خنزر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ن-ز3 sîga, 60 mücavir kök, 5 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خنقنطحالْخِنْزِيرِخنزربغيهللرحمأثمضررغيرذكو

KökSîga 3Ayet 5Sure 4Mücavir 60

▶ Ağı aç (3B)

خنزر

خ - ن - ز

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 3 sîga
  • 6 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Domuz

Notlarım

Sözlükler(6)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.509 harf
الخاء والراء خرمل: عجوز خِرْمِلٌ متهدمة. والخِرْمِلُ: الحمقاء. خرنب: الخَرنُوبُ والخَرُّوبُ بشجر ينبت بالشام، له حب كحب الينبوت، يسميه أهل العراق القثاء الشامي، وهو يابس أسود. نخرب: النُّخْروبُ واحد النَّخاريب، وهي خروق تكون في موضع نحو نَخاريب الزنابير. والقادح يُنَخْرِبُ الشجرة، وشجرة مُنَخْرَبْةٌ إذا خلقت وصار فيها النَّخاريب. والنَّخْروبُ: الثقبة التي فيها الزنابير. يقال: إنه لأضيق من
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR102 harf
الخِنْزيرُ: واحد الخَنازير. والخَنازيرُ أيضاً: عِلَّةٌ معروفة، وهي قُروحٌ صُلْبَةٌ تَحْدُثُ في الرقبة.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.378 harf
الخَنْزَرَةُ: الغِلَظُ. والخَنْزَرَةُ: الفأْس الغليظة. وخَنْزَرَةُ والخَنْزَرُ: موضعان؛ أَنشد سيبويه: أَنْعَتُ عَيراً من حَمِيرِ خَنْزَرَهْ، في كُلِّ عَيْرٍ مائتان كَمَرَهْ وأَنشد أَيضاً: أَنْعَتُ أَعْيَاراً رَعَيْنَ الخَنَزَرا، أَنْعَتُهُنَّ آيُراً وكَمَرَا ودارَةُ خَنْزَرٍ: موضع هناك؛ عن كراع التهذيب: وخَنْزَرٌ اسم موضع؛ قال الجعدي: أَلَمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً طَرُوقاً، وأَصحابي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR974 harf
الخنزرة، أهمله الجوهري هنا، وأورده في تركيب خزر وقال ابن دريد: هو الغلظ قال: ومنه اشتقاق الخنزير، على رأي. الخنزرة: فأس غليظة عظيمة تكسر بها الحجارة، أورده في تركيب خزر. ودارة خنزر، كجعفر: موضع، عن كراع. وفي التهذيب: خنزر من غيؤ ذكر دارة، قال الجعدي: ألم خيال من أميمة مـوهـنـا طروقا وأصحابي بدارة خنزر. والخنزرتين: من داراتهم وقد تقدم في خزر. وخنزرة موضع، أنشد
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR53 harf
خَنْزَرَ خَنْزَرَ خنزر : and خِنْزِيرٌ: see art. خزر.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR6.686 harf
خنزر خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ - خِنْزِيْر - خَنَازِيْر خَنْزَرَ - يُخَنْزِرُ + الكائن: يغلظ في رقبته وجلده وجسمه خِنْزِيْر: الدابة المعروفة خَنازِيْر: جمع " خِنْزِيْر" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان البنية المادية لكائن، مع الإشارة لكِبَر أو عِظَم أو سِمَن هذه البنية "، وهي: جَسَدَ - يَجْسُدُ، جَسُمَ - يَجْسُمُ، سَمِنَ - يَسْمَنُ، بَدَنَ -
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler60 mücavir (76 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. هلل

    4 ortak ayet · Boğazlandı

  2. دمم

    4 ortak ayet · Ve kan

  3. لحم

    4 ortak ayet · Et

  4. ضرر

    4 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  5. حرم

    4 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  6. موت

    4 ortak ayet · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…

  7. غير

    4 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir

  8. غفر

    4 ortak ayet · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır

  9. رحم

    4 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  10. بغي

    3 ortak ayet · Buğa boğa demektir

  11. خنق

    1 ortak ayet · Haneke (Kef) çene demektir

  12. ذكو

    1 ortak ayet · Kestiniz

Geçtiği ayetler(5)

Sîga sayfası: الْخِنْزِيرِ
  1. إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَلَا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    DomuzO, size; ölüyü, kanı, domuz etini, Allah’tan başkası için kesileni haram kılmıştır. Ancak kim mecbur kalırsa saldırmamak ve sınırı aşmamak şartıyla günah yoktur. Muhakkak ki Allah, Gafur’dur, Rahim’dir.

