درس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ر-س7 sîga, 42 mücavir kök, 8 ayet, 7 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.دِرَاسَتِهِمْإِدْرِيسَوَدَرَسُواأتيصرفعرضدرسكتبغفلوَإِدْرِيسَدَرَسْتَكفلقولنبأوثقعقل

KökSîga 7Ayet 8Sure 7Mücavir 42

▶ Ağı aç (3B)

درس

د - ر - س

KÖK
  • 8 geçiş
  • 8 ayet
  • 7 sîga
  • 13 sözlük

Ders (sin) : “Deris” eskilerden yapılmış elbise demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ders (sin) : “Deris” eskilerden yapılmış elbise demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.709 harf
باب السين والدال والراء معهما س د ر، د س ر، س ر د، ر د س، د ر س مستعملات سدر: السِّدْرُ شَجَرٌ حَمْلُه النَّبِق، والواحدة بالهاء، ووَرَقه غَسولٌ. وسِدْرةُ المُنتَهى في السّماء السابعة لا يُجاوزُها مَلَكٌ ولا نبيٌّ، قد أَظَلَّتِ السَّماواتِ والجَنّةَ. والسَّدَرُ: اسمِدْرار البَصَر، وسَدِرَ بَصَرُه سَدَراً اذا لم يكَد يُبصِر الشيءَ حَسَناً، فهو سَدِرٌ وعَيْنُه سَدِرةٌ. وفي عَيْنة سَماديرُ أي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR637 harf
دَرَسَ الرسم يدرس دُروساً، أي عفا. ودَرَسَتْهُ الريح، يتعدَّى ولا يتعدَّى. ودرست الكتاب دَرْساً ودِراسة. وَدَرَسَتِ المرأةُ دُروساً، أي حاضت. ودَرسوا الحنطة دِراساً، أي داسوها. وأبو دِراسٍ: فَرْجُ المرأة. والدَرْسُ: جَرَبُ قليلٌ يبقى في البعير. قال العجاج: من عَرَق النَضْح عَصيمُ الدَرْسِ والدَرْسُ أيضاً: الطريق الخفيّ. ودارسْتُ الكتب وتدارستها وادَّارَسْتُها، أي دَرَسْتُها. والدِرْسُ بالكسر:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.129 harf
س د ر سدر ، سرد ، دسر ، درس ، ردس : مستعملة . سدر : السِّدر : اسم الجنس ، والواحدة سِدْرَة . السِّدْر من الشَّجَر سِدْران : أحدُهما سِدْرٌ بَرّيّ لا يُنتَفَع بثَمره ، ولا يصلُح ورقُه للغَسول ، وربما خُبِط ورقُه للرّاعية ، وله ثمَر عَفِصٌ لا يؤكل ، والعرَب تسمِّيه الضّال ، والجِنْس الثاني من السِّدر ينبُت على الماء ، وثمرُه النَّبِق ، ورَقُه غَسولُ ، يُشبه شجر العُنّاب ، له سُلاّء كسُلاّئه وورَقٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.465 harf
(باب الدال والراء وما يثلثهما) (درز) الدال والراء والزاء ليس بشيء، ولا أحسب العربَ قالت فيه. إلاّ أنَّ ابنَ الأعرابيّ حُكِي أنه قال: يقول العرب للسِّفْلة: هم أولادُ دَرْزَة، كما تقول للُّصوص وأشباهِهم: بنو غَبْرَاء. وأنشد: * أولادُ دَرْزَةَ أسلموكَ وطارُوا([1]) * (درس) الدال والراء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خَفاء وخفضٍ وعَفَاءٍ. فالدَّرْس: الطَّريق الخفيّ. يقال دَرَسَ المنزلُ: عفا. ومن
Maddenin bağlantısı

