خدن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-د-ن1 sîga, 39 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فتيأخذفحشأَخْدَانٍخدنحبطسفححصنطولخشيغيرنصفنكح

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 39

▶ Ağı aç (3B)

خدن

خ - د - ن

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Gizli dost demektir. خدر aslanın ini, kuytu yer ve bir şeyi kapatmak için kullanılan perdeye denmektedir. Buradaki ر ن a dönüşmüştür. خدن gizlenmiş, saklanmış cariye veya kadın demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Gizli dost demektir. خدر aslanın ini, kuytu yer ve bir şeyi kapatmak için kullanılan perdeye denmektedir. Buradaki ر ن a dönüşmüştür. خدن gizlenmiş, saklanmış cariye veya kadın demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.205 harf
باب الخاء والدال والنون معهما خ د ن، د خ ن، د ن خ مستعملات خدن: خِدْنُ الجارية: محدثها، وكانوا لا يمتنعون من خِدْنُ يُحَدِّثُها فهدمه الإسلام، قال: "ولا مُتَّخِذَاتِ أخدان" . والخِدانُ والخَدينُ: مُخادِنُكَ يكون معك في ظاهر أمرك وباطنه. دخن: دَخَنَ الدُّخَانُ دُخْونا: سطع. والداخِنةُ: كوى فيها إرْدَبَاتٌ تُتَّخَدُ على المقالي والأتونات، قال: كمثل الدَّواخِن فوق الإرينا ودَخَنَ الغبار أي سطع،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR154 harf
الخِدْنُ والخَدينُ: الصديق. يقال: خادَنْتُ الرجل. ومنه خِدْنث الجارية. قال الله تعالى: "وَلا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ". ورجلٌ خَدَنَةٌ: يُخادِنُ الناس كثيراً.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.862 harf
خ د ن خدن ، دخن ، دنخ : مستعملة . خدن : قال اللَّيثُ : الْخِدْنُ والْخَدِينُ : الذِي يُخَادِنُكَ . . يكون معك في كلِّ أمرٍ ظاهر وباطن . وخِدْنُ الجارية : مُحَدِّثُها . قال : وكانوا في الجاهليَّة لا يمتنعون من خِدْنٍ يُحَدِّث الجاريةَ ، فجاء الإسلامُ بهَدْمِهِ . قال الله جلّ وعزّ : ( محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان ( [ النِّساء : 25 ] . يعني أَنْ يتَّخِذْن أَصْدِقاءَ . دخن : قال أبو عبيد :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.305 harf
(باب الخاء والدال وما يثلثهما) (خدر) الخاء والدال والراء أصلان: الظُّلْمة والسَّتر، والبطء والإقامة. فالأولُ الخُدَارِيّ الليلُ المُظلِم. والخُدَاريَّة: العُقابُ، لِلونها. قال: خُدَارِيَّةٍ فَتْخاءَ ألْثَقَ ريشَها *** سَحابةُ يومٍ ذي أهاضيبَ مَاطِرِ([1]) ويقال اليومُ خَدِرٌ. والليلة الخَدِرة: المظلِمة الماطرة وقد أَخْدَرْنا، إذا أظَلَّنا المطر. قال: فيهِنَّ بَهْكَنَةٌ كأنّ جَبِينَها ***
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR243 harf
- قال الله تعالى: ﴿ولا متخذات أخدان﴾ [النساء/25]، جمع خدن، أي المصاحب، وأكثر ذلك يستعمل فيمن يصاحب بشهوة، يقال: خدن المرأة وخدينها، وقول الشاعر: *خدين العلى* (هو في عمدة الحفاظ (خدن) ) فاستعارة، كقولهم: يعشق العلى، ويشبب بالندى وينسب بالمكارم.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR231 harf
