دسر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-س-ر1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ذودسرلوحوَدُسُرٍحمل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

دسر

د - س - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Disar (dal, sin) : Halat demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Disar (dal, sin) : Halat demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.709 harf
باب السين والدال والراء معهما س د ر، د س ر، س ر د، ر د س، د ر س مستعملات سدر: السِّدْرُ شَجَرٌ حَمْلُه النَّبِق، والواحدة بالهاء، ووَرَقه غَسولٌ. وسِدْرةُ المُنتَهى في السّماء السابعة لا يُجاوزُها مَلَكٌ ولا نبيٌّ، قد أَظَلَّتِ السَّماواتِ والجَنّةَ. والسَّدَرُ: اسمِدْرار البَصَر، وسَدِرَ بَصَرُه سَدَراً اذا لم يكَد يُبصِر الشيءَ حَسَناً، فهو سَدِرٌ وعَيْنُه سَدِرةٌ. وفي عَيْنة سَماديرُ أي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR411 harf
الدِسارُ: واحد الدُسُرِ، وهي خيوطٌ تُشَدُّ بها أَلْواحُ السفينة، ويقال هي المَساميرُ. وقوله تعالى: "عَلى ذاتِ ألواحٍ ودُسُرٍ". ودُسْر أيضاً. والدَسْرُ: الدَفْعُ. قال ابن عباس رضي الله عنهما في العَنْبَرِ: إنَّما هو شيءٌ يَدْسُرُهُ البَحْر دَسْراً، أي يَدْفَعُه. ودَسَرَه بالرُمْحِ. ورجلٌ مِدْسَرٌ. والدَوْسَرُ: الجَمَلُ الضَخْمُ، والأنثى دَوْسَرَةٌ. وجَمَلٌ دَوْسَريٌّ، كأنه مَنْسُوبٌ إليه،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.129 harf
س د ر سدر ، سرد ، دسر ، درس ، ردس : مستعملة . سدر : السِّدر : اسم الجنس ، والواحدة سِدْرَة . السِّدْر من الشَّجَر سِدْران : أحدُهما سِدْرٌ بَرّيّ لا يُنتَفَع بثَمره ، ولا يصلُح ورقُه للغَسول ، وربما خُبِط ورقُه للرّاعية ، وله ثمَر عَفِصٌ لا يؤكل ، والعرَب تسمِّيه الضّال ، والجِنْس الثاني من السِّدر ينبُت على الماء ، وثمرُه النَّبِق ، ورَقُه غَسولُ ، يُشبه شجر العُنّاب ، له سُلاّء كسُلاّئه وورَقٌ
Maddenin bağlantısı

س د ر سدر ، سرد ، دسر ، درس ، ردس : مستعملة . سدر : السِّدر : اسم الجنس ، والواحدة سِدْرَة . السِّدْر من الشَّجَر سِدْران : أحدُهما سِدْرٌ بَرّيّ لا يُنتَفَع بثَمره ، ولا يصلُح ورقُه للغَسول ، وربما خُبِط ورقُه للرّاعية ، وله ثمَر عَفِصٌ لا يؤكل ، والعرَب تسمِّيه الضّال ، والجِنْس الثاني من السِّدر ينبُت على الماء ، وثمرُه النَّبِق ، ورَقُه غَسولُ ، يُشبه شجر العُنّاب ، له سُلاّء كسُلاّئه وورَقٌ كوَرَقِه ، إلا أنَّ ثمرَ العُنَّاب أَحْمَرُ حلو ، وثمرُ السِّدْر أصفَرُ مُزّ يتفكَّه به ، وأما قول الله جلّ وعزّ : ( ) أُخْرَى عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَى ( ) ( الْمُنتَهَى عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَى ) ( النجم : 14 ، 15 ) ، فإن اللّيث زعم أنّها سِدْرةٌ في السماء السابعة لا يجاوِزُها ملك ولا نبيّ ، وقد أَظَلّت السماءَ والجَنّة ويُجمَع السِّدْرةُ سِدْراً وسِدَراً وسِدِرات . والسدر : اسمُ للجنس ، الواحدة سِدْرة . أبو عبيد : السادِرُ : الّذي لا يَهتمّ لشيء ولا يُبالِي ما صَنَع . وقال الليث : السَّدَرُ : اسْمِدْرَارُ البَصَر ، يقال : سَدِر بصرُه يسْدر سَدَراً : إذا لم يكن يُبصِر فهو سَدِر . وعينٌ سَدَرة . وقال أبو زَيد : السَّدَر : قَدَع العين ؛ والسَمادِير : ضَعْفُ البَصَر . والسَّدْرُ والسَّدْل : إرسالُ الشَّعر ، يقال : شعر مَسْدُور ومَسْدول وشعر مُنْسَدِر ومُنْسَدِل : إذا كان مسترسِلاً . أبو عُبَيْد : يقال : انسَدَرَ فلانٌ يَعْدُو ، وانّصَلت يَعْدُو : إذا أسْرَع في عَدْوه . وقال الليث : السَّدِير : نهرٌ بالحيرة . وقال عديّ : سَرَّه حالُه وكثرةُ مَا يملِك والبحرُ مُعرِضاً والسَّدِير وقال ابن السكّيت : قال الأصمعي : السَّدِير