(باب الدال والراء وما يثلثهما) (درز) الدال والراء والزاء ليس بشيء، ولا أحسب العربَ قالت فيه. إلاّ أنَّ ابنَ الأعرابيّ حُكِي أنه قال: يقول العرب للسِّفْلة: هم أولادُ دَرْزَة، كما تقول للُّصوص وأشباهِهم: بنو غَبْرَاء. وأنشد: * أولادُ دَرْزَةَ أسلموكَ وطارُوا([1]) * (درس) الدال والراء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خَفاء وخفضٍ وعَفَاءٍ. فالدَّرْس: الطَّريق الخفيّ. يقال دَرَسَ المنزلُ: عفا. ومن الباب الدَّرِيس: الثّوب الخَلَق. ومنه دَرَسَتِ المرأةُ: حاضَت. ويقال إنَّ فرجَها يكنّى أبا أَدْرَاس([2]) وهو من الحَيْض. ودَرَسْتُ الحَنْطَة وغيرَها في سُنْبُلها. إذا دُسْتَها. فهذا محمولُ على أنّها جُعِلت تحتَ الأقدام، كالطَّريق الذي يُدرْس ويُمشَى فيه. قال: * سَمْرَاءَ مما دَرَسَ ابنُ مِخْرَاقْ([3]) * والدَّرْس: الجَرَب القليل يكون بالبَعير. ومن الباب دَرَسْتُ القُرآنَ وغيرَه. وذلك أنّ الدّارِسَ يتتبَّع ما كان قرأ، كالسَّالك للطريق يتَتبَّعُه. ومما شذَّ عن الباب الدِّرْوَاس: الغليظ العُنق من النّاسِ والدّوابّ. (درص) الدار والراء والصاد ليس أصلاً يُقاس عليه ولا يفرَّع منه، لكنّهم يقولون الدِّرص ولدُ الفأرة، وجمعهُ دِرَصَةٌ. ويقولون: وقع القوم في أُمِّ أدْرَاصٍ، إذا وقعوا في مَهْلَََُِكَة. وهو ذاك الأوّل؛ لأنّ الأرض الفارغَة يكون فيها أدراص. قال: وما أمُّ أدراصٍ بأرضٍ مَضَلَّةٍ *** بأغْدَرَ مِن قيسٍ إذا اللَّيلُ أَظلما([4])ويقولون للرّجُل إذا عَيَّ بأمرِه: "ضَلَّ دُرَيْصٌ نَفَقَهُ". (درع) الدال والراء والعين أصلٌ واحد، وهو شيءٌ [من اللِّباس] ثم يُحمَل عليه تشبيهاً. فالدِّرع دِرْعُ الحديد مؤنثة، والجمع دُروع وأدراع. ودِرْع المرأة: قميصُها، مذكّر. وهذا هو الأصل. ثمَّ يقال: شاةٌ دَرْعاء، وهي التي اسوَدَّ رأسُها وابيضَّ سائرُها. وهو القياس؛ لأنَّ بياضَ سائِر بدنِها كدرعٍ لها قد لبِسَتْهُ. ومنه الليالي الدُّرَْع، وهي ثلاثٌ تسودّ أوائلُها ويبيضُّ سائرُها، شُبِّهت بالشَّاة الدَّرْعاء. فهذا مشبَّهٌ بمشبَّهٍ بغيره. ومما شذَّ عن الباب الاندراعُ: التقدُّمُ في السير. قال: * أَمامَ الخَيْل تَنْدَرِعُ اندرَاعا([5]) * (درق) الدال والراء والقاف ليس هو عندي أصلاً يُقاس عليه. لكن الدَّرَقَة معروفة، والجمع دَرَق وأدْراق. قال رؤبة: * لو صَفَّ أدْرَاقاً مَضَى من الدّرَقْ([6]) * والدَّرْدَق: صِغار الإِبل، وأطفالُ الوِلْدان. (درك) الدال والراء والكاف أصلٌ واحد، وهو لُحوق الشَّيء بالشّيء ووُصوله إليه. يقال أدْرَكْتُ *الشّيءَ أُدْرِكُه إدراكاً. ويقال فرس دَرَكُ الطريدةِ، إذا كانت لا تَفوتُه طريدة. ويقال أدرك الغلامُ والجارية، إذا بلَغَا. وتدارَكَ القومُ: لَحِق آخرُهم أوّلَهم. وتدارَكَ الثَّرَيَانِ، إذا أدرك الثَّرَى الثاني المَطَرَ الأوّل. فأمَّا قوله تعالى: ﴿بَلِ ادَّارَكَ عِلْمُهُمْ فِي الآخِرَة﴾ [النمل 66]، فهو من هذا؛ لأنَّ عِلْمَهم أدركَهم في الآخرة حين لم ينفَعْهم. والدَّرَك: القطعة من الحَبْل تُشَدُّ في طَرَف الرِّشاء إلى عَرْقُوَة الدَّلو؛ لئلاَّ يأكلَ الماءُ الرِّشاء. وهو وإن كان لهذا فبِهِ تُدرَك الدَّلْو([7]). ومن ذلك الدَّرَك، وهي منازِل أهل النار. وذلك أن الجنّة [درجاتٌ، والنَّار([8])] دركات. قال الله تعالى: ﴿إنَّ المُنَافِقِينَ فِي الدَّرْكِ الأَسْفَلِ مِنَ النَّارِ﴾ [النساء 145]، وهي منازلُهم التي يُدْرِكونها ويَلْحَقُون بها. نعوذُ بالله منها! (درم) الدار والراء والميم أصلٌ يدلُّ على مقاربةٍ ولِين. يقال دِرْعٌ درِمَةٌ، أي ليِّنة مُتَّسقة. والدَّرَمان: تقارُبُ الخَطْو. وبذلك سمِّي الرَّجُل دارماً. ومن الباب الدَّرَم، وهو استواءٌ في الكَعْب تحت اللَّحم حتَّى لا يكونُ له حَجْم. يقال له كَعْبٌ أدْرَمُ. قال: قامتْ تُرِيكَ خَشْيةً أن تَصْرِما *** سَاقاً بخَنْدَاةً وكَعْباً أدْرَما([9])ويقال دَرِمَتْ أسنانُه؛ وذلك إذا انسحَجَتْ ولانت غُرُوبُها. ومن هذا قولُهم أدْرَمَ الفَرَسُ، إذا سقَطَتْ سِنُّه فخرَجَ من الإثْناء إلى الإرباع. والدَّرَّامة: المرأة القصيرة. وهو عندنا مُقارَبَة الخطْو؛ لأنَّ القصيرة كذا تكون. قال: مِن البِيض لا دَرَّامةٌ قَمَلِيَّةٌ *** تبُذُّ نِساءَ الحيِّ دَلاًّ وَمِيسَمَا([10])ثم يشتقّ من هذا الذي ذكرناه ما بَعدَه. فبَنُو الأدرَم: قَبيلة. قال: * إنَّ بَنِي الأَدْرَمِ لَيْسُوا مِنْ أحَدْ * ودَرِمٌ: اسمُ رجلٍ في قول الأعشى: * كما قِيل في الحيِّ أوْدَى دَرِمْ([11]) * وهو