خنق
خ - ن - ق
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Haneke (Kef) çene demektir. Hanek (kaf) iki dağ arasındaki dar geçit demektir. Hanek boğazı sıkarak boğmak şeklinde masdar olmuştur.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Haneke (Kef) çene demektir. Hanek (kaf) iki dağ arasındaki dar geçit demektir. Hanek boğazı sıkarak boğmak şeklinde masdar olmuştur.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR795 harfباب الخاء والقاف والنون معهما
خ ق ن، خ ن ق، ن ق خ مستعملة فقط
خقن:
خاقان: اسم لكل ملكٍ من ملوك الترك . وخَقَّنَتِ الترك فلانا: رأسته، من قولهم: خاقان.
خنق: خَنَقَهُ فاختنق، واختنق، وانخنق، فأما الانخناقُ فهو انِعصارُ الخِناقِ في عُنُقِهِ، والإخْتِناقُ: فعله بنفسه.
والخِناق: الحبلُ الذي يُخْنَقُ به، ويقال: رجل خَنِقٌ، مَخْنوقٌ، ورجل خانق، قال رؤبة:
وخانقٍ ذي غصةٍ جراضِ
والخَناقُ: نعتٌ لمن يكون
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR438 harfالخَنِقُ، بكسر النون: مصدر قولك خَنَقَهُ يَخْنُقُهُ خَنِقاً وكذلك خَنَّقَهُ. ومنه الخُنَّاقُ. واخْتَنَقَ هو. وانْخَنَقَتِ الشاة بنفسها، فهي مُنْخَنِقَةٌ. وموضعه من العنق مُخَنَّقٌ بالتشديد. يقال: بَلَغَ منه المُخَنَّقُ. وأخذت بمُخَنَّقِهِ. وكذلك الخُناقُ بالضم. يقال: أخذ بخُنَّاقِهِ. والخِناقُ بالكسر: حبلٌ يُخْنَقُ به. والمِخْنَقَةُ بالكسر: القِلادةُ. والخانِقُ شِعْبٌ ضيّقٌ، وأهلُ اليمن يسمّون
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.106 harfخ ق ن
خنق ، نقخ ، خقن
استعمل من وجوهه : خنق ، نقخ ، خقن .
خنق : قال الليث : خَنَقَهُ فاخْتَنَقَ وانْخَنَقَ ، فأَما
الأنْخِنَاقُ فهو انعِصار الْخِنَاقِ في عُنُقه ،
والاخْتِنَاقُ : فعْلُهُ بنفسه .
قال : والْخِنَاقُ : الحَبْلُ الذي يُخْنَقُ به ،
ويقال : رجل خَنِقٌ مَخْنُوقٌ ، ورجلٌ خَانِقٌ
في موضع خَنِيقٍ ذو خِنَاقٍ ، وأنشد :
وَخَانِقٍ ذي غُصَّةٍ جَرَّاضِ
قال : والخَنَّاقُ : نَعْتٌ لمَنْ يكون ذلك
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.164 harf(باب الخاء والنون وما يثلثهما)
(خنب) الخاء والنون والباء أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على لِينٍ ورَخاوةٍ. ويقال جاريةٌ خَنِبةٌ: رخِيمَةٌ غَنِجة. ورجل خِنّاب، أي ضَخْمٌ في عَبَالَةٍ. وحكى بعضُهم عن الخليل أنّه قال: هو خِنَّأْبٌ مكسور الخاء شديدةُ النّون مهموزة. وهذا إنْ صح عن الخليل فالخليلُ ثقةٌ، وإلا فهو على ما ذكرناه من غير همز. ويقال الخِنَّاب من الرجال: الأحمق المتصرِّف، يختلج هكذا مرَّةً وهكذا
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR81 harf- قوله تعالى: ﴿والمنخنقة﴾ [المائدة/3]، أي: التي خنقت حتى ماتت، والمخنقة: القلادة.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR694 harfخ ن ق
خنقه يخنقه خنقاً فانخنق وخنّقه إذا عصر حلقه واختنق إذا فعل الخنق بنفسه وألقى الخناق فـي عنقـه وهـو مـا يخنـق بـه مـن حبـل أو غيره.
وأصابه الخناق وهو داء يأخذه في حلقه.
ورجل خنيـق: مخنـوق.
" ولعـن الخنّاقـون " وهـم قـوم يسرقـون النـاس ويخنقونهـم.
وفـي جيدهـا المخنقـة وفـي أجيادهن المخانق وهذه مخنقة الكلب.
ومن المجاز: خنّقت الحوض: ملأته وحوض مخنق.
