلَايَا [or hives] of bees. (K, TA.)
خَتَمٌ خَتَمٌ ختم : see خَاتَمٌ. ― -b2- Also A sealed piece of clay [or wax]: like نَفَضٌ in the sense of مَنْفُوضٌ, and قَبَضٌ in the sense of مَقْبُوضٌ: so in the saying of El-Aashà, وَ أَبْرَزَهَا وَ عَلَيْهَا خَتَمْ وَ صَحْبَآءَ طَافَ يَهُودِيُّهَا [And a jar of reddish-coloured wine, the Jew -vender whereof came, and brought it out, with a sealed piece of clay upon it]. (S.) [See also خِتَامٌ.]
خَتْمَةٌ خَتْمَةٌ ختم ختمه ختمة [an inf. n. of un. of 1, (assumed tropical:) A recitation of the whole of the Kur-لn: used in this sense in the present day: pl. خَتَمَاتٌ. ― -b2- And also] vulgarly used as meaning (assumed tropical:) A copy of the Kur-لn: and so ↓ خِتْمَةٌ. (TA.)
خِتْمَةٌ خِتْمَةٌ ختم ختمه ختمة : see what next precedes.
خَتَامٌ خَتَامٌ ختام : see the last sentence of the next paragraph.
خِتَامٌ خِتَامٌ ختام an inf. n. of 1 [q. v.]. (Lh, K.) ― -b2- And a subst. signifying The first watering of seedproduce, or of a sown field: (JK, TA:) or the turning up the earth over sown seed, and then watering it. (Et-Tلïfee, TA.) -A2- See also خَاتِمٌ. ― -b2- Also The clay, (JK, S, K,) and the wax, (TA,) with which one seals, or stamps, (JK, S, K,) upon a writing, (JK,) or upon a thing: (K:) or which is sealed, or stamped, upon a writing. (Msb.) [See also خَتَمٌ. And see an ex. in a verse of Lebeed cited in art. دكن.] ― -b3- (tropical:) [The hymen; as being the seal of virginity; as also ↓ خَاتَمٌ.] You say, زُفَّتْ اـِلَيْكَ بِخِتَامِهَا (tropical:) [She was conducted as a bride to thee with her seal of virginity], and رَبِّهَا ↓ بِخَاتَمِ [with the seal of her Lord]. (TA.) And [hence, app.,] سِيقَتْ هَدِيَّتُهُمْ اـِلَيْهِ بِخِتَامِهَا (tropical:) [if it mean, as I suppose it to do, Their present was sent to him with what rendered it perfect or complete, or with what appertained to it]. (TA.) ― -b4- (assumed tropical:) The furthest part of a valley. (JK, TA.) (assumed tropical:) The last of a company of men; (Lh, TA;) as also ↓ خَاتَمٌ and ↓ خَاتِمٌ: (K:) whence النَّبِيِّينَ ↓ خَاتَمُ (assumed tropical:) [The last of the prophets], in the Kur [xxxiii. 40]; accord. to one reading, ↓ خَاتُم, with damm to the ت; (TA;) or خاتمُ الأَنْبِيَآءِ, i. e. Mohammad; (S;) also called ↓ الخَاتَمُ and ↓ الخَاتِمُ. (TA.) And (assumed tropical:) The last portion of anything that is drunk [&c.]. (TA.) خِتَامُهُ مِسْكٌ, in the Kur [lxxxiii. 26], means (assumed tropical:) The last that they will perceive thereof will be the odour of musk: (S, TA:) or, accord. to 'Alkameh and Mujلhid, its admixture shall be musk: accord. to Ibn-Mes'ood, its result shall be the taste of musk: Fr says, ↓ خَاتَمٌ and ↓ خَاتِمٌ and خِتَامٌ are nearly the same in meaning; whence the reading of 'Alee, مِسْكٌ ↓ خَاتَمُهُ: and the explanation is this; that when any one shall drink thereof, he will find the last cup thereof to have the odour of musk: Er-Rلghib says that the meaning is, the end, and the last draught, i. e. what shall remain, thereof shall be in perfume [like] musk: and that the assertion that it means it shall be sealed with musk is nought. (TA.) [See also خَاتَمٌ and خَاتِمَةٌ.] -A3- Also, (IAar, K,) and ↓ خَاتِمٌ, (K,) or, accord. to IAar, ↓ خَتَامٌ, (TA,) sings. of خُتُمٌ, which signifies (assumed tropical:) The places of separation (فُصُوص [q. v.]) of the joints (مَفَاصِل) of horses. (IAar, K.) خَاتَمٌ (JK, S, Msb, K) and خَأْتَمٌ (TA) and ↓ خَاتِمٌ, (S, Msb, K,) which is more commonly known than خَاتَمٌ, (Msb, [but see what follows,]) and ↓ خَاتَامٌ and ↓ خِيتَامٌ (JK, S, K, the last in the CK and TA ↓ خَيْتَام) and ↓ خِتَامٌ (K and TA but omitted in