فارسية ، كأن أصله سادِلٌ ، أي : قُبّة في ثلاث قِبابٍ مُداخَلة ، وهو الّذي تسمِّيه الناسُ اليومَ سِدْليّاً فأعرَبته العَرَب فقالوا سَدِير . وفي ( نوادر الأصمعي ) التي رواها عنه أبو يَعلى قال : وقال أبو عمرو بنُ العَلاء : السَّدِيرُ : العُشْبُ . وقال أبو زَيد : يقال للرجل إذا جاء فارغاً : جاء يَنْفُض أَسْدَرَيه . قال : وبعضُهم يقول : جاء ينفض أصْدَريْه . وقال : أسدراه : مِنكباه . وقال ابن السكّيت : جاء ينفُض أزْدَرَيْه إذا جاء فارغاً . وقال اللّحياني : سَدَرَ ثوبه سَدْراً : إذا أرسَله طُولاً . وقال أبو عَمْرو : تَسدَّر بثَوْبه : إذا تجَلَّل به . قال : وسمعتُ بعضَ قيس يقول : سَدَل الرجل في البلاد وسَدَر : إذا ذَهَب فيها فلم يَثْنه شيء . ثعلب عن ابن الأعرابيّ : سَدر : قَمر . وسَدِر : تحير مِن شدّة الحرّ . قال : ولُعبةٌ للعَرب يقال لها : السُّدّر والطُّبن . وقال أبو تراب : قال أبو عُبيدة : جاء فلان يَضرب أَسْدَرَيه وأَصْدَرَيه ، أي : عِطْفَيْه ، وذلك إذا جاء فارغاً . دسر : قال الليث : الدَّسْر : الطَّعن والدفْعُ الشديد ، يقال : دَسَره بالرُّمح ، وأنشد : عن ذِي قَدَامِيسَ كَهَامٍ لو دَسَرْ قال : والبُضْعُ يُستعمَل فيه الدَّسْر ، يقال : دسَرَها بأَيْرِه . وقال الفرّاء في قوله : ( قُدِرَ وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ ) ( القمر : 13 ) ، قال : الدُّسُر : مَسامِيرُ السفينة وشُرُطُها الّتي تُشَدُّ بها . وقال الزّجّاج : كلّ شيءٍ يكون نحو السَّمْر . وإدخال شيء في شيء بقوّة وشِدّة فهو الدَّسْر ، يقال : دَسَرْتُ المِسْمارَ أدسُره وأدسِره دَسْراً . قال : وواحد الدُّسْرِ دِسَار . وسُئِل ابن عبّاس عن زكاةِ العَنْبَر فقال : إنّما هو شيء دَسَره البحرُ ، ومعناه : أن موج البحر دفعه فألقاه إلى الشطّ فلا زكاة فيه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الدَّسْر : السَّفِينة . وقال ثعلب في قوله : ( وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ ( . قال بعضهم : هو دَفْعُها الماءَ بكلْكلِها . ويقال : الدُّسُر : المسامير . ويقال : الدِّسارُ : الشَّريط من اللِّيف الّذي يشدّ بعضُه ببَعض . وقال الليث : جَمَلٌ دَوْسَرِيٌّ ودَوْسَر : وهو الضَّخْم ذو الهامة والمَناكِب . سَلَمة عن الفرّاء قال : الدَّوْسَرِيُّ : القَوِيُّ من الإبل . ودَوْسَر : كتيبةٌ كانت للنُّعمان بن المنذر ، وأنشَد : ضَرَبتْ دَوْسَرُ فينا ضَرْبةً أَثبتَتْ أوتاد مُلْكٍ فاستَقَرّ وبنو سَعْد بنِ زيد مَناةَ كانت تُلَقَّبُ : دَوْسَر في الجاهليّة . سرد : قال الله جلّ وعزّ : ( اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ ) ( سبأ : 11 ) . قال الفرَّاء : يقول : لا تجعل مِسمارَ الدِّرْع دَقِيقاً فيَنفَلق ، ولا غَليظاً فيَفْصِم الحَلَق . وقال الزّجّاج : السّرْد في اللّغة : تَقدِمة شيء إلى شيء حتى يتّسق بعض إلى إثْرِ بعض متَتابعاً . ويقال : سَرَدَ فلانٌ الحديثَ يَسرُدُه سَرْداً : إذا تابَعَه . وسَرَد فلانٌ الصَّوْمَ : إذا وَالاه . وقال في التفسير : السَّرْدُ : السَّمْرُ ، وهو غير خارجٍ من اللّغة ، لأنّ السَّمْر تقديرُك طرَف الحَلْقة إلى طَرَفها الآخر . قال : وقال سيبويه : رجل سَرَنْدَى : مشتقّ من السّرْد ، ومعناه : الّذي يَمضِي قُدُماً . قال : والسَّرَد : الحَلَق ، وهو الزَّرَد ، ومنه قيل لصاحبها سرّاد وزَرّاد . وقال اللّيث : السَّرْد : اسمٌ جامعٌ للدُّروع وما أَشبَهَها من عَمَل الحَلَق ، وسُمِّي سَرْداً لأنه يُسرَّد فيُثقب طرفَا كلّ حلقة بالمسمار ، فذلك الحَلَق المُسَرَّد ، والمِسْرَد هو المِثقَب ، وهو السِّراد . وقال لَبيد : كما خَرَج السِّرادُ من النِّقال وقال طَرَفة : حِفَافَيْه شُكَّا في العَسِيبِ بِمِسْرَدِ ويسمَّى اللّسان مِسرَداً . قال أبو بكر في قولهم : سردَ فلانٌ الكتابَ معناه : دَرَسه مُحكماً مجوَّداً ، أي : أَحكَمَ دَرْسَه وأجادَه ، من قولهم : سَرَدْتُ الدِّرعَ إذا أحكمتَ مَسامِيرها ، ودِرْع مسرودةٌ : محكمةُ المسامير والحَلَق . والسَّرَادُ من الثَّمر : ما أَضَرَّ به العطش فيبِس قبلَ ينْعِه . وقد أَسرَد النخلُ ، والواحدة سَرَادَة . وقال الفرَّاء : السَّرادة : الخَلالة الصُّلبة . والسراد من الزبيب يقال له بالفارسية : زنجير . وقال ابن الأعرابيّ : السّرادُ : المتتابع . وقيل لأعرابيّ : ما أَشهُرُ الحُرُم ؟ فقال : ثلاثةٌ سَرْد ، وواحد فَرْد . عمرو عن أبيه : السارِدُ : الخرّاز . والإشْفَى يقال له : السِّرادُ والمِسرَدُ والمخْصَف . ردس : قال الليث : الرَّدْس : دَكُّك أرضاً أو حائطاً أو مَدَراً بشيء صُلْبٍ عريضٍ يسمى مِرْدَساً ، وأَنشد : يُغَمِّد الأعداءَ جَوْزاً مِرْدَسا أبو عبيد عن الأحمر : المِرْداسُ : الصَّخْرة يُرمَى بها في البئر ليُعلمَ أفيها ماءٌ أم لا . قال الراجز : قَذْفَك بالمِرْداس في قَعْرِ الطَّوِي وقال شَمِر : يقال : رَدَسه بالحَجَر ، أي : ضرَبَه ورَمَاه بها . وقال رؤبة : هناك مِرْداناً مِدَقٌّ مِرْداسْ أي : داقٌّ . ويقال : رَدَسَه بحَجَر ونَدَسَه ورَداه : إذا رَماه . وقال ابن الأعرابيّ : الرَّدُوس : النُّطوح المِزحَم ، وقال الطِّرمّاح : تَشُقّ مُغمِّضاتِ اللَّيل عنها إذا طَرقَتْ بمرْداسٍ رَعُونِ قال أبو عَمْرو : المِرْدَاسُ : الرأس لأنه يردُسُ به ، أي : يردُّ به ويُدفَع . والرَّعُون المتحرّك ؛ يقال : رَدَس برأسه ، أي : دَفَع بها . درس : أبو عُبَيْد عن الأصمعيّ : إذا كان بالبَعير شيءٌ خَفيف مِن الجَرَب قيل : به شيء من دَرْس وأَنشد : من عَرَق النَّضْج عَصِيمُ الدَّرْسِ وأخبَرَ المنذريُّ عن أبي العبّاس في قول الله جلّ وعزّ : ( وَكَذالِكَ نُصَرِّفُ الاَيَاتِ وَلِيَقُولُواْ دَرَسْتَ ) ( الأنعام : 105 ) ، قال : معناه : وكذلك نُبيِّن لهم الآيات مِن هُنا وهُنا لكي يقولوا : إنك دَرَسْتَ ، أي : تَعَلّمتَ ، أي : هذا الّذي جئتَ به عُلِّمتَ . قال : وقرأ ابنُ عبّاس ومجاهد : ( دارَسْتَ ) ، وفسّرها : قرأتَ على اليهود وقرءوا عليكَ ، وقرئت : ( وليقولوا دُرِسَت ) ، أي : قُرِئَتْ وتُلِيَتْ . وقُرىء : ( دَرِسَتْ ) ، أي : تَقادَمت ، أي : هذا الّذي تتلوه علينا شيء قد تَطاوَل ومَرَّ بنا . وأخبَرَني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه قال : يقال : دَرَسَ الشيءُ يَدْرُس دُرُوساً ، ودَرَسْتُ الكتابَ أدرُسُه دِراسةً . والمِدْرَسُ : المكان الذي يُدرَس فيه . والمِدْرَس : الكِتاب . والدِّراس : المُدارَسة . قال : والدُّروس : دُرُوس الجارية إذا طَمِشَتْ ، يقال : جارية دارِسُ ، وجوارٍ دُرَّس وَدَوارِس . وقال الأسوَد بنُ يَعفُر يصف جَواريَ حين أدركنَ : اللاّتِ كالبَيضِ لمّا تَعْدُ أَن دَرَسَتْ صُفْرُ الأَناملِ من نقْف القَوارِيرِ ودرَسَت الجاريةُ تَدْرُس دُرُوساً . والدَّرْسُ : الجَرَب أوّلُ ما يظهر منه . والدَّرْس والدِّرْس والدَّرِيس : الثوبُ الخَلَق . قال ابنُ أحمر : لَم تَدْرِ ما نَسْجُ اليَرَنْدَج قَبْلَها ودِراسُ أعوَصَ دارِسٍ متخدِّد قال ابن السكّيت : ظنّ أن اليَرَنْدَج عمل من عَمَل الناس يُعمَل ، وإنّما اليَرَنْدج جلودٌ سُود . وقولُه : ودِراس أعوَصَ ، لَم يُدارِس الناسَ عَوِيصَ الكلام ، وقولُه : دارسٍ متخدِّر ، أي : يَغْمضُ أحياناً فلا يُرَى ، ويظهر أحياناً فيرى ، ما تخدّد منه غُمضَ ، وما لم يتخدّد ظَهَر . ويُروَى : متجدِّد بالجيم ، ومعناه : أن ما ظَهَر منه جديد وما لم يظهر دارس . قال : وسمعتُ أبا الهَيْثَم يقول : دَرَس الأَثرُ يَدرسُ دُرُوساً ، أو دَرَسهُ الرِّيح تَدْرُسه دَرْساً ، أي : مَحَتْه ومن ذلك قيل : دَرَسْتُ الثوبَ أدرُسُه دَرْساً فهو مَدْرُوس ودَرِيس ، أَي : أَخْلَقْته ومن قيل للثّوب الخَلُق دريس ، وجمعُه دِرْسَان . وكذلك قالوا : دَرَس البعيرُ : إذا جَرب جَرَباً شديداً فقُطِرَ ، قال