قال أبو النجم
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.945 harfالخَنِق، بكسر النون: مصدر قولك خَنَقَه يَخْنُقُه خَنْقاً وخَنِقاً، فهو مَخْنُوق وخَنِيق، وكذلك خَنَّقه، ومنه الخُنَّاق وقد انْخَنقَ واخْتنقَ وانْخنقت الشاة بنفسها، فهي مُنْخَنِقة، فأَما الانْخناق فهو انعصار الخُنِاق في خَنْقه، والاخْتِناق فعله بنفسه. ورجل خَنِق: مَخْنُوق. ورجل خانِق في موضع خَنِيق: ذو خناق؛ وأنشد:
وخانِقٍ ذي غُصَّة جِرَّاضِ
(* قوله «وخانق ذي إلخ» عبارة المؤلف في مادة جرض: والجريض
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR266 harf* خ ن ق * * الخَنِقُ * بكسر النون مصدر * خَنَقَهُ * يخنقه بالضم و * خَنَّقهُ * أيضا * تخنِيقاً * ومنه * الخُنَّاقُ * بالتشديد و * اخْتَنَقَ * هو و * انْخَنَقَتِ * الشاة بنفسها فهي * مُنْخَنِقَةٌ * و * الخِنَاقُ * بالكسر حبل يُخنق به و * المِخْنَقَةُ * بالكسر القلادة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.527 harfخنقه يخنقه خنقا، ككتف وخنقا، بالفتح فهو خنق أيضا أي: ككتف، وخنيق كأمير ومخنوق، كخنقه تخنيقا فاختنق وانخنق.
وانخنقت الشاة بنفسها فهي منخنقة، وقيل: الانخناق: انعصار الخناق في خنقه، والاختناق فعله بنفسه.
والخانق: الشعب الضيق في الجبل، وهو مجاز.
وأهل اليمن يسمون الزقاق خانقا، كما في الصحاح، وهو مجاز. وخانق الذئب. والنمر، والكلب، والكرسنة: أربع حشائش، الأول مشرف الأوراق، مزغب يشبه الدلب،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.746 harfخَنَقَهُ
1 خَنَقَهُ خنق خنقه خنقة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. خَنُقَ , (S, Msb,) inf. n. خَنِقٌ (S Mgh, Msb, K) and خَنْقٌ, (Msb, TA,) the latter a contraction of the former, (Msb,) or, accord. to El-Fلrلbee, the latter is not allowable, (Mgh,) He throttled him, or strangled him, i. e. squeezed his throat (Mgh, Msb) that he might die; (Msb;) [but it does not always mean he squeezed his throat so
خَنَقَهُ 1 خَنَقَهُ خنق خنقه خنقة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. خَنُقَ , (S, Msb,) inf. n. خَنِقٌ (S Mgh, Msb, K) and خَنْقٌ, (Msb, TA,) the latter a contraction of the former, (Msb,) or, accord. to El-Fلrلbee, the latter is not allowable, (Mgh,) He throttled him, or strangled him, i. e. squeezed his throat (Mgh, Msb) that he might die; (Msb;) [but it does not always mean he squeezed his throat so that he died; often meaning, simply, he, or it, throttled him, strangled him, or choked him; and frequently said of a disease in the throat, and of food;] and ↓ خنّقهُ signifies the same, (S, K,) [or has an intensive meaning,] and its inf. n. is تَخْنِيقٌ. (TA.) ― -b2- [Hence,] العَبْرَةُ ↓ خَنَّقَتْهُ [and خَنَقَتْهُ] (assumed tropical:) Weeping [or sobbing] choked him; as though the tears throttled him. (Mgh.) ― -b3- And خُنِقَ He (a horse) was affected with the disease, or wind in the throat, termed خُنَاقِيَّة. (TA.) ― -b4- And خَنَقَ الوَقْتَ, aor. as above, (assumed tropical:) He postponed, or deferred, and [so] straitened, the time: and خَنَقَ الصَّلَاةَ (assumed tropical:) He straitened the time of prayer by postponing it, or deferring it. (TA.)
2 خَنَّقَ see 1, in two places. ― -b2- You say also, خنّق السَّرَابُ الجِبَالَ, inf. n. تَخْنِيقٌ, (tropical:) The mirage nearly covered the heads of the mountains. (K, TA.) ― -b3- And خنّق الاـِنَآءَ (tropical:) He filled the vessel: (K, TA:) or filled it up (سَدَّدَ مَلْأَهُ): and in like manner, الحَوْضَ [the watering-trough]. (Aboo-Sa'eed, TA.) ― -b4- And خنّق الأَرْبَعِينَ (tropical:) He (a man) nearly attained to [the age of] forty [years]. (K, TA.)