the CK) and ↓ خَتَمٌ (ISd, IHsh, K) and ↓ خَتْمٌ (Ez-Zeyn El-'Irلkee, TA) and ↓ خَيْتَمْ (Ibn-Mلlik, TA) and ↓ خَيْتُومٌ (EzZeyn El-'Irلkee, TA) and ↓ خَاتِيَامٌ (K) signify the same; (JK, S, Msb, K, TA;) [A signet; generally a signet-ring; i. e.] a certain ornament (حَلْىٌ, M, K) for the finger, (K,) app., at the first, used for sealing, or stamping, therewith; so that the word is of the same class as طَابَعٌ: afterwards, in consequence of frequency of usage, applied to one not used for that purpose: (ISd, TA:) or a ring having a فَصّ of a substance different therefrom [set in it; i. e., having a stone, or gem, set in it]: if without a فَصّ, it is called فَتَخَةٌ: (Msb:) or ↓ خَاتِمٌ signifies the agent [i. e. the person sealing, or stamping]: (JK, Az, Msb:) خَاتَمٌ, the thing that is put upon the piece of clay [or wax, for the purpose of sealing, or stamping]: (Az, Msb, K:) the pl. [of خَاتَمٌ and خَاتِمٌ] is خَوَاتِمٌ (K) and [properly of خَاتَامٌ] خَوَاتِيمُ: (S, in which the former pl., though more common, is not mentioned, and K:) Sb says that those who use the latter pl. make it to be pl. of a sing. of the measure فَاعَالٌ, though it be not in their language; which shows that he knew not خَاتَامٌ: the pl. of خَتْمٌ is خُتُومٌ. (TA.) ― -b2- خَاتَمٌ also signifies A seal, or stamp, and a mark: so in a trad., in which it is said, آمِينَ خَاتَمُ رَبِّ العَالَمِينَ عَلَى عِبَادِهِ المُؤْمِنِينَ, i. e. [آمِينَ (or Amen) is] the seal, or stamp, and the mark, [of the Lord of the beings of the whole world upon his servants the believers,] which removes from them accidents, and causes of mischief; for the seal of the writing protects it, and precludes those who look from [seeing] what is within it. (TA.) ― -b3- See also خِتَامٌ, in seven places. [It is nearly syn. with خِتَامٌ, as Fr says: and thus,] it signifies also, (JK, K,) and so does ↓ خَاتِمَةٌ, (S, K,) (assumed tropical:) The end, or last part or portion, (JK, S, K,) and result, or issue, (K,) of a thing (JK, S, K) of any kind: (JK, K:) ↓ the latter [particularly] signifies (assumed tropical:) the last part or portion (JK, Msb) of a chapter of the Kur-لn, (JK,) and of the Kur-لn itself: (Msb:) [and (assumed tropical:) a concluding chapter or section: an epilogue: and an appendix:] and ↓ مُخْتَتَمٌ signifies [in like manner] the contr. of مُفْتَتَحٌ; as in the saying, التَّحْمِيدُ مُفْتَتَحُ الْقُرْآنِ وَ الِاسْتِعَاذَةُ مُخْتَتَمُهُ (assumed tropical:) [The declaration of the praises of God is the opening portion of the Kur-لn, and the prayer for the protection of God is its closing portion]; (A, TA;) and it is a chaste word, of frequent occurrence, though the contr. has been asserted. (TA.) One says also, الأَعْمَالُ بِخَوَاتِيمِهَا [Actions are characterized, or to be judged, as good or evil, by their results]. (TA.) ― -b4- Also, i. e. خَاتَمٌ, of a mare, (tropical:) The lower ring (الحَلْقَةُ الدُّنْيَا [app. meaning the extremity, in which is the orifice, see حَلْقَتَا الرَّحِمِ and حَلْقَةُ الدُّبُرِ, in art. حلق,]) of the طُبْيَة [evidently here used as a dial. var. of طُبْى, i. e. the teat, though I do not find it mentioned in its proper art. in any lexicon; unless مِنْ طُبْيَتِهَا be a mistranscription for من طُبْيِهَا]: (K, TA:) so called by way of comparison [to a signet or seal]. (TA.) ― -b5- And (tropical:) The hollow (نُقْرَة) of the back of the neck; (JK, K, TA;) which is the cuppingplace. (TA.) ― -b6- And (assumed tropical:) The least وَضَح [or whiteness] of the legs (JK, K, TA) of horses; (JK, TA;) i. e. a slight whiteness in the parts next the hoof, less than what is termed تَخْدِيمٌ. (TA.)