  2. حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ …

    DomuzÖlü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

  3. إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَالدَّمَ وَلَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ بَاغٍ وَلَا عَادٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

    DomuzO; size ancak ölüyü, kanı, domuz etini, bir de Allah’tan başkası için kesilmiş olanı haram kıldı. Mecbur olan; saldırmamak ve haddi aşmamak şartıyla bunun dışındadır. Şüphesiz Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

Sîga sayfası: وَالْخَنَازِيرَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخنزر
YapıDörtlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerرجس, نجس, خنز
Zıt Kökطيب
Çekirdek Özet 1İrilik, kabalık, kütlük ve biyolojik olarak bilinen domuz türü
Çekirdek Özet 2Tüketimi kesin haram kılınan murdar beden ve ahlaki soysuzlaşmanın cezalandırılma timsali
Çekirdek Özet 3Temiz fıtrattan sapmanın somutlaşması, nesnel necislik ve manevi mesh göstergesi
Kritik Hata RiskiKökün getirdiği yasağın yalnızca biyolojik ete indirgenerek necaset ve mahiyet boyutunun dışlanması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خنBurnun basıklığı, kokuşma, içeri gömülme ve boğukluk; nitekim خنس geri çekilip gizlenmeyi, خنق nefesi boğazda tıkamayı ifade ederزBasıklık ve gömüklük hareketine sertlik, keskin bir yöneliş ve ayrışma boyutu katılmıştır
خنBasıklık, kokuşma ve içeri çekilme anlamındaki ilksel çekirdekرÇekirdeğin kazandığı sertliğe baş, küt kafa yapısı, irilik ve belirgin bir gövde formu eklenerek dörtlü isim kalıbına dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar imgesi üzerinden sürtünmeli türetmeDış dünyadan ayrılan, kapalılık ve pürüz barındıran fiziksel sınır
نFiliz, yılan veya tohumCanlılık, biyolojik üreme, süreklilik ve içsel dürtü
زKesici alet veya kamaKeskin ayrım, sert hareket, yarılma ve saldırganlık potansiyeli
رİnsan veya canlı başıÖne çıkan baş yapısı, yönlendirici merkez ve bedensel kabalık
خنزرBaşını öne eğerek toprağı yaran, kaba ve kapalı beden formuna sahip canlıKapalı ve kalın bir gövde üzerinde toprağı süren, küt başlı ve iştihası sınır tanımayan hayvansal hareket tipini canlandırır

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBedenin kaba ve kalın olması, küt balta anlamındaki kullanım ve gözü kısarak dik bakma eylemi
Cahiliye şiiri kullanımıLebîd b. Rebîa divanında bir mevki adı olarak geçer: بالغُرابات فَزَرَّافاتِها / فبخنْزِيرٍ، فأَطْرَافِ حُبَلْ
Erken Arapça kullanımMuhadram şair en-Nâbiğa el-Ca‘dî şiirinde bir yer adı olarak zikreder: أَلَمَّ خَيَالٌ من أُمَيْمَةَ مَوْهِناً / طَرُوقاً، وأَصحابي بدارَةِ خَنْزَرِ