7 اـِنْخَنَقَ see what next follows, in three places.
اختنق 8 اختنق أختنق اختنق ٱختنق He was, or became, throttled, or strangled; i. e. he had his throat squeezed that he might die; (JK, * S, * Msb, K; *) [and simply he was, or became, throttled, strangled, or choked;] as also ↓ انخنق: (JK, * Msb:) or you say, ↓ انخنقت الشَّاةُ بِنَفْسِهَا [the sheep, or goat, became throttled, or strangled, or choked, by itself]: (S, K:) or ↓ الاِنْخِنَاقُ signifies the having the خِنَاق [q. v.] compressed upon one's throat: and الاِخْتِنَاقُ, the compressing it upon one's own throat. (TA.)
خَنْقٌ خَنْقٌ خنق : see مُخَنَّقٌ.
خَنِقٌ خَنِقٌ خنق inf. n. of خَنَقَهُ: (S, Mgh, Msb, K:) -A2- and i. q. مَخْنُوقٌ q. v. (JK, K.)
خُنُقٌ خُنُقٌ خنق : see خِنَاقٌ.
خُنِاقٌ خُنِاقٌ خناق [Quinsy;] a certain disease which pre vents the passage of the breath to the lungs and heart; (K;) as also [↓ خُنَاقَةٌ thus in modern Arabic, and] ↓ خُنَّاقٌ: pl. خَوَانِيقُ (TA) [and خَنَّانِيقُ, thus in modern Arabic]. ― -b2- See also مُخَنَّقٌ, in three places.
خِنَاقٌ خِنَاقٌ خناق A cord, (JK, S, Mgh, K,) or bow-string, or the like, (Mgh,) with which one is strangled; (JK, * S, * Mgh, K; *) also, metaphorically, termed خَنَّاقٍ ↓ مِخْنَقَةُ. (Mgh.) ― -b2- See also مُخَنَّقٌ, in two places. ― -b3- فَلْهَمٌ خِنَاقٌ (assumed tropical:) A narrow vulva of a woman: (Abu-l-'Abbلs, TA:) and ↓ خُنُقٌ [or فُرُوجُ خُنُقٌ, for خُنُقٌ is app. pl. of خِنَاقٌ, like as كُنُزٌ is pl. of كِنَازٌ,] (assumed tropical:) narrow vulvas (IAar, K) of women. (IAar.) ― -b4- هُمْ فِى خِنَاقٍ مِنَ المَوْتِ (assumed tropical:) They are in straitness by reason of death. (TA.)
خَنِيقٌ خَنِيقٌ خنيق : see مَخْنُوقٌ, in three places.
خُنَاقَةٌ خُنَاقَةٌ خناق خناقه خناقة : see خُنَاقٌ.
خُنَاقِيَّةٌ خُنَاقِيَّةٌ خناق خناقيه خناقية A certain disease in the throats of birds and horses: (K:) or a certain disease that attacks the bird in its head, and the horse in its throat, and chokes it: (JK:) or a certain disease, or wind, that attacks men and horses or similar beasts in the throat, and sometimes attacks birds in the head and throat, mostly appearing in pigeons. (TA.)
خَنَّاقٌ خَنَّاقٌ خناق : see خَانِقٌ. ― -b2- Also One who sells fish [taken] with the خَنَّاقَة [q. v.]. (TA.)
خُنَّاقٌ خُنَّاقٌ خناق : see خُنَاقٌ.
خَنَّاقَةٌ خَنَّاقَةٌ خناق خناقه خناقة A snare with which beasts of prey are taken (JK, TA) by the throat: and a snare with which fish are taken in El-Andalus. (TA.)
