خدن
خ - د - ن
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Gizli dost demektir. خدر aslanın ini, kuytu yer ve bir şeyi kapatmak için kullanılan perdeye denmektedir. Buradaki ر ن a dönüşmüştür. خدن gizlenmiş, saklanmış cariye veya kadın demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Gizli dost demektir. خدر aslanın ini, kuytu yer ve bir şeyi kapatmak için kullanılan perdeye denmektedir. Buradaki ر ن a dönüşmüştür. خدن gizlenmiş, saklanmış cariye veya kadın demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.205 harfباب الخاء والدال والنون معهما
خ د ن، د خ ن، د ن خ مستعملات خدن: خِدْنُ الجارية: محدثها، وكانوا لا يمتنعون من خِدْنُ يُحَدِّثُها فهدمه الإسلام، قال: "ولا مُتَّخِذَاتِ أخدان" .
والخِدانُ والخَدينُ: مُخادِنُكَ يكون معك في ظاهر أمرك وباطنه.
دخن: دَخَنَ الدُّخَانُ دُخْونا: سطع.
والداخِنةُ: كوى فيها إرْدَبَاتٌ تُتَّخَدُ على المقالي والأتونات، قال:
كمثل الدَّواخِن فوق الإرينا
ودَخَنَ الغبار أي سطع،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR154 harfالخِدْنُ والخَدينُ: الصديق. يقال: خادَنْتُ الرجل. ومنه خِدْنث الجارية. قال الله تعالى: "وَلا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ". ورجلٌ خَدَنَةٌ: يُخادِنُ الناس كثيراً.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.862 harfخ د ن
خدن ، دخن ، دنخ : مستعملة .
خدن : قال اللَّيثُ : الْخِدْنُ والْخَدِينُ : الذِي
يُخَادِنُكَ . . يكون معك في كلِّ أمرٍ ظاهر
وباطن .
وخِدْنُ الجارية : مُحَدِّثُها .
قال : وكانوا في الجاهليَّة لا يمتنعون من
خِدْنٍ يُحَدِّث الجاريةَ ، فجاء الإسلامُ
بهَدْمِهِ .
قال الله جلّ وعزّ : ( محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان ( [ النِّساء : 25 ] .
يعني أَنْ يتَّخِذْن أَصْدِقاءَ .
دخن : قال أبو عبيد :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.305 harf(باب الخاء والدال وما يثلثهما)
(خدر) الخاء والدال والراء أصلان: الظُّلْمة والسَّتر، والبطء والإقامة.
فالأولُ الخُدَارِيّ الليلُ المُظلِم. والخُدَاريَّة: العُقابُ، لِلونها. قال:
خُدَارِيَّةٍ فَتْخاءَ ألْثَقَ ريشَها *** سَحابةُ يومٍ ذي أهاضيبَ مَاطِرِ([1]) ويقال اليومُ خَدِرٌ. والليلة الخَدِرة: المظلِمة الماطرة وقد أَخْدَرْنا، إذا أظَلَّنا المطر. قال:
فيهِنَّ بَهْكَنَةٌ كأنّ جَبِينَها ***
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR243 harf- قال الله تعالى: ﴿ولا متخذات أخدان﴾ [النساء/25]، جمع خدن، أي المصاحب، وأكثر ذلك يستعمل فيمن يصاحب بشهوة، يقال: خدن المرأة وخدينها، وقول الشاعر:
*خدين العلى*
(هو في عمدة الحفاظ (خدن) )
فاستعارة، كقولهم: يعشق العلى، ويشبب بالندى وينسب بالمكارم.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR231 harfخ د ن
خادنته: صاحبته وهو خدني وخديني وهم إخواني وأخداني: وهو خدنها أي حدثها وهي خدنـه " ولا متخـذات أخـدان " " ولا متخـذي أخـدان " وهو يخادن أخدان سوء وأخدان صدق وبينهما مخادنة ومخاضنة وهي المغاضة والمكاسرة بالعينين.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR668 harfالخِدْنُ والخَدِين: الصديقُ، وفي المحكم: الصاحبُ الْمُحدِّثُ، والجمع أَخْدانٌ وخُدَناء. والخِدْنُ والخَدِينُ: الذي يُخَادِنُك فيكون معك في كل أَمر ظاهر وباطن. وخِدْنُ الجارية: مُحَدِّثُها، وكانوا في الجاهلية لا يمتنعون من خِدْنٍ يُحَدِّثُ الجارية فجاء الإسلامُ بهدمه. والمُخادَنة: المُصاحبة، يقال: خادَنْتُ الرجلَ. وفي حديث عليّ، عليه السلام: إن احْتاجَ إلى مَعُونتهم فشَرُّ خليلٍ وأَلأَمُ خَدِينٍ؛
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR82 harf* خ د ن * * الخِدْنُ * و * الخَدِينُ * الصديق ومنه قوله تعالى ﴿ولا متخذات أخدان﴾
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR885 harf) ( الخِدْنُ ، بالكسْرِ ، وكأميرٍ : الصَّاحِبُ ) المُحدِّثُ ؛ كما في المُحْكَمِ .