خ د ن خادنته‏:‏ صاحبته وهو خدني وخديني وهم إخواني وأخداني‏:‏ وهو خدنها أي حدثها وهي خدنـه ‏"‏ ولا متخـذات أخـدان ‏"‏ ‏"‏ ولا متخـذي أخـدان ‏"‏ وهو يخادن أخدان سوء وأخدان صدق وبينهما مخادنة ومخاضنة وهي المغاضة والمكاسرة بالعينين‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR668 harf
الخِدْنُ والخَدِين: الصديقُ، وفي المحكم: الصاحبُ الْمُحدِّثُ، والجمع أَخْدانٌ وخُدَناء. والخِدْنُ والخَدِينُ: الذي يُخَادِنُك فيكون معك في كل أَمر ظاهر وباطن. وخِدْنُ الجارية: مُحَدِّثُها، وكانوا في الجاهلية لا يمتنعون من خِدْنٍ يُحَدِّثُ الجارية فجاء الإسلامُ بهدمه. والمُخادَنة: المُصاحبة، يقال: خادَنْتُ الرجلَ. وفي حديث عليّ، عليه السلام: إن احْتاجَ إلى مَعُونتهم فشَرُّ خليلٍ وأَلأَمُ خَدِينٍ؛
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR82 harf
* خ د ن * * الخِدْنُ * و * الخَدِينُ * الصديق ومنه قوله تعالى ﴿ولا متخذات أخدان﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR885 harf
) ( الخِدْنُ ، بالكسْرِ ، وكأميرٍ : الصَّاحِبُ ) المُحدِّثُ ؛ كما في المُحْكَمِ . وفي الصِّحاحِ : الصَّدِيقُ ؛ والجمْعُ أَخْدانٌ وخُدَناءُ ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿ولا مُتَّخِذاتِ أَخْدَانٍ﴾ : وقالَ الرَّاغبُ : أَكْثر ذلك يُسْتَعْملُ فيمَنْ بصاحِبُ بشَهْوةٍ نَفْسانِيَّةٍ . وأَمَّا قوْلُ الشاعِرِ : خَدينُ العُلا فاسْتِعارَةٌ كقَوْلِهم : عَشِيقُ العُلا . ( و ) الخَدِينُ : ( مَن ( يُخادِنُكَ )
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.321 harf
خادنهُ 3 خادنهُ خادن خادنه خادننه خادنة , (S, K,) inf. n. مُخَادَنَةٌ, (Mgh, TA,) He was, or became, his خِدْن [or friend; or his secret, or private, friend; &c.]: (JK, S, K, TA:) he associated, or kept company, with him as a friend: (Mgh:) or [simply] he associated, or kept company, with him. (TA.) ― -b2- مُخَادَنَةٌ also signifies The contracting of the eyes (Mgh, JM, TA) in holding amatory and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR179 harf
خَدَنَ خَدَنَ خَاْدَنَ III , a. Was the friend, companion, comrade. of. خِدْن خِدْن 2 , ( pl. أَخْدَاْن 38 ), خَدِيْن 25 , ( pl. خَدْنَاْ٤ 48 ), a. Friend, companion, comrade.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR3.814 harf
خدن خَدَنَ - يَخْدِنُ - خِدْن - أَخْدان خَدَنَ - يَخْدِنُ + كائن + كائناً: صحبه بود، لأجل المحادثة والسمر والغزل والمتعة خِدْن: على وزن "فـِعل": اسم فعل بمعنى مفعول من " خَدَنَ - يَخْدِنُ ": الصاحب لأجل المحادثة والسمر والمغازلة والمتعة: وخاصة المصاحب لفرد من الجنس الآخر بهدف الشهوة، وهو يطلق على الذكر والأنثى، فالخدن الذكر boy friend: صاحب
Maddenin bağlantısı