خَانِقٌ خَانِقٌ خانق One who strangles; (Msb, TA; *) as also ↓ خَنَّاقٌ: (Mgh, Msb:) or the latter signifies one whose office it is to strangle. (TA.) ― -b2- [Hence,] خَانِقُ الذِّئْبِ and خَانِقُ النَّمِرِ and خَانِقُ الكَلْبِ and خَانِقُ الكِرْسَنَّةِ [in the CK الكَرْسَنَّةُ] Four herbs: (K:) [the first and second, in the present day, wolfsbane, or aconite: or, as Golius says, referring for the former and latter respectively to Diosc. iv. 78 and 77, the former is the aconitum lycoctonon; and the latter, the aconitum pardalianches: the third, dogsbane, or colchicum; or, as Golius says, referring to Diosc. iv. 81, apocynon: and the fourth, strangle-weed, (because it strangles the كِرْسَنَّة, or bitter vetch,) or broomrape, i. e., as Golius says, referring to Diosc. ii. 172 and Ibn-Beytلr, orobanche:] the first is high (مشرف [but perhaps this should be مُشْرِق i. e. shining]) in the leaves, downy, and resembling the دلب [?]: the second is like the tail of the scorpion, glistening, about a span [in height], and has not more than five leaves: each of these is of the [season called] رَبِيع; and they are poisonous; they kill all animals; the ذِئْب and the نَمِر being particularized only because of the quickness of its acting in them: Ibn-Seenà says, in the “ Kلnoon, ” the leaves of خانق النمر, when mixed with fat, and kneaded and baked with bread, and given as food to wolves and dogs and foxes and leopards (نمر), kills them: whence it seems that this may be two herbs or one herb. (TA.) ― -b3- خَانِقٌ signifies also (tropical:) A narrow road or ravine, in a mountain: (S, * K, * TA:) or a narrow place or pass, between two mountains, and between two tracts of sand. (JK.) [See also مُخْتَنَقٌ.] ― -b4- And (tropical:) A narrow street; syn. زُقَاقٌ; (S, K, TA;) in the dial. of the people of ElYemen. (S, TA.) ― -b5- See also مَخْنُوقٌ, in two places.
خَانَقَاهٌ خَانَقَاهٌ خانق خانقاه خانقاة A convent inhabited by righteous and good men, and Soofees; an arabicized word, from [the Persian] خَانَهْ گَاهْ; [and post-classical, for] El-Makreezee says that the خانقاه was instituted in the fifth century of the Flight, for Soofee recluses to employ themselves therein in the service of God: (TA:) [pl. خَوَانِقُ.]
خَاَنقَاهِىٌّ خَاَنقَاهِىٌّ خانقاهى خانقاهي A man of, or belonging to, a خَانَقَاه. (TA.)
مَخْنَقٌ مَخْنَقٌ مخنق : see مُخَنَّقٌ, in two places.
مِخْنَقَةٌ مِخْنَقَةٌ مخنق مخنقه مخنقة A necklace, syn. قِلَادَةٌ, (S, Mgh, Msb, K,) that surrounds the neck; (Mgh, Msb;) wherefore it is thus called; (Msb;) [i. e., because] it lies against the مُخَنَّق: pl. مَخَانِقُ. (TA.) ― -b2- See also خِنَاقٌ. [And see زِرَادٌ.]
مُخَنَّقٌ مُخَنَّقٌ مخنق : see مَخْنُوقٌ. ― -b2- [Hence,] غُلَامٌ مُخَنَّقُ الخَصْرِ (assumed tropical:) A boy slender in the waist. (K.) -A2- Also The part, of the neck, which is the place of the cord [or the like] called خِنَاق [wherewith one is strangled]; (S, K; *) i. e., (TA,) the throat; (K, accord. to the TA; in the CK and in my MS. copy of the K ↓ مَخْنَق;) and so ↓ خُنَاقٌ, (S, K, in the former said to be syn. with مُخَنَّقٌ,) and ↓ خِنَاقٌ (K) and ↓ خَنْقٌ. (TA; and so, accord. to the TA, in the K.) You say, أَخَذْتُ بِمُخَنَّقِهِ [I seized his throat]. (S.) And أَخَذَهُ بِمُخَنَّقِهِ (K, accord. to the TA, but accord. to the CK and my MS. copy of the K ↓ بِمَخْنَقِهِ,) and ↓ بِخُنَاقِهِ and ↓ بِخِنَاقِهِ, i. e. [He took him, or seized him,] by his throat. (K.) And أَخَذَ بِمُخَنَّقِهِ (A in art. زرد) and ↓ بِخُنَاقِهِ (S) [properly He, or it, seized his throat, or throttled him, or choked him; meaning] (tropical:) he, or it, straitened him; as also أَخَذَ بِمُزَرَّدِهِ. (A in art. زرد.) And أَخَذَ مِنْهُ بِالمُخَنَّقِ (tropical:) He, or it, constrained him, and straitened him. (TA.) And بَلَغَ مِنْهُ المُخَنَّقَ [properly It reached his throat; meaning (assumed tropical:) it straitened him, or distressed him]. (S.) بَلَغَ الأَمْرُ المُخَنَّقَ signifies the same as بَلَغَ المُذَمَّرَ, (A in art. ذمر,) which means (assumed tropical:) The affair, or case, or event, reached a distressing pitch. (K in art. ذمر.)
