خصف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ص-ف1 sîga, 20 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رببندوجنننهيخصفطفقيَخْصِفَانِشجرورقأدمسوأذوقغويعصي

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 20

▶ Ağı aç (3B)

خصف

خ - ص - ف

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ayakkabının yüzü için kullanılan meşin demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR755 harf
باب الخاء والصاد والفاء معهما خ ص ف مستعمل فقط خصف: الخَصَفُ نياب غلاظ جدا، ويقال إن تبعاً كساء البيت المسوح، فانتفض البيت ومزقها، ثم كساه الخَصَفَ فلم يقبلها، ثم كساه الأنطاع فقبلها، وهو أول والخصف لغة في الخزف. والخَصَفة: القطعة مما يُخْصَفُ به النعل، والمِخْصَفُ: مثقبه. والخَصَفَةُ، وجمعها: الخِصاف: جلة التمر. وكتيبة خَصِيفُ، أي: خُصِفَتْ من ورائها بخبل، أي: أردفت. والأخْصَفُ: لون كلون
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR960 harf
الخَصْفُ: النعلُ ذات الطِراق، وكلُّ طِراقٍ منها خًصْفَة. والخَصْفَةُ بالتحريك: الجُلةُ التي تعْمَلُ من الخوص للتمر، وجمعها خَصَفٌ وخِصافٌ. والأَخْصَفُ: الأبيضُ الخاصرتين من الخيل والغنم، وهو الذي ارتفع البلق من بطنه إلى جنبَيه. والأَخْصَفُ: لونٌ كلون الرماد، فيه سواد وبياض. قال العجاج في صفة الصُبح: أبدى الصباحُ عن بَريمٍ أخْصفا وحبلٌ أَخْصَفُ وظليمٌ أَخْصَفُ، فيه سواد ٌوبياضٌ. وكتيبةٌ خَصيفٌ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR3.726 harf
خ ص ف خصف ، فصخ : مسْتَعْملان . خصف : قال الليث : الخَصَفُ : ثيابٌ غِلاظ جدّاً بَلَغَنَا أن تُبَّعاً كسا البيتَ المُسُوحَ فانْتَفَضَ البيتُ ومَزَّقها ، ثم كساه الخَصَفَ فلم يَقْبَلها ثم كساه الأَنْطاعَ فقبِلَها . قلتُ : الخَصَفُ التي كسا تُبَّعٌ البيتَ ليسَ معناه الثِّيابَ الغِلاظَ ، إنما الخَصَفُ حُصْرٌ تُسَفُّ من خُوصِ النخل يُسَوَّى منها شُقَقٌ تُلْبَسُ بُيوتَ الأعراب . ويقال للجِلالِ التي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.882 harf
(باب الخاء والصاد وما يثلثهما) (خصف) الخاء والصاد والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على اجتماعِ شيءٍ إلى شيء. وهو مطّرِدٌ مستقيم. فالخَصْف خَصْفُ النَّعْل، وهو أن يُطَبَّق عليها مثلُها. والمِخْصَف: الإشْفَى والمِخْرزُ. قال الهذلي([1]): حَتَّى انتهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزةٍ *** سَوداءَ رَوْثَةُ أَنفِها كالمِخْصَفِ([2]) يعني بِفراشِ العَزيزة عُشَّ العُقَاب. ومن الباب الاختصاف، وهو أن يأخذ العُرْيانُ على
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR611 harf
- قال تعالى: ﴿وطفقا يخصفان عليهما﴾ [الأعراف/22]، أي: يجعلان عليهما خصفة، وهي أوراق، ومنه قيل لجلة التمر: خصفة (انظر: المجمل 2/290)، وللثياب الغليظة، جمعه خصف (جمعه: خصف وخصاف، انظر: اللسان (خصف) )، ولما يطرق به الخف: خصفه، وخصفت النعل بالمخصف. وروي: (كان النبي صلى الله عليه وسلم يخصف نعله) (الحديث عن عائشة أنها سئلت ما كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يعمل في بيته؟ قالت: كان يخيط ثوبه ويخصف نعله،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR729 harf
خ ص ف خصف النعل‏:‏ أطبق عليها مثلها وخرزها بالمخصف‏.‏ قال‏:‏ حتى دفعـت إلـى فـراخ عريـزة فتحاء روثة أنفها كالمخصـف وحبل خصيف وأخصف‏:‏ أبرق‏.‏ قال العجاج‏:‏ وكتيبة خصيف‏:‏ لبياض الحديد وسواد الصدأ‏.‏ ومن المجاز‏:‏ خصف خرقة أو يده على عورته واختصف بها‏:‏ استتر‏.‏ وهم يخصفون أقدام القوم بأقدامهم أي يتبعونهم فيطبقونها عليها‏.‏ والخيـل تخصـف أخفـاف الإبـل بحوافرهـا‏.‏ وعـن بعض العرب‏:‏ احتثوا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.540 harf
خَصَفَ النعلَ يخْصِفُها خَصْفاً: ظاهَرَ بعضها على بعض وخَرَزَها، وهي نَعْلٌ خَصِيفٌ؛ وكلُّ ما طُورِقَ بعضُه على بعض، فقد خُصِفَ. وفي الحديث: أَنه كان يَخْصِفُ نَعْلَه، وفي آخر: وهو قاعد يَخْصِفُ نعله أَي كان يَخْرُزها، من الخَصْفِ: الضم والجمع. وفي الحديث في ذكر عليّ خاصِفِ النعل، ومنه قول العباس يمدح النبي، صلى اللّه عليه وسلم: مِنْ قَبْلِها طِبْتَ في الظِّلالِ وفي مُسْتَوْدَعٍ، حيثُ يخْصَفُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR119 harf
* خ ص ف * * خَصَفَ * النعل خرزها وقوله تعالى ﴿وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة﴾ أي يلزقان بعضه ببعض ليسترا به عورتهما
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.279 harf
الخصف: النعل ذات الطراق، وكل طراق منها خصفة، نقله الجوهري. وخصف النعل، يخصفها، خصفا، ظاهر بعضها على بعض، وخرزها، وكل ما طورق بعضه على بعض فقد خصف، وفي الحديث: كان صلى الله عليه وسلم يخصف نعله وفي آخر: وهو قاعد يخصف نعله وهو من الخصف، بمعنى الضم والجمع. ومن المجاز: خصف العريان الورق على بدنه، يخصفها، خصفا: ألزقها، أي: ألزق بعضها إلى بعض، وأطبقها عليه ورقة ورقة، ليستر به عورته، وبه فسر قوله تعالى:
Maddenin bağlantısı