جرير : رَكِبتْ نَوارُكُمُ بَعيراً دارِساً في السَّوْقِ أَفْضَح راكبٍ وبَعيرِ قال : وقيل : دَرَسْتُ الكتابَ أدرُسه دَرْساً ، أي : ذَلَّلتُه بكثرة القراءة حتى خَفّ حِفْظُه عليّ من ذلك ، وقال كعب بن زهير : وفي الحِلْم إدْهانٌ وفي العَفْو دُرْسةٌ وفي الصِّدق مَنْجاةٌ من الشّرّ فاصدُقِ قال : الدُّرْسةُ : الرّياضة ؛ ومنه دَرَسْتُ السُورة حتّى حفِظتُها ؛ ودَرَستُ القضيب ، أي : رُضْتُه . والإدْهان المَذَلة واللِّين . وقال غيره : دُرِسَ الطعامُ يُدْرس دِراساً : إذا دِيسَ . والدِّراسُ : الدِّياسُ بِلُغة أهلِ الشام ، وقال : حَمراءُ مِمّا دَرَسَ ابنُ مِخْراق أي : داسَ ، وأرادَ بالحَمراءِ برّةً حَمْراءَ في لَونها . وقول لَبيد : يَوْمَ لا يُدخل المُدارِسَ في الرَّحْمة إلا براءةٌ واعتذارُ قال الْمُدارِس : الذي قرأ الكتب ودَرَسها . وقيل : المُدَارِسُ : الَّذي قارَفَ الذُّنوبَ وتَلَطَّخَ بها ، من الدَّرْسِ وهو الجَرَب . والمِدْراسُ : البيتُ الذي يُدْرَسُ فيه القرآن ، وكذلك مِدْرَاسُ اليَهود . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : الدِّرْوَاسُ : الكبيرُ الرأس من الكلابِ . والدِّرْباس بالباء : الكلبُ العَقُور ، وأنشد : أَعْدَدْتُ دِرْوَاساً لِدِرْباسِ الْحُمْتْ هذا كلبٌ كأنه قد ضَرِيَ في زِقَاقِ السَّمْن يأكلها ، فأَعَدَّ له كلباً آخَر يقال له دِرْوَاس . وقال غيرُه : الدَّرَاوس من الإبل : الذُّلُل الغِلاظ الأعناق ، واحِدها دِرْواس . أبو عُبَيد عن الفرّاءِ : الدَّرَاوِس : العِظامُ من الإبل .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.436 harf
(باب الدال والسين وما يثلثهما في الثلاثي) (دسم) الدال والسين والميم أصلان: أحدهما يدلُّ على سَدّ الشيء، والآخر يدلُّ على تلطخ الشّيء بالشيء. فالأوّل الدِّسام، وهو سِدَادُ كلِّ شَيء. وقال قومٌ: دَسَم البابَ: أغلَقَه. والثاني الدَّسَم معروف، وسمِّي بذلك لأنّه يلطَّخ بالشّيء. والدُّسْمة: الدّنيءُ، من الرِّجال الرديّ. وسمِّي بذلك لأنّه كالملطَّخ بالقبيح. ويقال للغادِرِ: هو دَسِم الثياب، كأنّه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR356 harf
- قال تعالى: ﴿وحملناه على ذات ألواح ودسر﴾ [القمر/13]، أي: مسامير، الواحد دسار، وأصل الدسر: الدفع الشديد بقهر، يقال: دسره بالرمح، ورجل مدسر، كقولك: مطعن، وروي: (ليس في العنبر زكاة، إنما هو شيء دسره البحر) (يروى عن ابن عباس قال: (ليس العنبر بركاز، هو شيء دسره البحر) أخرجه البخاري والبيهقي وابن أبي شيبة. وانظر: فتح الباري 3/363؛ وشرح الموطأ للزرقاني 2/102).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR271 harf
د س ر دسره ودفره‏:‏ دفعه‏.‏ وفي الحديـث ‏"‏ ليـس فـي العنبـر زكـاة إنمـا هـو شـيء دسـره البحـر ‏"‏ وركبـوا فـي ذات الألواح والدسر‏:‏ جمع دسار وهو المسمار‏.‏ وقيل خيط من الليف تشدّ به الألواح ودسره بالرمح‏:‏ طعنه بشدّة ورجل مدسر‏.‏ ومن المجاز‏:‏ دسر المرأة‏:‏ بضعها‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.999 harf
الدَّسْرُ: الطعن والدَّفْعُ الشديد، يقال: دَسَرَه بالرمح؛ قال الشاعر: عن ذي قَدَامِيسَ كَهامٍ قد دَسَرْ وفي حديث عمر، رضي الله عنه: إِن أَخوف ما أَخاف عليكم أَن يؤخذ الرجل المسلم البريء عند الله فَيُدْسَرَ كما يُدْسَرُ الجَزُورُ؛ الدَّسْرُ: الدفع، أَي يُدْفَعَ ويُكَبَّ للقتل ما يفعل بالجزور عند النحر، وفي حديث الحجاج أَنه قال لسِنان بن يزيد النخعي: كيف قتلت الحسين؟ قال: دَسَرْتُه بالرمح دَسْراً
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR273 harf
* د س ر * * الدِّسَارُ * بالكسر واحد * الدُّسُرِ * وهي خيوط تشد بها ألواح السفينة وقيل هي المسامير قال الله تعالى ﴿على ذات ألواح ودسر﴾ و * دُسْرٍ * أيضا مخففا و * الدّسْرُ * الدفع وبابه نصر قال بن عباس رضي الله عنه في العنبر إنما هو شيء * يَدْسُرُهُ * البحر دسرا أي يدفعه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.414 harf