وفي الصِّحاحِ : الصَّدِيقُ ؛ والجمْعُ أَخْدانٌ وخُدَناءُ ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿ولا مُتَّخِذاتِ أَخْدَانٍ﴾ :
وقالَ الرَّاغبُ : أَكْثر ذلك يُسْتَعْملُ فيمَنْ بصاحِبُ بشَهْوةٍ نَفْسانِيَّةٍ .
وأَمَّا قوْلُ الشاعِرِ : خَدينُ العُلا فاسْتِعارَةٌ كقَوْلِهم : عَشِيقُ العُلا .
( و ) الخَدِينُ : ( مَن ( يُخادِنُكَ )
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.321 harfخادنهُ
3 خادنهُ خادن خادنه خادننه خادنة , (S, K,) inf. n. مُخَادَنَةٌ, (Mgh, TA,) He was, or became, his خِدْن [or friend; or his secret, or private, friend; &c.]: (JK, S, K, TA:) he associated, or kept company, with him as a friend: (Mgh:) or [simply] he associated, or kept company, with him. (TA.) ― -b2- مُخَادَنَةٌ also signifies The contracting of the eyes (Mgh, JM, TA) in holding amatory and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR179 harfخَدَنَ
خَدَنَ خَاْدَنَ III ,
a. Was the friend, companion, comrade. of.
خِدْن
خِدْن 2 , ( pl. أَخْدَاْن 38 ), خَدِيْن 25 , ( pl. خَدْنَاْ٤ 48 ),
a. Friend, companion, comrade.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR3.814 harfخدن
خَدَنَ - يَخْدِنُ - خِدْن - أَخْدان
خَدَنَ - يَخْدِنُ + كائن + كائناً: صحبه بود، لأجل المحادثة والسمر والغزل والمتعة
خِدْن: على وزن "فـِعل": اسم فعل بمعنى مفعول من " خَدَنَ - يَخْدِنُ ": الصاحب لأجل المحادثة والسمر والمغازلة والمتعة: وخاصة المصاحب لفرد من الجنس الآخر بهدف الشهوة، وهو يطلق على الذكر والأنثى، فالخدن الذكر boy friend: صاحب
خدن خَدَنَ - يَخْدِنُ - خِدْن - أَخْدان خَدَنَ - يَخْدِنُ + كائن + كائناً: صحبه بود، لأجل المحادثة والسمر والغزل والمتعة خِدْن: على وزن "فـِعل": اسم فعل بمعنى مفعول من " خَدَنَ - يَخْدِنُ ": الصاحب لأجل المحادثة والسمر والمغازلة والمتعة: وخاصة المصاحب لفرد من الجنس الآخر بهدف الشهوة، وهو يطلق على الذكر والأنثى، فالخدن الذكر boy friend: صاحب المرأة للشهوة والخدن الأنثى girl friend: صاحبة الرجل للشهوة والمخادنة ليس فيها زنا أو جماع، فإن كان ذلك فيسمى فاعلها زاني أو زانية أَخْدان: جمع " خِدْن " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم والمصاحبة والصداقة والمرافقة بحب وتفاهم" وهي: عَشَرَ - يَعْشُرُ، رَفِقَ- يَرْفَق، صَحَبَ - يَصْحَبُ، حَفَدَ - يَحْفِدُ، خَدَنَ - يَخدِنُ، نَدَا - يَنْدُو أخدان : متخذات أخدان متخذي أخدان ﴿ومن لم يستطع منكم طولا أن ينكح المحصنات المؤمنات