خردل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ر-د1 sîga, 21 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونأتينفسخردلثقلخبرخَرْدَلٍحببكفيلطفقسطظلمحسب

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 21

▶ Ağı aç (3B)

خردل

خ - ر - د

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 9 sözlük

Hardal bitkisi, hurda.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hardal bitkisi, hurda.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.008 harf
الخاء والدال ردخل: الإرْدَخْلُ: التار السمين. خردل: الخُرْدُولةُ: عضو وافر اللحم. وخَرْدَلْتُ اللحم: فصلت أعضاءه موفرة، قال: يسعى ويلحم ضِرْغامَيْنِ ذُخْرُهُما لحم من القوم معفور خَـراديلُ والخَرْدَلُ: ضرب من الحرف، وخَرْدَلْتُ الطعام: أكلت خياره وأطايبه. والمُخَرْدَلُ: المصروع المرمي في بعض الحيث. دربخ: الحمامة تُدَرْبخُ الذكر عند السفاد إذا طاوعته، قال العجاج: ولو نقول دَرْبِخُوا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR91 harf
الخَرْدَلُ معروفٌ، الواحدة خَرْدَلَةٌ. وخَرْدَلْتُ اللحمَ، أي قطّعته صغاراً، بالدال والذال.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR801 harf
الخُرْدُولة: العضو الوافر من اللحم. وخَرْدَل اللحمَ: قَطَّع أَعضاءَه وافرة، وقيل: خَرْدَل اللحمَ قَطَّعه صغاراً، قيل: خَرْدل اللحم قَطَّعه وفَرَّقه، والذال فيه لغة. ولحم خَرادِيلُ ومُخَرْدَلٌ إِذا كان مُقَطَّعاً؛ ومنه قول كعب بن زهير: يَغْدُو فيَلْحَم ضِرْغَامَيْنِ، عَيْشُهما لَحْمٌ من القَوم مَعْفُورٌ خَرَادِيل أَي مُقَطَّع قِطَعاً. والمُخَرْدَل: المصروع والخَرْدَل: ضرب من الحُرْف معروف، الواحدة
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR57 harf
* خ ر د ل * * الخَرْدَلُ * نبات معروف الواحدة * خَرْدَلةٌ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.380 harf
خردل الطعام خردلة: أكل خياره وأطايبه، عن أبي زيد. قال الأصمعي: خردلت النخلة: كثر نفضها وعظم ما بقي من بسرها، فهي مخردل كما في العباب والمحكم. قال الليث: خردل اللحم: إذا قطع أعضاءه وافرة، أو قطعه صغارا وفرقه، يقال: لحم خراديل: أي مخردل أي مقطع. قال البكري في شرح أمالي القالي: ولا واحد لها من لفظها، قال كعب بن زهير رضي الله تعالى عنه: يغدو فيلحم ضرغامين عيشهما لحم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR978 harf
خَرْدَلٌ خَرْدَلٌ خردل [Mustard-seed;] the grain of a certain tree, (K,) well known; (S, K;) a species of حُرْف [q. v.]; (JK;) heating; emollient; drawing; a phlegmagogue; lenitive; digestive; used as a liniment, good for the نِقْرِس [or gout], and [especially] the نَسَا [or sciatica], and the [malignant species of leprosy termed] بَرَص (K,) and the [mild species thereof termed] بَهَق; clearing
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR179 harf
خَرْدَلَ خَرْدَلَ a. Hashed ( meat ). خَرَاْدِلُ خَرَاْدِلُ 47 , a. Hash. خَرْدَل خَرْدَل 51 , a. Mustard, mustard-seed. خَرْدَلَة خَرْدَلَة 51t , a. Grain of mustard-seed.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR5.026 harf
خردل خَرْدَلَ - يُخَرْدِلُ - خَرْدَل خَرْدَلَ - يُخَرْدِل + كائن + شيئاً: يفرم ويفتت: يقطعه ثم يفرقه قطعاً ناعمة صغيرة متفرقة: مثل فرم اللحم أو قطع البلاستيك أو فتات الأشجار خَرْدَل: على وزن " فـَعـْلـَل: اسم فعل بمعنى مفعول من " خَرْدَلَ - يُخَرْدِلُ ": الشيء المتفتت والمفروم: وهو اصطلاحاً اسم نوع من نبات الحب على شكل فتات وفرمات ناعمة صغيرة
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler21 mücavir (27 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثقل

    2 ortak ayet · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir

  2. حبب

    2 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  3. صخر

    1 ortak ayet · Kayalık sahadır

  4. لطف

    1 ortak ayet · Lütufkar

  5. أتي

    2 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  6. وزن

    1 ortak ayet · Terazi demektir

  7. قسط

    1 ortak ayet · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…

  8. وضع

    1 ortak ayet · Koyar

  9. كفي

    1 ortak ayet · “Dengi” demektir

  10. خبر

    1 ortak ayet · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  11. كون

    2 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  12. حسب

    1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ

    HardalBiz; kıyamet günü adalet terazilerini kurarız. Hiç kimse hiç bir şeyle haksızlığa uğratılmaz. Hardal tanesi kadar bile olsa yapılanı ortaya koyarız. Hesab görenler olarak da Biz, yeteriz.

  2. يَابُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ

    HardalOğulcuğum; işlediğin şey bir hardal tanesi kadar da olsa, bir kayanın içinde veya göklerde, yahut yerin derinliklerinde de bulunsa, Allah onu getirir. Muhakkak ki Allah; Latif’tir, Habir’dir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخردل
YapıDörtlü (rubâî)
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerذرر, نقر, فتل
Zıt Kökعظم
Çekirdek Özet 1Etin parçalanıp ufalanması, son derece küçük daneli ve keskin acı hardal bitkisi tohumu
Çekirdek Özet 2İlahi adalet ve ilmin hassas terazisinde en küçük ve ağırlıksız birimin dahi hesaba dahil edilmesi
Çekirdek Özet 3Varlık hiyerarşisinde ihmal edilebilir büyüklük bulunmadığı ilkesi
Kritik Hata RiskiKelimenin yalnızca bir bitki türü olarak görülüp Kur'an'daki mutlak asgari ölçü ve adalet simgesi işlevinin göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خرDelmek, düşmek, parçalamak, yırtmak ve bütünden koparmak; bu çekirdek خرق, خرب, خرج ve خرص köklerinde de bir yarılma, ayrılma ve dışa çıkma hareketini temsil ederدKopma ve delinme hareketine sonlu bir sınır ve kesiklik kazandırarak etin eklemlerinden ve parçalarından ayrılması anlamını kurmuştur
خرDelmek, düşmek, parçalamak, yırtmak ve bütünden koparmak; bu çekirdek خرق, خرب, خرج ve خرص köklerinde de bir yarılma, ayrılma ve dışa çıkma hareketini temsil ederلAyrılan ve kesilen parçaları nihai ufalık, saçılma ve danemsi boyuta ulaştırarak hardal tohumu küçüklüğündeki zerrelere dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvarın aşılması, perdenin yarılması (türetilmiş imge)Maddi bir bütünlüğün sert bir hamleyle yarılması ve içindeki parçaların açığa çıkması
رİnsan başı; başlangıç, üst, yönParçalanma hareketinin belirli bir eksenden başlayarak bütüne doğru yönelmesi
دKapı; geçiş, ayrılma, sonlu sınırYarılmanın belirli kesim noktalarında son bulması ve birimin tekilleşmesi
لÇoban değneği; yöneltme, bağlama, kuşatmaEn küçük parçanın dahi bir sınır altına alınması, toplanması ve kaybolmaktan alıkonması
خردلBütünün yarılıp parçalanarak sonlu sınırlara sahip en küçük birimlere ayrıştırılmasıSomut bir varlığın ya da etin en ufak dilimlerine ayrılması ve gözden kaçmayacak asgari bir dane boyutuna indirgenmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamEtin doğranıp küçük parçalara ve lokmalara ayrılması; hurf cinsinden küçük, yakıcı tanelere sahip yabani hardal tohumu
Cahiliye şiiri kullanımıKa‘b b. Züheyr şiirinde etin parçalanmışlığını tasvir ederken kökü kullanır: يَغْدُو فيَلْحَم ضِرْغامَيْنِ عَيْشُهما / لَحْمٌ من القَوم مَعْفُورٌ خَرَادِيل
Erken Arapça kullanımHadis rivayetinde sırat köprüsündeki çengellerin günahkârları parçalamasını ve cehenneme düşüşünü ifade etmek üzere el-muhardal (المُخَرْدَل) kelimesi kullanılmıştır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