خَاتُمٌ خَاتُمٌ خاتم : see خِتَامٌ.
خَاتِمٌ خَاتِمٌ خاتم : see خَاتَمٌ, in two places: ― -b2- and see also خِتَامٌ, in five places.
خَيْتَمٌ خَيْتَمٌ خيتم : see خَاتَمٌ, first sentence.
خَاتِمَةٌ خَاتِمَةٌ خاتم خاتمه خاتمة : see خَاتَمٌ, in two places, in the latter half of the paragraph.
خَاتَامٌ خَاتَامٌ خاتام : see خَاتَمٌ, first sentence.
خَيْتَامٌ خَيْتَامٌ خيتام : see خَاتَمٌ, first sentence.
خِيتَامٌ خِيتَامٌ خيتام : see خَاتَمٌ, first sentence.
خَيْتُومٌ خَيْتُومٌ خيتوم : see خَاتَمٌ, first sentence.
خَاتِيَامٌ خَاتِيَامٌ خاتيام : see خَاتَمٌ, first sentence.
تَخْتِمَةٌ تَخْتِمَةٌ تختمه تختمة ختم : see 5. You say, مَا أَحْسَنَ تَخْتِمَتَهُ [How good, or beautiful, is his act, or mode, of putting on the turban! or, of putting it on in the manner of the نِقَاب !]. (Ez-Zejjلjee, TA.)
مُخْتَّمٌ مُخْتَّمٌ مختم Sealed, or stamped, &c., much. (S, * TA.) ― -b2- Applied to a horse, (TA,) (assumed tropical:) Having the whiteness of the legs which is termed خَاتَمٌ. (K, TA.) [See the latter word, last sentence.])
مَخْتُومٌ مَخْتُومٌ مختوم Sealed, or stamped, &c. (S, * TA.) ― -b2- Also The [measure commonly called] صَاع: (A'Obeyd, Mgh, K:) or the sixth part of the [measure called] قَفِيز. (Mgh in art. كر. [It is there added that the قفيز is the tenth part of the جَرِيب: but it seems that this is the قفيز which is a measure of land; not what is here meant in the explanation of مختوم, which is a measure of corn and the like.]) [Pl. مَخَاتِيمُ.]
مُخْتَتَمٌ مُخْتَتَمٌ مختتم : see خَاتَمٌ, in the latter half of the paragraph.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR948 harfخَتَمَ
خَتَمَ I ( n. ac. خَتْم 1 , خِتَاْم 23 ),
a. Sealed, stamped, put his seal to.
b. [ acc. or 'Ala ], Sealed up.
c. ( n. ac خَتْم 1 ), Finished, ended, concluded.
d. Healed, closed up ( wound ).
خَتَّمَ
خَتَّمَ II ,
a. Sealed, stamped.
b. Put a signet-ring in the finger of.
تَخَتَّمَ
تَخَتَّمَ V ,
a. Put on a signet-ring.
b. [ Bi ], Kept secret.
c. [ 'An ], Was silent
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.089 harfختم
خَتَمَ - يَخْتِمُ - خاتَم - مَخْتُوْم - خِتَام
خَتَمَ - يَخْتِمُ + كائن + على شيء: يضع حاجزاً أو مانعاً يمنع الحركة والاتصال إلى داخل وخارج الشيء، فيبقيه على حاله من غير زيادة أو نقص أوتغير في مكوناته
خَاتَم: على وزن فاعـَل: اسم فاعل مبالغة من " خَتَمَ - يَخْتِمُ ": من يضع شيئاًً حاجزاً أو مانعاً يمنع الحركة والاتصال إلى داخل وخارج الشيء
Mücavir kökler48 mücavir (64 toplam)
- قلب
4 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
- رحق
1 ortak ayet · Sarıktır
- غشو
2 ortak ayet · Örter
- بصر
3 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- سمع
3 ortak ayet · İşiten
- صدف
1 ortak ayet · Yüz çevirirler
- محو
1 ortak ayet · Hemen sildik
- رجل
2 ortak ayet · Rical ayak demektir
- كلم
2 ortak ayet · Kelime
- فوه
1 ortak ayet · Onların ağızları ile
- سقي
1 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur
- مسك
1 ortak ayet · Koku veren yağdır
Geçtiği ayetler(8)
قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ
Ve mühürlediDe ki: Bana haber verir misiniz; eğer Allah, kulağınızı, gözlerinizi alır ve kalblerinizin üstüne mühür vurursa; Allah’tan başka onları size getirecek ilah kimdir? Bak, ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz da sonra onlar yüz çeviriyorlar.
… مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلَى سَمْعِهِ وَقَلْبِهِ وَجَعَلَ عَلَى بَصَرِهِ غِشَاوَةً فَمَنْ …
Ve mühürlediGördün mü, o kimseyi ki; heva ve hevesini kendisine tanrı edinmiş, bilgisi olduğu halde Allah onu şaşırtmış, kulağını, kalbini mühürlemiş ve gözüne perde koymuştur? Allah’tan sonra onu kim hidayete eriştirebilir? Hala düşünmeyecek misiniz?
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ختم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طبع, قفل, غلف, رين |
| Zıt Kök | فتح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin sonuna ulaşıp üzerini kapatmak, sızıntıyı ve dış müdahaleyi önleyecek şekilde belgelemek veya kilitlemek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi bildirim sürecinin tamamlanması; inkârda direnen kalplerin idrak kanallarının dışarıdan girişe ve içeriden çıkışa kapatılması |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sürecin nihayete erdirilerek korunması, kesinleşmiş hükmün bozulamaz tescili ve sonlanma ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca keyfi bir mahrum bırakma veya kör bir kadercilik olarak anlayıp, kulun kendi iradi tercih ve eylemlerinin tabii ve nihai bir sonucu olduğu gerçeğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خت | Gizleme, örtme, bir şeyi aniden veya hissettirmeden kapatıp sınırlandırma (örneğin ختر kökünde ahdi sinsice bozup örtme ve hıyanet etme anlamı belirgindir) | م | Çekirdeğin kapama ve gizleme eylemine suyun veya maddenin akışını kesen, hacmi tam olarak doldurup kuşatan nihai bir toparlama ve tamamlama etkisi eklemiş; hareketi nihai sonlandırma ve mühürleme anlamına dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma (türetme imge) | Bir alanın dış dünya ile irtibatını kesen, koruyucu ve engelleyici nihai bir sınır çeker |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Varılan sınırın üzerine kesin bir işaret ve tescil nişanı koyarak süreci noktalar |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Akışkanlığı hapseden, kabın ağzını kapatan ve bütünü toparlayıp çevreleyen son katmanı oluşturur |