فمن ما ملكت أيمانكم من فتياتكم المؤمنات والله أعلم بإيمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن بإذن أهلهن وآتوهن أجورهن بالمعروف محصنات غير مسافحات ولا متخذات أخدان فإذا أحصن فإن أتين بفاحشة فعليهن نصف ما على المحصنات من العذاب ذلك لمن خشي العنت منكم وأن تصبروا خير لكم والله غفور رحيم(25)﴾ النساء ﴿اليوم أحل لكم الطيبات وطعام الذين أوتوا الكتاب حل لكم وطعامكم حل لهموالمحصنات من المؤمنات والمحصنات من الذين أوتوا الكتاب من قبلكم إذا آتيتموهن أجورهن محصنين غير مسافحين ولا متخذي أخدان ومن يكفر بالإيمان فقد حبط عمله وهو في الآخرة من الخاسرين(5)﴾ المائدة مختار الصحاح ● [خدن] خ د ن: الخِدْنُ و الخَدِينُ الصديق ومنه قوله تعالى ﴿ولا متخذات أخدان﴾ الراغب خدن - قال الله تعالى: }ولا متخذات أخدان{ [النساء/25]، جمع خدن، أي المصاحب، وأكثر ذلك يستعمل فيمن يصاحب بشهوة، يقال: خدن المرأة وخدينها، وقول الشاعر: - 135 - خدين العلى (هو في عمدة الحفاظ (خدن) ) فاستعارة، كقولهم: يعشق العلى، ويشبب بالندى وينسب بالمكارم. ملخص اللسان 1. الخِدْنُ والخَدِين: الصديقُ، 2. والخِدْنُ والخَدِينُ: الذي يُخَادِنُك فيكون معك في كل أَمر ظاهر وباطن. الصاحبُ المُحدِّثُ،والجمع أَخْدانٌ وخُدَناء. 3. وخِدْنُ الجارية: مُحَدِّثُها، وكانوا في الجاهلية لا يمتنعون من خِدْنٍ يُحَدِّثُ الجارية فجاء الإسلامُ بهدمه. 4. والمُخادَنة: المُصاحبة، 5. والأَخْدَنُ: ذو الأَخْدانِ لسان العرب ● - خدن: الخِدْنُ والخَدِين: الصديقُ، وفي المحكم: الصاحبُ المُحدِّثُ، والجمع أَخْدانٌ وخُدَناء. والخِدْنُ والخَدِينُ: الذي يُخَادِنُك فيكون معك في كل أَمر ظاهر وباطن. وخِدْنُ الجارية: مُحَدِّثُها، وكانوا في الجاهلية لا يمتنعون من خِدْنٍ يُحَدِّثُ الجارية فجاء الإسلامُ بهدمه. والمُخادَنة: المُصاحبة، يقال: خادَنْتُ الرجلَ. وفي حديث عليّ، عليه السلام: إن احْتاجَ إلى مَعُونتهم فشَرُّ خليلٍ وأَلأَمُ خَدِينٍ؛ الخِدْنُ والخَدِينُ: الصديق. والأَخْدَنُ: ذو الأَخْدانِ؛ قال رؤبة: وانْصَعْنَ أَخْداناً لذاكَ الأَخْدَنِ. ومن ذلك خِدْنُ الجارية. وفي التنزيل العزيز: مُحْصَناتٍ غيرَ مُسافحاتٍ ولا مُتَّخِذاتِ أَخْدانٍ؛ يعني أَن يَتِّخِذْنَ أَصدقاء. ورجل خُدَنةٌ: يُخادِنُ الناسَ كثيراً. مقاييس اللغة: (خدن) الخاء والدال والنون أصلٌ واحد، وهو المصاحَبَة. فالخِدْن: الصّاحب. يقال: خادنْتُ الرّجُلَ مخادنَةً. وخِدْنُ الجارية محدِّثُها. قال أبو زيد: خادنت الرّجلَ صادقته. ورجل خُدَنةٌ: كثير الأخْدان. القاموس المحيط: الخِدْنُ، بالكسر وكأَميرٍ الصاحِبُ، ومَن يُخادِنُكَ في كلِّ أمْرٍ ظاهِرٍ وباطِنٍ. وكهُمَزَةٍ مَنْ يُخادِنُ الناسَ كثيراً. وكشَدَّادٍ خَدَّانُ بنُ عامِرٍ في أسَدِ بنِ خُزَيْمَةَ. تاج العروس: ( الخدن بالكسر وكامير الصاحب ) المحدث كما في المحكم وفى الصحاح الصديق والجمع اخدان وخدناء منه قوله تعالى ولا متخذات أخدان وقال الراغب أكثر ذلك يستعمل فيمن يصاحب بشهوة نفسانية وأما قول الشاعر خدين العلا فاستعارة كقولهم عشيق العلا ( و ) الخدين ( من يخادنك ) فيكون معك ( في كل أمر ظاهر وباطن و ) الخدنة ( كهمزة من يخادن الناس كثيرا ) نقله الجوهرى ( وكشداد خدان ابن عامر ) بن مالك بن الحرث بن سعد بن ثعلبة بن دودان بطن ( في أسد بن خزيمة ) كذا لابن الكلبى * ومما يستدرك عليه المخادنة المصاحبة والاخدان ذو الاخدان قال رؤبة * وانصعن أخدانا لذاك الاخدن * والمخادنة المكاسرة بالعينين
Sîgalar(1)
Mücavir kökler39 mücavir (54 toplam)
- سفح
2 ortak ayet · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
- حصن
2 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir
- أجر
2 ortak ayet · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
- غير
2 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- أخذ
2 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- عنت
1 ortak ayet · Sıkıntıya düştünüz
- نصف
1 ortak ayet · Yarısı
- أتي
2 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- طول
1 ortak ayet · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
- حبط
1 ortak ayet · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
- فتي
1 ortak ayet · Kepçe, kefe demektir
- نكح
1 ortak ayet · Nikah
Geçtiği ayetler(2)
… وَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَنَاتٍ غَيْرَ مُسَافِحَاتٍ وَلَا مُتَّخِذَاتِ أَخْدَانٍ فَإِذَا أُحْصِنَّ فَإِنْ أَتَيْنَ بِفَاحِشَةٍ فَعَلَيْهِنَّ نِصْفُ مَا …
Gizli eşlerSizden; hür, inanmış kadınlarla evlenmeye güç yetiremeyen kimse, inanmış genç kızlarınızdan sağ ellerinizin sahib olduklarından (alsın) . Allah sizin imanınızı daha iyi bilir. Birbirinizdensiniz. Onlarla zinadan kaçınmaları, iffetli yaşamış ve gizli dost tutmamış olmaları halinde, velilerinin izniyle evlenin. Ve ma’ruf şekilde mehirlerini verin. Evlendiklerinde zina edecek olurlarsa; onlara hür kadınlara verilen cezanın yarısı verilir. Bu; içinizden, günaha girme korkusu olanlaradır. Sabretmeniz ise sizin için daha hayırlıdır. Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.
… إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِينَ غَيْرَ مُسَافِحِينَ وَلَا مُتَّخِذِي أَخْدَانٍ وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي …
Gizli eşlerBugün, size, iyi ve temiz olanlar helal kılındı. Kitab verilmiş olanların yemeği size helaldir, sizin yemeğiniz de onlara helaldir. Mü’min kadınlardan iffetli olanlar ve sizden önce kitab verilenlerdenb iffetli kadınlar, zina etmeksizin, gizli dost tutmaksızın ve mehirlerini verdiğinizde size helaldir. Kim de imanı inkar ederse; yaptıkları boşa gitmiştir ve o, ahirette hüsrana uğrayanlardandır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خدن |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صحب, خلل, ولى |
| Zıt Kök | عدو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir kimseyle mahrem, gizli ve içli dışlı yoldaşlık veya arkadaşlık kurma |
| Çekirdek Özet 2 | Kamusal ve hukuki meşruiyeti olmayan gizli cinsel-duygusal dostlukların reddi |
| Çekirdek Özet 3 | Toplumsal sözleşmeye dayanmayan kapalı ve örtük ilişkilerin hukuki geçersizliği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir arkadaşlık veya sadece açık zina kalıbıyla bir tutup gizli dostluk boyutunu gözden kaçırma riski |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خد | Yüzeyi yarma, iz bırakma, örtülü veya çukur bir hat oluşturma (örnek: خدد çukur veya hendek açmak; خدع bir şeyi gizleyip hileyle saklamak) | ن | Çukurlaşma ve gizlenme hareketine süreklilik, içselleşme ve insan ilişkilerinde mahrem bir sırdaşlık veya gizli beraberlik boyutu katmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesinin ses yoğunlaşması (türetme imge); korunaklı, kapalı veya dışarıdan yalıtılmış alan | Dış dünyaya karşı sınır çekilmiş, mahrem ve kapalı bir birliktelik zeminini gösterir |
| د | Kapı; giriş, geçiş ve yakınlaşma | İçeriye ancak belirli bir kişinin geçebildiği özel ve mahrem bir kapıyı simgeler |
| ن | Filiz veya balık; süreklilik, içsel canlılık ve akış | Kurulan bu gizli bağın zamana yayılan, canlı tutulan ve alışkanlığa dönüşen doğasını ifade eder |
| خدن | Kapalı bir kapıdan geçerek mahrem bir bağ kurup bunu sürekli kılma | Toplumdan yalıtılmış, kapalı kapılar ardında sürdürülen gizli ve sürekli dostluk veya beraberlik hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin her işinde, hem zahirinde hem batınında yanında bulunan, baş başa verip fısıldaşan içli dışlı sırdaş ve yol arkadaşı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde bir kadının toplumdan gizli olarak baş başa kaldığı, sohbet ettiği ve aralarında duygusal-cinsel bağ bulunan özel dostu anlamında yaygındır; bu ilişki açık zina sayılmayıp hoş görülürken Kur'an tarafından yasaklanmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Ru'be'nin şiirinde dost edinen kimseyi nitelemek üzere geçmektedir: وانصعن أخدانا لذالك الأخدن |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça خدن kökü, temel Sami dillerinde doğrudan yaygın bir leksikal kök olarak izlenmekten ziyade, Güney Sami / Arap sahasında içselleşmiş ve biliteral خد kökünün fonosemantik açılımıyla belirginleşmiş bir yapı sergiler. İbranice ve Süryanicede doğrudan خ-د-ن ses dizilişiyle örtüşen bağımsız bir dostluk terimi tespit edilmemekte; buna karşılık içsel sırdaşlık, gizli meclis kurma ve örtülü yoldaşlık anlamları daha çok odada gizlenme veya sırdaş olma kökleriyle (örneğin İbranice cheder חֶדֶר 'iç oda, mahrem yer') anlamsal bir paralellik taşımaktadır. Arapçada kök, somut olarak kişinin sırlarını paylaştığı, zahir ve batın her haline tanık olan iç dostu karşılarken, zamanla özellikle karşı cinsler arasındaki gizli metreslik veya nikahsız örtük beraberlik anlamında özelleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | خدن kökünden türeyen خِدْن ve خَدِين