رجلٌ من شيبان قُتِل ولم يُدرَكْ بثأرِه. (درن) الدال والراء والنون أصلٌ صحيح، وهو تقادُمٌ في الشَّيء مع تغيُّرِ لَون. فالدَّرِين: اليَبِيسُ الحَوْليّ. ويقال للأرض المجْدبة: أمُّ دَرِينٍ. قال: تَعَالَيْ نُسَمِّطْ حُبَّ دعْدٍ ونَغْتَدِي *** سواءَيْنِ والمرعَى بأُمِّ دَرِينِ([12]) يقول: تعالَيْ نلزَمْ حُبَّنَا وأرضَنا وعَيْشَنَا. ومن الباب الدَّرَن، وهو الوسَخ. ومنه دُرَيْنَةُ، وهو نعتٌ للأحمق([13]). فأمّا قولُهم إنَّ الإدْرَوْنَ الأصلُ فكلامٌ قد قِيل، وما ندري ما هُو([14]). (دره) الدال والراء والهاء ليس أصلاً؛ لأن الهاء مبدلة من همزة. يقال: دَرَأ أي طلع، ثم يقلب هاءً؛ فيقال دَرَهَ. والمِدْرَه: لسان القوم والمتكلِّم عنهم. (دري) الدال والراء والحرف المعتلّ والمهموز. أمّا الذي ليس بمهموزٍ فأصلان: أحدهما قَصْد الشيء واعتمادُهُ طلَباً، والآخَر حِدَّةٌ تكون في الشَّيء. وأمّا المهموز فأصلٌ واحد، وهو دَفْع الشَّيء. فالأول قولُهم: ادّرَى بنُو فلانٍ مكانَ كذا، أي اعتمدوه بغَزْوٍ أو غارة قال: أتتنا عامرٌ من أرض رَامٍ *** مُعَلَّقةَ الكنائنِ تَدَّرِينا([15]) والدّرِيَّة: الدّابّة التي يَستَتِرُ بها الذي يَرمِي الصَّيدَ ليصيده. يقال منه دَرَيت وادَّرَيْت. قال الأخطل: وإنْ كُنْتِ قد أقصَدْتِنِي إذ رميِتِني *** بسَهمِكِ والرَّامي يَصِيدُ ولا يَدْرِي([16]) قال ابنُ الأعرابيّ: تدرَّيت الصّيدَ، إذا نظرْتَ أين هُوَ ولم تَرَهُ بَعدُ([17]). ودريتُه: ختَلْتُه. فأمّا قوله تدرَّيت أي تعلَّمت لدريته([18]) أين هو، والقياسُ واحد. يقال دَرَيتُ الشَّيءَ، والله تعالى أدرانيهِ. قال الله تعالى: ﴿قُلْ لَوْ شَاءَ اللهُ ما تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَدْرَاكُمْ بِهِ﴾ [يونس 16]، وفلانٌ حَسَنُ الدِّرْيَة، كقولك حسن الفِطْنة. والأصل الآخَر قولهم للذي يُسَرَّحُ به الشَّعَْر ويُدْرَى: مِدْرىً؛ لأنّه محدَّد. ويقال شاةٌ مُدْرَاةٌ([19]): حديدة القَرْنَين. ويقال تَدَرَّت المرأةُ، إذا سرَّحَتْ شعرَها. ويقال إنّ المِدْرَيَيْنِ طُِبْيَا الشَّاةِ([20]). و*قد يُستعمل في أخلاف النّاقة. قال حُميدٌ: * تجودُ بِمدْرَيَيْنِ([21]) * وإنّما صارا مدْرَيَيْنِ لأنّهما إذا امتَلأَا تحدّدَ طَرَفاهما. وأما المهموز قولهم دَرَأْتُ الشَّيءَ: دفعتُه. قال الله تعالى: ﴿وَيَدْرَأُ عَنْها الْعَذَابَ﴾ [النور 8]. قال: تقولُ إذا دَرَأْتُ لها وَضِِيني *** أهذا دينُهُ أبداً ودِيني([22]) ومن الباب الدَّرِيئة: الحلقة التي يُتعلَّم عليها الطَّعْن. قال عمرو([23]): ظلِلْتُ كَأنِّي للرِّماحِ دَرِيئَةٌ *** أُقاتِلُ عن أبناء جَرْمٍ وفَرَّتِ يقال: جاء السَّيل دَرْءًا، إذا جاءَ من بلدٍ بعيد. وفلان ذُو تُدْرَأٍ، أي قويٌّ على دفْع أعدائه عن نفْسه. قال: وقد كنتُ في الحربِِ ذا تُدْرَأٍٍ *** فلم أُعْطَ شيئاً ولم أُمْنَعِِ([24]) ودَرَأَ فلانٌ، إذا طَلَع مفاجَأةً، وهو من الباب، كأنّه اندرَأ بنفسه، أي اندفع([25]). ومنه دارأْتُ فلاناً، إذا دافَعْتَه. وإذا ليّنْت الهمزة كان بمعنى الخَتْل والخِداع، ويرجعُ إلى الأصل الأوَّل الذي ذكرناه في دَرَيت وادَّريت. قال: فماذا يَدّرِي الشُّعَراءُ منِّي *** وقد جاوزتُ حَدَّ الأربعينِ([26]) فأما الدّرْءُ، الذي هو الاعوجاج؛ فمن قياسِ الدّفْع؛ لأنّه إذا اعوجَّ اندفَعَ من حدّ الاستواء إلى الاعوجاج. وطريق ذو دَرْءٍ، أي كُسور وجِرَفَةٍ([27])، وهو من ذلك. ويقال: أقَمْت من دَرْئهِ، إذا قوَّمْتَه. قال: وكنّا إِذا الجَبَّار صعَّرَ خدَّه *** أَقَمنا لـه مِن دَرْئِه فتقوَّما([28]) ويقولون: دَرَأَ البَعيرُ، إذا وَرِم ظَهْره. فإن كان صحيحاً فهو من الباب؛ لأنّه يندفعُ إذا وَرِم. ومن الباب: أدرأَتِ النّاقةُ فهي مُدْرِئٌ، وذلك إذا أرخَتْ ضَرْعَها عند النِّتاج. (درب) الدار والراء والباء الصّحيح منه أصلٌ واحد، وهو أن يُغْرَى بالشّيءِ ويلزمه. يقال دَرِبَ بالشّيء، إذا لزِمَه ولصق به. ومن هذا الباب تسميتُهم العادةَ والتّجرِبة دُرْبَة. ويقال طَيْرٌ دَوَارِبُ بالدِّماء، إذا أُغْرِيَت. قال الشاعر([29]): يصاحِبْنَهم حتَّى يُغِرْنَ مُغارَهم *** مِن الضّاريات بالدّماءِ الدّوارِب وَدَرْبُ المدينة معروف، فإنْ كان صحيحاً عربيّاً فهو قياسُ الباب؛ لأنّ النّاسَ يَدْرَبُون به قصداً لـه. فأما تَدَرْبَى الشّيءُ، إذا تَدَهْدَى، فقد قيل([30]). والدّرْبانِيّة: جنسٌ من البقر. والدّردابُ: صوت الطَّبل. فكلُّ هذا كلامٌ ما يُدْرَى ما هو. (درج) الدار