| ختم | Sınırı belirlenip işaretlenen kabın veya sürecin akışını durdurarak kesin bir tescille kapatılması | Dış etkilere karşı koruma sağlayan, içindekini sabitleyen, bitmiş bir sürecin sonuna geri dönülemez bir im vurma eylemini resmeder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kabın, mektubun veya tahıl ambarının ağzını balçık, çamur (el-hıtâm) veya balmumu ile kapatıp üzerine işaret basmak; bir işin veya vadinin en son noktasına (el-hıtâm) ulaşmak; ayrıca ekine ilk can suyunu verip umut evresini tamamlamak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi el-A‘şâ’ya nispet edilen ve küpün ağzındaki kil mührün açılmasını anlatan kullanımda şarabın mühürlü kabı kastıyla yer alır: وصَهْباء طاف يَهُودِيُّها |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügatlerde nakledilen ve yüzüğün veya mühür taşının izinsiz alınmasını kınayan erken kullanımdaki şahit dizede mühür aracı anlamında geçer: أخذْتِ خاتامِي بغيرِ حَقِّ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça ختم kökü, Orta ve Güney Sami dillerinde belge, nesne ve kapların emniyete alınması, tescil edilmesi ve sonlandırılması semantik alanı ile doğrudan bağlantılıdır. İbranicede hātam (חָתַם) fiili bir mektubu veya kabı mühürlemek, gizlemek ve nihayete erdirmek anlamında kullanılırken, hōtām (חוֹתָם) mühür veya mühür yüzüğü demektir. Aramice ve Süryanicede htam (ܚܬܰܡ) kökü aynı şekilde mühür basmak, kapatmak ve tamamlamak fonksiyonunu sürdürür. Fenike yazıtlarında da mühürleme ve onaylama tescili için benzer kök biçimleri belgelenmiştir. Bu ortak Sami gövdesinin kökeni, Antik Yakındoğu idari ve ticari hayatında malların, küplerin ve belgelerin balçık üzerine silindir ya da damga mühür basılarak emniyete alınması ve işlemin sonlandırılması pratiğine dayanır. Arapçada kök, hem bu fiziksel mühürleme ve kapatma eylemini korumuş hem de soyutlanarak bir şeyin nihayeti, tamamlayıcısı ve sonuncusu olma (hâtem/hâtim) kavramını merkeze almıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin veya işin sonuna varıp üzerini tescille kapama | Fiziksel olarak balçıkla sıva yapıp damga basmaktan zihinsel ve manevi algı kanallarının kapanmasına ve risaletin nihayete ermesine geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice hātam / hōtām, Süryanice htam | Yazılı belgelerin, hazinelerin ve kapların mühürlenip emniyete alınması ve onaylanması ortak semantik çekirdeğidir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Antik Mısır htm (kapatmak, mühürlemek, kale) | Erken Afro-Asyatik katmanda kapıların veya sınırların emniyetle kapatılması ile mühürleme eyleminin ortak kökeni | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen, Erman-Grapow Wörterbuch der aegyptischen Sprache.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ختم | Anlamlı | Mühürlemek, sona erdirmek | Kabın, belgenin veya kalbin dışa kapatılıp kesinleşmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خمت | Anlamlı | Ekşimek, kokusu keskinleşmek | Sütün veya hamurun mayalanıp keskinleşmesi, meyvesi acı ağaç (hamt) | Kur'an'da geçmez; içsel yoğunlaşma ve bozulma yönü |
| تخم | Anlamlı | Sınır koymak, had belirlemek | Arazilerin veya ülkelerin arasına konulan ayıraç ve sınır çizgisi (tuhûm) | Kur'an'da geçmez; son sınır belirleme bağı |
| تمخ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök olarak kullanım dışı (mühmel) |
| مخت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kök olarak kullanım dışı (mühmel) |
| متخ | Anlamlı | Çekip çıkarmak, uzatmak | Kuyudan su veya nesneyi çekip almak | Kur'an'da geçmez; ters yönde bir hareket |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ختم | Merkez | Kapatma ve tescil | Bir sürecin sonuna gelinerek üzerinin belgelenip kapatılması ve dış müdahaleye son verilmesi | Hem sonluluk hem tescil ve koruma içerir |
| طبع | Komşu | Damgalama ve fıtrat | Madene veya kile silinmez iz ve şekil basma; nesnenin asli tabiatını sabitleme | Süreç sonundan ziyade kalıcı form ve damgaya odaklanır |