خدن خَدَنَ - يَخْدِنُ - خِدْن - أَخْدان خَدَنَ - يَخْدِنُ + كائن + كائناً: صحبه بود، لأجل المحادثة والسمر والغزل والمتعة خِدْن: على وزن "فـِعل": اسم فعل بمعنى مفعول من " خَدَنَ - يَخْدِنُ ": الصاحب لأجل المحادثة والسمر والمغازلة والمتعة: وخاصة المصاحب لفرد من الجنس الآخر بهدف الشهوة، وهو يطلق على الذكر والأنثى، فالخدن الذكر boy friend: صاحب المرأة للشهوة والخدن الأنثى girl friend: صاحبة الرجل للشهوة والمخادنة ليس فيها زنا أو جماع، فإن كان ذلك فيسمى فاعلها زاني أو زانية أَخْدان: جمع " خِدْن " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم والمصاحبة والصداقة والمرافقة بحب وتفاهم" وهي: عَشَرَ - يَعْشُرُ، رَفِقَ- يَرْفَق، صَحَبَ - يَصْحَبُ، حَفَدَ - يَحْفِدُ، خَدَنَ - يَخدِنُ، نَدَا - يَنْدُو أخدان : متخذات أخدان متخذي أخدان ﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء ﴿اليوم أحل لكم الطيبات وطعام الذين أوتوا الكتاب حل لكم وطعامكم حل لهموالمحصنات من المؤمنات والمحصنات من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم إذا آتيتموهن أجورهن محصنين غير مسافحين ولا متخذي أخدان ومن يكفر بالإيمان فقد حبط عمله وهو في الآخرة من الخاسرين(5)﴾ المائدة مختار الصحاح ● [خدن] خ د ن: الخِدْنُ و الخَدِينُ الصديق ومنه قوله تعالى ﴿ولا متخذات أخدان﴾ الراغب خدن - قال الله تعالى: }ولا متخذات أخدان{ [النساء/25]، جمع خدن، أي المصاحب، وأكثر ذلك يستعمل فيمن يصاحب بشهوة، يقال: خدن المرأة وخدينها، وقول الشاعر: - 135 - خدين العلى (هو في عمدة الحفاظ (خدن) ) فاستعارة، كقولهم: يعشق العلى، ويشبب بالندى وينسب بالمكارم. ملخص اللسان 1. الخِدْنُ والخَدِين: الصديقُ، 2. والخِدْنُ والخَدِينُ: الذي يُخَادِنُك فيكون معك في كل أَمر ظاهر وباطن. الصاحبُ المُحدِّثُ،والجمع أَخْدانٌ وخُدَناء. 3. وخِدْنُ الجارية: مُحَدِّثُها، وكانوا في الجاهلية لا يمتنعون من خِدْنٍ يُحَدِّثُ الجارية فجاء الإسلامُ بهدمه. 4. والمُخادَنة: المُصاحبة، 5. والأَخْدَنُ: ذو الأَخْدانِ لسان العرب ● - خدن: الخِدْنُ والخَدِين: الصديقُ، وفي المحكم: الصاحبُ المُحدِّثُ، والجمع أَخْدانٌ وخُدَناء. والخِدْنُ والخَدِينُ: الذي يُخَادِنُك فيكون معك في كل أَمر ظاهر وباطن. وخِدْنُ الجارية: مُحَدِّثُها، وكانوا في الجاهلية لا يمتنعون من خِدْنٍ يُحَدِّثُ الجارية فجاء الإسلامُ بهدمه. والمُخادَنة: المُصاحبة، يقال: خادَنْتُ الرجلَ. وفي حديث عليّ، عليه السلام: إن احْتاجَ إلى مَعُونتهم فشَرُّ خليلٍ وأَلأَمُ خَدِينٍ؛ الخِدْنُ والخَدِينُ: الصديق. والأَخْدَنُ: ذو الأَخْدانِ؛ قال رؤبة: وانْصَعْنَ أَخْداناً لذاكَ الأَخْدَنِ. ومن ذلك خِدْنُ الجارية. وفي التنزيل العزيز: مُحْصَناتٍ غيرَ مُسافحاتٍ ولا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ؛ يعني أَن يَتِّخِذْنَ أَصدقاء. ورجل خُدَنةٌ: يُخادِنُ الناسَ كثيراً. مقاييس اللغة: (خدن) الخاء والدال والنون أصلٌ واحد، وهو المصاحَبَة. فالخِدْن: الصّاحب. يقال: خادنْتُ الرّجُلَ مخادنَةً. وخِدْنُ الجارية محدِّثُها. قال أبو زيد: خادنت الرّجلَ صادقته. ورجل خُدَنةٌ: كثير الأخْدان. القاموس المحيط: الخِدْنُ، بالكسر وكأَميرٍ الصاحِبُ، ومَن يُخادِنُكَ في كلِّ أمْرٍ ظاهِرٍ وباطِنٍ. وكهُمَزَةٍ مَنْ يُخادِنُ الناسَ كثيراً. وكشَدَّادٍ خَدَّانُ بنُ عامِرٍ في أسَدِ بنِ خُزَيْمَةَ. تاج العروس: ( الخدن بالكسر وكامير الصاحب ) المحدث كما في المحكم وفى الصحاح الصديق والجمع اخدان وخدناء منه قوله تعالى ولا متخذات أخدان وقال الراغب أكثر ذلك يستعمل فيمن يصاحب بشهوة نفسانية وأما قول الشاعر خدين العلا فاستعارة كقولهم عشيق العلا ( و ) الخدين ( من يخادنك ) فيكون معك ( في كل أمر ظاهر وباطن و ) الخدنة ( كهمزة من يخادن الناس كثيرا ) نقله الجوهرى ( وكشداد خدان ابن عامر ) بن مالك بن الحرث بن سعد بن ثعلبة بن دودان بطن ( في أسد بن خزيمة ) كذا لابن الكلبى * ومما يستدرك عليه المخادنة المصاحبة والاخدان ذو الاخدان قال رؤبة * وانصعن أخدانا لذاك الاخدن * والمخادنة المكاسرة بالعينين