الدسر: الطعن والدفع الشديد، يقال: دسره بالرمح. وفي حديث عمر رضي الله عنه: فيدسر كما يدسر الجزور ، أي يدفع ويكب للقتل كما يفعل بالجزور عند النحر. في حديث الحجاج أنه قال لسنان بن يزيد النخعي لعنه الله: كبف قتلت الحسين ? قال: دسرته بالرمح دسرا، وهبرته بالسيف هبرا أي دفعته دفعا عنيفا. فقال له الحجاج: أما والله لا تجتمعان في الجنة أبدا وفي حديث ابن عباس، وسئل عن زكاة العنبر فقال: إنما هو شيء
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.756 harf
دَسَرَهُ 1 دَسَرَهُ دسار دسر دسره دسرة , (S, M, A,) aor. دَسُرَ , (S, M,) inf. n. دَسْرٌ, (S, M, K,) He, or it, pushed, thrust, drove, impelled, propelled, or repelled, him, or it. (S, M, A, K.) Ambergris is said (by I' Ab, S) to be شَىْءٌ يَدْسُرُهُ البَحْرُ A thing which the sea drives (S, A) and casts upon the shore. (TA.) And دَسَرَتِ السَّفِينَةُ المَآءَ بِصَدْرِهَا means The ship repelled,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR319 harf
دَسَرَ دَسَرَ U ( n. ac. دَسْر 1 ), a. Struck, drove back or in. b. Calked ( ship ). دِسَاْر دِسَاْر 23 , ( pl. دُسْر 3 , دُسُر 10 ), a. Cord with which a ship is calked; nails used for fastening the planks. دَسْرَآءُ دَسْرَآءُ 42 , ( pl. دُسْر 3 ), a. Skiff; vessel. دَوْسَر دَوْسَر a. Big; bulky. b. Lion.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.103 harf
دسر دَسَرَ - يَدْسُرُ - دِسَار - دُسُر دَسَرَ - يَدْسُرُ + كائن + شيئاً + بـِ شيء: يثبته ويربطه به، وذلك بـِشَبكِه بسلك أو برغي أو مسمار دِسَار: على وزن " فـِعال": اسم فعل مبالغة من " دَسَرَ - يَدْسُرُ ": السمر: التثبيت بالمسمار: وهو أيضاً اسم آلة منه: المسمار: أداة التثبيت بإدخال شيء في شيء بقوة: التبشيم والشد بأسلاك داخلة، أو بالدق بمسامير
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. لوح

    1 ortak ayet · Üzerine çizgi çizilen ve yazı yazılan kürek kemiği, tabler…

  2. حمل

    1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  3. ذو

    1 ortak ayet · Sahip

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ

    Ve çivilerOnu tahtadan yapılmış, mıhla çakılmışa bindirdik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدسر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerدفع, طعن, شدد, ربط, خرز
Zıt Kökخلع
Çekirdek Özet 1Şiddetle itmek, dürtmek, saplamak ve levhaları çivileyerek veya lifle kenetleyerek bağlamak
Çekirdek Özet 2Dağılmayı önleyen, levhaları ve parçaları bir arada tutan mukavim bağlayıcı unsur
Çekirdek Özet 3Şiddetli dış baskılara ve fırtınaya karşı yapısal bütünlüğü koruyan iç kenetlenme ve perçinleme mekanizması
Kritik Hata RiskiAyetteki «دُسُر» kelimesini yalnızca rastgele bir çivi veya basit ip sayıp itme, delme ve sıkıştırma yoluyla sağlanan mukavemet ve kenetlenme dinamiğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دسGizlice veya baskıyla bir nesnenin içine sokulma, nüfuz etme ve sıkıştırma hareketi; دسس kökünde görülen toprağa gömme, gizleme ve araya sokma anlamıرİtme ve içine sokma hareketine baş, süreklilik ve mekanik direnç boyutu katarak bir nesneyi diğerine saplama, çivileme, perçinleme veya sert bir itişle birleştirme kuvvetine dönüştürür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir engeli aşarak içeriye giriş, yönelim ve itiş eylemini başlatır.