| قفل | Komşu | Mekanik kilitleme | Bir alet veya mekanizma yardımıyla geçişi fiziksel olarak engelleme | Mühür ve tescil manasından ziyade doğrudan kilit vurguludur |
| غلف | Komşu | Kılıfa sokma | Bir nesneyi kılıf, kabuk veya örtü içine alarak dış etkiyi perdeleme | Geçirimsiz mühürden ziyade bütünü saran örtü anlamı öne çıkar |
| رين | Komşu | Paslanma ve örtülme | Günahların birikerek kalbin üzerini tortu, kir veya pas gibi kaplaması | Dışarıdan vurulan tescilden ziyade içten gelen tortullaşmadır |
| فتح | Zıt | Açma ve serbest bırakma | Kapalı veya kilitli bir nesneyi aralayarak giriş-çıkışa imkân tanıma | ختم kökünün tam zıddı olup kapalılığı giderir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ختم | Mühürlemek, bitirmek | Bir işi tamamlayıp üzerini belgeleyerek dışarıya kapatmak | Kesin |
| Latince | Sigillare, concludere | Mühürlemek, kapatıp sonlandırmak | Resmî damga vurma ve mantıksal bir sonucu kapatma boyutunu karşılar; manevi basiret kapalılığını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | To seal, to conclude, seal | Mühürlemek, sonlandırmak, mühür | Dış dünyadan yalıtma ve nihayete erdirme anlamını taşır; ancak kökün fıtrata dair tescil boyutunu tam vermez | Güçlü |
| Almanca | Versiegeln, abschließen | Mühür altına almak, kilitleyip bitirmek | Resmi mühürleme ve eylemi nihayete bağlama tarafını net verir | Güçlü |
| Fransızca | Sceller, clore | Mühürlemek, kapatıp noktalamak | Belgenin tescili ve sürecin nihai sonunu karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Oxford English Dictionary.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَتَمَ / يَخْتِمُ / نَخْتِمُ | İdrak ve konuşma melekelerini kapatma, iptal etme | İnkârda ısrar edenlerin kalplerinin hakikate kilitlenmesi veya kıyamet günü ağızların susturulup organların konuşturulması (Bakara 2:7, En'âm 6:46, Yâsîn 36:65, Câsiye 45:23) |
| خَاتَمَ | Sonuncu, tamamlayıcı ve tescil edici | Peygamberlik zincirinin nihayete erdirilmesi ve önceki risaletlerin onaylanıp kapanması (Ahzâb 33:40) |
| مَخْتُومٍ / خِتَامُهُ | Emniyete alınmış, son yudumu veya kokusu misk olan | Cennet ehline sunulan saf içeceğin el değmemişliği, sonunun ve tortusunun misk ile tamamlanması (Mutaffifîn 83:25, 83:26) |
| يَخْتِمْ | Kalbi sabitleme, koruma ve tasarruf altına alma | Allah'ın dilediği takdirde kalbi dış etkilere kapatabileceği veya peygamberin kalbini haksız iddialara karşı koruyup sabırla mühürleyebileceği bağlam (Şûrâ 42:24) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kalplerin mühürlenmesi ve hidayet-dalalet meselesi | Kulun iradesiyle küfrü tercih etmesinin tabii sonucu mu yoksa cebri bir mahrum bırakma mı olduğu tartışması | İnkârda ısrarın getirdiği idrak kapalılığı ve ilahi ceza tescili |
| Fıkıh | Hâtemu'n-nebiyyîn kavramı ve miras, vasiyet tescili | Peygamberliğin mutlak manada sona ermesi, yeni vahiy iddiasının hükümsüzlüğü; belgelerin mühürlenerek kesinlik kazanması | Kesinleşme, bağlayıcılık ve kapıların kapanması |
| Tefsir | Hâtem ve hıtâm lafızlarının semantik boyutları | Ahzâb suresi 40. ayetteki kıraat farklılıkları (hâtem/hâtim) ve Mutaffifîn suresindeki içeceğin son tortusu meselesi | Tamamlayıcı son halka ve emniyetle muhafaza edilmiş saflık |
| Hadis | Nübüvvet mührü ve amellerin sonları (havâtîm) | Hz. Peygamber'in iki küreği arasındaki fiziki işaret ve insanın nihai akıbetinin son amellerine bağlı olması (الأمور بخواتيمها) | Tescil nişanı ve hayat döngüsünün nihai tespiti |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet süreci | Nihai tasdik ve kapanış | Risalet kurumunu tamamlayıp sahteliklere karşı emniyete almak | Vahiy sürecinin tamamlanarak ilahi bildirimin tescillenmesi | Kesin |