Sîgalar(1)

Mücavir kökler39 mücavir (54 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سفح

    2 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir

  2. حصن

    2 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir

  3. أجر

    2 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir

  4. غير

    2 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  5. أخذ

    2 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

  6. عنت

    1 ortak ayet · Sıkıntıya düştünüz

  7. نصف

    1 ortak ayet · Yarısı

  8. أتي

    2 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  9. طول

    1 ortak ayet · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir

  10. حبط

    1 ortak ayet · Habte suyu kurumuş kuyu demektir

  11. فتي

    1 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir

  12. نكح

    1 ortak ayet · Nikah

Geçtiği ayetler(2)

  1. … وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا …

    Gizli eşlerSizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

  2. … إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي …

    Gizli eşlerBugün, size, iyi ve temiz olanlar helal kılındı. Kitab verilmiş olanların yemeği size helaldir, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Mü’min kadınlardan iffetli olanlar ve sizden önce kitab verilenlerdenb iffetli kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın ve mehirlerini verdiğinizde size helaldir. Kim de imanı inkar ederse; yaptıkları boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخدن
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصحب, خلل, ولى
Zıt Kökعدو
Çekirdek Özet 1Bir kimseyle mahrem, gizli ve içli dışlı yoldaşlık veya arkadaşlık kurma
Çekirdek Özet 2Kamusal ve hukuki meşruiyeti olmayan gizli cinsel-duygusal dostlukların reddi
Çekirdek Özet 3Toplumsal sözleşmeye dayanmayan kapalı ve örtük ilişkilerin hukuki geçersizliği
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir arkadaşlık veya sadece açık zina kalıbıyla bir tutup gizli dostluk boyutunu gözden kaçırma riski

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خدYüzeyi yarma, iz bırakma, örtülü veya çukur bir hat oluşturma (örnek: خدد çukur veya hendek açmak; خدع bir şeyi gizleyip hileyle saklamak)نÇukurlaşma ve gizlenme hareketine süreklilik, içselleşme ve insan ilişkilerinde mahrem bir sırdaşlık veya gizli beraberlik boyutu katmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar imgesinin ses yoğunlaşması (türetme imge); korunaklı, kapalı veya dışarıdan yalıtılmış alanDış dünyaya karşı sınır çekilmiş, mahrem ve kapalı bir birliktelik zeminini gösterir
دKapı; giriş, geçiş ve yakınlaşmaİçeriye ancak belirli bir kişinin geçebildiği özel ve mahrem bir kapıyı simgeler
نFiliz veya balık; süreklilik, içsel canlılık ve akışKurulan bu gizli bağın zamana yayılan, canlı tutulan ve alışkanlığa dönüşen doğasını ifade eder
خدنKapalı bir kapıdan geçerek mahrem bir bağ kurup bunu sürekli kılmaToplumdan yalıtılmış, kapalı kapılar ardında sürdürülen gizli ve sürekli dostluk veya beraberlik hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimsenin her işinde, hem zahirinde hem batınında yanında bulunan, baş başa verip fısıldaşan içli dışlı sırdaş ve yol arkadaşı
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye döneminde bir kadının toplumdan gizli olarak baş başa kaldığı, sohbet ettiği ve aralarında duygusal-cinsel bağ bulunan özel dostu anlamında yaygındır; bu ilişki açık zina sayılmayıp hoş görülürken Kur'an tarafından yasaklanmıştır
Erken Arapça kullanımRu'be'nin şiirinde dost edinen kimseyi nitelemek üzere geçmektedir: وانصعن أخدانا لذالك الأخدن