الخصف: النعل ذات الطراق، وكل طراق منها خصفة، نقله الجوهري. وخصف النعل، يخصفها، خصفا، ظاهر بعضها على بعض، وخرزها، وكل ما طورق بعضه على بعض فقد خصف، وفي الحديث: كان صلى الله عليه وسلم يخصف نعله وفي آخر: وهو قاعد يخصف نعله وهو من الخصف، بمعنى الضم والجمع. ومن المجاز: خصف العريان الورق على بدنه، يخصفها، خصفا: ألزقها، أي: ألزق بعضها إلى بعض، وأطبقها عليه ورقة ورقة، ليستر به عورته، وبه فسر قوله تعالى: وطفقا يخصفان عليهما من ورق الجنة ، ومنه أيضا قول العباس رضي الله عنه، يمدح النبي صلى الله عليه وسلم: من قبلها طبت في الظلال وفي مستودع حيث يخصف الورق

أي: في الجنة، كأخصف، ومنه قراءة ابن بريدة، والزهري، في إحدى الروايتين: وطفقا يخصفان . واختصف قال الليث: الاختصاف: أن يأخذ العريان على عورته ورقا عريضا، أو شيئا نحو ذلك، يقال: اختصف بكذا، وقرأ الحسن البصري، والزهري، والأعرج، وعبيد بن عمير: وطفقا يخصفان ، بكسر الخاء والصاد وتشديدها، على معنى يختصفان، ثم تدغم التاء في الصاد، وتحرك الخاء بحركة الصاد، وبعضهم حول حركة التاء ففتحها، حكاه الأخفش. قلت: ويروى عن الحسن أيضا، وقرأ الأعرج وأبو عمرو: يخصفان بسكون الخاء وكسر الصاد المشددة. قلت: وفيه الجمع بين الساكنين، وقد تقدم الكلام عليه في استطاع، فراجعه. وخصفت الناقة، تخصف، خصافا، بالكسر: إذا ألقت ولدها وقد بلغ الشهر التاسع، فهي خصوف، نقله الجوهري. قلت: وهو قول أبي زيد، ونصه في النوادر: يقال للناقة إذا بلغت الشهر التاسع من يوم لقحت ثم ألقته: قد خصفت، تخصف، خصافا، فهي خصوف. وقيل: الخصوف: هي التي تنتج بعد الحول من مضربها بشهرين، هكذا في النسخ، والصواب كما في الصحاح والعباب: بشهر، والجرور بشهرين. قلت: وقال ابن الأعرابي: الخصوف: هي التي تنتج عند تمام السنة، وقال غيره: الخصوف من مرابيع الإبل: التي تنتج عند تمام السنة، وقال غيره: الخصوف من مرابيع الإبل: التي تنتج إذا أتت على مضربها تماما لا ينقص. والخصفة، محركة: الجلة تعمل من الخوص للتمر، يكنز فيها، بلغة البحرانيين. والخصفة أيضا: الثوب الغليظ جدا تشبيها بالخصفة المنسوجة من الخوص، قاله الليث ج: خصف، وخصاف، بالكسر، قال الأخطل يذكر قبيلة: فطاروا شقاف الأنثيين فعامر تبيع بنيها بالخصاف وبالتمر أي صاروا فرقتين بمنزلة الأنثيين، وهما البيضتان. قال الليث: بلغنا أن تبعا كسا البيت المسوح، فانتفض البيت منها، ومزقها عن نفسه، ثم كساه الخصف، قال الأزهري: الخصف الذي كسا تبع البيت لم يكن ثيابا غلاظا كما قال الليث، إنما الخصف سفائف تسف من سعف النخل، فيسوى منها شقق تلبس بيوت الأعراب، وربما سويت جلالا للتمر، ومنه الحديث: أنه كان يصلي فاقبل رجل في بصره سوء، فمر