والراء والجيم أصلٌ واحد يدلُّ على مُضِيِّ الشّيءِ والمُضيِّ في الشّيء. من ذلك قولُهم دَرَجَ الشّيءُ، إذا مَضَى لسبيله. ورجَع فُلانٌ أدراجَه، إذا رَجع في الطّريق الذي جاء منه. ودَرَج الصَّبيُّ، إذا مَشَى مِشْيته. قال الأصمعيّ: دَرَجَ الرجُلُ، إذا مَضَى ولم يُخْلِفْ نَسْلاً. ومَدَارج الأكمَة: الطُّرق المعترِضة فيها. قال: تَعَرّضي مَدَارِجاً وسُومِي *** تعرُّضَ الجَوْزاءِ للنُّجوم([31]) فأمّا الدُّرج لبعض الأصوِنة والآلات، فإن كان صحيحاً فهو أصلٌ آخَرُ يدلُّ على سَترٍ وتَغْطية. من ذلك أدْرَجْتُ الكتابَ، وأدْرَجْتُ الحَبْل. قال: * مُحَمْلَجٌ أُدْرِجَ إدْراجَ الطّلَقْ([32]) * ومن هذا الباب الثاني الدُّرْجة، وهي خِرَقٌ تُجعَل في حياء النّاقة ثم تُسَلُّ، فإذا شمّتْها الناقةُ حسِبتْها ولدَها فعطفَتْ عليه. قال: * ولم تُجعَلْ لها دُرَجُ الظِّئارِ([33]) * (درد) الدال والراء والدال أُصَيْلٌ فيه كلامٌ يسير. فالدَّرَدُ من الأسنان: لصوقُها بالأسناخ وتأكُلُ ما فَضَل منها. وقد دَرِدَتْ وهي دُرْدٌ. ورجلٌ أدْرَدُ وامرأةٌ درداء. (درح) الدال والراء والحاء أُصَيلٌ أيضاً. يقولون للرجل القصير: دِرْحايَة، ويكون مع ذلك ضَخْماً. قال: * عَكَوَّكاً إذا مَشَى دِرحايَهْ([34]) * والله أعلم. ----------------------------------------------------------------------------- ([1]) البيت لبعض الشراة، وهو حبيب بن خدرة الهلالي، يخاطب زيد بن علي، وكان خرج معه خياطون من أهل الكوفة فتركوه وانهزموا. انظر ثمار القلوب 215 والكامل 709-710. قال: يابا حسين لو شراة عصابة *** صبحوك كان لوردهم إصداريابا حسين والجديد إلى بلى *** أولاد درزة أسلموك وطاروا([2]) يقال أبو أدراس، وأبو دراس أيضاً، بالدال المكسورة. ([3]) الرجز لابن ميادة؛ كما في اللسان (درس). وقبل البيت: * هلا اشتريت حنطة بالرستاق * ([4]) ينسب البيت إلى طفيل الغنوي، ولقيس بن زهير، ولشريح بن الأحوص. انظر اللسان (درص) وملحقات ديوان طفيل ص64. ([5]) للقطامي في ديوانه 42 برواية: "أمام الركب". وصدره: * قطعت بذات ألواح تراها * ([6]) ديوان رؤبة 108. ([7]) في الأصل: "فيه تدرك الدلو". ([8]) تكملة ضرورية. وفي المجمل: "والنار دركات والجنة درجات". ([9]) للعجاج في ديوانه 57 واللسان (درم، بخند) وفي الديوان: "رهبة أن تصرما". ([10]) في الأصل والمجمل: "ومبسما"، صوابه من اللسان (درم، قمل). ([11]) صدره كما في ديوان الأعشى 31 واللسان (درم): * ولم يود من كنت تسعى له * ([12]) البيت في اللسان (درن، سمط). ([13]) ذكر في اللسان أنه لغة أهل الكوفة. ([14]) أورد له صاحب اللسان قول القلاخ: ومثل عتاب رددناه إلى *** إدرونه ولؤم أصه على([15]) لسحيم بن وثيل الرياحي، كما في اللسان (دري). في الأصل: "يدرينا"، تحريف. ([16]) ديوان الأخطل 128 واللسان (دري). وقبله، وهو مطلع القصيدة: ألا يا اسلمي يا هند هند بني بدروإن كان حيانا عدىً آخر الدهر([17]) في الأصل: "ولم يره بعده". ([18]) كذا. ولعله: "دريت الشيء أي علمت بدريته". ([19]) هذا اللفظ ومعناه لم يرد في المعاجم المتداولة سوى المجمل. ([20]) وهذا اللفظ بمعناه لم يرد أيضاً في المعاجم المتداولة سوى المجمل. ([21]) لم أجد هذه القطعة في ديوان حميد بن ثور الذي أعده العلامة الميمني للنشر، وهو محفوظ بالقسم الأدبي بدار الكتب المصرية، ولعله من شعر حميد الأرقط. ([22]) البيت للمثقب العبدي، كما في اللسان (درأ، وضن)، وقصيدته في المفضليات (2: 87-92). ([23]) عمرو بن معد يكرب. وقصيدة البيت الآتي في الأصمعيات 17-18 منسوبة إلى دريد بن الصمة. ونسبتها إلى عمرو بن معد يكرب في الحماسة (1: 44-45). وانظر اللسان (درأ). ([24]) البيت للعباس بن مرداس كما في اللسان (درأ) والخزانة (1: 73) حيث أنشد في الأخيرة قصيدة البيت. ([25]) في الأصل: "إذا اندفع". ([26]) لسحيم بن وثيل الرياحي، من أبيات في الأصمعيات 73. والبيت في اللسان (دري). ([27]) الجرفة، كعنبة: جمع جرف، بالضم وبضمتين، وهو ما تجرفته السيول وأكلته من الأرض. وفي الأصل: "حرفة"، تحريف. ([28]) البيت للمتلمس في ديوانه ص1 مخطوطة الشنقيطي واللسان (درأ). ([29]) هو النابغة الذبياني، والبيت التالي من القصيدة الأولى في ديوانه ص4. ([30]) لم يذكر في اللسان والجمهرة، وذكر في القاموس مع المهموز"تدربأ". ([31]) الرجز لعبد الله ذي البجادين، دليل النبي صلى الله عليه وسلم كما في اللسان (درج). ([32]) لرؤبة بن العجاج في ديوانه 104 واللسان (حملج)، وقد سبق في ص146. ([33]) لعمران بن حطان. وصدره: * جماد لا يراد الرسل منها * ([34]) الرجز لدلم أبي زعيب العبشمي، كما في اللسان (عكك). وقبله في اللسان (درج، دعك): * إما تريني رجلاً دعكايه * ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR638 harf