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Arapça خدن kökü, temel Sami dillerinde doğrudan yaygın bir leksikal kök olarak izlenmekten ziyade, Güney Sami / Arap sahasında içselleşmiş ve biliteral خد kökünün fonosemantik açılımıyla belirginleşmiş bir yapı sergiler. İbranice ve Süryanicede doğrudan خ-د-ن ses dizilişiyle örtüşen bağımsız bir dostluk terimi tespit edilmemekte; buna karşılık içsel sırdaşlık, gizli meclis kurma ve örtülü yoldaşlık anlamları daha çok odada gizlenme veya sırdaş olma kökleriyle (örneğin İbranice cheder חֶדֶר 'iç oda, mahrem yer') anlamsal bir paralellik taşımaktadır. Arapçada kök, somut olarak kişinin sırlarını paylaştığı, zahir ve batın her haline tanık olan iç dostu karşılarken, zamanla özellikle karşı cinsler arasındaki gizli metreslik veya nikahsız örtük beraberlik anlamında özelleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönخدن kökünden türeyen خِدْن ve خَدِين kelimeleriKişiyle mahrem bir bağ kurarak sırlarına ortak olan, gizli işlerde eşlik eden dost ve arkadaş anlamında türemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חֶדֶר (cheder) köküyle anlamsal örtüşmeDoğrudan ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, mahrem odaya çekilme ve gizlilik bağı kurma nosyonu semantik olarak yakın bir zemin sunarMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خدنAnlamlıMahrem dostluk kurmakGizli arkadaş, metres veya sırdaş edinmekHedef kök; Kur'an'da geçer
خندKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
دخنAnlamlıDuman tütmek, kararmakDumanın yükselmesi, rengin duman rengine dönmesi veya fitne dumanıKur'an'da geçer; örtme ve karartma bağı vardır
دنخAnlamlıBaşını eğmek, zelil olmakBoyun eğip başı öne düşürmek veya zayıflamakKur'an'da geçmez
نخدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
ندخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خدنMerkezMahrem ve gizli dostlukSırdaşlık ve özellikle gizlenmiş, kamusal ilanı olmayan karşı cins ilişkisiToplumdan saklanan duygusal veya cinsel arkadaşlık
صحبKomşuGenel arkadaşlık ve yoldaşlıkZaman ve mekanda fiziksel olarak birlikte bulunmayı ifade eder; gizlilik şartı taşımazGünlük hayatta beraber yol alan veya yaşayan kimse
خللKomşuDerin ve içten dostlukSevginin ruhun aralıklarına nüfuz etmesini anlatır; olumlu ve saygın bir yakınlıktırİnsanın içine işleyen samimi dost
ولىKomşuHukuki ve velayet bağıKarşılıklı destek, sadakat ve hukuki sorumluluk taşırKamusal ve ilahi meşruiyete dayanan koruyucu bağ
عدوZıtDüşmanlık ve hasımlıkSınırı aşarak zarar verme, karşı tarafa cephe almaSevgi ve beraberliğin tam karşıtı olan ayrışma ve hasımlık