ببئر عليها خصفة، فوطئها، فوقع فيها، فضحك بعض من كان خلف النبي صلى الله عليه وسلم، فأمر رسول الله صلى الله عليه وسلم من ضحك أن يعيد الوضوء والصلاة. وخصفة أيضا: ابن قيس عيلان أبو حي من العرب. وخصفى، كجمزى: ع، نقله الصاغاني. والأخصف: الأبيض الخاصرتين من الخيل والغنم وسائر لونها ما كان، نقله الجوهري، وهي خصفاء، وقد يكون أخصف بجنب واحد، وقيل: هو الذي ارتفع البلق من بطنه إلى جنبيه. والأخصف من الجبال والظلمان: الذي لونه كلون الرماد، فيه بياض وسواد، والنعامة خصفاء، يقال: جبل أخصف، وظليم أخصف، وأنشد الجوهري للعجاج في صفة الصبح: حتى إذا ما ليلـه تـكـشـفـا أبدى الصباح عن بريم أخصاف

وأخصف: ع، نقله الصاغاني، وأهمله ياقوت. وكتيبة خصيفة: ذات لونين لون الحديد وغيره، وفي اللسان: لما فيها من صدإ الحديد وغيره، ونص الصحاح والعباب، وكتيبة خصيف، لم تدخلها الهاء، لأنها مفعولة، أي: خصفت من ورائها بخيل، أي: أردفت، ولو كانت للون الحديد لقالوا: خصيفة، لأنها بمعنى فاعلة، فتأمل ذلك. والخصيف، كأمير: الرماد، سمي به لما فيه لونان سواد وبياض، ويقال: رماد خصيف، على الوصف، وهو الأكثر، قال الطرماح: وخصيف لذي مناتج ظئري ن من المرخ أتأمت زنده شبه الرماد بالبو، وظئراه: أثفيتان أوقدت النار بينهما. والخصيف أيضا: النعل المخصوفة، خرز بعضها على بعض، والخصيف أيضا: اللبن الحليب يصب عليه الرائب، فإن جعل فيه التمر والسمن فهو العوبثاني، نقله الجوهري، وأنشد للسعدي: إذا ما الخصيف العوبثاني ساءناتركناه واخترنا السديف المسرهدا قلت: وقد تقدم في ع ب ث عن ابن بري، أن البيت لناشرة بن مالك، يرد على المخبل السعدي، وكان المخبل قد عيره باللبن، فراجعه. وخصيف بن عبد الرحمن الجزري: محدث، وسيأتي ذكر ابن أخيه قريبا ومن المجاز: الخصاف، كشداد: الكذاب، كأنه يخرز القول، أي يخرزها. وأبو بكر أحمد بن عمر بن مهير الخصاف شيخ شروطي حنفي، ألف في الشروط، والأوقاف، وآداب القضاء، والرضاع، والنفقات، على مذهب أبي حنيفة رضي الله عنه. وخصاف، كقطام: فرس أنثى كانت لمالك بن عمرو الغساني، وكان فيمن شهد يوم حليمة فأبلى بلاء حسنا، وجاءت حليمة تطيب رجال أبيها من مركن، فلما دنت من هذا قبلها، فشكت ذاك إلى أبيها، فقال: هو أرخى رجل عندي فدعيه، فإما أن يقتل، وإما أن يبلي بلاء حسنا، ويسمى فارس خصاف، كذا في العباب. وروى ابن الكلبي، عن أبيه، يقال: كان مالك بن عمرو هذا من أجبن الناس، قال: فغزا يوما، فأقبل سهم حتى وقع عند حافر فرسه، فتحرك ساعة، فقال: إن لهذا السهم شيئا ينجثه، فاحتفر عنه، فإذا هو قد وقع على نفق يربوع فأصاب رأسه، فتحرك اليربوع ساعة، ثم مات، فقال: هذا في جوف جحر، جاء سهم فقتله، وأنا ظاهر على فرسي.