مَخْنُوقٌ مَخْنُوقٌ مخنوق and ↓ خَنِقٌ and ↓ خَنِيقٌ (JK, K) and ↓ خَانِقٌ, applied to a man, [and to any animal, as also ↓ مُخَنَّقٌ, Throttled, or strangled, i. e. having his throat squeezed that he may die; but not always meaning, so as to be killed thereby; often meaning, simply, throttled, strangled, or choked;] (JK;) all signify the same; from خَنَقَهُ: (JK, K:) or ↓ خَانِقٌ, in the place of ↓ خَنِيقٌ, signifies ذو خناق [app. meaning having a خِنَاق, or cord, &c., by which he is throttled, or strangled, round his neck; or perhaps having a خُنَاق, or quinsy]: (TA:) and ↓ شَاةٌ خَنِيقَةٌ and ↓ مُنْخَنِقَةٌ signify a sheep, or goat, throttled, or strangled, i. e. having its throat squeezed that it may die: (Msb:) or the latter of these two means a sheep, or goat, throttled, or strangled, or choked, by itself (اِنْخَتَقَتْ بِنَفْسِهَا). (S, TA. [See 8.]) It is said in a prov., (Meyd,) اِفْتَدِ مَخْنُوقُ, (Meyd, K,) i. e. يَا مَخْنُوقُ [Ransom thyself, O thou who art throttled, or strangled, or choked]; applied to any one distressed and constrained; (Meyd;) meaning free thyself from difficulty (K, TA) and harm: (TA:) or, as some relate it, اِفْتَدَى مَخْنُوقٌ [One throttled, or strangled, or choked, ransomed himself]. (Meyd.)
مُخْتَنَقٌ مُخْتَنَقٌ مختنق A narrow place or pass. (S, TA.) [See also خَانِقٌ, near the end of the paragraph.]
مُخْتَنِقٌ مُخْتَنِقٌ مختنق (tropical:) A horse whose blaze occupies his jaws, (K, TA,) extending to the roots of his ears. (TA.)
شَاةٌ مُنْخَنِقَةٌ شَاةٌ مُنْخَنِقَةٌ ذ : see مَخْنُوقٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR904 harfخَنَقَ
خَنَقَ U ( n. ac. خَنْق 1 , خَنِق 5 ),
a. Throttled, strangled, choked, stifled.
b. Put up half-mast ( flag ).
خَنَّقَ
خَنَّقَ II ,
a. Asphyxiated silkworms in their cocoons.
b. Covered a place ( mirage ).
تَخَاْنَقَ
تَخَاْنَقَ VI ,
a. Disputed together, quarrelled.
اِنْخَنَقَ
اِنْخَنَقَ VII , اِخْتَنَقَ VIII ,
a. Pass. of I.
مَخْنَق
مَخْنَق 17 , ( pl. مَخَاْنِقُ 44 ),
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.727 harfخنق
خَنَقَ - يَخْنُقُ - مُنْخَنِق - مُنْخَنِقَة
خَنَقَ - يَخْنُقُ + كائن أو شيء + كائناً: يُضَيِّق ويَحْصُر ويمنع دخول الهواء إلى أنفه وصدره حتى يقطع عنه النفس: وذلك مثلاً بعصر عنقه وحلقه أو بانسداد منافذ الهواء في مكان وجوده
انْخَنَقَ - يَنْخَنِقُ: على وزن " انفعل من " خَنَقَ - يَخْنُقُ ": فعل الخنق عندما يقع بشكل ذاتي: بخنق نفسه بنفسه:
Mücavir kökler35 mücavir (46 toplam)
- ذكو
1 ortak ayet · Kestiniz
- نطح
1 ortak ayet · Ve toslanan
- وقذ
1 ortak ayet · Ve vurularak öldürülen
- جنف
1 ortak ayet · Ecnef kambur demektir
- خمص
1 ortak ayet · Hames yumuşak toprağa ayak basılınca toprakta meydana gelen…
- زلم
1 ortak ayet · Kumar oku (Şans aracı, zar gibi) demektir
- خنزر
1 ortak ayet · Domuz
- كمل
1 ortak ayet · Tam
- هلل
1 ortak ayet · Boğazlandı
- ردي
1 ortak ayet · Taş kırmaya yarayan taş veya aletdir
- ذبح
1 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir
- دمم
1 ortak ayet · Ve kan
Geçtiği ayetler(1)
… وَالدَّمُ وَلَحْمُ الْخِنْزِيرِ وَمَا أُهِلَّ لِغَيْرِ اللَّهِ بِهِ وَالْمُنْخَنِقَةُ وَالْمَوْقُوذَةُ وَالْمُتَرَدِّيَةُ وَالنَّطِيحَةُ وَمَا أَكَلَ السَّبُعُ إِلَّا مَا …
Ve boğulanÖlü, kan, domuz eti, Allah’tan başkası adına boğazlananlar, boğularak, vurularak, yuvarlanarak veya sürüklenerek ölen, yırtıcı hayvan tarafından parçalananlar, canları çıkmadan evvel kestiğiniz müstesna, dikili taşlar üzerine kesilenler ve fal oklarıyla kısmet aramanız size haram kılınmıştır. Bunlar fasıklıktır. Bugün, küfredenler sizin dininizden ümitlerini kesmişlerdir. Öyleyse onlardan korkmayın da Ben’den korkun. Bugün, dininizi kemale erdirdim, üzerinize olan nimetimi tamamladım ve size din olarak İslamiyeti beğendim. Her kim ki açlıktan darda kalırsa günaha kaymaksızın (bunlardan yemeğe mecbur olursa) muhakkak ki, Allah Gafur’dur, Rahim’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خنق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عصر, ضيق, حصر, كظم |