Sami etimolojik katman

Arapça kök خردل, Sami dil ailesinin genelinde hardal bitkisini ve onun son derece küçük danelerini karşılayan ortak bir nebatî ve morfolojik mirasa işaret eder. İbranicede hardal tohumunu ifade eden chardal (חַרְדָּל) ve Süryanicede aynı bitkiyi karşılayan hardelā (ܚܪܕܠܐ) biçimleriyle fonetik ve semantik tam bir uyum gösterir. Akadca metinlerde doğrudan birebir kök denkliklerinden ziyade kesme ve ufalama eylemlerine dayalı biçimlerle temas kurulsa da, terimin kuzeybatı Sami dillerinden Arapçaya uzanan müşterek kültür sahasında yakıcı, ufalanmış ve mikroskobik boyut çağrışımı yapan bir tohum adı olarak yerleşikleştiği açıktır. Arapçadaki iç türetimlerde etin küçük parçalara bölünmesi anlamına gelen hardele (خَرْدَلَ) fiilinin varlığı, tohumun adından hareketle türetilmiş bir isim-fiil ilişkisine veya tersine ufalama eyleminin tohumu nitelemesine dayanır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisānü’l-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönخَرْدَلَة / خَرْدَلParçalamak, ufalamak ve en küçük dane boyutundaki tohumu karşılamak üzere türetilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice chardal, Süryanice hardelāDoğu Akdeniz ve Sami florasında hardal tohumuna verilen ortak ve kadim isimdirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses denkliği gösteren bir kök doğrulanmamıştırMuhtemel

Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خردلAnlamlıUfalanmış dane, hardal tohumuParçalanmış et ve asgari ağırlık birimiHedef köktür, Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خردلMerkezAsgari ölçü ve küçük daneHissedilebilir ve tartılabilir en küçük tohum sınırını belirlerTartı terazisinde ihmal edilemeyecek ağırlık birimi
ذررKomşuGörünmez toz ve parçacıkGüneş ışığında uçuşan zerre gibi ağırlığı neredeyse hissedilmeyen ufaklıkAğırlıktan çok sayılamaz çokluk ve dağılmışlık boyutu
نقرKomşuÇekirdek oyuğuHurma çekirdeğinin sırtındaki minik nokta ve çukurlukHacimsel eksiklik ve fiziksel bir oyuk nitelemesi
فتلKomşuLif ve iplikçikHurma çekirdeğinin yarığındaki incecik kıl veya iplikBiçimsel incelik ve değersizlik derecesi
عظمZıtBüyüklük ve kütleGözle görülen, ağır basan, hacimli ve ezici olan varlıkHardal tanesinin mikroskobik boyutuna zıt düşen devasa kütle

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخردلHardal tohumu, asgari parçaGözle seçilebilen en ufak ağırlık ve hacim birimiKesin
LatinceSinapisHardal bitkisi ve tohumuBotanik türü karşılar ancak parçalama fiil kökünü taşımazGüçlü
İngilizceMustard seed, grainHardal tohumu, asgari daneEn küçük parça ve inanç/sorumluluk metaforunu karşılarKesin
AlmancaSenfkornHardal tanesiBüyüklük skalasında en alt sınırı simgelerKesin
FransızcaGrain de moutardeHardal tanesiMikro ölçekteki asgari parçayı ve tohumu ifade ederKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَرْدَلٍAmellerin ve sorumluluğun asgari tartı birimiKıyamet günü kurulacak adalet terazilerinde hiçbir şeyin zayi edilmeyeceğini anlatır; Enbiyâ 21:47
خَرْدَلٍİlahi ilmin nüfuz ettiği en gizli ve asgari nesneKayaların içinde veya göklerin derinliğinde olsa dahi Allah'ın açığa çıkaracağı zerre; Lokmân 31:16