سdiken, destek; tutunma, dayanma, korumaBatma, saplanma, temas edilen yerde dirençle tutunma ve sabitleme gücü sağlar.
رinsan başı; baş, ilk, üstEylemin sevk idaresini, doruk noktasını, süreklilik kazanan mekanik perçini simgeler.
دسرkapıdan geçerek saplanan ve başıyla kenetleyen destekİtici bir kuvvetle bir aralığa nüfuz edip saplanan ve iki ayrı gövdeyi mukavemetle birbirine bağlayan perçinleyici hareket.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi sertçe ve kuvvetle itmek, mızrakla dürtüp saplamak; gemi inşaatında kalasları birbirine çivilemek veya deliklerden geçirilen hurma lifi iplerle gerdirip sıkarak bağlamak.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Bişr b. Ebî Hâzim bir beytinde gemiyi sağlam çivilerle veya liflerle perçinlenmiş haliyle niteler: مُعَبَّدَة السَّقَائفِ ذات دُسْرٍ / مُضَبَّرَة جَوانِبُها رَدَاحُ
Erken Arapça kullanımİbn Abbas'tan nakledilen hadiste denizin amberi karaya şiddetle fırlatıp atması bu kökle anlatılır: لَيْسَ فِي العَنْبَرِ زَكَاةٌ إِنَّمَا هُوَ شَيْءٌ دَسَرَهُ البَحْرُ

Kaynak el-Halîl b. Ahmed, Kitābü’l-ʿAyn; İbn Düreyd, el-İştikāk; Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça دسر kökü, tarihsel Sami zemininde kök harflerinin sert itme, zorlayıcı nüfuz etme ve bastırma devinimini yansıtan bir morfemik yapıya sahiptir. Güney Sami ve Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kökle gemi çivisi veya gemi bağı anlamı büyük oranda Klasik Arapça ve güney denizcilik havzasına özgü bir teknik terim olarak belirginleşirken, kökün çekirdeğindeki baskı, saplama ve itme hissi geniş Afro-Asyatik dil ailesinde sıkıştırma ve dürtme eylemleriyle paralellik taşır. İbranicede ve Aramicede benzer fonetik kümeler ezme, bastırma veya tıkama anlamlarına yaklaşırken, Arapçada bu eylem hem bir cismi sertçe savurma mızraklama eylemine hem de tahtaları aralarındaki boşluk kalmayacak şekilde çivileyip dikme zanaatına evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدَفْع / طَعْن / خَيْط / مِسْمَارŞiddetli itme ve mızraklama eyleminin denizcilik zanaatında kalasların arasına çivi çakma ve deliklerden ip geçirerek germe işlemine isimleşmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİtme, sıkıştırma ve dikişle bağlamaDoğu ve Batı Sami havzalarında ahşap birleştirme ve delerek sıkıştırma teknikleriyle anlamsal örtüşmeGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışındaki ailelerle doğrudan sesçil veya kökensel bir bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak İbn Manzûr, Lisān al-ʿArab; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دسرAnlamlıİtmek, çivilemekSertçe itmek, mızrak saplamak, gemi tahtalarını çivi veya lifle birbirine bağlamakHedef kök; Kur'an'da geçer
درسAnlamlıSilinmek, çiğnemek, okumakİzin silinmesi, harmanın dövülmesi, metnin tekrar edilerek zihne yerleştirilmesiKur'an'da geçer; baskı ve aşındırma bağı
سدرAnlamlıŞaşırmak, sedir ağacıGözün kamaşması, saçın salınması, meyveli ve dikenli bir ağaç türüKur'an'da geçer; örtme ve yayılma bağı
سردAnlamlıDelip dikmek, dizmekZırh halkalarını delerek çivilerle perçinlemek, sözü ardı ardına sıralamakKur'an'da geçer; çivileme ve delme akrabalığı
ردسAnlamlıTaşla vurmak, ezmekSert bir cisimle veya tokmakla yeri düzlemek, taşa taşla vurmakKur'an'da geçmez; vurma ve darbe bağı
رسدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دسرMerkezİterek veya saplayarak sabitlemeParçaları mekanik kuvvetle ve perçinle birleştirip bir arada tutmaŞiddetli itiş, çivi çakma ve ip gererek bağlama
دفعKomşuİtmek ve savurmakدفع yalnızca bir nesneyi uzaklaştırmaya odaklanırken, دسر itme gücünü bir şeyi bir şeye kenetleme veya delip geçme amacıyla da kullanırUzaklaştırma ve yön değiştirme vurgusu
طعنKomşuSaplamak ve delmekطعن sivri uçla yaralamaya dönükken, دسر itiş gücünün arkasındaki kütlesel şiddeti ve perçinleme işlevini barındırırSivri aletle vurma ve ayıplama
سردKomşuDelikleri birleştirmekسرد halkaların deliklerini birbirine uydurup dizme sürecidir; دسر ise o deliklere girerek tutunmayı sağlayan asıl bağlayıcı unsurdurZırh örme ve düzenli ardışıklık
ربطKomşuBağlamak ve düğümlemekربط genel düğümleme ve bağlamadır; دسر ise delikten geçirilip gerilen lif veya çakılan kazıkla sağlanan kenetlenmedirTutma ve alıkoyma gayesi
خلعZıtSökmek, gevşetmek, ayırmakParçaları birbirine bağlayan perçinleri, çivileri çıkarıp yapının dağılmasına yol açmaKenetlenmeyi bozup serbest bırakma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدسرŞiddetle itmek, çivilemek, gemi bağıİtici kuvvet, nüfuz etme ve parçaları birbirine bağlayarak sabitlemeKesin
LatinceClavus / CompaginoÇivi / Birbirine kenetlemekClavus tahta çivisini karşılarken, compagino parçaların sımsıkı bitiştirilmesini ifade ederGüçlü
İngilizcePeg, nail, thrust, fasteningÇivi, perçin, şiddetle itmek, bağlamakGemide tahtaları bir arada tutan kazık, perçin veya delikten geçirilip gerilmiş lif bağıGüçlü
AlmancaNagel, Bolzen, Verbolzung, StoßÇivi, cıvata, kenetleme, itişMekanik perçinleme ve gemi iskeletini bir arada tutan bağlayıcı elemanlarGüçlü
FransızcaCheville, rivet, pousser avec forceAhşap çivi, perçin, kuvvetle itmekAhşap gövdeyi birleştiren kilit unsurlar ve dışarı doğru itici kuvvetGüçlü

Kaynak Du Cange, Glossarium Mediae et Infimae Latinitatis; Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
دُسُرٍÇiviler, perçinler veya tahtaları bağlayan liflerNuh aleyhisselamın gemisinin yapısal bileşenleri bağlamında fırtınaya karşı mukavemeti sağlayan bağlayıcılar; Kamer 54:13

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamÂyâtullah ve inayet deliliDev dalgalara karşı sıradan tahta ve çivilerden ibaret bir teknenin korunmasının ilahi kudret ve gözetimle (bi-a‘yuninâ) irtibatıBeşeri malzemenin zayıflığına rağmen ilahi korumanın azameti
FıkıhVeri bulunamadıBu kökten doğrudan bir fıkhi hüküm veya ıstılah türetilmemiştirVeri bulunamadı
TefsirKamer 54:13 tefsiriKelimenin tekili olan «دِسَار»ın demir çivi mi, ahşap kama mı yoksa hurma lifinden örülüp ziftlenen gemi halatı mı olduğu tartışmasıGemiyi dağılmaktan koruyan perçinleme aracı
HadisZekat ve fıtrat rivayetleriDenizden karaya atılan amber ve kurbanlık hayvanın boğazlanmak üzere yere yatırılması tasvirleriDenizin şiddetle kıyıya fırlatması ve bir canlının sertçe devrilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKurtuluş gemisi ve sünnetullahVahiy ve şeriat perçinleriBirleştirici mukavemetTufan gibi toplumsal ve ontolojik krizlerde müminler topluluğunu bir arada tutan şer'i ve ahlaki bağlarGüçlü