| Zıt Kök | نفس |
| Çekirdek Özet 1 | Bir geçidi, kanalı veya boğazı sıkarak hava ve akış yolunu bütünüyle tıkama |
| Çekirdek Özet 2 | Nefessiz bırakılarak, kanı akıtılmadan ve canı mekanik baskıyla çıkarılarak öldürülen hayvanın murdar oluşu |
| Çekirdek Özet 3 | Canlılığın ve meşruiyetin temeli olan tabii dolaşımın dış bir tazyikle cebren durdurulması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca ip veya elle boğmaya indirgeyip her türlü mekanik tıkanma, sıkışma ve havasız kalma biçimlerini kapsam dışı bırakmak |
Biliteral analiz
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit ve duvar imgesinden türetme; perdeleme, örtme, pürüzlü sürtünme | Nefes yolunun önüne sert bir engelin çekilmesi ve sürtünmeli daralma |
| ن | Filiz, balık, süreklilik; içten akan hayatî hareket ve canlılık | Kesintisiz akması gereken hayatî soluk ve kan dolaşımı |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dar boğaz, kuşatma, sınır | Akış kanalını daraltarak bir boğumda sıkıştırma ve geçişi kilitleme |
| خنق | Hayatî akış yolunun üzerine sert bir engel ve çevreleyici dar boğaz bindirilerek soluğun mekanik biçimde kesilmesi | Boğazın dışarıdan bir iple, aletle veya daraltıcı bir baskıyla sıkılıp canın nefessizlikten çıkarılması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının boğazını ip, el veya bir bağ ile sıkarak nefes borusunu tıkamak; iki dağ arasındaki dar geçit veya dar sokak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ru'be'nin recezinde boğulma derecesinde darlık ve keder çeken kimseyi nitelemesi: وخانق ذي غصة جراض |
| Erken Arapça kullanım | İki dağ arasındaki geçide ve Yemen lehçesinde dar sokaklara خانق denmesi; at ve kuşların boğazını tıkayan ölümcül nefes darlığı hastalığına خناق denmesi |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde خنق kökü, solunum kanalının dışarıdan baskılanması, nefes darlığı ve boğulma anlam alanında fonetik ve anlamsal açıdan son derece istikrarlı bir süreklilik gösterir. İbranicede חָנַק (ḥānaq) fiili bir kimseyi boğmak, boğazını sıkmak ve nefesini kesmek anlamına gelir; nitekim aynı kökten türeyen isimler boğulma ve boğma eylemini karşılar. Süryanice ve Ârâmîcede de ܚܢܰܩ (ḥənaq) formu doğrudan doğruya boğazı sıkarak öldürme veya nefessiz kalarak boğulma eylemini ifade eder. Kökün Akadca katmanında doğrudan üçlü biçiminden ziyade boğaz ve gırtlak bölgesini çevreleyen darlık tasvirleriyle paralellik kurulur. Bütün bu Sami dillerinde kökün ilksel somut çekirdeği su altında boğulmaktan ziyade, gırtlak veya boyun bölgesine uygulanan fiziksel daralma, sıkıştırma ve soluk yolunun mekanik olarak bloke edilmesidir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Koehler-Baumgartner, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dar boğaz, sıkışık kanal ve boğaz sıkma | Boynun sıkılması, iki tepe arası dar geçit ve boğucu nefes borusu iltihabı gibi darlık tasvirlerinde ortaklaşır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חנק, Süryanice ܚܢܩ | Her iki dilde de boynu sıkarak nefessiz bırakma ve boğarak öldürme anlamı birebir korunmuştur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik gırtlak ve nefes darlığı çekirdekleri | Bazı Doğu Çadik ve Kuşitik dillerinde nefes tıkanıklığı bildiren ses yansımalı unsurlarla muhtemel paralellik | Muhtemel |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خنق | Anlamlı | Boğazı sıkmak, daraltmak | Nefes yolunu mekanik tazyikle kapatarak boğmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خقن | Anlamlı | Atın yürürken karnından ses gelmesi | Karın boşluğundaki havanın daralıp ses çıkarması | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| نخق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| نقخ | Anlamlı | Kafatasını yarıp beyni çıkarmak, soğuk suyun kalbe işlemesi | Bir şeyin özüne ve çekirdeğine kadar işleyip yarmak | Kitābü'l-ʿAyn müsta'mel kaydı; Kur'an'da geçmez |