kelimeleri | Kişiyle mahrem bir bağ kurarak sırlarına ortak olan, gizli işlerde eşlik eden dost ve arkadaş anlamında türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חֶדֶר (cheder) köküyle anlamsal örtüşme | Doğrudan ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, mahrem odaya çekilme ve gizlilik bağı kurma nosyonu semantik olarak yakın bir zemin sunar | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خدن | Anlamlı | Mahrem dostluk kurmak | Gizli arkadaş, metres veya sırdaş edinmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خند | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| دخن | Anlamlı | Duman tütmek, kararmak | Dumanın yükselmesi, rengin duman rengine dönmesi veya fitne dumanı | Kur'an'da geçer; örtme ve karartma bağı vardır |
| دنخ | Anlamlı | Başını eğmek, zelil olmak | Boyun eğip başı öne düşürmek veya zayıflamak | Kur'an'da geçmez |
| نخد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| ندخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خدن | Merkez | Mahrem ve gizli dostluk | Sırdaşlık ve özellikle gizlenmiş, kamusal ilanı olmayan karşı cins ilişkisi | Toplumdan saklanan duygusal veya cinsel arkadaşlık |
| صحب | Komşu | Genel arkadaşlık ve yoldaşlık | Zaman ve mekanda fiziksel olarak birlikte bulunmayı ifade eder; gizlilik şartı taşımaz | Günlük hayatta beraber yol alan veya yaşayan kimse |
| خلل | Komşu | Derin ve içten dostluk | Sevginin ruhun aralıklarına nüfuz etmesini anlatır; olumlu ve saygın bir yakınlıktır | İnsanın içine işleyen samimi dost |
| ولى | Komşu | Hukuki ve velayet bağı | Karşılıklı destek, sadakat ve hukuki sorumluluk taşır | Kamusal ve ilahi meşruiyete dayanan koruyucu bağ |
| عدو | Zıt | Düşmanlık ve hasımlık | Sınırı aşarak zarar verme, karşı tarafa cephe alma | Sevgi ve beraberliğin tam karşıtı olan ayrışma ve hasımlık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خدن | Gizli dost, metres, sırdaş | Kamusal ilanı bulunmayan, gizlilik esasına dayalı karşı cins arkadaşlığı | Kesin |
| Latince | concubina, amasius | Nikahsız gizli eş, aşık | Evlilik bağı dışında tutulan gayrimeşru veya yarı meşru partneri karşılar; sırdaşlık yönünü eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | paramour, secret lover, concubine | Gizli sevgili, metres | Gizli tutulan romantik veya cinsel partneri tam karşılar; salt arkadaşlık boyutunu dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | Geliebte(r), heimlicher Partner | Gizli sevgili, gayriresmi partner | Evlilik dışı gizli ilişkiyi karşılar; kökün taşıdığı Cahiliye dönemi sohbet arkadaşlığı nüansını tam vermez | Güçlü |
| Fransızca | amant secret, concubin | Gizli aşık, nikahsız partner | Gizlilik içinde yürütülen birlikteliği ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أخدان (Kadınlar için) | Evlilik bağı dışında gizlice tutulan erkek dostlar veya sevgililer | Cariye veya hür kadınların evlilik şartları bağlamında, iffetli kalıp gizli dost tutmamaları emredilir (Nisâ 4:25) |
| أخدان (Erkekler için) | Evlilik akdi olmaksızın gizlice edinilen kadın partnerler veya metresler | Erkeklerin mehirlerini vererek meşru evlilik yapmaları, zinadan ve gizli dost tutmaktan kaçınmaları istenir (Mâide 5:5) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fısk ve ahlaki sorumluluk | Gizli günahların imana etkisi ve kamusal alanda bilinmeyen haramların uhrevi sorumluluğu | Bireyin içsel ve gizli eylemlerinde ilahi murakabeyi ihlal etmesi |
| Fıkıh | Nikah ve ceza hukuku | Açık zina ile gizli dost edinme arasındaki hukuki fark ve nikahın aleniyet şartı | Gizli ittifakların nikah sayılmayıp butlan veya fesat oluşturması; aleniyetin meşruiyet şartı oluşu |