ما المرء في شيء ولا اليربوع فذهب مثلا، ثم شد عليهم، فكان بعد ذلك من أشجع الناس. قوله: ينجثه: أي يحركه. ومنه: أجرأ من فارس خصاف وروى ابن الأعرابي أن صاحب خصاف كان يلاقي جند كسرى فلا يجترىء عليهم، ويظن أنهم لا يموتون كما تموت الناس، فرمى رجلا منهم يوما بسهم فصرعه، فمات، فقال: إن هؤلاء يموتون كما نموت نحن، فاجترأ عليهم، فكان من أشجع الناس، وأنشد ابن بري: تالله لو ألقى خصـاف عـشـية لكنت على الأملاك فارس أسأما

وخصاف، ككتاب: حصان كان لسمير بن ربيعة الباهلي، كذا في العباب، ونص كتاب الخيل لابن الكلبي: سفيان بن ربيعة الباهلي، قال: وعليها قتل: قولا المرزبان، وسياقه يقتضي أنها كانت أنثى، وكان يقال فيه، وفي العباب: له أيضا: فارس خصاف، أجرأ من فارس خصاف. وخصاف أيضا: حصان آخر، كان لحمل بن زيد بن عوف بن عامر بن ذهل، من بني بكر بن وائل، يقال: كان معه هذا الفرس، وطلبه منه المنذر بن امرىء القيس ليفتحله، فخصاه بين يديه لجرأته، فسمي خاصي خصاف، ومنه أجرأ من خاصي خصاف، فأما ما ذكره الجوهري على مثال قطام، فهي كانت أنثى، فكيف تخصى?، وصحة إيراد ذلك المثل: أجرأ من فارس خصاف نبه عليه الصاغاني في التكملة. وعبد الملك بن خصاف بن أخي خصيف الجزري: محدث، روى عن هبار بن عقيل، وتقدم ذكر عمه آنفا. وسماء مخصوفة: ملساء خلقاء، أو مخصوفة: ذات لونين فيها سواد وبياض، كما في العباب. والخصفة، بالضم: الخرزة بالضم أيضا. وقال الليث: أخصف في عدوه: أي أسرع، قال: وهو بالحاء جائز أيضا، قال الأزهري: والصواب بالحاء المهملة لا غير، وقد ذكره الجوهري على الصواب. والتخصيف: سوء الخلق، وضيقه، يقال: رجل مخصف. والتخصيف أيضا: الاجتهاد في التكلف بما ليس عندك. ومن المجاز: خصفه الشيب، تخصيفا، أي: استوى هو أي بياضه والسواد، وقال ابن الأعرابي: خصفه الشيب تخصيفا، وخوصه تخويصا، ونقب فيه تنقيبا، بمعنى واحد، وفي الأساس: خصف الشيب لمته: جعلها خصيفا: ومما يستدرك عليه: الخصف: الضم والجمع. والمخصف، كمنبر: المثقب والإشفى، قال أبو كبير الهذلي يصف عقابا: حتى انتهيت إلى فراش عزيزة فتخاء روثة أنفها كالمخصف وقد تقدم للمصنف إنشاد هذا البيت في ف ر ش. ومن المجاز قوله: فما زالوا يخصفون أخفاف المطي بحوافر الخيل حتى لحقوهم، يعنى أنهم جعلوا آثار حوافر الخيل على آثار أخفاف الإبل، فكأنهم طارقوها بها، أي: خصفوها بها، كما يخصف النعل. ويقال: خصف يخصف تخصيفا، مثل اختصف، ومنه قراءة أبي بريدة، والزهري، في إحدى الروايتين، والزهري، في إحدى الروايتين: وطفقا يخصفان . ومنه الحديث: إذا دخل أحدكم الحمام فعليه بالنشير، ولا يخصف النشير: المئزر، ولا يخصف: أي لا يضع يده على فرجه. وتخصفه، كذلك، ورجل مخصف وخصاف: صانع لذلك، عن السيرافي، وجبل خصيف، مثل أخصف، وكل لونين اجتمعا، فهو خصيف، نقله الجوهري. والخصوف من النساء: التي تلد في التاسع ولا تدخلث في العاشر. والخصف، محركة: لغة في الخزف، نقله الليث. واختصفت الناقة: صارت خصوفا. والخصاف، كرمان: حصير من خوص. ومن المجاز: خصفت فلانا: أربيت عليه في الشتم.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.258 harf