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Dīvânu Lebîd.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde خنزر kökü, erken Proto-Sami dönemden itibaren domuz hayvanını adlandıran köklü bir isim köküdür. Proto-Sami formun *hazīr- biçiminde olduğu kabul edilir. Akadcada ḫuzīru(m), İbranicede ḥăzīr (חֲזִיר), Aramice ve Süryanicede ḥzīrā (ܚܙܝܪܐ) şeklinde düzenli ses denklikleriyle korunmuştur. Ugarit dilinde ḫnzr biçiminde genizcil ses türemesi (nazalizasyon) görülür; Arapçadaki خنزر formu da Ugaritçe ile paralel olarak nun harfinin araya girmesiyle oluşan bu genişlemiş kök varyantını temsil eder. Arap filologları kökü bazen kaba ve gözü kısık bakış anlamındaki خزر kökünden türemiş saymışlarsa da karşılaştırmalı Sami dilbilimi bunun doğrudan Proto-Sami hayvan adına uzandığını ve biyolojik bir adlandırma olduğunu doğrular.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönخزر kökünden genizcil eklemeli yapıGözü kısık ve kaba bakışlı olmayı anlatan kökten ilave nun ile türetildiği görüşü dilcilerce tartışılmıştırGüçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca ḫuzīru, İbranice ḥăzīr, Ugaritçe ḫnzrProto-Sami hayvan adının Arapça ve Ugaritçede nazalize varyantla devam eden doğrudan ortak mirasıdırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dillerin diğer kollarında güvenilir ve düzenli bir soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خنزرAnlamlıDomuz; kabalık ve kütlükBiyolojik domuz türünü ve kabalık gösteren beden yapısını ifade ederHedef kök; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خنزرMerkezBiyolojik hayvan ve haramlıkSomut biyolojik varlığı, necis kabul edilen eti ve fıtri sapkınlığı temsil ederVarlığı bizatihi necis ve haram kılınmış nesne
رجسKomşuMaddi ve manevi pislikBiyolojik türe bağlı kalmaksızın iğrençlik, haramlık ve murdarlık vasfını belirtirKur'an'da domuz etinin gerekçesi olarak nitelenir
نجسKomşuHükmi ve fiziki kirlilikDinen arınmayı gerektiren, temizlik karşıtı somut veya soyut kirliliği anlatırDomuzun bizatihi yapısına yüklenen kirlilik vasfı
خنزKomşuKokuşma ve bozulmaEtin veya gıdanın bekleyerek bozulup çürümesini ve kokuşmasını ifade ederBiyolojik çürüme ile türemişlik arasındaki fonetik akrabalık
طيبZıtTemizlik, helallik ve fıtrilikİnsana şifa veren, temiz, nezih ve helal kılınmış rızıkları kapsarTüketimi mübah ve fıtrata uygun olan her türlü nimet