| Tefsir | Cahiliye adetlerinin tasfiyesi | Cahiliyenin açık zinayı ayıp sayıp gizli dostluğu meşru görme çifte standardının iptali | İlişkide aleniyet, mehir ve veli rızası gibi kamusal kriterlerin zorunluluğu |
| Hadis | Sosyal ahlak ve kadın-erkek ilişkileri | Halvet yasağı ve yabancı kadınla gizli sohbet veya dostluk kurmanın sınırları | Fitneye kapı aralayan baş başa kalışların ve gizli bağların nehyedilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İffet ve takva nizamı | İlahi denetimden bağımsız alan yanılsamasının reddi | İnsanın gizli hallerinde de ilahi gözetim altında olduğunu tescil etme | Dini hayatta ikiyüzlülüğü engelleyerek açık ve dürüst bir ahlaki kimlik inşa eder | Kesin |
| İlmi | Sosyolojik ve antropolojik analiz | Kurumsallaşmamış örtük sosyal ağlar | Formel ve enformel insan ilişkileri arasındaki gerilimi açıklama | Toplumsal normların dışında kalan kapalı ve kayıtsız ilişkilerin analizine imkan verir | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk düzeni ve kamusal alan | Yeraltı veya kayıt dışı ittifaklar | Kamusal şeffaflığı ve hesap verebilirliği koruma | Siyasi yapıda gizli klikleşmelerin ve illegal sadakat bağlarının meşru otoriteyi aşındırmasını önler | Güçlü |
| İktisadi | Aile hukuku ve mülkiyet intikali | Miras ve nesep güvenliğinin korunması | Hak sahipliğini netleştirerek mülkiyet uyuşmazlıklarını engelleme | Gizli ilişkilerden doğacak çocukların nesep ve miras haklarının zayi olmasını önler | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gizli veya şifreli kanal üzerinden doğrulamasız veri transferi | Ağ teorisinde genel ağ protokolüne bildirilmeyen, merkezi sunucu tarafından yetkilendirilmemiş ve kaydı tutulmayan kaçak bağlantı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kayıt dışı veya enformel sosyal sözleşme | Hukuk ve sosyolojide kamusal tescili, tanığı ve bağlayıcı yaptırımı olmayan örtük partnerlik ilişkisi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bir fuhuş türü sayarak günümüzdeki flört, metreslik veya nikahsız birlikte yaşama biçimlerini bu kapsamın dışında tutmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da açık zina ile gizli dost edinme yan yana zikredilerek kamusal tescili bulunmayan her türlü örtük ve gayrimeşru ilişki biçimi dışlanmıştır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Gizli yürütülen ve fuhuş kastı taşımadığı iddia edilen gayrimeşru duygusal-cinsel beraberliklerin dini meşruiyete sahip olduğu zannı doğar |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam'ın aile ve cinsellik ahlakında ikiyüzlülüğü, gizli çifte hayatları ve kayıt dışı ilişkileri tamamen geçersiz kılıp aleniyet ve sorumluluk ilkesini getirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Evlilik hukukunu, cariyelerle evlenme şartlarını ve mümin erkek ile kadınların iffet standartlarını düzenleyen ahkam ayetlerinde belirleyicidir (Nisâ 4:25, Mâide 5:5). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Açık fuhuş yapılmadığı sürece karşı cinsle kapalı kapılar ardında nikahsız ve sorumluluksuz dostluklar sürdürmenin İslam fıtratına uygun olduğu yanılgısını kökten düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kimseyle mahrem, kapalı ve başkalarından gizlenen sırdaşlık veya yoldaşlık bağı kurmak.
- Soyut anlamToplumsal, ahlaki ve hukuki tescilden yoksun, gizlilik temeline dayalı kayıt dışı beraberlik.
- Sistematik karşılıkKamusal meşruiyet ve aleniyet denetiminden kaçan örtük ilişkilerin iptali ve hukuki geçersizliği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde iki birey arasındaki mahrem ilişkiyi, kamusal tanınırlık ve tescil alanını temsil eder. İki kümenin kesişiminin boş küme olması (), ilişkinin toplumdan gizlendiğini gösterir. Bu durumun sonucu olarak ifadesi, bahse konu ilişkinin şer'i ve hukuki geçerlilik değerinin sıfır olduğunu simgeler.