İlmiMalzeme bilimi ve gemi mimarisiMekanik sabitleyici (perçin/çivi)Gerilim dağıtımıAhşap plakaların dalga kuvvetiyle birbirinden ayrılmasını engelleyen bağlayıcı elemanlarKesin
SiyasiToplum sözleşmesi ve otoriteAnayasal bağlar ve kurumlarAyrışmayı önlemeFarklı toplumsal zümreleri (levhaları) kriz ve çatışma anlarında bir arada tutan kanuni mekanizmalarMuhtemel
İktisadiÜretim zinciri ve lojistikParçaları birleştiren sermaye bağıEntegrasyonDağınık iktisadi unsurların tek bir üretim ve nakil vasıtasına dönüştürülmesini sağlayan yatırım perçinleriMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKesme gerilmesine (shear stress) karşı mekanik perçinlemeAyrı duran iki rijit gövdenin, aralarına dik eksende uygulanan kuvvet veya pim vasıtasıyla dinamik yükler altında kaymasının ve birbirinden kopmasının engellenmesiKesin
Beşeri bilimlerToplumsal kohezyon (sosyal perçin)Çözülme ve kriz dönemlerinde fertlerin veya alt grupların ortak ülkü, yasa ve bağlar etrafında dağılmadan kenetlenmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca modern manada metalik «çivi» olarak anlamak ve kökün taşıdığı şiddetle itme, germe, liflerle birbirine sımsıkı sarma gibi mekanik ve zanaat boyutlarını dışarıda bırakmak.
Kur'an içi daha geniş anlamGemiyi fırtınanın ve suyun parçalayıcı gücüne karşı bir bütün kılan, kalaslar arasındaki gerilimi emen her türlü sabitleyici, çakma kazık veya gergi bağı.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKamer 54:13'teki sahneyi basit bir nesne tasviri sayarak, ilahi inşanın (vahiy temelli kurtuluşun) en zayıf görünen perçinleme unsurlarıyla devasa felaketlere nasıl mukavemet gösterdiğini idrak edememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın bir mucize gemisini anlatırken sadece genel adıyla «sefine» veya «fülk» demeyip, onun kurucu unsurları olan «levhalar» ve «perçinler/bağlar» (ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ) ifadesini seçmesindeki zanaat, madde ve tevekkül dengesini kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kamer suresinde Nuh kavminin helakini ve müminlerin necatını tasvir eden kıssa ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kurtuluşun sadece soyut bir temenni değil, sebep dairesinde en ince ayrıntısına kadar sağlamlaştırılmış (levhaları perçinlenmiş) bir cehd ve mimari üzerine kurulduğu hakikatini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamLevhaları delerek aralarından geçirilen lif ip veya çakılan çiviyle şiddetle bitiştirip sabitlemek, kuvvetle itmek.
  • Soyut anlamDağılmaya eğilimli parçaların dışarıdan gelen tahrip edici kuvvetlere karşı içsel bir gergi ve bağlantıyla kenetlenmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemi dış dinamik basınç altında parçalanmaktan koruyan bağlayıcı bağlar ve gerilim aktarıcı elemanlar.
  • LaTeX modeliFc=∑i=1n(Pi⋅μi)−σext>0
  • LaTeX açıklamasıModelde Pi, her bir perçinin veya bağlayıcının (دِسَار) sağladığı iç gerilme ve sabitleme kuvvetini, μi levhalar arasındaki kenetlenme ve sürtünme katsayısını, σext gemi veya sistem üzerine etki eden fırtına ve dalgaların harici parçalayıcı gerilimini temsil eder. Bu bağıntının pozitif kalması (Fc>0), perçinler sayesinde sistemik bütünlüğün korunduğunu ve yapının tufanda dağılmadan yüzebildiğini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د