| قخن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
| قنخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خنق | Merkez | Boğma ve soluk tıkama | Dış bir bağ veya baskı ile boğazı sıkıp nefesi kesme | Mekanik engelle doğrudan hava girişini durdurarak öldürmek |
| عصر | Komşu | Sıkma ve presleme | Suyunu çıkarmak veya ezmek için gövdeye baskı uygulama | Boğaz bölgesine veya nefese hasredilmeksizin nesnenin suyunu akıtmak |
| ضيق | Komşu | Darlık ve sıkışıklık | Genişliğin zıddı olarak mekanın veya imkânın daralması | Somut ve soyut alanın küçülmesini ifade eder, doğrudan öldürücü baskı şart değildir |
| حصر | Komşu | Kuşatma ve hapsetme | Bir alanı çevreleyip hareketi sınırlandırma | Dışarı çıkışı veya hareketi engelleme olup doğrudan soluk yolunu tıkamaz |
| كظم | Komşu | İçine atıp tutma | Boğaza kadar yükselen öfke veya soluğu içte hapsetme | Dışarıdan iple boğulma değil, canlının kendi nefesini veya taşkınlığını kendi iradesiyle içinde tutmasıdır |
| نفس | Zıt | Soluklanma ve açılma | Rahatça nefes alma, ferahlama ve genişleme | Soluk kanalının tamamen açık olması ve hayatî akışın serbestçe sürmesi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خنق | Boğazı sıkıp boğmak | Nefes borusuna dıştan baskı uygulayarak soluğu ve hayatı sonlandırmak | Kesin |
| Latince | strangulare, suffocare | Boğmak, soluğunu kesmek | strangulare boynu sıkarak boğmayı, suffocare ise havanın girmesini engelleyerek boğulmayı karşılar | Kesin |
| İngilizce | strangle, throttle, suffocate | Boğazlamak, tıkamak, havasız bırakmak | strangle ve throttle doğrudan boynu ve gırtlağı sıkmayı, suffocate ise genel nefessiz kalmayı ifade eder | Kesin |
| Almanca | erwürgen, erdrosseln, ersticken | Boğarak öldürmek, gırtlağını sıkmak | erwürgen ve erdrosseln fiziksel olarak boynu sıkmayı, ersticken ise havasızlıktan boğulmayı belirtir | Kesin |
| Fransızca | étrangler, étouffer | Boğazını sıkmak, boğmak | étrangler mekanik olarak boynu sıkıştırma yönünü, étouffer ise nefes alamama yönünü karşılar | Kesin |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُنْخَنِقَةُ | Boğazı sıkılarak, bir ipe dolanarak veya dar bir aralığa sıkışarak nefessiz kalıp ölen hayvan | Haram kılınan murdar etler bağlamında fıkhî hüküm bildiren ayet: Mâide 5:3 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecel ve ölümün sebebi | Boğularak ölen canlıda ölümün faili, ecelin tekliği ve nefesin kesilmesinin hayat cevheriyle ilişkisi | Ecelin değişmezliği ve hayatî nefesin kesilmesinin fiziki bir sebebe bağlanması |
| Fıkıh | Tezkiye ve helal gıda hükümleri | Boğularak can veren hayvanın kanı akıtılmadığı için meyte hükmünde olması ve etinin haramlığı | Can çıkmadan önce yetişilip usulünce boğazlanmadıkça hayvanın murdar sayılması |
| Tefsir | Cahiliye adetleri ve yasaklanan etler | Müşriklerin iple boğdukları veya kendi kendine bir yere sıkışıp boğulan hayvanları tüketme alışkanlıklarının reddi | Mâide 5:3 tefsirinde hayvanın kazaen yahut kasten boğulma türlerinin açıklanması |
| Hadis | Kesim adabı ve hayvan hakları | Hayvanın boğularak veya eziyetle öldürülmesinin kesin surette yasaklanması, kesimin en keskin aletle yapılması emri | Boğmanın can çekişmeyi uzatan gayrimeşru bir itlaf yöntemi kabul edilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tezkiye ve helal tüketim | Gayrimeşru itlaf | Hayatî kanın akıtılmasını engelleyen ölümü haram kılmak | Dini sistemde meşru can alma ancak hayat sıvısının serbestçe tahliyesiyle mümkündür; boğma bu akışı dondurur | Kesin |