خَصْفٌ 1 خَصْفٌ خصف [inf. n. of خَصَفَ] signifies The act of adjoining, and putting together. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) خَصَفَ, (S, Msb, K, TA,) aor. خَصِفَ , (Msb, K,) inf. n. خَصْفٌ, (Msb,) He sewed a sole (S, K, TA) [so as to make it double], covering, or facing, one piece with another: (TA:) or he patched a sole; mended it by sewing on another piece. (Msb.) And He made anything double,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR813 harf
خَصَفَ خَصَفَ I ( n. ac. خَصْف 1 ), a. Sewed, stitched ( sole ). b. [ acc. & 'Ala ], Sewed, patched over. خَصَّفَ خَصَّفَ II , a. see I . c. Rendered grey ( hoariness ). أَخْصَفَ أَخْصَفَ IV , a. see I . c. Hurried in walking. اِخْتَصَفَ اِخْتَصَفَ VIII , a. see I . خَصْف خَصْف 1 , a. Clumped sole. خَصْفَة خَصْفَة 1t , a. Clump. خَصَف خَصَف 4 , a. Black & white. خَصَفَة
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR22.439 harf
خصف خَصَفَ - يَخْصِفُ خَصَفَ - يَخْصِفُ + كائن + شيئاً + على كائن أو شيء: يلزقه ويلصقه عليه: يطبقه عليه فيضمه ويـُلزِمْه إياه بحبك أو بخيط أوبمادة لاصقة واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " وصل الشيء ولحمه بأصله أو بشيء آخر عن طريق الجذب " وهي: لَحَمَ - يَلْحُمُ، غَرَا - يَغْرُوْ، أدَمَ - يَأدِمُ، خَصَفَ - يَخْصِفُ، وَصَلَ - يَصِلُ (متعدي
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler20 mücavir (28 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. طفق

    2 ortak ayet · Ve ikisi yapmaya başladı

  2. ورق

    2 ortak ayet · Yaprak

  3. بدي

    2 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız

  4. سوأ

    2 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir

  5. جنن

    2 ortak ayet · Bahçe demektir

  6. دلو

    1 ortak ayet · Delv(dal) : Kova demektir

  7. غوي

    1 ortak ayet · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…

  8. غرر

    1 ortak ayet · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir

  9. أدم

    1 ortak ayet · Edim dibalı deri demektir

  10. شجر

    1 ortak ayet · Ağaç

  11. ربب

    2 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir

  12. عصي

    1 ortak ayet · İsyan eder

Geçtiği ayetler(2)

  1. … بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَنَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا …

    İkisi elbise dikerBöylece onların ikisini de baştan çıkarıp aldattı. Ağaçtan tadınca ayıp yerleri kendilerine göründü. İkisi de kendilerini cennetin yaprağıyla örtmeye başladılar. Rabbları da onlara: Ben sizi o ağaçtan men’etmedim mi? Ve şeytan size apaçık bir düşmandır, demedim mi? diye nida etti.