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخدنGizli dost, metres, sırdaşKamusal ilanı bulunmayan, gizlilik esasına dayalı karşı cins arkadaşlığıKesin
Latinceconcubina, amasiusNikahsız gizli eş, aşıkEvlilik bağı dışında tutulan gayrimeşru veya yarı meşru partneri karşılar; sırdaşlık yönünü eksik bırakırGüçlü
İngilizceparamour, secret lover, concubineGizli sevgili, metresGizli tutulan romantik veya cinsel partneri tam karşılar; salt arkadaşlık boyutunu dışarıda bırakırKesin
AlmancaGeliebte(r), heimlicher PartnerGizli sevgili, gayriresmi partnerEvlilik dışı gizli ilişkiyi karşılar; kökün taşıdığı Cahiliye dönemi sohbet arkadaşlığı nüansını tam vermezGüçlü
Fransızcaamant secret, concubinGizli aşık, nikahsız partnerGizlilik içinde yürütülen birlikteliği ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أخدان (Kadınlar için)Evlilik bağı dışında gizlice tutulan erkek dostlar veya sevgililerCariye veya hür kadınların evlilik şartları bağlamında, iffetli kalıp gizli dost tutmamaları emredilir (Nisâ 4:25)
أخدان (Erkekler için)Evlilik akdi olmaksızın gizlice edinilen kadın partnerler veya metreslerErkeklerin mehirlerini vererek meşru evlilik yapmaları, zinadan ve gizli dost tutmaktan kaçınmaları istenir (Mâide 5:5)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFısk ve ahlaki sorumlulukGizli günahların imana etkisi ve kamusal alanda bilinmeyen haramların uhrevi sorumluluğuBireyin içsel ve gizli eylemlerinde ilahi murakabeyi ihlal etmesi
FıkıhNikah ve ceza hukukuAçık zina ile gizli dost edinme arasındaki hukuki fark ve nikahın aleniyet şartıGizli ittifakların nikah sayılmayıp butlan veya fesat oluşturması; aleniyetin meşruiyet şartı oluşu
TefsirCahiliye adetlerinin tasfiyesiCahiliyenin açık zinayı ayıp sayıp gizli dostluğu meşru görme çifte standardının iptaliİlişkide aleniyet, mehir ve veli rızası gibi kamusal kriterlerin zorunluluğu
HadisSosyal ahlak ve kadın-erkek ilişkileriHalvet yasağı ve yabancı kadınla gizli sohbet veya dostluk kurmanın sınırlarıFitneye kapı aralayan baş başa kalışların ve gizli bağların nehyedilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİffet ve takva nizamıİlahi denetimden bağımsız alan yanılsamasının reddiİnsanın gizli hallerinde de ilahi gözetim altında olduğunu tescil etmeDini hayatta ikiyüzlülüğü engelleyerek açık ve dürüst bir ahlaki kimlik inşa ederKesin
İlmiSosyolojik ve antropolojik analizKurumsallaşmamış örtük sosyal ağlarFormel ve enformel insan ilişkileri arasındaki gerilimi açıklamaToplumsal normların dışında kalan kapalı ve kayıtsız ilişkilerin analizine imkan verirGüçlü
SiyasiHukuk düzeni ve kamusal alanYeraltı veya kayıt dışı ittifaklarKamusal şeffaflığı ve hesap verebilirliği korumaSiyasi yapıda gizli klikleşmelerin ve illegal sadakat bağlarının meşru otoriteyi aşındırmasını önlerGüçlü
İktisadiAile hukuku ve mülkiyet intikaliMiras ve nesep güvenliğinin korunmasıHak sahipliğini netleştirerek mülkiyet uyuşmazlıklarını engellemeGizli ilişkilerden doğacak çocukların nesep ve miras haklarının zayi olmasını önlerKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGizli veya şifreli kanal üzerinden doğrulamasız veri transferiAğ teorisinde genel ağ protokolüne bildirilmeyen, merkezi sunucu tarafından yetkilendirilmemiş ve kaydı tutulmayan kaçak bağlantıGüçlü
Beşeri bilimlerKayıt dışı veya enformel sosyal sözleşmeHukuk ve sosyolojide kamusal tescili, tanığı ve bağlayıcı yaptırımı olmayan örtük partnerlik ilişkisiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca bir fuhuş türü sayarak günümüzdeki flört, metreslik veya nikahsız birlikte yaşama biçimlerini bu kapsamın dışında tutmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da açık zina ile gizli dost edinme yan yana zikredilerek kamusal tescili bulunmayan her türlü örtük ve gayrimeşru ilişki biçimi dışlanmıştır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataGizli yürütülen ve fuhuş kastı taşımadığı iddia edilen gayrimeşru duygusal-cinsel beraberliklerin dini meşruiyete sahip olduğu zannı doğar

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İslam'ın aile ve cinsellik ahlakında ikiyüzlülüğü, gizli çifte hayatları ve kayıt dışı ilişkileri tamamen geçersiz kılıp aleniyet ve sorumluluk ilkesini getirdiğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Evlilik hukukunu, cariyelerle evlenme şartlarını ve mümin erkek ile kadınların iffet standartlarını düzenleyen ahkam ayetlerinde belirleyicidir (Nisâ 4:25, Mâide 5:5).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Açık fuhuş yapılmadığı sürece karşı cinsle kapalı kapılar ardında nikahsız ve sorumluluksuz dostluklar sürdürmenin İslam fıtratına uygun olduğu yanılgısını kökten düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir kimseyle mahrem, kapalı ve başkalarından gizlenen sırdaşlık veya yoldaşlık bağı kurmak.
  • Soyut anlamToplumsal, ahlaki ve hukuki tescilden yoksun, gizlilik temeline dayalı kayıt dışı beraberlik.
  • Sistematik karşılıkKamusal meşruiyet ve aleniyet denetiminden kaçan örtük ilişkilerin iptali ve hukuki geçersizliği.
  • LaTeX modeliR∩P=∅  ⟹  L(R)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde R iki birey arasındaki mahrem ilişkiyi, P kamusal tanınırlık ve tescil alanını temsil eder. İki kümenin kesişiminin boş küme olması (R∩P=∅), ilişkinin toplumdan gizlendiğini gösterir. Bu durumun sonucu olarak L(R)=0 ifadesi, bahse konu ilişkinin şer'i ve hukuki geçerlilik değerinin sıfır olduğunu simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