- درس الدار معناه: بقي أثرها، وبقاء الأثر يقتضي انمحاءه في نفسه، فلذلك فسر الدروس بالانمحاء، وكذا درس الكتاب، ودرست العلم: تناولت أثره بالحفظ، ولما كان تناول ذلك بمداومة القراءة عبر عن إدامة القراءة بالدرس، قال تعالى: ﴿ودرسوا ما فيه﴾ [الأعراف/169]، وقال: ﴿بما كنتم تعلمون الكتاب وبما كنتم تدرسون﴾ [آل عمران/79]، ﴿وما آتيناهم من كتب يدرسونها﴾ [سبأ/44]، وقوله تعالى: ﴿وليقولوا درست﴾ [الأنعام/105]،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR895 harf
د ر س ربع دارس ومدروس وقد درس دروساً ودرسته الرياح درساً‏:‏ تكررت عليه فعفّته‏.‏ ومن المجاز‏:‏ درس الحنطة دراساً‏:‏ داسها‏.‏ قال ابن ميّادة‏:‏ يكفيك من بعض ازديار الآفاق سمراء مما درس ابن مخراق بمقنعـات كقعـاب الأوراق ودرس الناقة‏:‏ راضها‏.‏ ورجل مدرّس‏:‏ مجرّب‏.‏ ودرس الكتاب للحفظ‏:‏ كـرر قراءتـه درسـاً ودراسة ودرس غيره ودارسته الكتاب مدارسة وتدارسوه حتى حفظوه‏.‏ واجتمعت اليهـود فـي
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.469 harf
دَرَسَ الشيءُ والرَّسْمُ يَدْرُسُ دُرُوساً: عفا. ودَرَسَته الريح، يتعدَّى ولا يتعدَّى، ودَرَسه القوم: عَفَّوْا أَثره. والدَّرْسُ: أَثر الدِّراسِ. وقال أَبو الهيثم: دَرَسَ الأَثَرُ يَدْرُسُ دُروساً ودَرَسَته الريحُ تَدْرُسُه دَرْساً أَي محَتْه؛ ومن ذلك دَرَسْتُ الثوبَ أَدْرُسُه دَرْساً، فهو مَدْرُوسٌ ودَرِيسٌ، أَي أَخْلَقْته. ومنه قيل للثوب الخَلَقِ: دَرِيس، وكذلك قالوا: دَرَسَ البعيرُ إِذا جَرِبَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR346 harf
* د ر س * * دَرَس * الرسم عفا وبابه دخل و * دَرَسَتْهُ * الريح وبابه نصر يتعدى ويلزم و * دَرَسَ * القرآن ونحوه من باب نصر وكتب ودرس الحنطة يدرسها بالضم * دِرَاسَّا * بالكسر وقيل سُمي * إدْرِيسُ * عليه السلام لكثرة دراسته كتاب الله تعالى واسمه أخنوخ بخاءين معجمتين بوزن مفعول و * دَارَسَ * الكتب و * تَدَارَسَها * و * دَرَسَ * الثوب أخلق وبابه نصر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.133 harf
درس الشيء، والرسم يدرس دروسا، بالضم: عفا. ودرسته الريح درسا: محته، إذا تكررت عليه فعفته. لازم متعد. ودرسه القوم: عفوا أثره. ومن المجاز: درست المرأة تدرس درسا، الفتح، ودروسا، بالضم: حاضت. وخص اللحياني به حيض الجارية. وهي دارس، من نسوة درس ودوارس. ومن المجاز: درس الكتاب يدرسه، بالضم، ويدرسه، بالكسر، درسا، بالفتح، ودراسة، بالكسر، ويفتح، ودراسا، ككتاب: قرأه. وفي الأساس: كرر قراءته في اللسان ودارسه،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.302 harf
دَرَسَ 1 دَرَسَ درس , aor. دَرُسَ , inf. n. دُرُوسٌ, It (a trace, or mark, or what is termed رَسْمٌ, S, A, K, and a house, A, or a thing, M) became effaced, erased, rased, or obliterated; (S, M, A, K;) as also ↓ اندرس, (K, TA,) said of what is termed رسم: (TA:) or it (the trace, or mark, of a house; or what remained, cleaving to the ground, marking the place of a house;) became covered with sand
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.478 harf
دَرَسَ دَرَسَ I , U ( n. ac. دَرْس 1 , دَرَاْسَة 22t , دِرَاْس 23 , دِرَاْسَة 23t ), a. Studied; read. b. U ( n. ac. دُرُوْس 27 ), Became effaced, obliterated. c. Became old, wornout, shabby. d. ( n. ac. دَرْس 1 ), Effaced, obliterated. e. Wore out, made shabby. f. ( n. ac. دَرْس 1 , دِرَاْس 23 ), Thrashed, beat or trod out ( corn ). دَرَّسَ دَرَّسَ II , a. Made to study. b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR21.736 harf
درس دَرَسَ - يَدْرُسُ - دِراسَة - إدْريْس دَرَسَ - يَدْرُسُ + كائن + نَفْسَه أو كائناً أو شيئاً أو أمراً: يقهره فيطوعه حسب أمره: يُدَرِّبُهُ ويُرَوِّضـُه ويلينه حتى يصير مطواعاً سهل الاستعمال والانقياد دَرَسَ - يَدْرُسُ + كائن + نَفْسَه: يقهرها فيطوعها حسب أمره: يُدَرِّبُهُا ويرَوَّضَها: مارس الرياضة والتمارين حتى يجعل جسمه مطواعاً سهل
Tamamını oku