  2. فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِنْ وَرَقِ الْجَنَّةِ وَعَصَى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَى

    İkisi elbise dikerBunun üzerine ikisi de ondan yediler. Hemen ayıp yerleri açıldı. Üzerlerine cennet yapraklarından yamamaya başladılar. Adem, Rabbına karşı geldi de şaşkın düştü.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخصف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerستر, خاط, لبس, غشى
Zıt Kökكشف
Çekirdek Özet 1İki veya daha fazla katmanı üst üste bindirerek, dikerek veya birbirine ekleyerek tutturmak; delikli aletle katları bitiştirmek.
Çekirdek Özet 2Mahremiyetin ve çıplaklığın farkına varıldığında parçalı unsurları üst üste katmanlaştırarak acil koruma ve örtünme perdesi oluşturmak.
Çekirdek Özet 3Eksiklik ve kusur karşısında katmanlı örtücülük; dağılan veya açığa çıkan zafiyeti çok katmanlı tedbirlerle telafi etme refleksi.
Kritik Hata RiskiEylemi salt modern anlamda standart bir kumaş dikimi veya estetik süslenme sayarak, fıtrî utançla yapılan acil katmanlı örtünme niteliğini gözden kaçırmak.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خصAyırmak, özelleştirmek, bir şeyi diğerine bitişik veya sınırlı kılmak (örneğin خصص kökünde bir şeyi tek kişiye tahsis etmek, خصم kökünde karşı tarafı sınırlandırmak ve ayrıştırmak).فAçıklık, kenar ve üfleme/yayılma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle; ayrılmış veya parçalı levhaların, yaprakların uç uca getirilip üst üste bindirilerek geniş bir yüzey halinde bitiştirilmesi ve dikilmesi anlamı oluşmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit, duvar türevi (pürüzlü/geçirgen engel)İki alan arasına çekilen pürüzlü set, ayıran ve perdeleyen sınır imgesidir.
صOlta, bitkiBirbirine dolanan lifler, peş peşe dizilme ve sıkıca kavranarak tutturulma eylemidir.
فAğızAçıklık, kenar çizgisi, dışa doğru yayılma ve saçaklanma hareketidir.
خصفKatmanları birbirine bağlayan dikişSınır koyucu ve perdeleyici liflerin, kenar kenara veya üst üste getirilerek tutturulması; parçaların birbirine raptedilmesiyle oluşturulan örtücü tabakadır.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamPabuç veya sandalet tabanının eskiyip aşınan yerine bir deri katmanı daha ekleyerek dikmek (خصف النعل); hurma liflerinden sepet veya kat kat kaba hasır/giysi örmek.
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Kebîr el-Hüzelî, kartalın gagasını bız veya delgi aletine benzeterek şu beyitte kökü zikreder: حَتَّى انتهَيْتُ إلى فِراشِ عَزِيزةٍ / سَوداءَ رَوْثَةُ أَنفِها كالمِخْصَفِ (Nihayet burnunun ucu kunduracı bızı gibi sivri ve sert olan o güçlü kara kartalın yuvasına ulaştım).
Erken Arapça kullanımİbn Abbâs ve Hz. Âişe rivayetlerinde Resûlullah’ın evdeki işleri anlatılırken ayakkabısını bizzat tamir ettiği şu ifadeyle yer alır: كان يخصف نعله (Pabucunu diker, yamar ve katmanlarını birleştirirdi). Ayrıca ayak izlerinin birbirini tam örtmesi durumunda atların develeri takibi için خصف kullanılır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça خصف kökü, Sami dil ailesinde özellikle katmanlaştırma, üst üste koyma, yamama ve kaba lifleri birbirine geçirme alanı içinde yer alır. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan h-ṣ-p üçlüsü Arapçadaki deri dikme ve yaprak katlama nüansıyla sınırlı kalmayıp, sert kabuk, katılaşma veya kaba tabaka bağlamlarıyla semantik akrabalık sergiler. Akadca šukpu veya benzeri kaba tabaka terimleriyle dolaylı paralellikler tartışılmış olsa da kökün Arapça içindeki en canlı kullanımı göçebe ve vaha hayatının temel ihtiyaçları olan kundura tabanlaması (نعل مخصوفة) ve hurma yaprağı sepeti (خصفة) üzerinedir. Fonetik olarak kök, harflerin boğaz-ıslık-dudak hattındaki dizilimiyle parçaların bir araya sıkıştırılıp tutturulmasını yansıtır; dildeki temel semantik çekirdek parçalı nesnelerin birbirine kat kat raptedilmesidir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönخَصْفُ النَّعْلِ ve اِخْتِصَافDeriyi deriye, yaprağı yaprağa kat kat bindirerek delgi (مِخْصَف) vasıtasıyla birleştirmek; çıplaklığı yaprak tabakalarıyla örtmek.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Aramicede sert kabuklaşma ve katmanlaşmaParçaları üst üste getirme, kabuk ve tabaka oluşturma anlamındaki morfolojik paralellikler.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik lif ve sepet örme bağlamlarıHurma liflerinin ve geniş yaprakların birbirine eklenerek dokunması zeminindeki arkaik ortak sözcük kalıntıları.Muhtemel