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi ilim ve adalet sıfatıAllah'ın cüziyyatı ve en küçük varlık birimlerini bizzat bilip bilmediği ve hesaba katıp katmadığı tartışmasıMutlak kuşatıcı ilim ve ihmal edilmez adalet
FıkıhTazminat ve tartı hukukuHukuken ihmal edilebilir (yesîr) zarar sınırının belirlenmesi ve ölçü aletlerinin hassasiyet çıtasıHak ihlalinde en alt eşik
TefsirTemsil ve mecaz tahliliAyetteki hardal tanesinin gerçek bir ağırlık mı yoksa mutlak küçüklüğü anlatan bir darb-ı mesel mi olduğuAsgari somut ölçü sembolü
Hadisİman ve kibir terazisiKalbinde hardal tanesi kadar kibir veya iman bulunan kişinin uhrevi akıbeti rivayetleriEn alt varoluşsal miktar

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUhrevi hesap ve sorumlulukAsgari amelHesaptan kaçamayacak mikroskobik eylemEn küçük iyilik ya da kötülüğün dahi tartıya gireceği bilinciKesin
İlmiEpistemoloji ve ontolojiAsgari ölçülebilir birimAlgılanabilir fiziksel alt sınırMaddi evrenin tespit edilebilir en küçük yapı taşlarına yönelik araştırmaGüçlü
SiyasiYargı ve kamu otoritesiHukuki hakkaniyet tabanıEn zayıf vatandaşın en ufak hakkının korunmasıDevlet mekanizmasının hiçbir bireysel hakkı küçük görerek yok saymamasıGüçlü
İktisadiİktisadi denge ve mizanMikro değer ve küsuratKayıt dışı kalamayacak en ufak iktisadi değerMuhasebede hiçbir kayıp veya kuruşun görmezden gelinmemesi prensibiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİntegral hesabındaki diferansiyel eleman (dx)Sürekli bir eğri altında kalan alanın hesaplanmasında sıfıra yaklaşan ancak sıfır olmayan en küçük yapı taşıGüçlü
Beşeri bilimlerMikro sosyolojideki atomik eylem teorisiToplumsal yapıları inşa eden en ufak, anlık ve gözden kaçan bireysel etkileşimlerin belirleyiciliğiMuhtemel

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadenin sadece bir tarım ürünü veya basit bir benzetme sanılarak ahlaki ve hukuki ölçü sistematiğinden koparılması
Kur'an içi daha geniş anlamHardal tanesi, ontolojik ve ahlaki hiyerarşide ihmal edilemezliğin, mutlak ilahi ilmin ve sıfır hata ile işleyen ilahi adaletin evrensel mizanıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKüçük görülen günahların veya önemsiz sanılan hakların sistem dışı kalabileceği zannı ve bu temelde doğacak ahlaki sorumsuzluk

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın adalet, ilim ve sorumluluk tasavvurunda hiçbir varlık ve eylemin kaybolamayacağını somut, bilinen en küçük ölçekle zihinlere kazıması açısından merkezidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Uhrevi mahkeme sahnelerinin, ilahi terazilerin kurulduğunu bildiren eskatolojik ayetlerde ve Lokmân'ın oğluna öğütlerindeki ontolojik uyarılarda belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Küçük görülen amellerin önemsizleştiği, gizli mekanlarda işlenen fiillerin kaybolup gittiği ve adaletin yalnızca makro olaylarda arandığı yanılgısını düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamParçalanıp ufalmış et lokması, gözle görülüp elle tutulabilen en ufak daneli yakıcı hardal tohumu.
  • Soyut anlamİlahi bilgi ve adalet matrisinde hiçbir ihmal edilebilir değerin bulunmadığını bildiren asgari varoluş eşiği.
  • Sistematik karşılıkSonsuz hassasiyete sahip bir muhasebe sisteminde sıfırdan büyük her girdinin nihai toplama dahil edilmesi mecburiyeti.
  • LaTeX modelilim⁡ϵ→0+∫Ωf(x) dμ≠0  ⟹  ∀ ϵ>0,M(ϵ)∩K≠∅
  • LaTeX açıklamasıFormülde ϵ hardal tanesiyle simgelenen asgari varlık veya amel miktarını; Ω tüm eylem ve olaylar uzayını; f(x) amelin ahlaki ya da ontolojik ağırlık fonksiyonunu; μ ilahi adalet ve ilim ölçüsünü; M(ϵ) bu asgari birimi; K ise ilahi hesap ve kayıt kümesini temsil eder. Model, büyüklüğü sıfıra yaklaşan en ufak bir değerin bile ilahi sistemde yok sayılamayacağını ve mutlaka kayda geçirileceğini ifade eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