| İlmi | Solunum fizyolojisi | Asfiksi ve laringeal tıkanma | Oksijen girişini harici kompresyonla kesmek | Soluk borusunun lümeninin dış basınçla sıfırlanarak dokuların hipoksiye maruz bırakılması | Kesin |
| Siyasi | Hukuki ve idari cebir | Boğucu denetim ve istibdat | Toplumun meşru kanallarını tıkayarak hareketsiz bırakmak | İdarenin meşru dolaşım ve ifade yollarını aşırı baskıyla kilitleyip kamusal hayatı felç etmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa regülasyonu ve tekel | Likidite ve emtia akışının bloke edilmesi | Dolaşım kanallarını daraltarak piyasayı kilitlemek | Sermaye veya mal akışının dar boğazlara sıkıştırılıp tabii mübadele soluğunun kesilmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akışkanlar mekaniğinde kesit daralması ve tam akış kesilmesi (Choked flow / Blokaj) | Bir boruda veya kanalda kesitin harici bir tazyikle sıfıra indirilmesi sonucu debinin bütünüyle durması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal ve kurumsal ablukayla nefessiz bırakma (Sosyal asfiksi) | Bir grubun veya bireyin iletişim, hareket ve beslenme kanallarının dış çevre tarafından tamamen sarılıp tıkanması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | خنق kökünü yalnızca bir canlının elle ya da iple kasten boğulmasına indirgeyerek darlık, sıkışma ve kendi kendine nefessiz kalma türevlerini ihmal etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'daki infi'âl kalıbı (الْمُنْخَنِقَةُ), fiilin yalnızca dış bir fail tarafından değil, hayvanın başını bir yere sıkıştırması, boynuna takılan bağla çırpınarak can vermesi gibi her türlü kazaî boğulmayı da kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki hükmün sadece kasıtlı boğmaları hedeflediği zannedilerek kaza sonucu nefessiz kalıp ölmüş hayvanların etinin tezkiyeden farksız sayılabileceği yanılgısına düşmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helal-haram dengesinde canlı hayatının sonlandırılma biçiminin (tezkiyenin) kan akıtma esasına dayandığını, içe hapsedilen ve mekanik tazyikle son bulan ölümlerin bedensel ve manevi açıdan necaset ürettiğini gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yiyecekler, tezkiye kuralları, hayvan hukuku ve Cahiliye dönemi beslenme alışkanlıklarının tashih edildiği ahkâm ayetlerinde belirleyicidir (Mâide 5:3) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kanı gövde içinde tutarak hayvanın canını mekanik şok veya soluk kesme ile alan modern veya kadim yöntemlerin tezkiye sayılabileceği iddiasını bertaraf eder |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBoyun ve gırtlak bölgesine dışarıdan ip, bağ veya dar bir aralık vasıtasıyla sert bir tazyik uygulayarak nefes borusunu bütünüyle tıkamak ve soluğu kesmek.
- Soyut anlamHayatî bir sistemin, sürecin veya hareketin ihtiyaç duyduğu tabii giriş-çıkış kanalının harici bir baskıyla boğularak faaliyetinin durdurulması.
- Sistematik karşılıkBir canlının etini helal kılan kan tahliyesinin aksine, dolaşımı gövdeye hapsedip mekanik olarak can almanın meşruiyet dairesi dışına itilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hayatî akış veya solunum kapasitesini, tabii akış debisini temsil eder. boyun veya kanal kesitine dışarıdan uygulanan mekanik sıkıştırma kuvvetidir; ise kanalın kapanmaya karşı gösterdiği elastik direnç eşiğidir. Harici kuvvetin zamana bağlı birikimi direnç eşiğini aştığı anda Heaviside adım fonksiyonu sıfır değerini alır ve sistemin akışı () aniden kesilerek boğulma hali gerçekleşir.