Kaynak Lane’s Lexicon, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خصفAnlamlıKat kat eklemek, dikmekYaprak veya deri katmanlarını üst üste koyup bitiştirmek.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
خفصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
صخفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
صفخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
فخصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.
فصخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خصفMerkezKatmanlı birleştirme ve örtmeGeniş yaprak veya deri parçalarını üst üste bindirerek tutturmak suretiyle örtünmek.Acil, fıtrî ve katmanlı yamama/birleştirme hareketidir.
سترKomşuGenel örtme ve gizlemeAraya engel koyarak gözden saklamak; malzemenin dikişli veya katmanlı olması gerekmez.Gözle temasın kesilmesine odaklanır.
خاطKomşuİplikle dikmekİpliği iğneye geçirip iki kumaşı muntazam birleştirmek; medenî dikiş ameliyesidir.خصف ise acil ve kaba katmanlama içerir.
لبسKomşuGiysi giymekHazır bir giysiyi bedene geçirip bürünmek; bedeni saran düzenli libastır.خصف henüz hazır giysi olmadan yapılan tedbirdir.
غشىKomşuKuşatarak kaplamakBir şeyin üzerini bütünüyle bürüyüp görünmez kılmak.Kuşatıcı ve ezici bir örtülüşü bildirir.
كشفZıtAçığa çıkarmak, soymakÜstündeki örtüyü kaldırıp mahremiyeti veya gizliyi meydana çıkarmak.خصف eyleminin tam karşıtı olarak örtüyü gidermektir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخصفKatman katman yapıştırmak, dikmekBir şeyi diğerinin üzerine denk getirip delerek veya iliştirerek örtü kılmak.Kesin
LatinceConsuere, obducereBirbirine dikmek, katmanla kaplamakKatmanları üst üste getirip iğnelemek; kökteki yaprak yapıştırma doğallığını tam vermez.Güçlü
İngilizceTo patch together, to stitch layer upon layerÜst üste yamamak, katmanlamakGeniş yaprakları birbiri üzerine örtüştürerek acil örtü yapmayı iyi açıklar.Güçlü
AlmancaAneinanderheften, zusammenflickenBirbirine iliştirmek, kat kat yamamakParçaları geçici olarak üst üste tutturma nüansını taşır.Güçlü
FransızcaAttacher feuille sur feuille, rapiécerYaprak yaprak eklemek, yamamakÜst üste bindirilerek yapılan ilkel ve acil dikiş eylemini karşılar.Güçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Gesenius, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَخْصِفَانِCennet yapraklarını üst üste koyup bedene yapıştırmak/iliştirmekÂdem ile eşinin yasak ağaçtan tattıktan sonra açılan mahrem yerlerini örtmek için gösterdikleri ilk fıtrî çaba; A‘râf 7:22.
يَخْصِفَانِMahremiyeti örtmek amacıyla yaprakları birbirine ekleyip elbise edinmekTâhâ suresindeki anlatımda ilahî emre muhalefet sonrası açığa çıkan avretin kat kat yaprakla kapatılması hali; Tâhâ 20:121.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamFıtrat ve ismet-i enbiyâÂdem'in günah/hata sonrası çıplaklığı fark edip örtünme refleksi göstermesi; hayânın fıtrî ve zâtî bir duygu oluşu.Suçluluk bilinci ve mahremiyet hissinin ilahî vahiyden önce de insanda fıtraten var olması.
FıkıhSetr-i avretin başlangıcıİnsanın örtünme mükellefiyetinin ilksel formu; kaba yaprak ve derilerin örtü sayılabilme şartları.Avret mahallinin kapatılmasının zaruri ve fıtrî bir vücubiyet taşıması.
TefsirÂdem kıssasının tasviriCennet yapraklarının (özellikle incir yaprağı rivayeti) mahrem yere yapıştırılma biçimi ve zelle sonrası ilk insani tepki.Dağılan saygınlığı geri kazanmak için parçaları telaşla üst üste bindirme gayreti.