Sîgalar(7)

Mücavir kökler42 mücavir (63 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كتب

    6 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  2. كفل

    1 ortak ayet · Üstüne oturulan keçe demektir

  3. إسماعيل

    1 ortak ayet · Ve İsmail

  4. نبأ

    2 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  5. أتي

    3 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  6. صرف

    1 ortak ayet · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…

  7. وثق

    1 ortak ayet · Anlaşma

  8. ورث

    1 ortak ayet · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…

  9. طوف

    1 ortak ayet · Çeper demektir

  10. غفل

    1 ortak ayet · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir

  11. قبل

    2 ortak ayet · Önce

  12. عقل

    1 ortak ayet · Akledersiniz

Geçtiği ayetler(8)

  1. … كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِمَا كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتَابَ وَبِمَا كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ

    Ders yaparsınızHiç bir insana yakışmaz ki; Allah, kendisine kitabı, hükmü ve peygamberliği versinde sonra o, insanlara: Allah’ı bırakıp bana kullar olun, desin. Fakat: Kitabı okuyup öğrettiğinize göre Rabb’a kul olun, demek yaraşır.

  2. أَمْ لَكُمْ كِتَابٌ فِيهِ تَدْرُسُونَ

    Ders yaparsınızYoksa size mahsus bir kitab var da ondan mı okuyorsunuz?

Sîga sayfası: دِرَاسَتِهِمْ
Sîga sayfası: يَدْرُسُونَهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدرس
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقرأ, تلو, علم
Zıt Kökنسي
Çekirdek Özet 1Bir şeyin üzerinden tekrar tekrar geçerek izini eskitmek, çiğnemek ve harman dövmek
Çekirdek Özet 2Metin veya bilgi üzerinde tekrar ve derinleşmeyle iz sürerek zihne yerleştirmek
Çekirdek Özet 3Metinle kurulan ilişkinin salt lâfız tekrarından çıkıp zihni ve ameli bir kazıma faaliyetine dönüşmesi
Kritik Hata RiskiKökü modern derslik veya yüzeysel okuma ile sınırlayıp ezber ve yıpratıcı zihni mesai boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
درSürekli ve ritmik akış, ardı ardına gelme, bir çizgi boyunca ilerleme veya itilme (درأ, درج, درر, درك)سÇekirdekteki kesintisiz ve ritmik akış hareketine sürtünme, baskı ve aşındırma unsuru eklenmiş; böylece üzerinden tekrar tekrar geçilerek izi yıpratılan, çiğnenen veya zihne kazınan sürekli eylem anlamı doğmuştur.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دKapı; giriş, geçiş, hareketEylemin bir eşikten içeri geçişi, bir alana giriş yapması ve hareketin başlatılmasıdır.
رİnsan başı; baş, ilk, üstZihinsel yöneliş, dikkat, bilincin odaklanması ve sürecin baştan yürütülmesidir.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSürtünme, tutunma, baskı uygulama ve bir yüzeye takılarak iz bırakmadır.
درسEşiği aşıp zihinsel odaklanmayla yüzeye tekrar tekrar sürtünerek iz bırakma ve aşındırmaZihnin veya bedenin bir nesne üzerinde ardışık sürtünme ve baskı kurarak onda kalıcı iz açması, nesneyi eskitmesi veya içeriğini zihne nakşetmesidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yolun veya kalıntının rüzgâr ve ayak darbeleriyle silinmeye yüz tutması, ekinin harman yerinde çiğnenerek danesinden ayrılması ve elbisenin giyile giyile eskimesidir.
Cahiliye şiiri kullanımıKa‘b b. Züheyr kasidesinde eski ve yıpranmış giysileri anlatırken bu kökü kullanır: مُطَّرَحُ البَزِّ والدِّرْسانِ مَأْكُولُ (Arapça metinde geçen dırsân eskiyip paçavraya dönmüş kumaşları ifade eder).
Erken Arapça kullanımİbn Meyyâde harman dövülmüş buğdayı nitelemek için beytinde bu kökten türeyen biçimi zikreder: سَمْرَاءَ مما دَرَسَ ابنُ مِخْرَاقْ (Burada kök harman sürmek ve daneyi ezmek anlamındadır).