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخنزرDomuzBiyolojik hayvan türü ve dinen necis kabul edilen bedenKesin
LatinceSus, porcusDomuzBiyolojik hayvanı ve onun etini karşılar; dinsel yasaklık boyutu Latince sözcüklerin özünde yer almazKesin
İngilizceSwine, pig, porkDomuz, domuz etiSwine genel ve aşağılayıcı mecazlara açık türü, pig canlı hayvanı, pork ise yalnızca tüketilen etini karşılarKesin
AlmancaSchweinDomuzBiyolojik türü karşılar; ahlaki veya dinsel necislik anlamı sözcüğe sonradan yüklenen mecazi kullanımlara bağlıdırKesin
FransızcaPorc, cochonDomuzCanlı türü ve etini ifade eder; Kur'an'daki ontolojik pislik ve yasaklık alanını doğrudan taşımazKesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْخِنْزِيرِ / خِنْزِيرٍTüketimi haram kılınan murdar etYiyeceklerin helal ve haram sınırlarının çizildiği fıkhi bağlamlar (Bakara 2:173, Mâide 5:3, En'âm 6:145, Nahl 16:115)
الْخَنَازِيرَFıtrattan sapma cezası olarak meshLanetlenmiş ve ilahi gazaba uğramış kimselerin dönüştürüldüğü aşağılık suret (Mâide 5:60)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi lanet ve mesh meselesiMâide 5:60 ayetinde geçen domuzlara dönüştürülmenin fiziksel bir başkalaşım mı yoksa ahlaki soysuzlaşma mı olduğu tartışmasıİnsani fıtratın ilahi irade tarafından en aşağı hayvani mertebeye düşürülmesi
FıkıhHaram gıdalar ve necaset hükümleriDomuzun yalnızca etinin mi yoksa yağ, deri ve kemik dahil bütün cüzlerinin mi necis ve gayri mütekavvim olduğuAynen necis olma ve hiçbir cüzünden istifade edilememe kuralı
TefsirLahmü'l-hınzîr terkibinin kapsamıEn'âm 6:145 ayetindeki zamirin domuza dönerek onun bizatihi pislik sayılması gerekçesiBiyolojik haramlığın ontolojik gerekçesi olarak pislik vasfı
HadisAhir zaman alametleri ve deccal dönemiDomuzun öldürülmesi ve haçın kırılması rivayetleri üzerinden tahrif edilmiş ibadetlerin tasfiyesiBatıl ritüel ve haram tüketim alışkanlıklarının nihai olarak ilga edilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve helal-haram ayrımıAynen necis nesneTüketim alanından mutlak menBiyolojik yapısı gereği arındırılamaz kabul edilen varlık kategorisiKesin
İlmiHijyen ve parazitolojiPatojen ve biyolojik risk taşıyıcıBeslenme zincirinde sınır çekmeİnsan sağlığına zararlı biyolojik unsurların fıtri korunma refleksiyle elenmesiGüçlü
SiyasiHukuki egemenlik ve kamu düzeniKamusal alanda yasaklı maddeFıkhi sınırların korunmasıİslam toplumunun kamu düzeninde alım-satımı ve serbest dolaşımı engellenen emtiaGüçlü
İktisadiMütekavvim mal statüsüGayri mütekavvim varlıkİktisadi değersizlikMüslümanlar arasında hukuki ve ticari değere konu olamama ilkesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerToksik girdi ve kirletici unsurBir sistemin çalışma döngüsüne girdiğinde filtreleri tıkayan veya yapıyı bozan arındırılamaz bileşenGüçlü
Beşeri bilimlerFıtri kimliğin yozlaşması (deformasyon)Toplumsal veya bireysel ahlakın insani vasıflarını yitirerek en alt içgüdüsel düzeye gerilemesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiYasağın yalnızca domuz etindeki trişin veya parazitlere bağlanarak tıbbi tedbirlerle tüketilebileceğinin zannedilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an kökü hem bedensel kirlilik hem de insani şerefin yitirilerek aşağılık bir forma dönüşmesiyle irtibatlandırır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYasağın nesnel ve ontolojik boyutunun yok sayılarak salt dönemsel bir sağlık tedbirine indirgenmesi

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın helal-haram sınırlarında nesnel necaset kavramını ve ahlaki bozulmanın varacağı nihai fıtrat kaybını somutlaştırdığı için vazgeçilmezdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yiyecek yasaklarını bildiren ahkâm ayetlerinde ve Ehl-i Kitab'ın saptırıcı tutumlarının eleştirildiği mesih bağlamlı ceza ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Domuz yasağının rastgele bir tabu olduğu veya sadece pişirme yetersizliğinden kaynaklandığı iddiasını reddederek fıtri arılık ile ilahi sınır bilincini tesis eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBiyolojik domuz türü, kaba, küt ve kalın beden yapısı.
  • Soyut anlamTemiz fıtrattan kopuş, ontolojik kirlilik ve insani haysiyetin hayvani bayağılığa gerilemesi.
  • Sistematik karşılıkİktisadi ve fıkhi alanda gayri mütekavvim, dini alanda aynen necis ve mutlak surette yasaklanmış unsur.
  • LaTeX modeliH={x∈B∣N(x)=1}  ⟹  T(x)=0∧V(x)=0
  • LaTeX açıklamasıModelde B biyolojik varlıklar kümesini, x incelenen varlığı, N(x) nesnel necaset ve murdarlık fonksiyonunu temsil eder. N(x)=1 olması durumunda varlık haramlık kümesi H içine girer; bunun kaçınılmaz sonucu olarak T(x)=0 ile tüketim ve istifadenin mutlak sıfırlanması, V(x)=0 ile de iktisadi ve hukuki değerin bütünüyle iptal edilmesi gösterilmiştir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