HadisSünnet ve tevazuHz. Peygamber’in kendi pabucunu kendisinin dikmesi (يَخْصِفُ نَعْلَهُ) ve Hz. Ali’ye verilen خاصف النعل lakabı.Kendi eşyasını bizzat tamir etme, yamama ve tevazu ahlakı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrî ahlak ve tesettürMahremiyet zırhıKusuru perdelemeGünah ile açığa çıkan çıplaklığın ilkel ve acil vasıtalarla kat kat kapatılması.Kesin
İlmiTasnif ve dokümantasyonKatmanlı birleştirmeEksikleri tamamlamaDağınık verilerin üst üste konularak bir bütünlük oluşturacak şekilde ciltlenmesi ve ilişkilendirilmesi.Muhtemel
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiTahkimat ve yamaZafiyeti örtmeDevlette beliren idari zaafların geçici tedbirlerle süratle kapatılması, katmanlı güvenlik perdesi çekilmesi.Muhtemel
İktisadiÜretim ve geri dönüşümYamama ve onarımEşyanın ömrünü uzatmaAşınan üretim aracının (pabuç, kap) üzerine yeni bir katman eklenerek yeniden işler kılınması; israfın önlenmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerLaminasyon ve çok katmanlı örtüşme (multi-layering)Tek bir tabakanın geçirgen veya zayıf olduğu durumlarda, parçaların üst üste bindirilerek geçirimsiz bir bariyer meydana getirilmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerPsikolojik savunma ve telafi mekanizmasıBireyin benliğinde oluşan anî bir yarılma veya utanma hissine karşı eldeki ilk vasıtalarla acil koruyucu bir benlik perdesi inşa etmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece iğne iplikle yapılan modern terzilik veya estetik giyim faaliyeti sanarak basite indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamخصف kökü, biçilmiş kaftan giymek değil; çıplak kalmış iki insanın telaşla, çevrelerindeki geniş cennet yapraklarını üst üste bindirip yapıştırarak veya iğneleyerek oluşturdukları katmanlı ilk savunma örtüsüdür.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂdem ve Havvâ’nın örtünme gayretini bilinçli ve konforlu bir giyinme süreci zannedip; hayâ duygusunun çıplaklıkla yüz yüze gelindiği andaki anî, katmanlı ve sarsıcı telaş boyutunu kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsanoğlunun günah, zelle veya mahrumiyet sonrasında yaşadığı çıplaklık krizine karşı geliştirdiği ilk fıtrî tepkinin örtünmek olduğunu somut bir eylemle gösterdiği için hayatîdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın yaratılışı, cennetten iniş süreci, şeytanın desiseleri ve tesettürün ontolojik temellerini anlatan kıssa ayetlerinde (A‘râf 7:22 ve Tâhâ 20:121) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Çıplaklığın veya örtünmenin salt toplumsal/kültürel bir gelenek veya sonradan kazanılmış medenî bir alışkanlık olduğu iddiasını çürütür; fıtrî ve içkin bir mahremiyet bilinci olduğunu kanıtlar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamParçalı ve yaprak şeklindeki nesneleri (yaprak, deri tabakası) üst üste getirip delerek veya iliştirerek katmanlı bir örtü meydana getirmek.
  • Soyut anlamBir kusur, eksiklik veya mahrem alanın farkına varıldığında, çevreleyen imkânları birbiri ardına ekleyerek acil bir koruma ve perdeleme bariyeri kurmak.
  • Sistematik karşılıkAçığa çıkan fıtrî zafiyetin telafisi için dış dünyadan toplanan çoklu birimlerin üst üste bindirilmesi yoluyla kurulan katmanlı güvenlik kalkanı.
  • LaTeX modeliLn=⋃i=1nPio¨yle kiPi∩Pi+1≠∅  ⟹  C=∑Ln→S
  • LaTeX açıklamasıModelde Pi her bir tekil yaprağı veya deri parçasını; Pi∩Pi+1≠∅ bu parçaların üst üste bindirilme (laminasyon/yamama) durumunu; Ln birleştirilmiş katmanlı yapıyı; C meydana gelen nihai örtüyü; S ise örtülmek istenen mahrem alanı veya avret bölgesini temsil eder. Parçaların üst üste binmesiyle geçirimsiz ve koruyucu bir örtü yüzeyi (S) elde edilmektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