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök iki temel semantik hatta ayrışır. Birinci hat, güney ve batı Sami dillerinde görülen çiğneme, harman dövme, ayağın altında ezme ve izleri silme hareketidir. İbranice d-r-k ve d-w-š kökleri harman sürmek, çiğnemek ve adım atmakla semantik kesişim gösterirken, doğrudan d-r-s biçimi daha ziyade çiğneme ve ezilme dairesinde kalır. İkinci hat ise Aramice ve İbranicede (d-r-š / darash) bir metni araştırmak, sorgulamak, tefsir etmek ve aramak biçiminde soyutlaşmış kurumsal bir araştırma terimidir (Midraş geleneği). Arapçada kök bu iki hattı bünyesinde meczetmiştir: bir yandan harman dövmek (dersü’l-hınta), elbisenin eskiyip lif lif olması (derîs) ve izin silinmesi (durûsü’l-eser) gibi somut fiziksel yıpranmayı korumuş, diğer yandan bu aşındırıcı ve iz sürücü tekrardan hareketle metni ezberleyene kadar tekrar tekrar okuma ve müzakere etme (dirâse) anlamını geliştirmiştir. Kur’an’da geçen إدريس özel ismi ise kökün bu tedris/öğrenme karakteriyle ilişkilendirilmiş olmakla birlikte, Sami dilleri bağlamında tarihsel aktarım ihtimali de taşır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen, Jeffery.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇiğnemek, harman dövmek ve eskitmekten metni sürekli tekrarlamaya geçişFiziksel olarak bir yerin üzerinden defalarca geçilip izinin aşınması eylemi, zihnin metin üzerinde tekrar tekrar gezinerek onu ezberlemesi ve özümsemesi anlamında istiareleşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice dāras (çiğnemek) ve Aramice/İbranice dāraš (araştırmak, iz sürmek)İki Sami kolundaki somut ezme/çiğneme ile soyut arama/inceleme anlamları Arapçada tek bir kök çatısı altında organik bağını korumuştur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanda ezme, vurma ve sürtünme ses yansımalı unsurlarKökün biliteral çekirdeği olan d-r unsuru ile sürtünmeli s sesinin birleşimi bazı Afro-Asyatik kollarda toynakla basma ve sürtme kökleriyle uyuşur.Muhtemel