| İlmi | İdrak ve epistemoloji | Bilişsel kapalılık ve kesinleşme | Sürekli inkâr ve ön yargı ile zihnin dış girdilere geçirimsiz hale gelmesi | Doğru bilgiye ulaşma mekanizmasının kendi kendini kilitlemesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki otorite ve vesika | Resmî onay ve tescil mührü | Bir kararın, sınırın veya antlaşmanın yürürlüğe girip değiştirilemez oluşu | Hükmün meşruiyetini tescil ederek keyfi müdahaleyi engellemek | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve emtia güvenliği | Paketleme, ambalaj ve kilit | Malın bozulmasını, eksilmesini ve izinsiz tüketimini engellemek | Değerin saklanması, safiyetin korunması ve sözleşmelerin tescili | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durma koşulu (halting state) ve kriptografik hash | Bir algoritmanın veya sürecin son işlem basamağına ulaşarak çıktının değiştirilemez biçimde şifrelenip sabitlenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kesinleşmiş yargı (res judicata) ve bilişsel kapanma (cognitive closure) | Bir davanın temyiz yollarının tükenerek kararın kesinleşmesi; psikolojide zihnin belirsizliğe tahammülsüzlükle yeni verilere kendini kapatması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ختم kelimesini yalnızca bürokratik bir damga basma işlemine veya soyut bir törensel unvana indirgemek; kalbin mühürlenmesini ise kulun iradesini hiçe sayan keyfi bir ön-kader kilidi gibi görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; sürecin tamamlanıp mükemmelleşmesini, hakikate karşı geliştirilen kalıcı direncin tabii bir tescilini, emanetin bozulmaması için emniyete alınmasını ve peygamberlik zincirinin son halkasını ifade eden çok katmanlı bir yetkinlik ve sınır tescilidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kalplerin mühürlenmesi ayetlerini cebriyeci bir yaklaşımla okuyarak inkârcının ahlaki ve hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmak; ayrıca risaletin son bulması ilkesini esneterek yeni nübüvvet iddialarına zemin hazırlamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem epistemolojik insan tasavvurunu (kalp, işitme ve görme melekelerinin nasıl işlevsizleştiğini) hem de nebevî tarihin nihai ve kâmil noktaya ulaştığını (hâtemü'n-nebiyyîn) tanımlayan anahtar bir sınır kavramı olduğu için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârda kökleşenlerin psikolojik durumunu anlatan ayetlerde (Bakara 2:7, Câsiye 45:23), risaletin sonlandığını bildiren Ahzâb 33:40'ta ve ahiret sahnelerindeki hesaplaşma ile cennet nimetlerinin tasvirinde (Yâsîn 36:65, Mutaffifîn 83:25-26). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kalbinin sebepsiz yere Allah tarafından kapatıldığı zannını tashih eder; mühürlemenin, insanın kendi eylemleri ve ısrarlı inatçılığı sonucunda ulaşılan tabii bir son durum olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kabın, mektubun veya nesnenin sonuna ulaşıp ağzını balçık, mum veya damga ile dışarıdan hava ve yabancı madde girmeyecek, içeriden de bir şey sızmayacak şekilde sıkıca kapatıp tescillemek.
- Soyut anlamBir idrak, risalet veya eylem sürecinin nihayete erdirilmesi; varılan sınırın geri dönülemez biçimde kesinleştirilerek hakikat akışının ya da peygamberlik bildiriminin mühür altına alınması.
- Sistematik karşılıkBir sistemde girdi-çıktı kanallarının nihai durum tesciliyle kapatılması, sistemin korunması veya kendi sınırları içinde dondurulması işlemi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , adımdaki açık ve gelişen süreci; , sonlanmayı sağlayan mühürleme ve tamamlama operatörünü; , mühürlenmiş nihai durumu temsil eder. ifadesi nihai durumun dış etkilere ve yeni girdilere kapalı olduğunu (sınır geçirimsizliği), ise bu durumun artık içsel bir değişime veya bozulmaya uğramaksızın sabitlendiğini gösterir.