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
درسAnlamlıÇiğnemek, eskitmek, metni tekrarlamakHedef köktür; harman sürmek, izin silinmesi ve sürekli okumayla tahsil etmektir.Kur'an'da geçer
دسرAnlamlıİtmek, çivilemek, pekiştirmekGemiyi veya nesneyi çivi ve lifle kuvvetlice tutturmak, şiddetle dürtmektir.Kur'an'da geçer
ردسAnlamlıTaşla ezmek, sertçe vurmakYeri veya sert bir nesneyi tokmak veya taşla vurup düzlemektir.Kur'an'da geçmez; hedef kökle çiğneme/ezme ortaklığı taşır
رسدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
سدرAnlamlıSalıvermek, hayrete düşmek, bir tür ağaçSaçı veya örtüyü salmak; gözün kamaşıp net görememesi ve Arabistan kirazı ağacıdır.Kur'an'da geçer
سردAnlamlıBirbirine geçirmek, delip dikmek, dizmekZırh halkalarını peş peşe dizmek, sözü kesintisiz ve tertipli sıralamaktır.Kur'an'da geçer; ardışıklık bakımından akrabadır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
درسMerkezTekrar ve derinleşmeyle öğrenmeBir metin veya iz üzerinde defalarca durarak, çiğnercesine inceleyerek zihne yerleştirmektir.Aşındırıcı zihni çaba ve süreklilik barındırır.
قرأKomşuToplayıp telaffuz etmeParçaları bir araya getirip seslendirerek okumaktır; ders gibi derinlemesine yıpratıcı tekrar şartı içermez.Metni ses ve ibare düzeyinde açığa çıkarma nüansı taşır.
تلوKomşuArdı ardına takip etmeBirbirini izleyen kelimeleri sıralı ve anlam akışına uygun biçimde art arda okumaktır.Sıralı takip ve tilavet ahengine odaklanır.
علمKomşuBir şeyin künhüne varıp bilmeBilginin zihinde iz ve işaret bırakması, kesin bilinmesidir; ders bu bilginin elde ediliş yöntemidir.Neticeyi ve idrak halini bildirir.
نسيZıtZihinden silinip gitme, terk etmeBir bilginin üzerindeki zihni dikkatin tamamen kalkması ve izin bütünüyle kaybolmasıdır.Dersin sağladığı zihni izin zıddı olarak siliniştir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدرسÇiğneyerek eskitmek, metni tekrarlayarak bellemekFiziksel ezme ve iz sürme ile zihni sürekli okuma ve ezberleme eylemlerini bir arada kapsar.Kesin
LatinceTero, studeoAşındırmak, ezmek; gayretle zihnini vermekTero kökün fiziksel aşındırma/harman sürme yanını; studeo ise zihni yoğun mesaiyi karşılar.Güçlü
İngilizceThresh, study, pore overHarman dövmek; derinlemesine incelemekStudy genel çalışma anlamı verirken pore over metnin üstüne kapanıp iz ararcasına okumayı tam yakalar.Güçlü
AlmancaDreschen, studierenHarman dövmek; derinliğine öğrenmekDreschen doğrudan Germen kolundaki harman dövme soydaş mantığıdır; studieren ise ilmi süreci anlatır.Güçlü
FransızcaBattre (le blé), étudierBuğday dövmek; etüt etmek, incelemekÉtudier zihinsel gayreti karşılarken battre fiziksel ders/ezme eylemini verir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَدْرُسُونَ / يَدْرُسُونَهَاKitabı sürekli ve derinlemesine okumak, müzakere etmekVahiy metnini zihnen işleme ve onunla meşgul olma bağlamı (Âl-i İmrân 3:79, Kalem 68:37, Sebe 34:44).
وَدَرَسُواMetni okuyup belledikleri halde gereğini yapmamakKitabın lafzını defalarca talim ettikleri halde içeriğini çiğneyip terk edenler bağlamı (A‘râf 7:169).
دَرَسْتَBirilerinden eğitim almak, metin müzakeresi yürütmekMüşriklerin Hz. Peygamber’e yönelik "sen bunları başkalarından ders aldın/okudun" ithamı bağlamı (En‘âm 6:105).
دِرَاسَتِهِمْKitap ehlinin eğitim ve öğretim meşguliyetiÖnceki toplulukların kendilerine indirilen vahiyle zihinsel ve kurumsal meşguliyeti bağlamı (En‘âm 6:156).
إِدْرِيسَPeygamber özel ismiVahiy ve ilim tedrisiyle, hakikatin izini sürmekle öne çıkan peygamber bağlamı (Meryem 19:56, Enbiyâ 21:85).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVahyin kaynağı ve peygamberlik ispatıMüşriklerin En‘âm 6:105 ayetinde geçen ithamları üzerinden Hz. Peygamber'in beşeri bir tedristen geçmediği ve ümmî oluşu tartışması.Beşeri bilgi aktarımı ve öğrenim süreci.
FıkıhHükümlerin istinbatı ve medrese kurumuFıkhın fer’î meselelerinin müzakeresi, fıkıh halkalarında tedris usulü ve öğreticinin hakları.Hukuki metinlerin sistemli müzakeresi ve talimi.
TefsirTilavet ile dirase farkıÂl-i İmrân 3:79 tefsirinde, kitabın sadece okunması değil derinliğine araştırılıp müzakere edilmesi gerekliliği.Yüzeysel okumanın ötesinde anlama ve tahkik.
HadisKur'an müzakeresi (medrese/müdarese)Cebrail ile Hz. Peygamber'in her Ramazan vahyedilen ayetleri karşılıklı okuyup müzakere etmelerini ifade eden hadisler.İki veya daha fazla kişinin metni karşılıklı teftiş ve tekrar etmesi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy metniyle süreklilik arz eden ilişkiTahkikî talim ve korumaMetnin zihne ve hayata kazınmasıDini metin unutulmaya terk edilmeyip tekrar ve müzakereyle canlı tutulur.Kesin
İlmiBilgi üretimi ve aktarımıMetodolojik araştırma ve müzakereBilginin rafine edilmesiBilgi harman gibi dövülerek kabuktan ve yanılgıdan arındırılır.Kesin
SiyasiHukuki ve idari metinlerin uygulanmasıKanunun derinlemesine bilinmesiKeyfiliği önlemeYöneticilerin ve yargıçların yasa metnini ezbere ve incelikleriyle bilmesidir.Güçlü
İktisadiÜretim süreçleri ve zihni emekEmeğin yoğunlaştırılmasıKatma değer üretmeTıpkı harman dövmek gibi, hammaddenin veya bilginin işlenerek verimli hale getirilmesidir.Muhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerİterasyon ve mekanik sürtünme (abrazyon)Bir algoritmanın çözüme ulaşmak için aynı adımları ardışık olarak tekrarlaması (iterasyon) ve yüzeylerin birbirine sürtünerek şekil alması hadisesidir.Güçlü
Beşeri bilimlerPedagojik içselleştirme ve kültürel aşınmaBir bilginin zihne ancak tekrarlanan pratiklerle yerleşmesi; öte yandan kurumların zamanın yıpratıcı etkisiyle aşınmasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece sınıfta yapılan pasif ders dinleme veya salt bir eğitim dönemiyle sınırlandırılmasıdır.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, metnin bizzat içine girmeyi, onu ezberleyecek ve sindirecek düzeyde defalarca işlemeyi, harman tanesini samandan ayırır gibi hakikati batıldan ayıklamayı içerir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataA‘râf 7:169 gibi ayetlerde kınanan zümrenin metni bilmediği zannedilir; oysa onlar metni derinlemesine okumuş (ders yapmış), fakat amelden soyutlayarak tüketmişlerdir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahiy ile insan zihni arasındaki en yoğun, en emek isteyen ve sistematik ilişki biçimini ortaya koyduğu için hayatidir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i Kitab’ın kitapla kurduğu deforme ilişkiyi anlatan ayetlerde ve ilim tahsilinin رباني olmayı gerektirdiğini bildiren pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an okumayı sadece seslendirme (kıraat) veya arkasından gitme (tilavet) sanma yanılgısını düzeltir; ilmin zihni bir harman ve kazı faaliyeti olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir iz veya nesne üzerinde sürekli sürtünerek aşındırma, izi eskitme ve harman döverek taneyi kabuğundan ayırma hareketidir.
  • Soyut anlamBir metin ve bilgi kümesi üzerinde zihni odaklanmayla ardışık tekrarlar yaparak o bilgiyi zihne nakşetme, özümseme ve inceleme faaliyetidir.
  • Sistematik karşılıkİlim ve din sisteminde bilginin kabuktan öz ayrılana kadar sürekli müzakereye, tenkide ve zihni iterasyona tabi tutulması mekanizmasıdır.
  • LaTeX modeliMt+1=Mt−μ(Mt⋅Δ)+ϕ(R)
  • LaTeX açıklamasıFormülde Mt mevcut metin veya iz durumunu, μ aşınma ve sürtünme katsayısını, Δ nesne üzerindeki fiziksel baskıyı, R tekrarlı zihni odaklanma ve okuma periyodunu, ϕ ise bu ardışık sürtünme ve tekrardan hasıl olan idrak ve kalıcı bellek fonksiyonunu temsil eder. Fiziksel düzeyde nesne aşınıp azalırken zihinsel düzeyde bilgi yoğunlaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د